Bijlage 7.2 - Regiobeeld Achterhoek 2023 (def).pdf
Tekst van het document
Regiobeeld Achterhoek Contactpersonen
Aalten Berkelland Bronckhorst Doetinchem Montferland Oost Gelre Oude IJsselstreek Winterswijk
Regionale samenwerkingsstructuur: Naam : Tom Broek Functie : Procescoördinator Achterhoek Mailadres : to.broek@ggdnog.nl Telefoonnummer : 06-15584177 Coördinerende zorgverzekeraar: Naam : Wilja Strating Functie : Regiomanager Menzis Mailadres: strating.w@menzis.nl Telefoonnummer: 06-12886724 Coördinerende gemeente: Naam : Liesbeth van Leeuwe en Barbara Ulfman Functie : Beleidsadviseurs Mailadres : l.vanleeuwe@doetinchem.nl b.ulfman@aalten.nl Telefoonnummer : 0543-493117; 0314-377319 1
Doel van het regiobeeld
Dit regiobeeld geeft inzicht in: 1. Prognoses van en ontwikkelingen in de zorgbehoefte en andere relevante informatie over de bevolking van de regio; en 2. De capaciteit en prestaties van zorg, sociaal domein en ondersteuning in de regio. 3. Het regiobeeld vormt de basis voor het regioplan. 4. Projecties zijn beleidsarm. In het regioplan stellen de regionale zorgpartijen vast wat de belangrijkste prioritaire opgaven zijn en staan de afspraken hoe deze gezamenlijk worden aangepakt.
Zie voor meer informatie, verdiepende data en vergelijking met andere regio’s: www.regiobeeld.nl
2
Bij het opstellen van dit regiobeeld zijn de volgende partijen betrokken:
Opdrachtgevers:
Betrokken partijen Consulterend:
3
Samenvatting en belangrijkste conclusies
Inhoudsopgave
A. Kenmerken van de regio: 1. Demografie 2. Sociale factoren 3. Gezondheid en leefstijl 4. IZA-doelgroepen 5. Fysieke omgeving 6. Arbeidsmarkt B. Zorg in de regio (per sector): 7. Huisartsenzorg 8. Medisch specialistische zorg 9. Acute zorg 10. Geboortezorg 11. Geestelijke gezondheidszorg 12. Verpleeg- en verzorgingshuizen en thuiszorg 13. Gehandicaptenzorg 14. Jeugdwet en Wmo 15. Preventie C. Regionale samenwerking
4
Samenvatting en belangrijkste conclusies
5
Samenvatting en belangrijkste conclusies Belangrijkste conclusies •
Dubbele vergrijzing: Door de toenemende (dubbele) vergrijzing hebben in de toekomst steeds meer inwoners van de Achterhoek een chronische aandoening, vaak zelfs meerdere tegelijk. De groep kwetsbare ouderen, ten gevolge van bijvoorbeeld dementie, neemt toe. Dit heeft grote impact op de volksgezondheid en de zorg. Doordat veel ouderen alleen wonen zullen ook sociale problemen zoals eenzaamheid toenemen.
•
Toenemende mentale ongezondheid: Het aantal inwoners met mentale problemen neemt de komende jaren toe. Dit betreft met name jongeren en jongvolwassenen. Inzet op onder andere laagdrempelige preventie, vergroten weerbaarheid en normalisatie is nodig om stijgende vraag naar psychische hulp te voorkomen.
•
Gezondheidsverschillen tussen verschillende SES-groepen: Vooral de lagere SES-groepen zijn extra kwetsbaar om gezondheidsproblemen te krijgen, dus extra inzet op integrale ondersteuning vanuit het sociaal domein en de leef- en woonomgeving van de meest kwetsbaren blijft noodzakelijk. Het potentieel van deze groepen voor bijvoorbeeld vrijwilligerswerk wordt niet optimaal gebruikt.
•
Zorgvraag en aanbod: In de Achterhoek is er op dit moment sprake van een passend zorgvraag en zorgaanbod, echter door bovenstaande ontwikkelingen kan dit resulteren in een dis-balans. Hier zijn dus interventies tussen sociaal domein en de zorgaanbieders nodig om de toegankelijkheid van de zorg te borgen.
•
Informele zorg en vrijwilligers: De groeiende groep jongere ouderen (65-75 jaar) zijn de mogelijke mantelzorgers van morgen. De mate waarin er mantelzorg kan worden geleverd is van invloed op de behoefte aan professionele (thuis)zorg. Inzet van mantelzorg betekent ook minder kans om deel te nemen aan de samenleving (sociale basis) en deze te verstevigen. Dit is vaker van toepassing op de groep met een lage SES dan op mensen met een relatief hoge SES.
6
Belangrijkste conclusies Regiobeeld 2020 afgezet tegen conclusies Regiobeeld 2023 Belangrijkste conclusies Regiobeeld 2020: •
De groei van chronische aandoeningen: Net als in 2020, blijkt uit het Regiobeeld van 2023 blijkt dat mede als gevolg van de dubbele vergrijzing, het aantal chronische aandoeningen toeneemt.
•
Acute ouderenzorg: Uit het nog op te leveren ROAZ-beeld zal blijken in hoeverre deze conclusie ook actueel is in 2023.
