rv 'Kleurrijk Oudewater' uitgangspunten voor Diversiteit & Inclusie Ow (161315).pdf

Raadsvoorstel Opsteller Dros, Jacqueline Vergadering van 19 november 2024 Kenmerk Z/24/075217 / D/24/161315 Portefeuillehouder Danny de Vries Portefeuille Inclusie Onderwerp 'Kleurrijk Oudewater' uitgangspunten voor Diversiteit & Inclusie in de gemeente Oudewater.

Inleiding Vooraf Oudewater wil een toegankelijke, veilige en leefbare stad zijn waar mensen zich prettig en geaccepteerd voelen en mee kunnen doen. We hechten er waarde aan om uitgangspunten voor Oudewater in het licht te zetten. Uitgangspunten waar we telkens in de concrete uitvoering van activiteiten in Oudewater op terug kunnen vallen. Als basis voor onze uitgangspunten noemen we: De Grondwet De Grondwet is de basis voor het gelijkheidsbeginsel en het discriminatieverbod in ons land: Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht, handicap, seksuele gerichtheid of op welke grond dan ook, is niet toegestaan (Artikel 1 van de Grondwet). Sustainable Development Goals Mondiaal is door de Verenigde Naties (2016-2030) inclusiviteit als één van Sustainable Development Goals (doel 10: Ongelijkheid verminderen) benoemd. De VN zet zich onder deze vlag ook in via het VN-verdrag Handicap. Het VNVerdrag heeft als doel dat de wereld toegankelijk en inclusief wordt voor iedereen. De samenleving moet ervoor zorgen dat de achterstanden die mensen met een beperking ervaren om volwaardig mee te kunnen doen, worden weggenomen.

Het verdrag is een mensenrechtenverdrag: het beschrijft de rechten van mensen met een beperking of chronische ziekte op gelijke behandeling en participatie. Om deze (mensen)rechten te realiseren, is het belangrijk dat de toegankelijkheid van onderwijs, werk, wonen, omgeving, informatie, gebouwen, mobiliteit, passende zorg en ondersteuning, participatie en dienstverlening goed geregeld zijn. Voor gemeenten betekent dit dat zij passende maatregelen moeten nemen zodat personen met een beperking zo zelfstandig en onafhankelijk mogelijk kunnen leven. In juli 2016 heeft Nederland het VNVerdrag rechten voor mensen met een beperking geratificeerd. Met de ratificatie van dit VN-Verdrag is aan de Jeugdwet, Wmo en Participatiewet de verplichting toegevoegd om in het periodiek plan op te nemen hoe de gemeenteraad uitvoering geeft aan het verdrag. Het DNA van Oudewater Een inclusieve maatschappij past bij het DNA van Oudewater. Denk alleen al aan Museum De Heksenwaag. In het museum wordt zichtbaar en voelbaar gemaakt dat de heksenvervolgingen in Nederland weliswaar tot het verleden behoren, maar dat het mechanisme van uitsluiting, dat in zijn volle gruwel is toegepast tijdens de heksenvervolgingen, nog steeds plaatsvindt in onze huidige maatschappij. Mensen die vroeger anders waren werden buitengesloten en beschuldigd van hekserij en toverij.

Er moest immers iemand zijn die als ‘schuldig’ aangewezen kon worden. En dat zien we tegenwoordig nog steeds, de vooroordelen ten opzichte van mensen die ‘anders’ zijn, bestaan immers nog steeds. En de brandstapel van toen, is wellicht de ‘digitale brandstapel’, social media, van nu geworden. Coalitieakkoord In het huidige coalitieakkoord staat dat alle Oudewaternaren zichzelf moeten kunnen zijn en dat Oudewater een

gemeente is waar men respectvol met elkaar omgaat en elke vorm van discriminatie tegen minderheden wordt afgekeurd. Maar het gaat bijvoorbeeld ook om inclusief besluiten nemen, inclusieve publiekscommunicatie of dat informatiesessies ook toegankelijk zijn voor bijvoorbeeld doven / slechthorenden en niet-vanzelfsprekende partijen in het algemeen bijvoorbeeld arbeidsmigranten - worden bereikt. En dat is de uitdaging die we als gemeente samen met de inwoners, bedrijven, verenigingen, kerkelijke organisaties en instellingen in Oudewater aan moeten willen gaan. Het leven van alledag ziet er helaas anders uit. Denk bijvoorbeeld aan leeftijdsdiscriminatie of ongelijke kansen op de arbeidsmarkt, discriminatie op basis van etniciteit of seksuele geaardheid / genderidentiteit, toegankelijkheid van gebouwen of laag- geletterdheid. Wat is er al? En wat doen we al wel? Antidiscriminatiebeleid Antidiscriminatiebeleid is deels wettelijk. Daarnaast hebben gemeenten veel beleidsvrijheid op het gebied van antidiscriminatie. Voortvloeiend uit de lokale situatie kunnen gemeenten uiteenlopende accenten leggen in het beleid. Dit kan resulteren in een zeer intensieve aanpak of in een minimale variant waarin zij alleen voldoet aan de wettelijke verplichting. In Nederland is een netwerk van voorzieningen die mensen bijstaan in geval van discriminatie.

