A11. RIB Intentieverklaring afvalinzameling gemeenten Woerden en Oudewater (160302).pdf

RAADSINFORMATIEBRIEF

Van college van burgemeester en wethouders Vergadering van 19 november 2024 Kenmerk Z/24/074892 / D/24/160302 Portefeuillehouder Bas Lont Portefeuille Afval en riolering Opsteller Leeuwen, Jacob van Onderwerp Intentieverklaring afvalinzameling gemeenten Woerden en Oudewater

Kennisnemen van Het voornemen van de gemeente Oudewater om per 1 januari 2027 de huis-aan-huis inzameling van huishoudelijk afval bij de gemeente Woerden onder te brengen.

Inleiding Middels de raadsbrief van september 2024 met kenmerk D/24/155260 (zie bijlage) is uw raad geïnformeerd over de ontwikkelingen op de afval-inzamelmarkt. In de gemeente Oudewater wordt de inzameling verzorgd door Cyclus N.V. De aandelen van Cyclus zijn in handen van negen Zuid-Hollandse gemeenten waaronder de (aan de gemeente Oudewater grenzende) gemeenten Krimpenerwaard en Bodegraven-Reeuwijk. De gemeente Oudewater is zelf echter geen aandeelhouder, voor de inzameling is een privaatrechtelijke inzamelovereenkomst gesloten. De inzamelovereenkomst met Cyclus loopt nog tot 31 december 2026. Daarna moet opnieuw worden aanbesteed. Twee grote private marktpartijen stoppen met de inzameling van huishoudelijk afval. Daarmee dreigt de concurrentie op de private markt weg te vallen. Het aantal potentiële, private inschrijvers is bij een nieuwe aanbesteding mogelijk dus zeer beperkt. Daarom is de gemeente Oudewater, per 1 januari 2027, op zoek naar een samenwerkingspartner. In bovenstaande brief werd al aangegeven dat samenwerking met de gemeente Woerden voor de hand ligt. Verkennend onderzoek liet namelijk al zien dat een dergelijke samenwerking zeer waarschijnlijk synergiën oplevert. Inmiddels is de marktverkenning afgerond. In deze raadsbrief wordt uw raad geïnformeerd over de uitkomsten van het onderzoek en het vervolgtraject.

Kernboodschap Mogelijke samenwerkingspartners Het college heeft de afgelopen periode, onder begeleiding van de AVU, gesprekken gevoerd met verschillende potentiële samenwerkingspartners. Er is gesproken met zowel bestaande samenwerkingsverbanden als gemeenten die, net als de gemeente Oudewater, de inzameling hebben uitbesteed.

Uit dit onderzoek bleken de volgende twee opties het meest kansrijk: verdere samenwerking met de gemeente Woerden en toetreding tot Cyclus N.V. (Cyclus). Cyclus is het enige samenwerkingsverband dat heeft aangegeven open te staan voor nieuwe gemeenten uit de regio en de gemeente Woerden is de enige gemeente met een eigen inzameldienst die bereid (en in staat) is de inzameling voor de gemeente Oudewater te verzorgen. In het belang van een optimale inzet van de beschikbare capaciteit en met het oog op een (financieel) meer slagvaardige organisatie, wordt door de gemeente Woerden namelijk gekeken naar schaalvergroting. Ook zij is dus op zoek naar een samenwerkingspartner. Cyclus heeft aangegeven open te staan voor toetreding. Een dergelijk toetredingstraject kost tijd. Om per 1 januari 2027 de inzameling geregeld te hebben, moet uiterlijk in december 2024 een intentieverklaring zijn afgegeven aan Cyclus. Zo kan omstreeks juni 2025, tijdens de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van Cyclus, worden besloten over toetreding. Als tegen die tijd blijkt dat de aandeelhouders niet instemmen, heeft de gemeente Oudewater geen tijd meer om andere opties uit te werken. Bovendien kost toetreding geld. Er moet een aandelenpakket worden aangekocht. Het aantal aandelen is afhankelijk van het aantal inwoners. De exacte waarde van dit pakket wordt nader bepaald na waardering van Cyclus.

Een voorzichtige schatting is dat de aankoopsom voor de gemeente Oudewater circa €500.000 zal bedragen. Cyclus heeft voor de aangesloten gemeenten de verwerkingscontracten voor het ingezamelde afval in beheer. Een taak die de gemeente Oudewater nu bij de AVU heeft belegd. Toetreding tot Cyclus betekent op termijn daarom waarschijnlijk uittreding uit de AVU. Het is namelijk onwaarschijnlijk dat Cyclus alleen voor de gemeente Oudewater in de regio Utrecht blijft lossen (en dus omrijdt) terwijl zij dit voor de andere aandeelhouders in de regio Gouda doet. Momenteel wordt de Dienstverleningsovereenkomst (DVO) tussen de gemeenten Oudewater en Woerden geëvalueerd. Eind dit jaar besluiten de respectievelijke gemeenteraden of de samenwerking een vervolg krijgt en zo ja, in welke vorm. Er is bij onderhavige marktverkenning vanuit gegaan dat de samenwerking, in ieder geval op middellange termijn, wordt voortgezet. Wanneer Oudewater aansluiting zoekt bij Cyclus ontstaat in dat geval een situatie waarbij twee samenwerkende gemeenten op een wezenlijk andere manier met de afvalinzameling omgaan. Het college is om bovengenoemde redenen van mening dat complexe samenwerkingen in (bestaande) gemeenschappelijke regelingen voor de gemeente Oudewater op dit moment niet de voorkeur hebben. Ook is aanbesteden van de inzameling, mede gelet op de huidige marktsituatie, niet opportuun.