•
Afname aantal zorgmedewerkers: Vanuit VWS wordt nog nadere informatie toegevoegd. Voor een duiding moet worden opgemerkt dat de gegevens op het gebied van de wachttijden zijn gebaseerd op de zorgkantoorregio Arnhem. Door het ministerie van VWS wordt de data op dit gebied nog uitgesplitst naar de regio Achterhoek. Vanuit de MSZ is al wel zichtbaar dat in de Achterhoek de wachttijden onder het landelijke gemiddelde liggen. Ook waren er minder relatief minder patiëntenstops bij de huisartsenzorg t.o.v. het landelijke gemiddelde. In het definitieve Regiobeeld wordt dit onderdeel toegevoegd.
•
Afname informele zorg: Het regiobeeld 2023 constateert een groeiende groep jongere ouderen (65-75 jaar). Zij zijn de mogelijke mantelzorgers van morgen. Mantelzorgers staan nu al onder druk. Het is zaak deze goed te blijven ondersteunen, zodat ze niet ook de cliënt van morgen zijn.
•
Inrichting toekomstbestendig zorglandschap: Op basis van het Regiobeeld 2023 is er in de Achterhoek op dit moment sprake van een passende zorgvraag en een passend zorgaanbod. Door de dubbele vergrijzing, mentale ongezondheid, overgewicht en gezondheidsverschillen (de belangrijkste ontwikkelingen zichtbaar vanuit het Regiobeeld 2023) blijft inspanning nodig om tot een toekomstbestendig zorglandschap te komen.
7
A. Kenmerken van de regio
8
Beknopte omschrijving van de regio • De regio Achterhoek is gelegen in het midden van Nederland en bestaat uit 8 gemeenten. De regio heeft ongeveer 300.000 inwoners in 2022. • De Achterhoek maakt onderdeel uit van de zorgkantoorregio Arnhem met de subregio Gelderse Vallei en de subregio Arnhem en omstreken. • De Achterhoek is een landelijke en groene regio. • Cultuur
Naoberschap is sterk
Gemeente
Inwoners
Sterke sociale cohesie en controle
Aalten
27.249
Berkelland
44.037
Bronckhorst
36.279
Doetinchem
59.213
Montferland
36.883
Oost Gelre
29.840
Oude IJsselstreek
39.608
Winterswijk
29.252
9
1. Demografie A.
Bevolkingsontwikkeling en leeftijdsopbouw
B.
Vergrijzing
C.
Geboortes en groene druk
D.
Demografische druk
E.
Overige demografische ontwikkelingen: binnenlandse immigratie
F.
Overige demografische ontwikkelingen: eenpersoonshuishoudens
10
1A. Bevolkingsontwikkeling en leeftijdsopbouw
•
Het bevolkingsaantal in de Achterhoek daalt naar verwachting van 298.040 in 2023, naar 285.730 in 2040; dit is een daling van circa 4,1%.
•
De bevolkingsgroei in de Achterhoek is tegenstijdig met de gemiddelde bevolkingsgroei in Nederland.
•
In de periode 2023 – 2040 neemt in de Achterhoek het aandeel inwoners van 65-79 jaar toe van 18,8% naar 21,8% en het aandeel van de groep inwoners ouder dan 80 jaar stijgt van 6,2% naar 11,1%.
•
Het aandeel inwoners van 20-64 daalt in de periode 2023 – 2040 van 55,5% naar 47,8%.
•
Het aandeel inwoners jonger dan 20 blijft met een lichte daling van 19,5% naar 19,3% nagenoeg gelijk.
11
1B. Vergrijzing
•
De Achterhoekse bevolking bestaat uit relatief veel ouderen. Sinds 2007 was de toename van het aantal ouderen (75+) en de afname van de groep 25 tot 50-jarigen in de Achterhoek sterker dan gemiddeld in Nederland. De groep 50-75-jarigen is daarentegen in de Achterhoek relatief groot. Zie figuur boven. Bron: AchterhoekMonitor 2022-23
•
De figuren rechts laten zien dat de vergrijzing de komende decennia verder toeneemt, het aandeel ouderen (65+ en 80+) is in de regio Achterhoek hoger dan gemiddeld in Nederland en zal in de Achterhoek de komende jaren ook nog eens sterker toenemen dan gemiddeld.
•
Het percentage inwoners van 65 jaar en ouder stijgt van 25,0% in 2023, naar 32,9% in 2040. In 2040 is o.b.v. de prognose 22% van de bevolking tussen 65 en 80 jaar oud; 11% is dan 80 jaar of ouder.
•
Absoluut stijgt het aantal 65+-ers van 74.470 in 2023 naar 94.020 in 2040; een toename van 19.550 personen.
12
1C. Geboortes en groene druk
•
Het aantal levend geboren kinderen laat in de Achterhoek in de periode 2002 – 2021 een dalende trend zien. De daling is harder dan de gemiddelde trend in Nederland.
•
Het aantal levend geboren kinderen in de Achterhoek bedroeg 2.540 in 2021.
•
Groene druk is de verhouding tussen het aantal personen van 0 tot 20 jaar en het aantal personen van 20 tot 65 jaar. Het cijfer van de groene druk laat de verhouding tussen de jeugd en de 'productieve leeftijdsgroep’ zien.
