C06. VNG ledenbrief Lbr 2024_005 Begrotingsadvies 2025-2028.pdf

Aan de leden

Datum

29 f ebruari 2024 Ons kenmerk

U202400109 Telefoon

070 373 8393

Onderwerp

Begrotingsadvies 2025-2028

Geachte leden van college en gemeenteraad, Tijdens de Algemene Ledenvergadering 2023 van de VNG is de resolutie ‘Naar een rechtvaardig, duurzaam en solide meerjarig f inancieel perspectief ’ aangenomen. Aansluitend heef t de VNG - voor het eerst in haar bestaan - een begrotingsadvies uitgebracht voor uw meerjarenbegroting 2024-2027. Wij hebben gemerkt dat vrijwel alle gemeenten ons advies hebben betrokken bij hun besluitvorming over de begroting. Wij ontvingen vanuit verschillende gemeenten de vraag om ook dit jaar met een advies voor de meerjarenbegroting 2025-2028 te komen. Op aanraden van de VNG-commissie Financiën heef t het VNG-bestuur daartoe inderdaad besloten. Het begrotingsadvies bestaat uit twee delen: een eerste deel in deze brief en een tweede deel volgend op het verschijnen van de meicirculaire.

Advies in het kort: • Bereid ombuigingen voor waartoe in uw gemeente besloten zal worden indien de korting van € 3 miljard vanaf 2026 niet wordt teruggedraaid of verzacht. Breng deze zo goed mogelijk in kaart, maar zet ze nog niet in gang. • Presenteer deze gevolgen f inancieel én inhoudelijk zo scherp mogelijk. • Betrek daarbij het advies van de Taskf orce Taken en Middelen, die aangeven vooral te f ocussen op taken in medebewind. We realiseren ons dat dit voor elke gemeente een eigen af weging vraagt, die tot andere keuzes kan leiden. • Beschrijf in ieder geval de vijf meest signif icante ombuigingsmaatregelen, hun consequenties en het taakveld dat daarmee geraakt wordt .

Vereniging van Nederlandse Gemeenten Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435 | 2500 GK Den Haag 070 - 373 83 93 | info@vng.nl

vng.nl

Overwegingen We realiseren ons dat op dit moment in vrijwel alle gemeenten gesprekken over mogelijke ombuigingen worden gevoerd. We willen er echter ook op wijzen dat de gesprekken vanuit de VNG met het demissionaire kabinet over de kortingen vanaf 2026 nog niet zijn af gerond. Ook heef t de ALV op 1 december onze inzet voor af spraken met het nieuwe kabinet vastgesteld. Daarin staan duidelijke randvoorwaarden: de opschalingskorting moet worden af geschaf t, de korting op het accres moet worden hersteld en er moet een goede af spraak komen over de groei van het gemeentef onds, die rekening houdt met de ontwikkeling van de zorgkosten. De f inanciële situatie voor gemeenten is daarmee het best te omschrijven als ‘prepare for the worst, hope for the best’. Het is verstandig om na te denken over maatregelen, tegelijkertijd willen we voorkomen dat gemeenten te vroeg onnodige en onomkeerbare ombuigingen in gang zetten. De lopende kabinetsf ormatie en de demissionaire status van het huidige kabinet maken het lastig om een inschatting te maken op welk moment exact meer duidelijkheid is te verwachten. Met het demissionaire kabinet is af gesproken in april opnieuw te overleggen over het schrappen van de opschalingskorting. Daarmee zou de korting van € 3 miljard met € 675 miljoen worden verminderd.

Van kabinetszijde is daarbij wel aangegeven dat besluitvorming af hangt van de stand van zaken van de kabinetsf ormatie en de bredere f inanciële context. Pas na het verschijnen van de meicirculaire ontstaat dus duidelijkheid over de opschalingskorting. Begrotingsadvies in twee delen Vanwege de onzekerheid over de ontwikkelingen op de korte termijn, kiezen we ervoor om u een advies te geven in twee delen. Dit eerste advies roept op eventuele ombuigingen nog niet in gang te zetten, maar wel zo goed mogelijk in kaart te brengen en geef t daarvoor de nodige tips en achtergrondinf ormatie. We hopen dat de inf ormatie in deze brief behulpzaam is in het gesprek over de ombuigingen tussen raad en college. Het tweede deel van het advies voor de meerjarenbegroting 2025-2028 volgt kort na de meicirculaire, tenzij er eerder een nieuw kabinet aantreedt. Vorig jaar heef t de VNG geadviseerd voor de jaren 2024 en 2025 een sluitende begroting te presenteren, maar voor de jaren daarna de tekorten zichtbaar te maken. Het ligt op dit moment niet voor de hand is dat wij soortgelijk advies voor de meerjarenbegroting 2025-2028 zullen af geven. Alleen het begrotingsjaar 2025 zou dan sluitend zijn. Hoewel dit strikt genomen b innen de toezichtregels zou passen, zou het in onze ogen onverantwoord zijn niet te anticiperen op de door het rijk ingeboekte korting van € 3 miljard vanaf 2026.

