A13.1 Regionale Investerings Agenda GH_3.pdf
Tekst van het document
Regionale Investerings Agenda (RIA) Groene Hart
INHOUDSOPGAVE
VOORWOORD
VOORWOORD. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 1. REGIONALE INVESTERINGSAGENDA: WAAROM EN HOE?. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 1.1 De eerste RIA Groene Hart . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 1.2 Unieke en vitale regio. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 1.3 Naar een toekomstbehendig Groene Hart. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4 1.4 Verder bouwen aan samenwerking in het Groene Hart . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 1.5 De RIA: een adaptieve agenda, gericht op investeren en leren . . . . . . . . . . . . 5
2. REGIONALE INVESTERINGSAGENDA GROENE HART. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 2.1 Het doel van het instrument RIA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6
Mirjam Sterk
2.2 Opgavegerichte clustering van ontwikkelprincipes naar zeven thema’s. . . . . 6 Met trots presenteer ik u de eerste Regionale Investe-
nieuwe vormen van landbouw ontwikkelen in balans
ringsagenda (RIA) Groene Hart. Deze agenda markeert
met natuur, recreatie verbeteren terwijl we kwetsbare
3. HOE MAKEN WE DE RIA TOT EEN SUCCES?. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15
een belangrijke mijlpaal voor onze regio. Nooit eerder
gebieden beschermen, de economische vitaliteit
3.1 Elementen voor succes . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15
werkten rijk, provincies, gemeenten, waterschappen,
versterken zonder de kernkwaliteiten van het land-
3.2 Financieringsstrategie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15
maatschappelijke organisaties en inwoners zo intensief
schap te verliezen. Door te doen en te leren in de
3.3 Adaptief programmeren . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16
en gelijkwaardig samen aan één koers voor het Groene
sleutelprojecten ontwikkelen we het Groene Hart en
3.4 Stimuleren, sturen en monitoren . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16
Hart. Dat is noodzakelijk, want de uitdagingen waar we
verstevigen we onze kennis en de onderlinge samen-
3.5 Governance en lerende organisatie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17
voor staan zijn groot en urgent. Bodemdaling, water-
werking.
2.3 Sleutelprojecten. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8
opgaven, klimaatverandering, druk op landschap en
BIJLAGE 1 Een beknopte beschrijving per sleutelproject. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18 BIJLAGE 2 Een beknopte beschrijving per verbindend traject . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 BIJLAGE 3 Investeringskosten sleutelprojecten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25
biodiversiteit, de landbouwtransitie, wonen, mobiliteit
Ik ben bijzonder trots op de manier waarop partners
en energie ze komen allemaal samen in dit unieke
de afgelopen jaren de schouders hieronder hebben
middengebied van Nederland.
gezet. De energie, wil en betrokkenheid die ik overal in het gebied tegenkom – bij bestuurders, ondernemers,
Hier in het Groene Hart zien we dat de grenzen van
boeren, natuurorganisaties en bewoners – geven
wat het landschap kan dragen steeds zichtbaarder
vertrouwen dat we samen het verschil kunnen maken.
worden. Het vraagt om scherpe keuzes, maar ook om
Nu is het moment om door te pakken. De RIA vraagt
lef, creativiteit en doorzettingskracht om samen met
om commitment, om investeringen en om een
onze partners tot andere oplossingen te komen.
houding waarin we blijven leren, bijsturen en samen-
Met de RIA zetten we een belangrijke stap: we brengen
werken. Ook in aanvulling met andere, lopende en op
de gezamenlijke ambities uit het Ontwikkelperspectief
te starten trajecten in het gebied.
2050 tot leven door ze te vertalen naar concrete sleutelprojecten. Projecten die niet alleen oplossingen
Mijn dank gaat uit naar alle betrokkenen die hebben
bieden voor de opgaven van vandaag, maar ook het
bijgedragen aan deze agenda. Ik zie ernaar uit om
fundament leggen voor een toekomstbestendig
vanuit het Bestuurlijk Platform Groene Hart met u
Groene Hart voor de generaties na ons.
verder te bouwen aan een vitaal, toegankelijk en toekomstbehendig Groene Hart. Want één ding is
Deze agenda is meer dan een lijst van investeringen.
zeker: het is niet de vraag óf het Groene Hart veran-
Het is een uitnodiging om samen te werken, over
dert, maar hóe. En daar geven we samen richting aan
grenzen heen te kijken en te leren van wat wel en niet
met deze eerste RIA Groene Hart.
werkt. De sleutelprojecten vormen het vliegwiel voor
A2
verandering. Door te realiseren laten we zien wat wél
Mirjam Sterk
kan: klimaatbestendig bouwen op slappe bodem,
Voorzitter Bestuurlijk Platform Groene Hart
1
REGIONALE INVESTERINGS AGENDA (RIA) GROENE HART
1. REGIONALE INVESTERINGSAGENDA: WAAROM EN HOE? 1.1 De eerste RIA Groene Hart
Deze RIA betreft een uitwerking van spoor 2 en bevat
Voor u ligt de eerste Regionale Investeringsagenda
de aanpak van het eerste Groene Hart-overzicht van
(RIA) Groene Hart. Deze RIA is het resultaat van een
sleutelprojecten. Meer details over de sleutelprojecten
intensieve samenwerking van betrokkenen in de
en de bijbehorende werkafspraken staan in een apart
NOVEX-samenwerking Groene Hart (rijk, provincies,
werkdocument (op te vragen bij Coördinatiebureau
waterschappen, gemeenten en de maatschappelijke
Groene Hart). De vertaling van de Groene Hart-opga-
klankbordgroep), onder coördinatie van het Bestuurlijk
ven naar concrete sleutelprojecten maakt zichtbaar
Platform Groene Hart.
welke investeringen nodig zijn om het Groene Hart
De grote opgaven om gezamenlijk aan te werken
vitaal, toegankelijk en aantrekkelijk te houden. Deze
komen in eerste instantie voort uit de de drie kenmer-
sleutelprojecten dienen als motor en vliegwiel voor
kende gebiedseigenschappen van het Groene Hart te
actie. Met de RIA kunnen we in het hier en nu werken
weten: de bodemgesteldheid, het watersysteem en de
aan hoe het gebied er over 20 à 30 jaar uit ziet en
landschappelijke kwaliteit gecombineerd met het start-
welke keuzes er nog gemaakt moeten worden op weg
pakket van Rijksdoelen uit december 2022. De grote
naar een toekomstbestendig Groene Hart.
opgaven zijn verwerkt in de toekomstvisie Groene Hart genaamd het Ontwikkelperspectief 2050 Groene Hart. Het gaat hierbij om de integrale aanpak van CO2-eq re-
1.2 Unieke en vitale regio
ductie en bodemdaling in landelijk en stedelijk gebied,
Omringd door de Biesbosch, de Utrechtse Heuvel-
het omgaan met klimaatverandering, natuur- en biodi-
rug, de groengebieden ten zuiden van Amsterdam
versiteitsherstel en maatschappelijke opgaven zoals de
(scheggen) en de Noordzeekust, te midden van de
landbouwtransitie, wonen en een vitale leefomgeving,
grote steden, Rotterdam, Den Haag, Leiden, Haarlem,
economie, recreatie en bereikbaarheid, de energieop-
Amsterdam en Utrecht, ligt het Groene Hart. Het is
gave en de kwaliteit van het landschap.
een unieke en vitale regio waar mensen al eeuwenlang wonen en werken op de stroomruggen van de rivieren,
In de Realisatieagenda Groene Hart 2024-2026 is
gekenmerkt door veenbodems, droogmakerijen en wa-
vastgelegd hoe de partners aan deze opgaven willen
terstructuren. In de loop van de eeuwen door mensen
werken. Er zijn drie sporen in de Realisatieagenda, te
vormgegeven tot open veenweidelandschap met de
weten:
kenmerkende verkaveling in smalle banen (‘slagen’) en
1.
Bijdragen aan structurerende keuzes: daarvoor
een verscheidenheid aan steden, grotere en kleinere
zijn werkgroepen met een bestuurlijke kopgroep
dorpskernen en lintbebouwing.
ingericht die werken aan inhoudelijke bouwstenen
2.
