A01. Raadsinformatiebrief Stand van zaken Landelijk gebied (135652).pdf

RAADSINFORMATIEBRIEF

Van college van burgemeester en wethouders Vergadering van 5 maart 2024 Kenmerk Z/24/067079 / D/24/135652 Portefeuillehouder Bas Lont Portefeuille Landelijk gebied Opsteller Oldenkamp, André Onderwerp Stand van zaken Landelijk gebied

Kennisnemen van Stand van zaken landelijk gebied

Inleiding De raad heeft gevraagd om over de stand van zaken te worden geïnformeerd met betrekking tot actuele ontwikkelingen in het kader van het Utrechts Programma Landelijk Gebied (UPLG). Deze informatiebrief is de invulling van toezegging die aan de gemeenteraad is gedaan. De gemeente Oudewater valt onder deelgebied Utrechtse Waarden.

Kernboodschap In december 2023 is een intentieverklaring Utrechtse Waarden getekend door de betrokken overheden: gemeenten (Lopik, Montfoort, Oudewater, IJsselstein en Woerden), waterschap (HDSR) en provincie Utrecht. De afspraak in deze overeenkomst is om als overheden samen te werken aan de doelen van het UPLG en dit te doen op basis van draagvlak uit het gebied. De doelen uit het UPLG zijn nog niet altijd duidelijk en uitgekristalliseerd, dat is mede onderdeel van het proces dat wordt ingezet. In het Nationaal programma Landelijk gebied (NPLG) staan de doelen voor heel Nederland. Dit zijn doelen voor landbouw, natuur en klimaat. De provincie Utrecht heeft daar een vierde doel aan toegevoegd: een goede toekomst voor onze boeren. De provincie Utrecht heeft de doelen van het Rijk vertaald naar provinciale doelen. De wijze waarop deze doelen moeten worden gerealiseerd is met een integrale bottom up aanpak. Er is nog veel onzekerheid over deze aanpak. Er komen daarbij veel opgaven af op de agrariërs, maar tegelijkertijd zijn zaken die van belang zijn voor de agrarische sector zoals duidelijkheid over financiering van o.a. natuurbeheer, een oplossing voor PAS-melders en een duurzaam economisch perspectief nog niet bekend.

Het stikstofcollectief (Utrecht) heeft begin januari 2024 een brief verstuurd aan alle boeren en tuinders in de provincie Utrecht (bijlage 1) met de oproep om als agrarische sector niet langer bij te dragen aan het gebiedsproces van het UPLG. Dit signaal van de agrarische sector versterkt de roep voor een pragmatische insteek van onderaf: samen kijken wat haalbaar is. Dit is ook de insteek van de getekende intentieverklaring. De regie en sturing moet meer naar het gebied. De manier waarop dit mogelijk kan plaatsvinden zal de komende tijd worden uitgewerkt. De kanttekening daarbij is dat partijen hier niet altijd op dezelfde wijze tegen aan kijken. De pragmatische aanpak is voor de gemeente van belang. Er is weinig capaciteit en er moet worden voorkomen dat allerlei verwachtingen worden gewekt die niet worden waargemaakt. Tegelijkertijd is het een feit dat onze agrarische ondernemers sterk onder druk staan ten gevolge van het ingezette beleid. Hoewel dit geen gemeentelijk beleid is betekent dit dat veel ondernemers zich melden bij de gemeente. Zij willen hun bedrijfsvoering aanpassen of zelfs beëindigen en hebben daarvoor ruimte nodig in regelgeving die onder de verantwoordelijkheid van de gemeente valt (omgevingswet). De plannen voor omschakelen zijn vaak nog niet concreet, maar verkeren in een verkennende fase.

Hiervoor wil men wel graag in gesprek met de gemeente om te voorkomen dat er alternatieven worden bedacht die niet kunnen. Dit vraagt niet alleen capaciteit, maar ook de competentie mee te kunnen denken van de bedrijfsvoering in het landelijk gebied. Deels gebeurt dit vanuit ondersteuning door bijvoorbeeld plattelandscoaches van de provincie, maar ook de gemeente zal een bijdrage moeten leveren. Oudewater Noord Het gebiedsproces van Oudewater Noord is een initiatief van agrariërs zelf. Er is een gebiedscoöperatie opgericht die vanuit eigen kracht gaat kijken hoe ze aan de opgaven in het gebied kunnen bijdragen. De ondersteuning van het proces vond plaats vanuit het programmabureau Utrecht West (dat onder de Gebiedscommissie Utrecht West hing), maar met het opheffen van deze commissie en stichting wordt dit nu anders geregeld. Met inzet van de gemeente is geregeld dat de provincie tot medio 2024 een subsidie verstrekt om het proces te voort te zetten met dezelfde procesbegeleiders. Van belang is dat dit proces continuïteit krijgt; structurele financiering is daarbij een belangrijke randvoorwaarde. Hier wordt de komende periode naar gezocht. Van belang is op te merken dat agrariërs zich dus niet aan het gebiedsproces onttrekken. Voor hen gaat het om eigen sturing en om concrete maatregelen op de eigen bedrijven.