Een nauwere samenwerking tussen de gemeenten Oudewater en Woerden heeft de voorkeur. Een voorlopige analyse liet al zien dat wanneer de gemeente Woerden de huis-aan-huis inzameling (HAH-inzameling) voor Oudewater verzorgt dit voor beide gemeente zeer waarschijnlijk (financiële) synergiën oplevert. HAH-inzameling is de term die gebruikt wordt voor afvalinzameling ‘in de wijk’. Ofwel het afval dat bij bewoners wordt opgehaald in minicontainers (Kliko’s) of (ondergrondse) verzamelcontainers. Dit in tegenstelling tot de inzameling via de milieustraat waar bewoners het afval naartoe komen brengen. Wanneer in deze brief wordt gesproken over HAH-inzameling wordt specifiek gerefereerd aan de HAH-inzameling van GFT (Groente-, Fruit- en Tuinafval), PMD (Plastic-, Metaalverpakkingen en Drankenkartons) en Restafval. Deze afvalstromen worden momenteel periodiek aanbesteed en voor deze stromen moet dus een oplossing worden gezocht. Inmiddels is de businesscase voor de HAH-inzameling door de gemeente Woerden nader uitgewerkt. Hieronder worden de uitkomsten van deze uitwerking nader beschreven.

Organisatie De afvalbeheertaken voor de gemeenten Woerden en Oudewater zijn ondergebracht bij Team Afval & Reiniging (A&R). Voor Woerden voert A&R de HAH-afvalinzameling van alle afvalstromen al in eigen beheer uit. Zij beschikt hiervoor over vijf achterladers (voertuigen voor de inzameling van minicontainers) en twee bovenlader (voertuig voor de inzameling van verzamelcontainers). Daarnaast zijn een aantal servicewagens in gebruik voor onderhoudswerkzaamheden en het afhandelen van meldingen. Het erbij nemen van de HAH-inzameling van de gemeente Oudewater is voor A&R een relatief kleine ingreep. De afvalinzameling is al op veel vlakken geïntegreerd. Nagenoeg alle ‘backoffice’ taken worden al door A&R uitgevoerd en de (informatie)systemen zijn volledig op elkaar afgestemd. Verder wordt de Oudewaterse milieustraat bemenst door personeel van A&R en heeft zij de inzamel- en verwerkingsovereenkomsten van de beide gemeenten in beheer. Ook het uitzetten, plaatsen en vervangen van alle (verzamel)containers wordt door A&R uitgevoerd.

Alleen een deel van de meldingen van bewoners (over eventueel niet geledigde containers) komen nu nog binnen via het Klant Contact Centrum van Cyclus N.V., de partij die in Oudewater momenteel de HAH-inzameling verzorgt. Die taak komt bij integratie van de HAH-inzameling dan bij A&R te liggen. Gezien de beperkte extra werkzaamheden is de verwachting dat er nagenoeg geen extra overheadkosten hoeven te worden gemaakt wanneer de inzameltaken worden geïntegreerd. Er kunnen dus meer huishoudens worden bediend met hetzelfde team.

Wagenpark Wanneer A&R de HAH-inzameling overneemt, moet het wagenpark worden uitgebreid met een ‘smalspoor-voertuig’ (een lichter en smaller inzamelvoertuig) inclusief chauffeur en beladers. Een dergelijk voertuig is nodig voor de smalle straatjes in de binnenstad van Oudewater en om kwetsbare kades en bruggen te ontzien. De aanschafprijs voor een smalspoor-voertuig bedraagt circa €300.000. Een dergelijk voertuig is een lang gekoesterde wens van de gemeente Woerden. Dit is één van de voordelen van schaalvergroting. Het wagenpark kan worden uitgebreid met meer specialistische voertuigen. Voertuigen die voor een kleinere gemeente niet rendabel zijn. De overige benodigde inzamelcapaciteit kan worden vrijgespeeld zonder dat extra voertuigen nodig zijn. Door uitbreiding van het verzorgingsgebied en het wagenpark kunnen de routes anders worden ingedeeld en kunnen de middelen efficiënter worden ingezet. Ook heeft de gemeente Oudewater bij de vervanging van de vrachtwagen in het Oudewaterse wagenpark gekozen voor een drie-assige variant. Met dit nieuwe voertuig kunnen desgewenst ondergrondse containers worden ingezameld.