3.
2 2
Integratie werkgroep Groene Hart
om stapsgewijs in beweging richting de noodzake-
Het huidige grondgebruik in het landelijk gebied staat
lijke transities te komen.
grotendeels in het teken van de melkveehouderij. Er
Sleutelprojecten: projecten die nu al op fysieke
is een grote diversiteit aan bedrijvigheid: naast de
plekken in het gebied uitvoering geven aan de
landbouw is er een vitale bouwsector en een sterke
complexe ruimtelijke opgaven waarmee we con-
maakindustrie. Het Groene Hart is een groot gebied,
crete resultaten boeken voor inwoners, (agrari-
met een diversiteit in landschap en cultuur, maar wel
sche) ondernemers, flora en fauna.
met een onderlinge verbondenheid van mensen met
Monitoring: om te volgen of de concrete resulta-
de regio. Er zijn hechte dorpsgemeenschappen, maar
ten en beleidsinspanningen leiden tot een samen-
ook actief stedelijk leven dat niet veel verschilt van de
hangend en toekomstbestendig Groene Hart
grote metropolen om het Groene Hart heen.
3
REGIONALE INVESTERINGS AGENDA (RIA) GROENE HART
Groene Hart het oppervlaktewater niet aan de KRW.
heeft aangewezen als een van de 16 NOVEX-gebieden,
1.3 Naar een toekomstbehendig Groene Hart
Daar komt bij dat er ruimte nodig is voor duurzame
gebieden met een complexe ruimtelijke uitdaging. We
De druk op de ruimte neemt toe. Niet alles kan overal
energieopwekking. Veel mensen in en rondom het
hebben de overtuiging dat het bundelen van nationale
en door bestaande systeemoptimalisaties komen we
Groene Hart willen bovendien prettig wonen en wer-
en regionale krachten de ontwikkeling van het Groene
steeds verder in een klem, ook wel ‘lock-in’ genoemd.
ken. Voldoende ruimte voor wonen en werken in com-
Hart ten goede komt. Met een Bestuursovereenkomst
binatie met een goede, fijnmazige en bereikbaarheid
Groene Hart hebben we als overheden in 2022 actief
Het Groene Hart loopt net als in het verleden opnieuw
met voldoende (OV-)overstaphubs zijn daarbij cruciaal.
getekend voor deelname aan de Groene Hart-samen-
tegen natuurlijke en fysieke, maar ook wettelijke en
En niet alleen voor haar eigen inwoners en onderne-
werking. Daarnaast zijn maatschappelijke organisaties
financiële grenzen aan. Wettelijke grenzen zijn de bo-
mers, maar ook voor de mensen die het Groene Hart
vertegenwoordigd in een maatschappelijke klankbord-
venregionaal vastgestelde doelen zoals de klimaatdoe-
bezoeken om te recreëren en te ontspannen. Door de
groep. Ook het bedrijfsleven wordt in toenemende
len (CO2-eq, bodemdaling), de Kaderrichtlijn Water, de
groei van de grote steden rondom het Groene Hart
mate betrokken.
Vogel- en Habitatrichtlijn, de Natuurherstelverordening
neemt de druk op de dichtbijgelegen natuurgebieden
en de natuurdoelen vastgesteld in de overeenkomst
toe. Er is grote behoefte om hier tijdig op te anticipe-
van Kunming-Montreal.
ren door de recreatie te spreiden via meer aanbod, goede voorzieningen en goede bereikbaarheid.
Het Groene Hart staat voor grote uitdagingen door
1.5 De RIA: een adaptieve agenda, gericht op investeren en leren De Regionale Investeringsagenda geeft aan welke
de impact van klimaatverandering, bodemdaling, en
Een (economisch) vitaal, leefbaar en biodiverser Groe-
maatregelen en bijbehorende financiering nodig zijn
dalende biodiversiteit. Het huidige watersysteem
ne Hart is geen luxe, maar noodzaak. Stevig ingrijpen
om projecten te realiseren en invulling te geven aan
speelt hierin een sleutelrol. Door klimaatverandering
en transformaties in het gebied zijn onvermijdelijk. Het
de Rijksdoelen en onze gezamenlijke ambities uit het
is er nu al steeds vaker sprake van óf te veel, óf juist
biedt tegelijkertijd ook een kans om het Groene Hart
Ontwikkelperspectief Groene Hart 2050.
te weinig water. Ook de kwaliteit van het water staat
voor komende generaties toekomstbehendig, leefbaar
onder druk. Dat brengt risico’s met zich mee voor onze
en vitaal te maken. Eenvoudige oplossingen bestaan
Hiermee lossen we knelpunten die inwoners, onder-
vitale functies en stelt hogere eisen aan de inrichting,
niet, er is sprake van botsende belangen, Deze trans-
nemers, recreanten en flora/fauna ondervinden op di-
het beheer en het gebruik van het gebied. De verande-
formatie vraagt daarom om samenwerking tussen alle
verse plekken in het Groene Hart op. En dat willen we
rende klimatologische omstandigheden zullen zorgen
belanghebbenden, energie en lef om te willen veran-
de komende jaren met een adaptieve agenda blijven
voor een verschuiving in hoe het landschap eruitziet
deren naar een mooiere toekomst en essentieel hier-
doen door nieuwe sleutelprojecten op te pakken. Een
en gebruikt kan worden. Door dit Groene Hart breed
voor zijn de middelen om te investeren in dit unieke
integrale en opgaven gerichte aanpak is hierbij cruci-
op te pakken willen we de samenhang op gebiedsni-
gebied in het economische hart van Nederland.
aal. Met onze sleutelprojecten gaan we werken aan
veau waarborgen.
nieuw handelingsperspectief: samen doen, cyclisch leren (wat werkt en wat moet anders) en investeren. We
1.4 Verder bouwen aan samenwerking in het Groene Hart
zoeken daarbij nadrukkelijk de verbinding met lopende
praktijk. Ze hebben te maken met het realiseren van onder andere reductie van de CO2-eq , en het remmen
Actie en investeren in het Groene Hart zijn nodig.
de provinciale programma’s landelijk gebied, Centraal
van de bodemdaling in het veenweidegebied. Ver-
Als we niet inzetten op het in balans brengen van
Holland en Fieldlab Groene Hart (zie bijlage 2).
hoging van de (grond)waterstand bepaalt welk type
de fysieke condities van het Groene Hart zodat het
grondgebruik mogelijk is – en dus wat er economisch
landgebruik passend is bij wat het bodem en water-
Zo werken we in het hier en nu aan hoe het gebied
en landschappelijk kan plaatsvinden in het gebied.
systeem te bieden heeft, nemen kwaliteit en biodiver-
er over 20 à 30 jaar uit ziet en welke keuzes er nog
De openbare ruimte en privaat terrein in bestaand
siteit verder af. Maar ook de cultuur, de leefbaarheid
gemaakt moeten worden op weg naar een toekomst-
bebouwd gebied op slappe grond ondervindt veel
en toegankelijkheid van het Groene Hart vragen om
bestendig Groene Hart. Want het is niet de vraag óf
schade door bodemdaling. Vaak doet deze schade zich
investeringen, willen die niet verder verschralen. Met
het Groene Hart gaat veranderen, maar hóe!
snel en onverwacht voor, het geeft overlast, brengt
de samenwerkende (overheids)partijen liggen er nu
hoge herstelkosten met zich mee en kan soms zelfs
sleutelprojecten waarmee we het vliegwiel in beweging
ontwrichtend zijn.
kunnen zetten.