•
De groene druk zal de komende jaren nog licht dalen, waarna een stijging wordt verwacht. De verwachting is dat de stijging van de groene druk in de Achterhoek sterker is dan gemiddeld in Nederland.
•
Dit betekent dat de productieve groep (20-65-jarigen) vanaf ca. 2030 relatief meer jeugdigen krijgen om ‘voor te zorgen’.
13
1D. Demografische druk •
De demografische druk in de Achterhoek neemt in de periode 2023 – 2040 toe van 80,1% naar 109,2%.
•
De demografische druk is in de Achterhoek hoger dan gemiddeld in Nederland.
•
De Achterhoek laat een sterkere trend zien in vergelijking met de rest van Nederland, met name vanaf 2029.
•
De productieve leeftijdsgroep krijgt dus relatief meer ‘nietproductieven’ (zowel jongeren als ouderen) om 'voor te zorgen'.
Demografische druk geeft de verhouding aan tussen de som van het aantal personen van 0-19 jaar en 65 jaar of ouder en de personen in de zogenaamde 'productieve leeftijdsgroep' van 20-64 jaar. Het cijfer van de demografische druk geeft inzicht in de verhouding tussen het niet-werkende deel van de bevolking en het werkende deel van de bevolking.
14
1E. Overige demografische ontwikkelingen: binnenlandse immigratie •
Trek uit de Randstad naar de Achterhoek neemt toe. Zie figuur hier rechts over 2021, waaruit blijkt dat alle Achterhoekse gemeenten een positief verhuissaldo hebben vanuit de Randstad. Dit betekent dat er vanuit de Randstad meer mensen naar die gemeenten zijn gekomen dan omgekeerd.
•
In de afgelopen jaren verlieten vooral meer 30-,40-,50-, 60-ers en minderjarige kinderen de Randstad dan ernaartoe verhuisden. Jongvolwassenen van 18 tot 25 jaar verhuizen juist vaker naar de Randstad dan omgekeerd. Zij verhuizen vooral vanwege studie of werk. (landelijk beeld).
•
Binnenlandse verhuizingen van Randstad naar de regio kunnen tot gevolg hebben dat het sociale netwerk rondom huishoudens afneemt.
Bron: Achterhoek Monitor 2022-2023
15
1F. Overige demografische ontwikkelingen: Stijging eenpersoonshuishoudens
•
Zowel in de Achterhoek als in de rest van Nederland neemt het aantal alleenstaanden de komende decennia toe. Dit heeft o.a. invloed op het benodigde woningaanbod.
16
Conclusie •
Het aantal inwoners in de Achterhoek neemt de komende jaren iets af. Dit is in tegenstelling tot de landelijke ontwikkeling, waar we een gemiddelde bevolkingstoename zien.
•
Het aandeel ouderen zal in de komende decennia nog verder toenemen. Dit geldt zowel voor de totale groep 65+-ers als voor de oudere ouderen (80+) (dubbele vergrijzing). We zien een toenemende grijze druk.
•
Ongeveer 2 op de 3 ouderen zijn in 2040 tussen de 65 en 80 jaar. De groep jongere ouderen is daarmee twee keer zo groot als de groep oudere (en meest kwetsbare) ouderen van 80+. Jongere ouderen kunnen mogelijk een rol vervullen in het verlenen van informele zorg.
•
Het aantal geboortes neemt eerst nog iets af, waarna het weer zal stijgen. Dit betekent een toenemende groene druk.
•
Samen met de toenemende grijze druk neemt de totale demografische druk dus toe. Dit betekent dat er tegenover de productieve leeftijdsgroep (20-64-jarigen) relatief meer ‘niet-productieven’ (zowel kinderen/jongeren als ouderen) staan.
•
Andere demografische ontwikkelingen zijn: 'trek' vanuit de Randstad naar de regio (en dus ook naar de Achterhoek), toename buitenlandse migratie en toename van eenpersoonshuishoudens.
17
2. Sociale determinanten A.
SES-WOA per gemeente
B.
Rondkomen en schulden
C.
Inkomensverdeling
D.
Regie over het eigen leven
E.
Eenzaamheid
F.
Sportieve Achterhoekers
18
2A. SES-WOA per gemeente DE SES-WOA score in de regio Achterhoek ligt in de meeste gemeenten rond het landelijk gemiddelde.
SES-WOA spreidingsscore: geeft aan in welke mate huishoudens binnen de gemeente, wijk of buurt van elkaar verschillen in termen van welvaart, opleidingsniveau en arbeidsmarktdeelname. Hoe hoger de score, hoe meer spreiding. Onderstaande kaart laat de spreiding in SES-WOA-scores per gemeente voor de Achterhoek zien, 2019. (CBS)
Landelijk is te zien dat gemeenten met steden over het algemeen een hogere SES-WOA spreidingsscore hebben. In de Achterhoek zien we dat de spreidingsscore in Doetinchem het hoogst ligt De gemiddelde sociaaleconomische status (SES-WOA) score wordt berekend op basis van gegevens over financiële welvaart (W), opleidingsniveau (O) en recent arbeidsverleden (A) van de huishoudens in de betreffende regio. Een hogere score reflecteert een hogere sociaaleconomische status.