De antidiscriminatiebureaus of -voorzieningen (ADV’s) zijn daar het bekendste voorbeeld van. Sinds 2009 is iedere gemeente verplicht om zo’n meldpunt te hebben. Gemeenten ontvangen hiervoor een richtbedrag per inwoner (0,86 voor de wettelijke taken en 0,14 voor preventietaken) via het gemeentefonds, dit bedrag is niet geoormerkt. Zowel Woerden als Oudewater hebben ervoor gekozen om de uitvoering van de wettelijke taken te beleggen bij Stichting Artikel1 Midden Nederland (ADV). Vanaf 1 januari 2024 is het anti-discriminatie bureau bereikbaar via discriminatie.nl. Er wordt voor de afwikkeling van de meldingen gezorgd en sociaal juridische ondersteuning geboden aan inwoners, lokale overheden en maatschappelijke partners. Voor Oudewater geldt dat momenteel alleen ingezet wordt op de minimale variant. Streven is echter hieraan een passende extra bijdrage te leveren, zodat we het verschil kunnen maken in de Oudewaterse samenleving. Niet door hier een groots programma, wel door inclusief beleid onder de aandacht te brengen. Inclusief beleid sluit nauw aan bij antidiscriminatiebeleid. Inclusief beleid is gericht op dat niemand mag worden buitengesloten. Gelijke kansen voor iedereen, een inclusieve samenleving waarin iedereen meetelt en meedoet: Ofwel: Kleurrijk Oudewater.

Inclusiviteit gaat over een samenleving waar iedereen een onderdeel van is, zelf kan vormgeven en zich geaccepteerd voelt. Inclusief betekent letterlijk insluiting, het tegenovergestelde is uitsluiting. Meldingen van discriminatie In Oudewater zijn nauwelijks tot geen meldingen van discriminatie. Dat wil echter niet zeggen dat er geen discriminatie plaatsvindt. Het ontbreken van discriminatie-klachten kan wijzen op een lage meldingsbereidheid, slechte bekendheid van de ADV of op een gedeelde norm dat ’discriminatie erbij hoort’ in de gemeente. De gemeente Oudewater wil echter een gemeente van en voor iedereen zijn. Iedereen doet mee. Om dat te waarborgen moeten we als gemeenschap inzetten op het aanpakken van discriminatie, zodat iedereen ook de kans krijgt om mee te doen. Een inclusievere samenleving: dat doen we met elkaar Wij zijn ons bewust van het feit dat het werken aan een inclusieve samenleving een verandering in de Oudewaterse samenleving vraagt die slechts ‘stapje voor stapje’ vorm kan krijgen. Daarbij komt dat de gemeente dit niet alleen kan, maar inwoners, bedrijven, verenigingen, kerkelijke organisaties en instellingen in Oudewater daarbij nodig heeft. Alleen gezamenlijk kunnen we een meer inclusieve samenleving bereiken.

Het doel van ‘Kleurrijk Oudewater’ is om een aanzet te geven om diversiteit en inclusie in de Gemeente Oudewater te stimuleren, te bevorderen en uit te voeren. Dit betekent overigens niet dat er tot nu toe niets is gedaan in de gemeente Oudewater. Er zijn in de gemeente allerlei partijen actief die zich inzetten voor verschillende doelgroepen denk aan bijvoorbeeld VLAS, De Parel van Oudewater, Onderling Sterk, Stichting Veteranen Lopikerwaard of het Touwteam. Daarnaast zijn de volgende concrete acties zijn door de gemeente in samenwerking met partijen uitgevoerd of er wordt momenteel aan gewerkt: • Inclusieve verkiezingen: zoals drempels voor mindervaliden, stem-mal met geluidsondersteuning voor mensen met een visuele beperking, tolk/stembureauleden voor gebarentaal voor mensen met een gehoorbeperking, prokkelduo’s (verbinding tussen mensen met een verstandelijke beperking en mensen zonder beperking), laagdrempelige communicatie bij stempas. • Expositie ‘ANDERS?! In deze permanente expositie in De Heksenwaag waarbij zichtbaar en voelbaar wordt gemaakt dat heksenvervolgingen in Nederland weliswaar tot het verleden behoren, maar dat het mechanisme van uitsluiting

nog steeds plaatsvindt in onze huidige maatschappij. • Het Oudewaterse vlaggenprotocol Voor verschillende doelgroepen wordt jaarlijks apart gevlagd. • G-voetbal elftal Ondersteuning en stimulering realisatie G-voetbal bij FC Oudewater. • LHBTIQ+ bijeenkomsten Bijeenkomsten voor de LHBTIQ+ gemeenschap n.a.v. Coming Out Day.