In het gebied staan natuur en biodiversiteit door diver-
Al jaren werken bestuurders, ambtenaren, boeren,
se oorzaken onder druk. De instandhoudingsdoelen
burgers en maatschappelijke organisaties intensief
worden in de Natura 2000-gebieden nog niet gehaald.
samen aan de toekomst van het Groene Hart. Hier is
Daarnaast loopt de realisatie van het Natuurnetwerk Ne-
extra energie op ontstaan, doordat het Rijk ons gebied
Er ligt een grote uitdaging voor de huidige landbouw-
4 4
en nog op te starten programma’s en projecten zoals
derland (NNN) achter. Ook voldoet in vrijwel het gehele De Vecht
5
2. REGIONALE INVESTERINGSAGENDA GROENE HART
REGIONALE INVESTERINGS AGENDA (RIA) GROENE HART
De agrarische sector speelt al eeuwen een belangrijke rol in de voedselvoorziening en beheer van het landschap, ook in relatie tot de omliggende steden, en is in
5. Versterken van de nieuwe economie
delen van het Groene Hart een belangrijke werkgever
De maakindustrie en het MKB-bedrijfsleven zijn goed
en onderdeel van de lokale identiteit. De agrarische
ontwikkeld en regionaal en lokaal geworteld. Veel (fa-
2.1 Het doel van het instrument RIA
en in welke richting handelingsperspectief ligt om
sector is sterk aan verandering onderhevig, zeker in
milie)bedrijven zitten er al generaties en dragen bij aan
De Regionale investeringsagenda Groene Hart is een
gezamenlijk aan te werken. De beschrijvingen zijn niet
relatie tot de uitdagingen op het water- en bodemsys-
de vitaliteit van de dorpskernen via werkgelegenheid,
instrument dat tot doel heeft om:
uitputtend. Daarvoor is het Groene Hart te divers.
teem, de nutriënten- en stikstofuitstoot en de hierbo-
voorzieningen en verenigingsleven. Maar ze staan ook
ven genoemde natuurdoelstellingen in het gebied.
onder druk: uitdagingen liggen er op het gebied van
z
z
z z
vanuit de Groene Hart NOVEX-aanpak en -visie tot concrete realisatie in gebieden te komen met een
1. Gezond bodem- en watersysteem
adaptieve agenda;
Het bodem- en watersysteem in het Groene Hart staat
Dit betekent dat (agrarische) ondernemers in het Groe-
doende en kwalitatief geschoold (jonger) personeel en
focus aan te brengen in de hoeveelheid en type
onder druk door onder andere klimaatverandering en
ne Hart aan de vooravond staan voor beperkte of grote
verduurzaming. In de RIA wordt ingezet op de ontwik-
projecten, die als vliegwiel fungeren in de (boven)
het beperken van de CO2-eq uitstoot. We lopen tegen
bedrijfstransities. Dit kan ook leiden tot vragen over hoe
keling van de circulaire economie, het versterken van
regionale samenwerking;
onze grenzen aan, veranderen is een noodzaak, is ook
om te gaan met vrijkomende agrarische bebouwing
de maakindustrie en het behouden van het MKB als
gezamenlijk te investeren en nieuwe financierings-
een conclusie binnen het Deltaprogramma Centraal
en een andere invulling van de agrarische erven. De
belangrijke drager voor de vitaliteit van de kernen.
bronnen en partners aan te trekken;
Holland. De water- en ruimtesector kunnen hierbij niet
projecten in de RIA bieden handvatten voor stappen
een werkwijze te ontwikkelen om van elkaar en de
zonder elkaar. De condities van water en bodem zijn
binnen deze transities rondom landbouw en natuur in
6. Bevorderen van vitale kernen
inhoud te leren, om schuurpunten te signaleren
tot op zekere hoogte stuurbaar, maar niet onbeperkt.
het Groene Hart. Dit in de wetenschap dat zowel inci-
In het Groene Hart wordt, al eeuwen lang, volop
en te agenderen, en kansrijke nieuwe initiatieven
Dit hangt mede af van de keuzes die op nationaal en
dentele als structurele ondersteuning van de overheid
gewoond en gewerkt. Mede door een veranderen-
tijdig aan de agenda toe te kunnen voegen.
regionaal (water)systeemniveau worden gemaakt en
(beschikbaarheid van kennis en geld) essentieel is en
de bevolkingssamenstelling, de bereikbaarheid van
welke aanpassingen in ruimtegebruik daarmee nood-
daarmee voorwaardelijk voor de noodzakelijke transitie.
de kernen en wegtrekkende voorzieningen staat de
bereikbaarheid, het vestigings- en woonklimaat, vol-
zakelijk zijn. In een mix van maatregelen werken we
2.2 Opgavegerichte clustering van ontwikkelprincipes naar zeven thema’s
toe naar een gezond Groene Hart in 2050.
De 13 ontwikkelprincipes uit de visie zijn vertaald naar
vitaliteit en de leefbaarheid van de kernen onder druk.
3. Mobiliteit en verbindingen
In de verschillende provinciale programma’s worden
Een goed bereikbaar Groene Hart is van grote beteke-
afspraken gemaakt over het al dan niet toevoegen van
Projecten in de RIA kunnen aansluiten bij technische
nis voor de leefbaarheid, economie en vitaliteit van de
woningbouwlocaties en werklocaties nabij de kernen.
zeven centrale opgavegerichte thema’s (hieronder
optimalisaties in het watersysteem (pompen, gemalen,
dorpen en steden in en rond het Groene Hart. Deze
Daarbij heeft het de voorkeur te bouwen op kleigron-
verder uitgewerkt) met daaraan verbonden sleutelpro-
dijken), het vergroten van de zelfredzaamheid bij inwo-
bereikbaarheid staat onder druk, mede door autono-
den en niet in veengebieden en diepe polders, al ont-
jecten om in gebieden concreet tot actie over te gaan
ners en ondernemers (bijv. opvang piekbuien, aanpas-
me ontwikkelingen en door de verstedelijkingsopgave
komen we daar niet altijd aan. In de projecten van de
en de ontwikkelprincipes in praktijk toe te passen:
sen aan verzilting), het aanscherpen van beleid (bijv.
om ons heen. Daarbij zien we vooral dat een robuuste
RIA worden geen afspraken gemaakt over de locaties.
1.
Gezond bodem- en watersysteem
regels rondom bouwen, drinkwatergebruik, verbeteren
noord-zuid-verbinding ontbreekt, en dat de onderlig-
2.
Duurzame landbouw en natuur
waterkwaliteit), ruimtelijke aanpassingen en adaptatie
gende wegenstructuur kwetsbaar is. Tevens constate-
7. Toegankelijkheid en beleefbaarheid versterken
3.
Mobiliteit en verbindingen
in het landelijk en bebouwd gebied (waterbergingslo-
ren we in het ontwikkelperspectief dat, om het karak-
voor recreatie
4.
Ruimte voor nieuwe energie
caties, andere gebruiksfuncties). Op slappe bodems
ter van het Groene Hart te behouden, de aanleg van
Uit allerlei onderzoek blijkt dat een gezonde en bio-
5.
Versterken van de nieuwe economie
waar nieuwbouw plaatsvindt is toekomstige schade te
nieuwe grootschalige weginfrastructuur niet wenselijk
diverse leefomgeving bijdraagt aan onze fysieke en
6.
Bevorderen van vitale kernen
voorkomen door het bodemdaling- en klimaatbesten-
is. In de projecten in de RIA wordt daarom ingezet op
geestelijke gezondheid. Het Groene Hart speelt met
7.
Toegankelijkheid en beleefbaarheid versterken
dig te ontwikkelen.
verbindingen naar en binnen het Groene Hart. Hierbij
haar relatieve rust en groen een belangrijke rol om
is er een voorkeur voor het versterken van OV- (bus en
de inwoners uit het gebied en toeristen uit het om-
trein), fiets- en vaarverbindingen
liggende (rand)stedelijke gebied meer mogelijkheden
voor recreatie
2. Duurzame landbouw en natuur
6
regio’s en de kwaliteit van het landschap.
voor recreatie en toerisme te bieden. Het gaat hierbij
Vanuit financieel perspectief dragen herkenbare
De Natura-2000 instandhoudingsdoelen, de Vogel- en
thema’s bij aan het organiseren en aanvragen van
Habitatrichtlijn, de realisatie van het Natuur Netwerk
4. Ruimte voor nieuwe energie
bijvoorbeeld om het vergroten van de toegankelijkheid
overheidssubsidies, fondsen en investeringen door
Nederland (NNN) en het voldoen aan de Kaderrichtlijn
De beschikbaarheid van voldoende energie is rand-
van wandelaars, fietsers en waterrecreanten. Maar
financiële instellingen en maatschappelijke partners.