Deze SES-score geeft een ander beeld dan het RB 2020. We gaan uit van de SES score van het CBS. Bron: Statusscore per wijk en buurt o.b.v. welvaart, opleidingsniveau en arbeid (cbs.nl)
19
2B. Rondkomen en schulden •
In de Achterhoek ligt het aandeel huishoudens met problematische schulden gemiddeld lager (5,7%) dan in Nederland (7,9%).
•
In de gemeenten Doetinchem, Winterswijk, Montferland en Oude IJsselstreek ligt het aandeel huishoudens met problematische schulden hoger dan gemiddeld in de Achterhoek. Deze gemeentes hebben ook een minder gunstige SES-WOA spreidingsscore (tussen de 0,7 en 0,9; zie vorige dia)
•
Bron: Dashboard - Gezondheid - Achterhoek (waarstaatjegemeente.nl)
Het aandeel inwoners dat moeite met rondkomen heeft, ligt lager in gemeenten met een gunstige SES-WOA score. Definitie moeite met rondkomen: dit betreft het volwassenen (18+) die aangeven de afgelopen 12 maanden enige of grote moeite hebben gehad met rondkomen).
20
2C. Inkomensverdeling -1Huishoudens met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum In de gemeente Doetinchem is het aandeel huishoudens met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum het hoogst. Het aandeel ligt iets boven het landelijk gemiddelde. In de andere Achterhoekse gemeenten ligt dit percentage onder het landelijke gemiddelde.
Gemeente
•
•
•
De Achterhoek heeft relatief minder huishoudens in het eerste en vijfde kwintiel vergeleken met het Nederlandse gemiddelde. In het tweede, derde en vierde kwintiel heeft regio Achterhoek meer huishoudens dan het Nederlandse gemiddelde. Dit houdt in dat in de Achterhoek verhoudingsgewijs meer mensen wonen met een gemiddeld inkomen dan in Nederland. Bron: Huishoudens naar sociaal minimum, gemiddeld 20192021 (cbs.nl)
Inkomen tot 120% van het sociaal minimum, gemiddeld 2019-2021
Oost Gelre
7,8%
Bronckhorst
9,1%
Aalten
9,8%
Berkelland
10,0%
Montferland
11,0%
Winterswijk
11,6%
Oude IJsselstreek
12,1%
Doetinchem
13,9%
NEDERLAND
12,9%
Definitie inkomen tot 120% van het sociaal minimum: gebaseerd op huishoudens met een waargenomen inkomen, exclusief studentenhuishoudens en huishoudens die slechts een deel van het jaar inkomen hadden.
21
2C. Inkomensverdeling -2Bijstandsuitkering
Arbeidsparticipatie
Het aantal personen met een bijstandsuitkering ligt in de Achterhoek lager dan in Nederland. Per 10.000 inwoners zijn er in de Achterhoek 251 personen met een bijstandsuitkering. In Nederland zijn dit 431 personen.
•
Het aantal personen met een bijstandsuitkering ligt het hoogst in de gemeenten Winterswijk en Doetinchem.
•
•
De netto arbeidsparticipatie is in de Achterhoek (72,4%) ongeveer gelijk aan Nederland (72,2%). De netto arbeidsparticipatie in de gemeente Montferland ligt lager dan in de Achterhoek. De netto arbeidsparticipatie in de gemeente Oost Gelre ligt hoger dan in de achterhoek.
Gemeente
Netto arbeidsparticipatie
Montferland
71,3%
Oude IJsselstreek
71,5%
Winterswijk
72,0%
Bronckhorst
72,3%
Doetinchem
72,4%
Aalten
72,8%
Berkelland
73,1%
Oost Gelre
74,4%
ACHTERHOEK
72,4%
NEDERLAND
72,2%
Significante verschillen ten (p<0,01) opzichte van de Achterhoek zijn vet weergegeven. Definitie netto arbeidsparticipatie: aandeel van de werkzame beroepsbevolking in de bevolking. Betreft de bevolking van 15 tot 75 jaar. Bron: Dashboard - Besluit Begroting en Verantwoording - Achterhoek (waarstaatjegemeente.nl) - StatLine - Arbeidsdeelname; regionale indeling 2022
22
2D. Regie over het eigen leven
Het percentage inwoners van 20 jaar en ouder in de regio Achterhoek, dat regie over het eigen leven heeft, ligt rond het gemiddelde in Nederland. Het percentage inwoners van 20 jaar en ouder in de regio Achterhoek, dat regie over het eigen leven heeft, laat een licht dalende trend zien; van 90,5% in 2015 naar 89,6% in 2030.
Met vergrijzing neemt eigen regie van inwoners af. We zien dat 86% van de 65plussers in de Achterhoek regie over het eigen leven ervaart; onder 18-64jarigen is dit 93%. De eigen regie van 65-plussers is gelijk gebleven in de periode 2012-2020 In de Achterhoek is het aandeel inwoners dat voldoende regie over het leven ervaart lager onder inwoners met een lage SES (85%) dan onder inwoners met een midden/hoge SES (94%).