Kosten De kosten voor HAH-inzameling bedragen in Oudewater momenteel ongeveer €330.000. Voorlopige berekeningen, op basis van de tot op heden bekende informatie, laten zien dat bij inzameling door de gemeente Woerden een marktconform aanbod kan worden gedaan. Mogelijk vallen de kosten (inclusief kapitaallasten) zelfs tot maximaal 15% lager uit. Zie Financiën voor meer informatie.

Vervolgtraject Wachten op de uitkomst van de DVO-discussie is voor de gemeente Oudewater geen optie. Zij moet tenslotte uiterlijk medio december een intentieverklaring hebben afgegeven aan Cyclus. Ook A&R heeft graag op korte termijn duidelijkheid. De levertijden van inzamelvoertuigen zijn momenteel lang. Levertijden van 1,5 jaar zijn hierbij geen uitzondering. Om ervoor te zorgen dat de inzameling in Oudewater na 2026 doorgang kan vinden, moet dus tijdig met de overstap worden gestart. Om duidelijkheid te geven, heeft het college daarom besloten om, in samenwerking met het college van de gemeente Woerden, een intentieverklaring af te geven. Deze verklaring is bijgevoegd. De strekking van de verklaring is dat de gemeente Woerden de intentie heeft om, per 1 januari 2027, de HAH-inzameling (voor GFT, PMD en restafval) voor Oudewater uit te voeren. Hiervoor worden op een later moment nadere afspraken gemaakt. Deze afspraken worden, bij voortzetting van de ambtelijke samenwerking, onderdeel van de bestaande DVO of opgenomen in een separate ‘afval-DVO’. Bij voortzetting van de ambtelijke samenwerking tussen de gemeenten Woerden en Oudewater biedt de DVO voldoende basis voor overheveling van de HAH-inzameling naar de gemeente Woerden.

Maar ook bij het niet voortzetten van de DVO is samenwerking op het gebied van afvalinzameling volgens het college, gelet op de (financiële) voordelen de beste keus. Ook dan is er een juridische basis voor inbesteding en volstaat een afval-specifieke DVO. Het is gemeenten binnen een Gemeenschappelijke Regeling (zoals de AVU) namelijk toegestaan om gemeentelijke taken voor elkaar te verzorgen zonder dat een aanbesteding nodig is. De inzameling van huishoudelijk afval is zo’n gemeentelijke taak.

Financiën Voorlopige berekeningen naar actuele inzichten laten zien dat bij inzameling door de gemeente Woerden mogelijk een besparing wordt gerealiseerd tot maximaal €45.000 ten opzichte van de huidige inzamelkosten. In ieder geval kan de inzameling tegen marktconforme tarieven worden uitgevoerd.

Bij de calculaties is rekening gehouden met de kapitaallasten van de inzamelvoertuigen. Een nadere inschatting van de kosten en baten kan worden gemaakt als de inzamelroutes verder zijn uitgewerkt en als bekend is wat de werkelijke aanschafkosten van het nieuwe inzamelvoertuig zijn. Over de verdeling van de kosten worden nog nadere afspraken gemaakt. De inbreng van de beide gemeenten speelt hierbij een rol. De gemeente Oudewater is voornemens om het benodigde extra voertuig van circa €300.000 aan te schaffen. De kapitaallasten van dit voertuig komen in dat geval ten laste van de gemeente Oudewater. Ook beschikt de gemeente Oudewater over een voertuig waarmee (ondergrondse) verzamelcontainers kunnen worden ingezameld. Er is dus in feite sprake van een gezamenlijk wagenpark waarbij beide partijen voertuigen inbrengen. De mate waarin van de verschillende voertuig gebruik wordt gemaakt is bepalend voor de kostenverdeling. Bij een eventuele ontvlechting, neemt iedere partij de ingebrachte voertuigen weer ‘mee’. Eventueel om ze in te brengen bij een nieuw samenwerkingsverband. Daarmee zijn de frictie- en ontvlechtingskosten van de samenwerking zeer beperkt. De uiteindelijke afspraken maken, bij voortzetting van de ambtelijke samenwerking, onderdeel uit van de nieuwe DVO. Wanneer de samenwerking niet wordt voortgezet, worden de afspraken vastgelegd in een separatie ‘afval-DVO.

De voorgenomen investering in het inzamelvoertuig wordt opgenomen in de Kadernota 2026.

Vervolg Uw raad wordt over het verloop van het traject nog nader geïnformeerd.

Bijlagen D/24/160306 - Overig stuk intern - Intentieverklaring afvalinzameling gemeenten Woerden en Oudewater D/24/155260 - Raadsinformatiebrief - Ontwikkelingen afvalinzameling