Water zijn belangrijke doelen voor (verbetering van)
voorwaardelijk voor (duurzaam) wonen en een sterke
ook over het stimuleren van lokale voedselverkoop-
Deze thema’s dienen als leidraad voor de lange termijn
de kwaliteit van het Groene Hart. Het gaat om het tot
(duurzame) lokale economie. Ook in het Groene Hart
punten, bezoek aan erfgoed en behoud stiltegebieden
om met elkaar aan te werken. Voor de uitwerking van
stand brengen en versterken van een gezond natuur-
ligt er de opgave voor het inpassen van duurzame
gaan. Voorwaardelijk hiervoor zijn betere verbindingen
de wijze van monitoren is het daarom ook behulpzaam
netwerk, gericht op het bereiken van een basiskwaliteit
energie, al is deze niet apart bepaald. In alle sleutel-
naar en binnen het gebied en een goede spreiding
om met herkenbare thema’s te werken. In onderstaan-
voor de natuur en op ecosysteemherstel (met kenmer-
projecten is dit een te onderzoeken koppelkans. In de
van voorzieningen om de leefomgeving voor mens en
de toelichting is per thema de urgentie aangegeven
kende biodiversiteit). Dit speelt vooral in het landelijk
projecten van de RIA wordt met name de verbinding
natuur in het gebied niet aan te tasten.
gebied maar ook in het bebouwd gebied.
gelegd tussen de afspraken in de afzonderlijke RES-
7
REGIONALE INVESTERINGS AGENDA (RIA) GROENE HART
2.3 Sleutelprojecten Vanuit de vijf gemeentelijke regio’s en waterschappen zijn in samenwerking met provincies en Rijk sleutelprojecten in kaart gebracht (zie kaart hiernaast en volgdende pagina). Deze sleutelprojecten genereren met passende investeringen de gewenste positieve impact op regionale schaal en in het totale NOVEX-gebied. Hiermee brengen we het ontwikkelperspectief naar betekenisvolle uitvoering voor inwoners, (agrarisch) ondernemers, recreanten en biodiversiteit. Een sleutelproject geeft concreet invulling aan de in hoofdstuk 1 genoemde opgaven, de zeven thema’s en de achterliggende Rijksdoelen. Het fungeert als vliegwiel voor transformatie en (boven) regionale samenwerking. Het resultaat is opschaalbaar of navolgbaar in andere delen van het Groene Hart en is uitvoerbaar doordat sprake is van breed draagvlak en mede-eigenaarschap. Het eigenaarschap van de sleutelopgave ligt bij de initiatiefnemers en de partners in het gebied. De Groene Hart-samenwerking draagt als een buitenboordmotor bij aan verdieping, versnelling, kwaliteit en zorgvuldigheid in het proces. Het ophalen en delen van geleerde lessen, het agenderen en oppakken van schuurpunten en het overzicht houden op de voortgang en resultaten in het gebied als geheel.
8
Sleutelprojectenkaart bodem en water, landbouw en natuur, recreatie
9
REGIONALE INVESTERINGS AGENDA (RIA) GROENE HART
10
Sleutelprojectenkaart mobiliteit, energie, economie en wonen
11
REGIONALE INVESTERINGS AGENDA (RIA) GROENE HART
In tabel 1 staan de sleutelprojecten geordend per
werkdocument is uitgebreide informatie te vinden.
primair thema waaraan ze bijdragen. Kenmerkend is
Dit is de lijst waarmee we in deze eerste RIA gaan
daarbij de veelzijdigheid van de impact van de sleutel-
starten. Een aantal is al bijna klaar om te beginnen,
projecten, elk project raakt namelijk meerdere thema-
anderen zitten nog in een onderzoeks- of ontwerpfase.
tische opgaven. Dit maakt dat met de gevraagde inves-
Een project kan in de tijd inhoudelijk of qua partners
teringen een hefboom wordt gecreëerd voor de totale
groeien of juist vastlopen waardoor het niet tot realisa-
ontwikkeling van het Groene Hart. In bijlage 1 staat per
tie komt. Ook dat is een resultaat waarvan geleerd kan
project een korte omschrijving en in het bijbehorende
worden.
Tabel 1: Sleutelprojecten RIA Groene Hart
relatie SP met thema Thema’s/clusters
Sleutelprojecten (SP)
1. Gezond bodem-
Veenetie Drijvend Bouwen
en watersysteem
1
2
3
4
5
6
7
Nat Klimaatbos - Diemerscheg Toekomstbestendige Heuvelrug Gooi en Vechtstreek Toekomstbestendig watersysteem Alblasserwaard en Vijfheerenlanden
2. Duurzame landbouw en natuur
Collectieve mestverwaarding Groene Hart Beheer Amerikaanse rivierkreeften Gezamelijke ruimtelijke vekennning natuur-, water en klimaatopgaven
3. Mobiliteit en verbindingen
Toekomstbestendige mobiliteit langs groenblauwe netwerken
4. Ruimte voor nieuwe energie
Toekomstbestendig landschap en Energy Lane
5. Versterken nieuwe economie Vitale economie Alternatieve teelten: Wilgenteelt e.a. Groene Hart Circulair Vergroenen en versterken ondernemend Groene Hart Lisdodde: keten en kansen voor het Groene Hart 6. Bevorderen vitale kernen
Vitaliteit en leefbaarheid landelijke gebied (o.a. VAB) Klimaatbestendig Wonen Toekomstbestendig maatschappelijk vastgoed
7. Toegankelijkheid,
Bodemdaling innovatie
Verbonden en leefbaar Utrecht-West
beleefbaarheid en versterken Schaalsprong groen recreatief netwerk recreatie
Verbinding Westeinderscheg - Amstelscheg
Tabel 2: Trajecten om mee te verbinden
Recreatieve poortgebieden - Amstelscheg
relaties trajecten met
Benutten en versterken landschappelijke kwaliteiten
12
andere thema’s Thema’s/clusters
Trajecten om mee te verbinden
1. Gezond bodem-
Voorkeursstrategie Centraal Holland
In tabel 2 staat een niet uitputtend overzicht van lopen-
te agenderen op de juiste ambtelijke en bestuurlijke
en watersysteem
de programma’s en trajecten die bijdragen aan de op-
tafels. Dit geldt overigens ook voor de samenhang en
2. Duurzame landbouw
gaven en thema’s van het Groene Hart. Via het netwerk,
samenwerking met de andere overlappende en aan-
de werkgroepen gebiedsalliantie en programma’s als
grenzende NOVEX-gebieden Metropoolregio Amster-
Regiodeals is er de verbinding om elkaar te versterken.
dam (MRA), Metropoolregio Utrecht (MRU), Schiphol,
Hier ligt ook een rol voor de werkgroepen om de ge-
Noordzeekanaalgebied (NZKG), de Zuidelijke Randstand
biedsbrede inzichten en knelpunten uit deze trajecten
en de ‘zustergebieden’ De Peel en Foodvalley.
Fieldlab Groene Hart Klimaatslim Boeren Groene Hart Gebiedsaanpak PPLG’s Groene Hart
6. Bevorderen vitale kernen
Het Nieuwe Samenwerken Groene Hart
13
REGIONALE INVESTERINGS AGENDA (RIA) GROENE HART
3. HOE MAKEN WE DE RIA TOT EEN SUCCES? 3.1 Elementen voor succes
de verantwoordelijkheden en rol die ze hebben in het
De RIA Groene Hart wordt alleen succesvol als alle sa-
Groene Hart, maximaal inzetten voor het slagen van
menwerkende partijen de RIA Groene Hart omarmen
de projecten. Daartoe is een financieringsstrategie
en energie willen inzetten op de sleutelprojecten.
opgesteld die bestaat uit 7 fasen, gebaseerd op het doorlopen proces tot nu toe en de input van Rebel-
Drie elementen zijn cruciaal voor het slagen van de RIA: 1.