De verdeling van het percentage inwoners 18 jaar en ouder in de Achterhoek, dat regie over het eigen leven heeft, laat een maximaal verschil tussen gemeenten zien van 2,2% (Oost-Gelre 91,4% versus Winterswijk 89,2%). De lagere score voor gemeente Doetinchem zou verklaard kunnen worden doordat de gemeente relatief veel inwoners heeft met een lage SES (SESWOA-score). Daarnaast scoren Winterswijk, Doetinchem en Oude IJsselstreek minder gunstig wat betreft huishoudens met problematische schulden, huishoudens met een inkomen tot 120% en personen met een bijstandsuitkering. Dit zou ook kunnen verklaren waarom deze gemeenten minder gunstig scoren bij regie over eigen leven.
23
2E. Eenzaamheid
•
Het percentage inwoners van 20 jaar en ouder in de Achterhoek, waarbij sprake is van eenzaamheid (matig of (zeer) ernstig eenzaam), ligt lager dan het gemiddelde in Nederland. In de Achterhoek en in Nederland is er een licht stijgende trend te zien wat betreft het aandeel eenzamen.
•
De toename van het aandeel eenzamen in de toekomst komt door de vergrijzing en doordat er in de toekomst meer eenpersoonshuishoudens zullen zijn (eenzaamheid komt meer voor bij alleenwonenden dan bij samenwonenden) (VTV, 2020).
•
75-plussers zijn vaker eenzaam dan de 18 t/m 74 jarigen. Ook is het aandeel inwoners dat eenzaam is, hoger onder inwoners met een lage SES (55%) dan onder inwoners met een midden/hoge SES (38%) (GGD- monitor Volw&Ouderen). Andere risicogroepen zijn mensen met een chronische aandoening en gehandicapten, mensen met een migratieachterstand, mantelzorgers, laaggeletterden, mensen in armoede en de LHBTI-doelgroep
•
Onder jongvolwassenen (18-34 jaar) is eenzaamheid toegenomen. In 2012 was 28% van de jongvolwassenen eenzaam, in 2020 was dit 39%.
•
Het percentage inwoners van 18 jaar en ouder in de Achterhoek, waarbij sprake is van ernstige of zeer ernstige eenzaamheid, varieert van 8,1% (Bronckhorst) tot 10,8% (Doetinchem).
•
Ook hier scoren de gemeenten Doetinchem, Oude IJsselstreek en Winterswijk minder gunstig; in deze gemeenten ligt het aandeel alleenstaanden hoger dan in de andere gemeenten. Ook de hiervoor genoemde redenen bij regie over eigen leven kunnen hierop van invloed zijn.
24
2F. Sportieve Achterhoekers
In de Achterhoek is het aandeel personen dat is aangesloten bij een sportvereniging (60,1%) hoger dan in Nederland (48,6%). Mensen met een lage SES doen minder vaak wekelijks aan verenigingsactiviteiten (27%) dan mensen met een midden/hoge SES (39%) 25
Conclusie • • • • •
De SES-WOA score in de Achterhoek ligt in de meeste gemeenten rond het landelijk gemiddelde. In de Achterhoek ligt het aandeel huishoudens met problematische schulden lager dan gemiddeld in Nederland. Het percentage inwoners van 20 jaar en ouder, dat regie over het eigen leven heeft, laat zowel in de Achterhoek als in de rest van Nederland een dalende trend zien; Ook zien we een toename in het aandeel eenzamen. Dit wordt o.a. veroorzaakt door de vergrijzing en de stijging van het aantal eenpersoonshuishoudens. Wel is er minder eenzaamheid dan in de rest van Nederland. Ook het aandeel inwoners dat is aangesloten bij een sportvereniging, is relatief hoog. Wel daalt het onder jongeren.
26
3. Gezondheid en leefstijl A.
Ervaren gezondheid en Levensverwachting
B.
Prevalentie aandoeningen
C.
Mentale Gezondheid
D.
Medicijngebruik
E.
Leefstijlindicatoren
F.
Zorgkosten (algemeen)
27
3A. Ervaren gezondheid en Levensverwachting
•
Het percentage inwoners van 20 jaar en ouder met een als goed ervaren gezondheid ligt in de Achterhoek hoger dan gemiddeld in Nederland.
•
Het percentage inwoners van 20 jaar en ouder met een als goed ervaren gezondheid daalt in de periode 2023 – 2030 in de Achterhoek licht; van 75,9% naar 75,7%. Dit gaat om een daling van 0,2%, dus om een zeer klein en waarschijnlijk niet-significant verschil. De ervaren gezondheid lijkt dus vrij stabiel te blijven.
•
•
Daarnaast valt op dat de ervaren gezondheid in de Achterhoek richting 2030 weer toeneemt. Dit heeft mogelijk te maken met de algemene verwachting dat in 2040 meer mensen in de oudste groep ouderen (75+) een goede ervaren gezondheid bezit, vergeleken met 2015. Over het algemeen ervaren mannen een betere gezondheid dan vrouwen. Inwoners met een midden/hoge SES ervaren een betere gezondheid dan inwoners met een lage SES. Daarnaast neemt ervaren gezondheid af bij mensen met lage SES, terwijl ervaren gezondheid bij mensen met hoge SES gelijk blijft.
•
De levensverwachting bij geboorte ligt in de Achterhoek ongeveer gelijk aan het gemiddelde in Nederland.