Ze zijn het eens met de in de brief van het stikstofcollectief genoemde punten cq voorwaarden, maar zijn het niet eens met de conclusie het gebiedsproces te stoppen.

Financiën Voor bovenstaande werkzaamheden is in 2024 budget beschikbaar voor een inzet van 1 dag per week. De betreffende persoon die nu 1 dag per week invult, werkt ook voor de gemeenten Montfoort en Lopik op het zelfde dossier. Daarbij wordt gewerkt conform de aanpak Utrechtse Waarden. Voor 2025 en verder zal een vervolgvoorstel worden gedaan. Voor de ondersteuning van agrariërs bij vragen over zoekrichtingen voor hun bedrijf is RO-capaciteit nodig. Ook hiervoor zal een vervolg voorstel worden gedaan.

Vervolg Inzet komende half jaar De gemeente heeft zoals gezegd beperkte capaciteit. Het is van belang om met deze beperkte inzet aan te sluiten bij wat er in het gebied concreet speelt. In Montfoort is een ronde gemaakt langs agrariërs (door een vertrouwenspersoon van agrariërs) en hieruit is een aantal thema’s te destilleren. Gezien de overeenkomsten tussen Oudewater en Montfoort voor wat betreft het landelijk gebied kan hier zeker gebruik van worden gemaakt. Dat brengt voor de gemeente Oudewater deze onderwerpen als relevant voor de komende periode: • Gesprekken met agrariërs die willen omschakelen (in relatie tot VAB-beleid (Vrijkomende Agrarische Bebouwing), en afstemming gemeente en provincie) Veel agrariërs zijn zoekende om hun bedrijf een andere invulling te geven. Soms is dit extensieve landbouw, maar soms ook een niet agrarische functie (bv zorg of recreatie). Zij vragen de gemeente mee te denken in wat mogelijk is, zonder dat zij zelf precies weten wat ze willen. Ze zijn afhankelijk van spelregels, wat mag wel en

wat niet, en hebben informatie nodig om hun zoekrichting verder te bepalen. Dit is vaak in een fase nog voor zij een principeverzoek kunnen indienen. Meedenken in deze fase voorkomt dat ze verzoeken gaan indienen die niet haalbaar zijn. • Faciliteren gebiedsproces Oudewater Noord Agrariërs hebben met ondersteuning van begeleiders uit Utrecht West een gebiedscoöperatie opgericht. Omdat de stichting Utrecht West ontmanteld wordt heeft de provincie voor het eerste half jaar van 2024 subsidie gegeven om het proces voort te zetten. Er is ondersteuning nodig om te zorgen dat er continuïteit komt (financiering voor langere periode) en om te zorgen dat de activiteiten van de agrariërs en de uitwerking van het UPLG op elkaar worden afgestemd. • Bezoeken PAS-melders De provincie probeert de PAS-melders te legaliseren via het juridische spoor. Hiervoor is ondersteuning van gemeenten nodig als het gaat om onderbouwing van bestemmingsplannen. Stoppende bedrijven (krimp veestapel) bieden de kans om extern te salderen, dit is een spoor waar de provincie niet naar kijkt, maar waar PAS-melders wel hulp bij nodig hebben. In combinatie met extensiveringsmaatregelen op het bedrijf van de PAS-melder kan dit wel tot oplossingen leiden, maar dan moet de situatie van de PAS-melder goed in beeld zijn.

• Bijdrage Oudewater aan samenwerking Utrechtse Waarden De partijen die de intentieverklaring hebben ondertekend zullen het proces bottum up gezamenlijk vorm gaan geven. Dat betekent dat de gemeente hier ook een bijdrage aan gaat leveren. In dit proces werken de betrokken gemeenten nauw samen. • Betrekken agrariërs uit Oudewater bij relevante thema’s Er spelen een paar belangrijke thema’s waar de landbouwsector zelf al stappen in neemt (innovaties). Er zijn in de Utrechtse Waarden bijvoorbeeld lopende initiatieven op Water Infiltratie Systemen (WIS), mobiele strippers/vergisters, voermanagement (grashooi) en kruidenrijk grasland. Het is ook voor onze agrariërs belangrijk te weten dat dit speelt, zodat ze bij deze kennisontwikkeling kunnen aanhaken.

Bijlagen Brief Stikstofcollectief (D/24/135857)