2.
3.
group (zie werkdocument):
De deelnemende partijen spannen zich, vanuit bestuurskracht, inhoud en een gezamenlijke finan-
Fase 1: Zorg voor inzicht in investeringskosten van de
cieringsstrategie, maximaal in om financieel bij te
sleutelprojecten.
dragen aan de sleutelprojecten uit de RIA;
Investeringskosten voor elk sleutelproject moeten
De RIA heeft een adaptief karakter, wat betekent
duidelijk zijn. Voor de huidige set aan sleutelprojecten
dat monitoring en bijsturing op een goede wijze
gaat het om de volgende investeringskosten met een
vorm moeten worden gegeven;
onderverdeling in investeringen en proceskosten.
Structurele, passende samenwerking is nodig om ervoor te zorgen dat de RIA leidt tot tastbare resul-
Tabel 3 Overzicht kosten sleutelprojecten totaal
taten in het Groene Hart. Hierbij is een groeimodel
Kosten
Min. kosten
Max. kosten Gem. kosten
(€ mln)
(€ mln)
(€ mln)
Investeringen € 778
€ 1.344
€ 1.023
telprojecten ook met bedrijfsleven, onderwijsinstel-
Proces
€ 149
€ 254
€ 195
lingen en bewoners samen verder te ontwikkelen
Totaal
€ 927
€ 1.598
€ 1.217
Beheer & onderhoud (jaarlijks)
€ 39
€ 67
€ 51
voorzien door als overheidspartijen samen met maatschappelijke partijen te starten. Maar nadrukkelijk is de wens om de RIA via de individuele sleu-
en samen te investeren in het Groene Hart. Zoals eerder aangegeven is het de ambitie de sleutelprojecten tot een succesvol einde te brengen. Het richtsnoer blijft dat iedere overheidslaag verantwoordelijk is voor de eigen rol en taakopvatting. De daadwerkelijke
Deze investeringskosten moeten nog verhoogd wor-
uitvoering van een project ligt bij de initiatiefnemer(s)
den met de benodigde proceskosten (waarvoor we
in de regio. Het kan echter voorkomen dat er niet te
20% aanhouden) en de jaarlijkse kosten voor beheer &
overbruggen belemmeringen zijn. Indien er projecten
onderhoud na realisatie (5% per jaar).
niet kunnen worden uitgevoerd worden deze via een zorgvuldig besluitvormingsproces afgesloten.
Fase 2: Zoek dekking vanuit de lokale partijen (gemeenten, particulieren).
3.2 Financieringsstrategie
We werken altijd met cofinanciering. Voor het ei-
De RIA is niet voor niets een investeringsagenda. Alle
genaarschap is het van belang dat de plek waar de
deelnemende partijen (Rijk, provincies, gemeenten
sleutelopgave ligt een medefinancier is.
en waterschappen) hebben een belangrijke rol en
14 14
verantwoordelijkheid waar het gaat om het investeren
Fase 3: Bekijk alternatieve mogelijkheden voor bekostiging.
in het Groene Hart. Zonder investeringen is het vrijwel
Het is belangrijk om alle volgende stappen te door-
onmogelijk om de sleutelprojecten tot uitvoering te
lopen om zo tot een 100% financiering te komen. In
brengen, waardoor ook de ontwikkelprincipes uit het
stap 3 wordt gekeken naar reguliere begrotingen van
ontwikkelperspectief onder druk komen te staan.
regionale partijen zoals provincies en waterschappen.
Daarom is het belangrijk dat alle partijen zich, binnen Laagveengebied en natuur
15 15
REGIONALE INVESTERINGS AGENDA (RIA) GROENE HART
Fase 4: Bekijk bestaande regelingen voor EU, Rijk en
Fase 6: Onderzoek de ontwikkeling rondom de (alterna-
verzameloverzicht van de status van de sleutelprojecten.
water, bodem, economie, leefbaarheid). Daarbij leggen
regionale partijen.
tieve) manieren van bekostiging vanuit de verstedelij-
Periodiek wordt met de projectleiders besproken welke
we ook de verbanden met de andere Groene Hart-pro-
Dit geeft meer zicht op middelen voor de middellange
kingsopgave.
stappen voorwaarts gezet kunnen worden en of hier on-
gramma’s en trajecten zoals Fieldlab en de uitvoerings-
termijn. Maak waar mogelijk gebruik van subsidies en
Er zijn tal van voorbeelden waarbij woningbouw een
dersteuning bij nodig is. We passen daarbij de ‘plan-do-
projecten van de verschillende gebiedsagenda’s.
fondsen. In het kader van de RIA zijn er actuele over-
financiële bijdrage levert aan de ontwikkeling van het
check-act’-cyclus toe. Daarmee houden we in de gaten of
zichten van alle regelingen bij provincies, waterschap-
landelijk gebied. Het is de moeite waard om de moge-
we de goede dingen doen en of we de goede dingen dan
3.5 Governance en lerende organisatie
pen, rijksoverheid en EU.
lijkheden voor de projecten uit de RIA te verkennen.
ook goed doen. Schematisch ziet dat er als volgt uit:
De RIA markeert een belangrijk moment waar het gaat om het aanpakken van de projecten in het Groene Hart. Alle
Fase 5: Onderzoek de baten en baathebbende partijen
Fase 7: Agendeer het resterende investeringstekort.
uit de semi-publike en /of private hoeken.
Dit kan op de Bestuurlijke tafel van het BO Leefomge-
Als hier financiële middelen zijn, combineer deze dan
ving en als het om een investeringsbesluit gaat op het
‘slim’ publieke middelen om met elk sleutelproject
BO MIRT.
meerdere beleidsdoelen te bereiken.
Plan met de RIA bepalen
Act
partijen op welke projecten wordt
op basis van de
Investeringen in sleutelprojecten leveren veel kennis op over het realiseren van innovatieve, integrale en/of
ingezet en wat daarbij
Middelen uit Ministeriële Commissie Economie en Natuur
partijen bij en wordt
nodig zijn is om tot
grensoverstijgende projecten. Er valt veel te leren van
succes te komen.
projecten die daadwerkelijk worden uitgevoerd. Maar
Medio 2025 zijn vanuit de Ministeriële Commissie middelen toegekend aan het Groene Hart. Sleutelprojecten die voldoen aan de gestelde randvoorwaarden kunnen naast andere financieringsbronnen, met deze middelen worden gefinancierd. Dit illustreert dat de zeven fasen van de financiële strategie niet noodzakelijk volgtijdelijk hoeven te verlopen.
RIA herijkt
3.3 Adaptief programmeren De RIA heeft een adaptief karakter. Nieuwe politieke, beleidsmatige en ruimtelijke ontwikkelingen, nieuwe mogelijkheden tot financiering en nieuwe regionale projecten kunnen leiden tot herijking van de RIA. Nieuwe initiatieven voor sleutelprojecten worden eerst
waar nodig de
ook onmogelijk uitvoerbare projecten kunnen knelpunten agenderen die in de samenwerking opgelost
Act
breder toepasbaar zijn.
door middel van monitoring houden partijen in de gaten of de goede dingen worden gedaan en of
regio (Noord-Holland, Holland-Rijnland, Utrecht-West,
worden gedaan.
jecten verder te brengen, waarbij alle partijen een rol
Do
hebben in het bieden van hulp op proces, inhoud, (bestuurlijk) commitment en financiële dekking. Het
Check
de goede dingen goed
uitgangspunten voor sleutelprojecten in acht geno-
kunnen worden en lessen opleveren die daarmee
Plan
In 2026 wordt elke regio gevraagd om de sleutelpro-
ambtelijk en bestuurlijk besproken in de betreffende Midden-Holland en De Waarden). Daarbij worden de
Do de activiteiten worden conform afspraak uitgevoerd, partijen spreken elkaar aan op voortgang en inzet en dragen met elkaar verantwoordelijkheid voor de voortgang.
men. De regio legt brengt het afgestemde voorstel in
Bestuurlijk Platform Groene Hart heeft daarin een cruciale, coördinerende rol. De Groene Hart-samenwerking draagt als een buitenboordmotor bij aan verdieping, versnelling, kwaliteit en zorgvuldigheid in het proces. Het ophalen en delen van geleerde lessen, het agenderen en oppakken van schuurpunten en het overzicht houden op de voortgang en resultaten in het gebied als geheel. Het Bestuurlijk Platform:
bij het Bestuurlijk Platform-overleg, dat voorzien wordt
1.