•
Hoewel door de coronapandemie meer mensen zijn overleden dan verwacht, zal dit niet de stijgende lijn in de levensverwachting afvlakken, maar verwachtingen blijven onzeker
•
Mensen met lage SES leven ongeveer 4-7 jaar korter dan mensen met hoge SES. Mensen met lage SES leven ongeveer 15-18 jaar minder lang in goede ervaren gezondheid dan mensen met hoge SES.
28
3B. Prevalentie aandoeningen -1-
•
In 2023 heeft 54,5% van de inwoners in de Achterhoek één chronische aandoening.
•
Het aantal inwoners met één chronische aandoening stijgt van 163.410 in 2023 naar 165.410 in 2030; een toename van 2.000 personen in 7 jaar.
•
De relatieve stijging van het aantal inwoners met een chronische aandoening is in de Achterhoek kleiner dan het gemiddelde in Nederland.
•
Ondanks de grotere vergrijzing in de Achterhoek, neemt het aandeel personen met één of meer aandoeningen minder sterk toe in de Achterhoek dan in Nederland breed. Dat komt doordat aandoeningen die niet gerelateerd zijn aan vergrijzing, zoals angsten stemmingsstoornissen, gemiddeld in Nederland sterk toenemen en in de Achterhoek slechts licht toenemen of zelfs afnemen. Aan vergrijzing gerelateerde aandoeningen nemen in de Achterhoek ongeveer even sterk toe als gemiddeld in Nederland.
•
Niet alle mensen met een chronische aandoening gaat ieder jaar naar de huisarts en de meerderheid voelt zich gezond en niet beperkt.
29
3B. Prevalentie aandoeningen -2Nederland
•
Uitgezonderd van angststoornissen, neemt de prevalentie van de in de grafiek getoonde veelvoorkomende aandoeningen in de periode tot 2030 toe in de Achterhoek.
•
Met name de prevalentie van ouderdomsgerelateerde aandoeningen neemt sterk toe. De prevalentie van dementie en artrose stijgen het hardst.
•
In 2040 zijn (in Nederland) kanker, hart- en vaatziekten en psychische stoornissen de diagnosegroepen die de meeste ziektelast veroorzaken. Vooral dementie, maar ook artrose, laten de grootste toename in ziektelast zien tussen 2015 en 2040.
•
Definitie DALY (Disability Adjusted Life Years): maat voor verloren levensjaren plus jaren geleefd met gezondheidsproblemen.
30
3C. Mentale gezondheid
Bron: CBS gezondheidsenquête
Bron: Gezondheidsmonitor Jeugd 2021
•
Het aandeel Nederlanders met een psychische aandoening is in de afgelopen jaren sterk toegenomen. Over het algemeen geldt: hoe ouder hoe kleiner de kans op één of meerdere psychische aandoeningen in de afgelopen 12 maanden. (donkerpaarse lijn =18-34 jaar; groene lijn = 65+)
•
Al enkele jaren stijgt de mentale problematiek, voornamelijk bij de doelgroep van jongeren en jongvolwassenen. De coronapandemie heeft dit effect versterkt.
•
In 2019 was bij 24% van de jeugd (middelbare scholieren klas 2 en 4) in de Achterhoek sprake van matig tot hoog risico op psychosociale problematiek, en dit is verhoogd naar 30% in 2021. In Noord- en Oost-Gelderland gaat het om een verhoging van 26% naar 32% (zie grafiek rechtsboven). In deze grafiek is te zien dat het percentage jongeren met een verhoogd risico op psychosociale problemen al sinds 2015 stijgt.
•
In 2019 ervaarde 26% van de jongvolwassenen (16-25 jaar) in de Achterhoek psychische klachten, dit is toegenomen naar 53% in 2022. Dit is vergelijkbaar niveau met gemiddeld in Nederland.
•
In 2016 had 44% van de volwassenen in de Achterhoek een matig of hoog risico op een angststoornis of depressie. Dit is licht toegenomen naar 46% in 2020. In 31 juni worden de resultaten van de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022 gepubliceerd.
3D. Medicijngebruik •
Deze gegevens zijn gebaseerd op de gehele zorgkantoorregio Arnhem.
•
Het medicijngebruik ligt voor de meeste, in de bovenste tabel genoemde lichamelijke aandoeningen, in de zorgkantoorregio Arnhem hoger of rondom het Nederlandse gemiddelde. Alleen voor diabetes type I en II en hartaandoeningen ligt het gebruik iets lager.
•
Het medicijngebruik ligt voor de in de onderste tabel genoemde geestelijke aandoeningen in de zorgkantoorregio Arnhem licht hoger of gelijk aan het Nederlandse gemiddelde.
32
3E. Leefstijlindicatoren: roken
•
Het percentage rokers ligt in de Achterhoek lager dan het gemiddelde in Nederland. Het percentage rokers neemt in de periode tot 2030 sterk af.
•
De daling in roken is sterker voor mannen dan voor vrouwen.
•
Het percentage rokers daalt in alle leeftijdsgroepen vanaf 18 jaar. Mensen tussen 18 en 29 jaar roken relatief het vaakst.
•
Het percentage dagelijkse rokers daalt binnen alle opleidingsgroepen. Onder hoogopgeleiden is deze daling het grootst. Hierdoor nemen de verschillen in roken tussen hoog- en laagopgeleiden toe in de toekomst.