Wat willen we in de toekomst gaan doen? Aanpak Een inclusieve samenleving realiseren doe je niet in één keer. Wel kun je bij nieuwe beleidsontwikkelingen, partnerschappen of projecten ook vanuit een inclusieve blik kijken. Immers, het onderwerp diversiteit- en inclusie raakt alle beleidsdomeinen. Voor de gemeente Oudewater is een overzichtelijk bescheiden stappenplan voldoende om een passende extra bijdrage te leveren hetgeen haalbaar is voor een kleine gemeente met beperkte financiën. We doen dat op de volgende wijze:

1. Diversiteit en inclusie bespreekbaar maken Naast het aansluiten bij het facetbeleid inclusie van de gemeente Woerden willen we diversiteit en inclusie bespreekbaar maken en stimuleren via onderwijs, sport, economie, ruimtelijke ordening, ouderenzorg, jeugdzorg, evenementen, horeca e.d. 2. Dialoog stimuleren Gesprekken aangaan met allerlei (Oudewaterse) partijen, al dan niet via de bestaande Natuurlijk, Historisch, Kleurrijk werkgroepen om een beeld te krijgen van wat er leeft en waar eventueel (verder) aandacht aan gegeven moet worden ofwel waar de samenleving eventueel aan zet is. 3. Aanleg regenboogobject Om de boodschap uit te dragen: allemaal uniek maar samen één. Deze regenboog symboliseert dat Oudewater staat voor acceptatie van diversiteit en het omarmen van verschillen. Samen kleuren we de stad! Denk bijvoorbeeld aan een zebrapad, bankje, kunstobject etc. 4. Art1 Midden-Nederland actiever inzetten De antidiscriminatievoorziening meer onder de aandacht brengen door middel van hun ‘on the Road’ project. Hierbij staat het ontmoeten van inwoners centraal en wordt er uitleg gegeven over wat zij als antidiscriminatievoorziening doen en kunnen betekenen. Maar ook het meldpunt discriminatie zichtbaar op de gemeentelijke website en intranet plaatsen en actief onder de aandacht brengen via social media e.d. En een training voor raadsleden / training loketmedewerkers (t.b.v.

herkennen discriminatie en samenwerken met Art1). 5. Motie ‘Maak het onzichtbare zichtbaar’ uitvoeren Uitvoering geven aan de aangenomen motie ‘Maak het onzichtbare zichtbaar’: acties in gang zetten die bekendheid geven aan het zonnebloem sleutelkoord / polsband en deze ook laagdrempelig ter beschikking stellen aan inwoners. 6. Financiële middelen Eenmalig budget beschikbaar stellen Om de aanpak en acties genoemd onder 1 t/m 5 te kunnen starten en uit te voeren is voor 2025 een werkbudget nodig van € 7.500. Structureel budget Voor het Oudewaterse diversiteit- en inclusiebeleid is een structureel budget nodig van van € 5.000,-. Daarnaast gaat ca.€ 3.700,- naar De Stichting Artikel 1 Midden Nederland (tegenwoordig: discriminatie.nl). dit is in lijn met de verdeling in het Gemeentefonds. Dit dient in de Voorjaarsnota 2025 te worden verwerkt. Begrippen

Diversiteit en Inclusie. Het is niet altijd helder wat de betekenis is daarvan is en waar het over gaat als we deze begrippen bespreken. Echter, alleen al het gebruik van de terminologie veroorzaakt bij sommigen een beladen reactie. Niet in de laatste plaats door de ontwikkelingen over het afgelopen decennium met nieuwe vormen van integratiebeleid en participatiebeleid, het toenemend extremistisch taalgebruik, de polarisatie in de samenleving, migratieproblematiek en de groeiende sentimenten van uitsluiting. Diversiteit gaat over alle manieren waarop we van elkaar verschillen. Met sommige van die verschillen worden we geboren. Die kunnen we niet veranderen. Denk bijvoorbeeld aan de kleur van je ogen of cultuur. Andere verschillen ontstaan later in ons leven en zijn veranderlijk. Bijvoorbeeld je kledingstijl of interesses. In de verschillende definities van diversiteit worden naast zichtbare kenmerken, zoals sekse, leeftijd, huidskleur ook onzichtbare elementen genoemd, zoals seksuele voorkeur, cultuur, economische status, etc. Diversiteit gaat over verschil. Mensen verschillen van elkaar en het bij elkaar hebben van die verschillen noemen we diversiteit. Minder simpel is hoe we omgaan met diversiteit in de praktijk. Hier komen fenomenen als uitsluiting en andere vormen van discriminatie, waaronder racisme aan bod.