Bespreekt relevante ruimtelijke ontwikkelingen in
van een ambtelijk advies vanuit de Groene Hart-ad-
Om tot resultaat te kunnen komen is continuïteit belang-
het Groene Hart en geeft waar nodig opdracht om
viesgroep. In principe wordt er uitgegaan van een
rijk. Daarom is het voorstel om het ontwikkelperspectief
deze te vertalen naar (nieuwe) sleutelprojecten;
jaarlijks moment. Het kan echter voorkomen dat er
elke vier jaar te herijken, waarbij het wel wenselijk is om
momentum is waardoor een project eerder behandeld
de voortgang van de sleutelprojecten en daarmee de RIA
RIA en bespreekt schuurpunten en knelpunten
moet worden. De programmamanager bespreekt dit
jaarlijks te bespreken. Daarbij gaat het met name om het
waar het gaat om de voortgang;
met de voorzitter van het Bestuurlijk Platform.
inzichtelijk maken van de effectiviteit van de projecten op de ontwikkelprincipes uit het ontwikkelperspectief.
3.4 Stimuleren, sturen en monitoren
Biodiversiteit
werkelijke uitvoering van de projecten ter hand te nemen.
monitoring sturen
Check
16 16
partijen hebben een verantwoordelijkheid om de daad-
2.
3.
Monitort de voortgang van de uitvoering van de
Is verantwoordelijkheid voor de herijking van de RIA, zowel op het niveau van de opgaven als op het niveau van de projecten.
Vier factoren zijn essentieel om een project tot uit-
Monitoring speelt een belangrijke rol in het bepalen
voering te brengen: het ontwerp, de bestuurskracht,
van de impact van de activiteiten. Daarom worden de
Met de vaststelling van de RIA komt de samenwerking
de organisatie en de middelen. Elk van deze factoren
ontwikkelprincipes uit het ontwikkelperspectief zoveel
in het Groene Hart in een nieuwe fase van samen
heeft een aantal tussenstadia. Van elk sleutelproject is
mogelijk vertaald naar objectieve, meetbare indicato-
doen, leren en doorontwikkelen.
in beeld gebracht wat de huidige status is. Dit noemen
ren die worden opgenomen in een dashboard voor de
we onze Groene Hart-streepjescode. Bijlage 3 biedt een
sleutelprojecten (met daarin in ieder geval de effecten op
17 17
BIJLAGEN BIJ REGIONALE INVESTERINGS AGENDA (RIA) GROENE HART
BIJLAGE 1 Een beknopte beschrijving per sleutelproject Onderstaande beschrijvingen geven een beknopt overzicht van de 21 sleutelprojecten 2. Duurzame landbouw en natuur
1.Gezond bodem- en watersysteem Utrecht-West
Veenetië Drijvend Bouwen – Kerkwetering Oudewater
LVVN
Mest is een waardevolle grondstof die via circulaire mestverwaarding kan bijdragen aan emissiereductie, de productie van groen gas en het sluiten van kringlopen. In het Groene Hart liggen mogelijkheden om deze vorm van circulaire mestverwaarding versneld en op een samenhangende manier te ontwikkelen. Om dit zinvol en effectief te doen, is een gezamenlijke en gebiedsgerichte aanpak nodig.
Een nieuwe woonwijk op veenbodem met maximaal 500 woningen voor alle doelgroepen, klimaat- en bodemdalingbestendig, energieneutraal en met oog voor biodiversiteit. Drijvend bouwen is uitgangspunt, met alternatieven indien nodig. De opgave vraagt om innovatieve technieken, samenwerking tussen overheden en marktpartijen en heldere afspraken in het Ruimtelijk Kader. Het project draagt bij aan landelijke kennisontwikkeling rond bouwen op slappe bodem en kan een voorbeeld zijn voor andere kwetsbare ontwikkellocaties in het Groene Hart. Noord-Holland
Noord-Holland
Toekomstbestendig watersysteem Alblasserwaard en Vijfheerenlanden Een toekomstbestendige inrichting van het hoofdwatersysteem van de Alblasserwaard is noodzakelijk vanwege klimaatverandering, verzilting en bodemdaling. Het eeuwenoude boezemstelsel, inclusief de boezemkades, moet fors aangepast worden. Hiermee voorkomen we wateroverlast in de polders. Ook kunnen we met dit nieuwe watersysteem voldoende water van goede kwaliteit inlaten. De maatregelen betreffen o.a. een nieuw boezemgemaal, een nieuwe boezem met kruisingen onder o.a. A15 en spoorlijn, de aanleg van meerdere kunstwerken in de boezem, kadeversterking, aanleg van natuur (EVZ, NNN, KRW) etc.
18
Groene Hart
Beheer Amerikaanse rivierkreeften Er is versnelling nodig omdat de ecologische kwaliteit van de wateren in het Groene Hart met de dag verslechteren. Er is met het beheer van de Amerikaanse Rivierkreeft veel winst te behalen (KRW doelen, biodiversiteitsdoelen, beleving van het platteland). Maatschappelijke organisaties en bewoners merken dat er op dit gebied iets gaande is in het Groene Hart en willen bijdragen aan een oplossing. Er wordt nu op meerdere plekken aan die oplossing gewerkt, er is winst te behalen is in het samen verkennen en leren wat er nodig is om de Amerikaanse Rivierkreeft te bestrijden.
Toekomstbestendige Heuvelrug Gooi en Vechtstreek Deze opgave verkent hoe inrichting en gebruik van het landschap beter kunnen aansluiten op het natuurlijke bodem- en watersysteem. Door op systeemniveau te denken ontstaat richting voor duurzame ontwikkeling tot 2100. Redeneerlijnen helpen overheden en andere partijen om keuzes te maken die passen bij klimaatverandering, drinkwatervoorziening en natuurherstel. Een brede samenwerking werkt aan kennisopbouw en toepasbaarheid in ruimtelijk beleid.
De Waarden
Het project verkent samen met NOVEX-partners hoe circulaire mestverwaarding bij kan dragen als schakel in de emissiereductieroutes in het Groene Hart. In de verkenningsfase staat centraal waar en op welke manier mest duurzaam kan worden verwerkt en welke mogelijke gevolgen hieraan verbonden zijn. Door gezamenlijk inzichten te ontwikkelen kan bestuurlijk richting gekozen worden, bijvoorbeeld inzetten op (een mix van) extensivering, managementmaatregelen of innovatie. Dit draagt bij aan het halen van klimaatdoelen en bieden van een toekomstperspectief voor boeren in het Groene Hart.
Nat Klimaatbos - Diemerscheg Een pilot in het Diemerbos verkent hoe ‘natte’ bossen CO2-eq uitstoot en bodemdaling en kunnen beperken. Tegelijk wordt biodiversiteit versterkt en de recreatieve waarde behouden of zelfs vergroot. Door in drie proefgebieden maatregelen te testen en langdurig te monitoren ontstaat kennis voor bredere toepassing in veengebieden. Bewoners en recreanten worden actief betrokken. De investeringsmiddelen zijn er, maar voor het langdurig monitoren ontbreekt de financiering nog. Dit pilotproject kan een voorbeeld zijn voor andere natte bosgebieden in het Groene Hart en daarbuiten.