Bron: Gezondheidsmonitor Volwassenen & Ouderen 2020
33
3E. Leefstijlindicatoren: alcohol
Bron: Gezondheidsmonitor Volwassenen & Ouderen 2020
•
Overmatig drinken houdt (in bovengenoemde figuur) meer dan 21 glazen alcohol per week(mannen) in. Of meer dan 14 glazen per week (vrouwen). Het percentage overmatig alcoholgebruik ligt in de Achterhoek hoger dan het gemiddelde in Nederland. Verder zien we een zeer lichte daling in de periode tot 2030.
•
Over het algemeen is bij mannen vaker sprake van overmatig alcoholgebruik dan bij vrouwen. Verder geldt dat met het stijgen van de leeftijd meer volwassenen zich houden aan het advies van de Gezondheidsraad. Hoogopgeleiden drinken vaker overmatig dan laagopgeleiden.
•
De alcoholrichtlijn voor volwassenen van de Gezondheidsraad (2015) luidt om geen alcohol te drinken of in elk geval niet meer dan één glas per dag. Dit advies is bedoeld om chronische ziekten te voorkomen. We spreken van een zware drinker als vrouwen meer dan 4 glazen en mannen meer dan 6 glazen alcoholhoudende drank consumeren bij één gelegenheid.
•
In 2020 voldoet 34% van de 18-65 jarigen (volwassenen) aan de norm en wordt 12% aangemerkt als een zware drinker. Van de 65-plussers (ouderen) voldoet 51% aan de norm en is 5% een zware drinker.
•
In de Achterhoek neemt het aandeel volwassenen en ouderen dat voldoet aan de alcoholnorm significant toe van 2012 naar 2020.
34
3E. Leefstijlindicatoren: alcohol jeugd (VO)
Bron:
•
38% van de Achterhoekse middelbare scholieren heeft recent alcohol gedronken
•
Alcoholgebruik onder Achterhoekse middelbare scholieren is in 2021 gestegen ten opzichte van 2015 en 2019.
•
Het alcoholgebruik onder Achterhoekse middelbare scholieren ligt hoger dan het landelijk gemiddelde (29 %)
•
Het aandeel bingedrinkers is gedaald tussen 2011 en 2015, maar daarna weer gestegen.
•
29% van de Achterhoekse middelbare scholieren was recent bingedrinker (>= 5 drankjes per keer); Ook dit is hoger dan het landelijk gemiddelde (20 %)
Bron:
•
De vierdeklassers drinken aanzienlijk vaker alcohol dan tweedeklassers.
•
Gezondheidsmonitor Jeugd 2021
•
https://www.kvnog.nl/onderwerpen-doetinchem/leefstijldoetinchem/alcoholgebruik
•
https://www.kvnog.nl/cijfers
35
3E. Leefstijlindicatoren: drugs Jeugd (klas 2 en 4 voortgezet onderwijs), Achterhoek, 2021
Jongvolwassenen (16-25 jaar), Achterhoek, 2022
Bron: Gezondheidsmonitor Volwassenen & Ouderen 2020
•
7% van de Achterhoekse jeugd (klas 2 en 4 VO) heeft ooit hasj of wiet gebruikt (landelijk cijfer: 8%).
•
Er is geen toe- of afname te zien in de Achterhoek ten opzichte van 2015 (was toen ook 7%).
•
4% van de Achterhoekse jeugd heeft in de afgelopen 4 weken hasj of wiet gebruikt (landelijk cijfer: 4%).
•
33% van de Achterhoekse jongvolwassenen heeft ooit cannabis gebruikt (landelijk cijfer: 47%).
•
Het gebruik van cannabis is gedaald ten opzichte van 2019 (was 41%)
•
20% van de jongvolwassenen in de Achterhoek heeft ooit andere middelen gebruikt (landelijk cijfer: 36%)
•
Andere middelen betreffen vooral: lachgas (10%) en XTC (10%). Landelijke vergelijkingscijfers: 23% en 22%.
Bron: •
GGD Gezondheidsmonitors Jeugd (2021) en Jongvolwassenen (2022)
•
https://www.kvnog.nl/cijfers
36
3E. Leefstijlindicatoren: overgewicht
Bron: Gezondheidsmonitor Volwassenen & Ouderen 2020
•
Het percentage overgewicht ligt in de Achterhoek hoger dan gemiddeld in Nederland. Het percentage volwassenen met overgewicht neemt sterk toe.
•
We worden steeds zwaarder; in 2040 heeft 62 procent van de volwassen Nederlanders overgewicht. De stijging van overgewicht kan deels verklaard worden door de vergrijzing, maar dit is niet de enige verklaring: in elke leeftijdsgroep is een toename te zien. Wel is onder ouderen het aandeel mensen met overgewicht ook in de toekomst het grootst.
•
Bij mannen neemt vooral matig overgewicht toe, bij vrouwen vooral ernstig overgewicht.
•
Naarmate SES lager is, komt ernstig overgewicht vaker voor.
37
3E. Leefstijlindicatoren: sporten en bewegen
•
Het percentage wekelijkse sporters ligt in de Achterhoek hoger dan het gemiddelde in Nederland. Het percentage dat aan de beweegrichtlijn voldoet ligt iets hoger in de regio. Het wekelijkse sporters en personen die voldoen aan de beweegrichtlijn nemen beide toe. De Nederlandse Norm Gezond Bewegen (NNGB) stelt dat volwassenen minstens vijf dagen per week een half uur matig inspannend actief moeten zijn.