Het echt goed kunnen omgaan met en waarderen van diversiteit wordt ook wel inclusie genoemd. Ofwel: Iedereen heeft en ervaart binnen de kaders van de rechtstaat de vrijheid om naar behoefte en vermogen vorm te geven aan diens leven binnen een sociaal systeem, waar: a) iedereen a priori onderdeel van is, b) dat iedereen mede kan vormgeven en c) waarin eenieder zich (h)erkend en geaccepteerd voelt als individu. Als er sprake is van inclusie, is er respect voor de ander. Dit respect uit zich in het accepteren van de ander, ondanks dat je diegene niet (volledig) begrijpt of je je niet kunt vinden in diens leef- of denkwijze. De rechtstaat biedt hierbij een belangrijk kader. Dit houdt in dat men rekening houdt met bijvoorbeeld ieders vrijheid van meningsuiting, de vrijheid van religie, en ook met het verbod op discriminatie.

De raad besluit 1. Kennis te nemen van de uitgangspunten voor diversiteit en inclusie van de gemeente Oudewater ('Kleurrijk Oudewater') die de basis vormen voor toekomstige acties en activiteiten zoals genoemd in het stappenplan; 2. Hiervoor in 2025 incidenteel een werkbudget van € 7.500,- beschikbaar te stellen vanuit bestaand budget. 3. Vanaf 2025 een structureel budget in de programmabegroting op te nemen van € 5.000,-.

De bevoegdheid van de raad komt voort uit de volgende wet- en/of regelgeving De raad is bevoegd om over dit voorstel een besluit te nemen op grond van artikel 147, lid 2 juncto artikel 108, lid 1, van de Gemeentewet.

Beoogd effect Met Kleurrijk Oudewater willen we het volgende bereiken: • Een bijdrage leveren aan een gemeente waarin iedereen prettig kan wonen en werken, ongeacht achtergrond, sekse, seksuele voorkeur, beperking (of uitdaging), leeftijd, geloof of levensovertuiging. Waar aandacht is voor Oudewaternaren uit minderheidsgroepen en die weten dat gemeente achter hen staat en voor hen opkomt. Een gemeente waar iedereen, binnen de kaders van de rechtstaat, de vrijheid heeft om naar behoefte en vermogen vorm te geven aan diens leven binnen een sociaal systeem, waar: a) iedereen a priori onderdeel van is, b) dat iedereen mede kan vormgeven en c) waarin eenieder zich (h)erkend en geaccepteerd voelt als individu.

Argumenten De noodzaak om te werken aan diversiteit- en inclusie wordt breed erkend. Op de werkvloer, in de maatschappij, maar ook in media, scholen en onderzoek. Vooroordelen, discriminatie en racisme zijn de wereld nog niet uit. Een actief diversiteits- en inclusiebeleid draagt bij aan mínder ongelijkheid, aan het wegnemen van drempels en aan gelijke kansen voor iedereen.

Het wettelijk kader ter bestrijding van uitsluiting is robuust. De belangrijkste wettelijke grondslag is artikel 1 van de Nederlandse Grondwet die alle vormen van uitsluiting en discriminatie verbiedt.

Het facetbeleid inclusie van de gemeente Woerden zal in de uitvoering ook voor Oudewater gelden als kwaliteitsaspect op het werk vanuit alle domeinen. Specifiek wil Oudewater zich uitspreken over diversiteit en inclusie dat voor Oudewater belangrijk is en waar Oudewater zich mee wil onderscheiden.

Kanttekeningen Financiën Kleurrijk Oudewater in de begroting zichtbaar maken waarbij: Eenmalig budget beschikbaar stellen Om de aanpak en acties genoemd onder 1 t/m 5 te kunnen starten en uit te voeren is voor 2025 een werkbudget nodig van € 7.500. Structureel budget Voor het Oudewaterse diversiteit- en inclusiebeleid is een structureel budget nodig van van € 5.000,-. Daarnaast gaat ca.€ 3.700,- naar De Stichting Artikel 1 Midden Nederland (tegenwoordig: discriminatie.nl). dit is in lijn met de verdeling in het Gemeentefonds. Dit dient in de Voorjaarsnota 2025 te worden verwerkt.

Uitvoering Na kennisneming en instemming m.b.t. het budget start de uitvoering van concreet benoemde activiteiten in 2025.

Communicatie Via de gebruikelijke communicatiekanalen en via een persbericht

Samenhang met eerdere besluitvorming Bijlagen