Circulaire mestverwaarding Groene Hart
LVVN
Gezamenlijke ruimtelijke verkenning natuur-, water en klimaatopgaven Onderzoeken naar wat de beste plekken in het Groene Hart zijn voor het werken aan biodiversiteitsherstel, weidevogelgebieden, peilverhoging, waterbuffers, etc. In de drie Groene Hart provincies wordt hard aan deze opgaven gewerkt. Dit kan een extra boost krijgen door gezamenlijk op Groene Hart schaal (inclusief Laag Holland) te kijken naar mogelijkheden om opgaven zo effectief mogelijk te verdelen en onderling uit te ruilen, en door het beheer (bijv. natuurbeheerplannen voor ANB) beter op elkaar af te stemmen. Het gaat niet om grondruil maar zoeken naar de meest geschikte plekken om opgaven te realiseren. Met als resultaat een helder voorstel voor ruimtelijke verdeling van de opgaven (inbreukprocedure Grutto) waar de overheden mee uit de voeten kunnen, mogelijk in combinatie met concrete weidevogelprojecten wat daar in past. Doel is om zo de ruimtelijke samenhang en logica in het Groene Hart te vergroten (bestuurlijke grenzen zijn onzichtbaar) en de resultaten op de groenblauwe opgaven te verbeteren.
19
BIJLAGEN BIJ REGIONALE INVESTERINGS AGENDA (RIA) GROENE HART
5. Versterken nieuwe economie
3. Mobiliteit en verbindingen De Waarden
Toekomstbestendige mobiliteit langs groenblauwe netwerken
Midden-Holland
Een krachtige regionale economie vraagt om ruimte voor lokale bedrijven én duurzame vestiging van grote spelers. Er is aandacht voor circulaire bedrijventerreinen, hergebruik van reststromen en goede aansluiting op onderwijs. Bereikbare werkplekken, lokaal opgeleid personeel en innovatieve pilots dragen bij aan economische veerkracht. Deze opgave versterkt zowel de lokale gemeenschap als de regionale concurrentiepositie.
Deze opgave wil de bereikbaarheid duurzaam verbeteren door innovatieve oplossingen met vervoer over water en een aantrekkelijk wegen- en ov-netwerk. Het laten staan van de auto is een goede optie voor inwoners, ondernemers en bezoekers, en de wegen kunnen het gemotoriseerd verkeer faciliteren. De brede welvaart wordt verhoogd en daarnaast draagt de regio bij aan goede verbindingen naar en van het Groene Hart, zodat wonen, werken en recreëren aantrekkelijk is en blijft. Groene Hart circulair
Toekomstbestendig landschap en Energy Lane Er zijn stevige ingrepen nodig in de energie-infrastructuur en dat het elektriciteitsnet onvoldoende capaciteit heeft voor de grotere elektriciteitsbehoefte in de regio. Dat iedere gemeente de transitie op het eigen gebied volledig kan realiseren is een illusie gebleken. Gewenst is een volledig duurzaam en toekomstbestendig energiesysteem, en verbetering van de landschapskwaliteit. Een zone voor energie-gerelateerde ontwikkelingen met voldoende capaciteit, inclusief realisatie Barrepolder 150kV-station, grootschalige opwek i.c.m. OER, ontwikkeling en landschapskwaliteit N11 Energylane en, aanleg ongelijkvloerse kruising bij Burgemeester Smeetsweg.
Alternatieve teelten: Wilgenteelt e.a. Er is vraag naar biobased grondstoffen (energiehout, vlechtwerk, bouwmaterialen). Er spelen allerlei vragen: Teelt en -ketenvragen. Wat betekent het voor biodiversiteit, waterzuivering, vastleggen CO2, herstel landschap, afvangen fijnstof langs wegen, en draagvlak bij buren? Welke combinaties zijn mogelijk? Geeft het kansen als alternatief verdienmodel? Welke investeringen en subsidies zijn beschikbaar? Hoe pak je dat aan? Welke voorwaarden en beperkingen brengt dit met zich mee? Hoe gaan we van marge naar mainstream? Deze vragen uitwerken, pilots doen/volgen en opschaling in gang zetten.
4. Ruimte voor nieuwe energie Holland-Rijnland
Vitale Economie
De Waarden
Vergroenen en versterken ondernemend Groene Hart De vraag van ondernemers groeit naar uitbreidingsmogelijkheden, betere bereikbaarheid en een toekomstgerichte infrastructuur. We moeten samen inzetten op slimme verdichting, circulaire economie en innovatieve werklocaties, zonder afbreuk te doen aan onze kernkwaliteiten. Dit vraagt om een integrale samenwerking met ondernemers, provincie en regionale partners en concrete maatregelen voor een beter vestigingsklimaat voor ondernemers en een passende vergroening.
Noord Holland
Lisdodde: keten en kansen voor het Groene Hart Het ontwikkelen en opschalen van natte teelt bij agrariërs in de Regio Gooi en Vecht. De vezels van de lisdodde worden verwerkt in biobased bouwmateriaal bij diverse afnemende ketenpartners. Er is al een consortium van partners betrokken bij het project.
20
21
BIJLAGEN BIJ REGIONALE INVESTERINGS AGENDA (RIA) GROENE HART
7. Toegankelijkheid, beleefbaarheid en versterken recreatie
6. Bevorderen vitale kernen Utrecht-West
Vitaliteit en Leefbaarheid Landelijk Gebied (o.a. vab)
Utrecht-West
Dit project richt zich op een toekomstbestendig recreatief netwerk. Verbetering van fietspaden, beleefbaarheid van cultuurhistorie en robuuste natuurverbindingen zorgen voor een gezonde leefomgeving. Concrete deelprojecten verbinden dorpen, water, natuur en stad. Met name de inzet op ‘Groen Groeit Mee’ bij woningbouwlocaties en betere bereikbaarheid van plassen en buitenplaatsen versterken de kwaliteit van leven én toerisme.
Gemeenten willen stoppen met ad-hoc beleid rond vrijkomende agrarische bebouwing. Door gezamenlijk beleid te ontwikkelen, kunnen transities bijdragen aan leefbare, vitale dorpen en buitengebieden. Drie sporen (erf, omgeving, provincie) zorgen voor verbinding tussen boeren, bewoners en overheden. Door tijdig het gesprek aan te gaan, ontstaan initiatieven met maatschappelijke meerwaarde. Urgentie is groot: veel agrariërs stoppen en willen weten wat kan en mag. Midden-Holland
Klimaatbestendig Wonen In Midden-Holland gaan woningbouwopgaven hand in hand met klimaatadaptatie. Nieuwbouw moet voldoen aan de maatlat klimaat-adaptief bouwen en bestaande wijken worden robuuster ingericht. Denk aan slimme omgang met funderingen, waterberging, hittebestrijding en energie. Er is veel aandacht voor bewustwording, innovatie en duurzame bouwconcepten. Het doel is gezonde, veilige en betaalbare woningen voor iedereen, nu en in de toekomst.
De Waarden
Midden-Holland
Schaalsprong Groen Recreatief Netwerk Midden-Holland Midden-Holland wil het recreatief groen opschalen vanwege de groeiende vraag. Door betere bereikbaarheid, nieuwe fiets- en wandelroutes en versterking van natuurzones ontstaat een fijnmazig en toekomstbestendig netwerk, met een hogere landschapskwaliteit en spreiding van de recreatiedruk.
Noord-Holland
Verbinding Westeinderscheg -Amstelscheg Het project versterkt de recreatieve en groen-blauwe verbinding tussen de twee scheggen en het Groene Hart, om zowel de bereikbaarheid voor recreatie te vergroten als de leefomgeving te beschermen tegen stedelijke druk. Met meervoudige waardecreatie – waaronder biodiversiteit, water, voedsel, gezondheid, klimaatadaptatie en erfgoed – wordt gestart met concrete initiatieven zoals de groen-recreatieve verbindingszone Uithoorn–Amstel ter behoud en versterking van landschap en ecologie in de Bovenlanden. Potentiële projecten zoals de Drechtdoorsteek kunnen later volgen.
Toekomstbestendig maatschappelijk vastgoed Maatschappelijk vastgoed kan een grote positieve impact hebben voor de leefbaarheid van dorpen en wijken. Voorzieningen worden steeds vaker gecentraliseerd in regio’s en steden, waardoor er een groter spanningsveld ontstaat tussen kosten en organisatorische afwegingen en die van behoefte en belevingen van de inwoners. Dit vraagt van gemeenten een versnelling in het innovatief inzetten van maatschappelijk vastgoed. Na realisatie biedt deze opgave voor alle gemeenten een routekaart voor hoe om te gaan met het maatschappelijk vastgoed voor de toekomst.