Zichtbaar maken effecten korting Vorig jaar heef t VNG de Taskf orce Taken en Middelen onder voorzitterschap van Alexander Rinnooy Kan in het leven geroepen. Ondersteund door onderzoeksbureau BMC heef t de taskf orce zich gebogen over de vraag wat de gevolgen zouden zijn, indien de korting van € 3 miljard onverkort doorgevoerd zou worden. De taskf orce concludeerde dat de korting reële gevolgen gaat hebben voor alle gemeenten, op vrijwel alle beleidsterreinen. We willen deze gevolgen van de keuzes van het kabinet duidelijk laten zien: de gemeentelijke f inanciën zijn onvoldoend e om het huidige takenpakket op hetzelf de niveau voort te zetten. Daarom adviseren wij de gevolgen van de korting van € 3 miljard zowel f inancieel als inhoudelijk zo scherp mogelijk te presenteren.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

2/4

Eerste deel van het begrotingsadvies Ons advies is daarom is als volgt: 1. Stel een reële meerjarenbegroting 2025-2028 op Breng allereerst, in lijn met het advies vorig jaar, de begroting zo reëel mogelijk in beeld. Dat zal naar verwachting tot een tekort leiden vanaf 2026, waardoor er ombuigingen zullen moeten worden voorbereid. 2.

Breng de maatregelen in beeld die nodig zijn om het tekort dat optreedt bij een reële begroting 2025-2028 te mitigeren, met zowel de f inanciële als inhoudelijke consequenties De Taskf orce Taken en Middelen onder leiding van Rinnooy Kan biedt in haar bericht en advies drie mogelijkheden om met de korting om te gaan: a. (deels) dichten door het verhogen van de OZB b. bezuinigingen op autonome taken c. bezuinigingen op medebewindstaken. 3. Betrek daarbij de aanbevelingen van de Taskf orce Taken en Middelen De taskf orce drukt gemeenten op het hart vooral te f ocussen op bezuinigingen op medebewindstaken. Belangrijkste argument hiervoor is dat het gaat om een niet -taakgebonden korting die door het rijk is doorgevoerd. Daarmee ligt het voor de hand om ook op taken die voor het rijk worden uitgevoerd te besparen. De taskf orce merkt ook op dat aan de autonome taken verhoudingsgewijs minder wordt uitgegeven (in totaal ca. € 13 miljard) dan aan taken in medebewind (ca. € 23 miljard). Daarnaast is juist op die taken al veel bespaard om de groei van de uitgaven in het sociaal domein op te vangen. Een verhoging van de OZB acht de Taskf orce ook niet logisch. Om het hele tekort op te vangen zou de OZB gemiddeld (!) met zo’n 60% moeten stijgen. Die stijging zou moeilijk uitlegbaar zijn: de inwoners krijgen er immers geen extra voorzieningen voor terug.

Wij onderschrijven dit advies van de Taskf orce, maar realiseren ons dat dit voor elke gemeente een eigen af weging vraagt die tot andere keuzes kan leiden. Uniforme presentatie consequenties Voor de gesprekken die wij namens u met het rijk blijven voeren, is een goed totaaloverzicht van de keuzes die gemeenten voornemens zijn te maken essentieel. Wij leggen ons namelijk niet neer bij de korting. Met dit totaaloverzicht wordt pas echt duidelijk waar de korting van € 3 miljard in de praktijk toe zal leiden. Dat overzicht is door ons alleen op te stellen als die inf ormatie op een min of meer vergelijkbare wijze is opgenomen in uw kader- of voorjaarsnota of uiteindelijke begroting. Wij willen u daarom verzoeken een onderdeel “Maatregelen vanwege korting gemeentefonds 2026 en verder” op te nemen in uw kader- of voorjaarsnota en het proces daar naartoe. Beschrijf de nieuwe of voorgenomen bezuiniging smaatregelen, maar ook bezuinigingen waartoe – vooruitlopend op de f inanciële situatie in 2026 – al eerder is besloten. Beschrijf in ieder geval de vijf meest signif icante ombuigingsmaatregelen en consequenties en het betref f ende taakveld dat daarmee geraakt wordt.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

3/4

Het Interprovinciaal Overleg (IPO) en het ministerie van Binnenlandse Zaken zijn in kennis gebracht van dit begrotingsadvies. We zijn voornemens om het tweede deel van het advies – net als bij ons begrotingsadvies vorig jaar – in af stemming met de provinciale toezichthouders op te stellen. Meer informatie Mocht u vragen hebben naar aanleiding van deze ledenbrief , dan kunt u contact opnemen met ons Klantcontactcentrum inf o@vng.nl of 070-373 83 93. Tot slot Ik begrijp dat de voortdurende onzekerheid over de f inanciën veel vraagt van u als gemeentebestuur, maar ook uw gemeentelijke organisatie en uw partners. In een tijd waarin de maatschappelijke opgaven groot zijn en om investeringen vragen, is de structurele f inanciële dekking daarvoor helaas ontoereikend. Ik vertrouw erop dat dit advies u ondersteunt bij het gesprek binnen uw gemeente over mogelijke keuzes in uw meerjarenbegroting 2025-2028. Met vriendelijke groet, Vereniging van Nederlandse Gemeenten

L.K. Geluk Algemeen directeur

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

4/4