Verbonden en Leefbaar Utrecht-West
Noord-Holland
Recreatieve Poortgebieden - Amstelscheg Dit project wil stad en land beter verbinden via ‘recreatieve poorten’ met toegankelijke voorzieningen zoals horeca, aanlegplekken of informatiepunten. Door in te zetten op beleving en bereikbaarheid ontstaat meerwaarde voor zowel stedelingen als omringende gebieden. Elke poort krijgt een gebiedsspecifieke uitwerking, passend bij lokale identiteit en gebruik.
Holland-Rijnland
Benutten en versterken landschappelijke kwaliteiten Dit project wil landschappelijke kwaliteiten beter benutten en versterken. Via een landschapsontwikkelingsplan en gezamenlijke projectenportefeuille ontstaat overzicht en samenhang. De aanpak bouwt voort op workshops, samenwerking met stakeholders en verbinding met andere opgaven zoals energie, landbouw en recreatie. Een integrale visie moet leiden tot concrete projecten met ruimtelijke kwaliteit.
22
23
REGIONALE INVESTERINGS AGENDA (RIA) GROENE HART
BIJLAGE 2
BIJLAGE 3
Een beknopte beschrijving per verbindend traject
Investeringskosten sleutelprojecten Onderstaande tabel geeft per sleutelproject een eerste indicatie van de investeringskosten, met een grote band-
bodem- en watersysteem E
GH
Voorkeursstrategie Centraal Holland In 2023 is Centraal Holland in het Nationaal Deltaprogramma opgenomen. Dat betekent dat het gebied ook meedoet aan de zesjaarlijkse herijking van het Deltaprogramma en dat het een voorkeursstrategie moet ontwikkelen. Het Coördinatiebureau Groene Hart is op dit proces ingestapt als kernteamlid. Belangrijke punten voor het Groene Hart zijn de watervraagstukken rond de veenweiden en de droogmakerijen en bijkomende ruimtelijke vraagstukken.
breedte. Sleutelprojecten die na 8 september zijn aangedragen zijn niet verwerkt in deze tabel. Naarmate de sleutelprojecten welke onderdeel uit maken van de opgaven concreter worden, wijzigen de bedragen nog. Overzicht realisatiekosten (excl. proces) en dekking regionale projecten
Regio
Utrecht West
nr
Sleutelproject
Min.
Max.
kosten
kosten
(€ mln.)
(€ mln.)
1
Veenetië Drijvend Bouwen
PM ‘26
PM ‘26
2
Vitaliteit en leefbaarheid landelijke gebied (o.a. VAB)
**
**
3*
Verbonden en leefbaar Utrecht-West
€ 72
€ 96
4*
Schaalsprong groen recreatief netwerk
€ 57
€ 104
5*
Klimaatbestendig Wonen
€ 181
€ 297
6*
Vitale economie
€ 50
€ 93
7
Verbinding Westeinderscheg - Amstelscheg
€ 25
€100
8
Amstelscheg Recreatieve poortgebieden
€100
€200
9
Diemerscheg Nat Klimaatbos
€0,9
€0,9
10
Toekomstbestendige Heuvelrug
**
**
11
Benutten en versterken landschappelijke kwaliteiten
€ 10
€ 25
12
Toekomstbestendig landschap en Energy Lane
**
**
13*
Toekomstbestendige mobiliteit langs groenblauwe
€ 50
€ 100
landbouw en natuur A
GH
Fieldlab Groene Hart – Innovaties in de Melkveehouderij Het Fieldlab Groene Hart versnelt verduurzaming in het westelijk veenweidegebied door innovatieve oplossingen van pilotfase naar bedrijfsniveau te brengen. Koploperbedrijven passen maatregelen toe die bijdragen aan minder emissies, betere water- en bodemkwaliteit, biodiversiteit en behoud van het open landschap. Er zijn zes ontwikkelrichtingen, variërend van extensivering en hightech-management tot mestverwaarding en alternatief grondgebruik. Het Fieldlab biedt kennis, netwerk en subsidies om deze transities te realiseren. Gemeenten, waterschappen, kennisinstellingen en bedrijven werken samen. Doel is een toekomstbestendige melkveehouderij met economisch perspectief én een vitaal veenweidegebied.
B
GH
MiddenHolland
Klimaatslim Boeren Groene Hart Het project ‘Klimaatslim Boeren op veen’ (2019-2025) omvatte maatregelen om de CO2-eq uitstoot/bodemdaling te beperken, gevolgd door maatregelen op het gebied van biodiversiteit en waterkwaliteit. Het project was een samenwerkingsinitiatief van waterschappen, overheden en boeren(organisaties). Als vervolg hierop hebben deze organisaties de Intentieovereenkomst Klimaatslim Boeren Groene Hart (2025-2027) ondertekend. Doel is het terugdringen van CO2-eq uitstoot en bodemdaling, en het versterken van waterkwaliteit, biodiversiteit en duurzame landbouw, door circa 6000 hectare polderverkenningen, 3-7 polderperspectieven en 8 uitvoeringsplannen. Er is nadruk op integrale gebiedsprocessen, praktijkkennis en innovatieve pilots, in samenhang met programma’s als NOBV, VIC en Fieldlab Groene Hart. Het Coördinatiebureau coördineert dit.
Noord-Holland
HollandC
GH
Gebiedsaanpak - Provinciaal Programma Landelijk Gebied (PPLG) Elke provincie heeft een Provinciaal Programma Landelijk Gebied, met daarin voor het landelijk gebied de opgaven waar de provincie voor staat en de doelen die de betreffende provincie de komende jaren wil bereiken om het landelijk gebied mooi, leefbaar en gezond te houden.
Rijnland
De Waarden
netwerken Vitaliteit, leefbaarheid en identiteit D
GH
Het Nieuwe Samenwerken Groene Hart Dit project versterkt vitale dorpen en kernen in het Groene Hart door bewonersinitiatieven te ondersteunen en samen te brengen met overheden, marktpartijen en maatschappelijke organisaties. De aanpak balanceert top-down besluitvorming en bottom-up energie, met casusbegeleiding via een expertteam en een leergemeenschap van vier bijeenkomsten per jaar. Initiatieven krijgen maatwerkondersteuning via vouchers (‘Duwtje’, ‘Coaching Casus’, ‘Coaching + Organisatie’). Doel is meer gedeelde regie, doorbraken in vastgelopen trajecten en kennisdeling voor bredere toepassing. Het project speelt in op de kansen van de Omgevingswet en de uitdagingen van het ‘ravijnjaar’ 2026.
24
Totaal
14*
Toekomstbestendig maatschappelijk vastgoed
€ 50
€ 100
15*
Vergroenen en versterken ondernemend Groene Hart
€ 25
€ 50
16
Toekomstbestendig waterbeheer ABW/5HL
€ 100
€ 200
€ 720
€ 1.366
* Aan dit koepel sleutelproject is een portefeuille van diverse sleutelprojecten verbonden. **De opgave bevindt zich in de voorfase (proceskosten), inzicht in realisatiekosten volgt (2026).
25
Foto Wendy van Bree
colofon Dit document is samengesteld in opdracht van: Bestuurlijk Platform Groene Hart Tekst Eindredactie Vormgeving en opmaak Fotografie en illustraties Publicatiejaar Copyright Contact
Welmoed Visser, Patricia Braaksma (Coördinatiebureau Groene Hart) Marjel Neefjes (Communicatiebureau de Lynx), Welmoed Visser en Patricia Braaksma (Coördinatiebureau Groene Hart) Martine Janzen (Communicatiebureau de Lynx) Wendy van Bree, FABRICations 2026 © Coördinatiebureau Groene Hart www.bestuurlijkplatformgroenehart.nl
Met dank aan: alle leden van de Adviesgroep Groene Hart
26