•
In de Achterhoek neemt het aandeel volwassenen dat voldoet aan de beweegrichtlijn significant toe in de periode 2012-2020. Bij ouderen neemt het ook toe, maar niet significant.
•
Vrouwen en mannen bewegen en sporten evenveel. Naarmate de leeftijd toeneemt, neemt het percentage volwassenen dat ten minste eens per week sport af. Volwassenen met hoge SES sporten en bewegen vaker dan volwassenen met een lagere SES.
Bron: Gezondheidsmonitor Volwassenen & Ouderen 2020
38
3F. Zorggebruik en zorgkosten (algemeen)
•
Het zwaartepunt in zorggebruik per inwoner ligt bij de GGZ en WLZthuiszorg.
•
Het zwaartepunt van de kosten per zorgsoort ligt bij WLZ intramuraal en extramuraal (grafiek 2)
Bron: Achterhoek Monitor - Dashboard
39
Conclusie •
Het aantal inwoners in de Achterhoek met een of meer chronische aandoeningen zal de komende jaren blijven stijgen , maar blijft lager dan in de rest van Nederland.
•
Vooral de prevalentie van ouderdomsgerelateerde aandoeningen zoals dementie en artrose neemt toe .
•
Bij jongeren en (jong)volwassenen is een toename te zien in het aandeel met psychosociale/psychische aandoeningen.
•
In 2040 zijn kanker, hart- en vaatziekten en psychische stoornissen de diagnosegroepen die de meeste ziektelast veroorzaken.
•
Door bevolkingsgroei, verstedelijking, reisgedrag en veranderingen in ecosystemen en klimaat, verminderde vaccinatiebereidheid en antibioticaresistentie neemt de kans op uitbraken van infectieziekten toe.
•
Hoewel het aandeel rokers en mensen dat overmatig alcoholgebruik gebruikt, lijkt te dalen, ligt het aantal aandeel mensen dat overmatig alcohol gebruikt boven het landelijke gemiddelde. In 2020 voldeed 66% van de volwassen en 49% van de ouderen niet aan de alcoholnorm. Mensen met een lagere SES roken vaker dan mensen met een hogere SES, maar minder vaak dan in de rest van Nederland. In de Achterhoek ligt het aandeel rokers onder het landelijk gemiddelde.
•
Het aandeel mensen met overgewicht vertoont een stijgende trend, ondanks dat er meer wordt bewogen. In de Achterhoek hebben meer mensen overgewicht dan gemiddeld in Nederland. Mensen met een lager SES hebben vaker ernstig overgewicht.
40
4. IZA-doelgroepen A.
Laaggeletterdheid
B.
Digitale vaardigheden
C.
Psychosociale gezondheid
D.
Mensen met psychische klachten
E.
Mensen met (risico op) kanker
F.
Mensen met (risico op) hart- en vaatziekten
G.
Ouderen met een kwetsbare gezondheid
H.
Mentality Achterhoek
41
4A. Laaggeletterdheid
•
In de (arbeidsmarkt)regio Achterhoek wordt het percentage laaggeletterden geschat op 9%. Dat is lager dan het landelijk gemiddelde.
•
In de Achterhoek zijn vergeleken met het landelijk gemiddelde naar schatting relatief veel werkenden (50+) met gezin en relatief weinig migranten (30+) met partner of kinderen laaggeletterd
Bron: Stichting Lezen en Schrijven, https://geletterdheidinzicht.nl/dashboard
42
4B. Digitale vaardigheden Digitale vaardigheden 65+-ers
•
65-74 jaar
75-plus
Achterhoek
NOG
totaal (65+) 2020
totaal (65+) 2020
%
%
%
%
Kan informatie opzoeken op internet
93
69
83
84
Kan internetbankieren
84
55
72
73
Kan online aanvragen doen of afspraken maken
86
63
77
77
Kan online producten aanschaffen
78
43
63
65
Kan e-mailen, chatten en/of berichten versturen 92
65
81
82
Kan beeldbellen
68
43
58
58
Kan sociale media gebruiken
55
28
44
41
Is digitaal onvoldoende vaardig
12
30
20
19
Een op de vijf ouderen (65+) in de Achterhoek is onvoldoende digitaal vaardig. Dit geldt voor drie op de tien 75+-ers.
Bron: Monitor Volwassenen en Ouderen 2020 (GGD NOG)
43
4C. Psychosociale gezondheid (trends) •
In 2022 ervaart 53% van de jongvolwassenen in de Achterhoek psychische klachten. Dit was in 2019 nog 26%.
•
Onder middelbare scholieren is sinds 2015 een toename te zien van het aandeel dat een verhoogd risico heeft op psychosociale problemen.
•
Met name onder jongvolwassenen (18-25 jaar) is een sterke stijging te zien in het percentage dat psychische klachten ervaart.
•
Onder volwassenen stijgt het aandeel met risico op angststoornis of depressie.
•
De toename die we in de Achterhoek zien, is ook landelijk waarneembaar.
44
4D. Psychosociale gezondheid (verschillen tussen doelgroepen)
•
Meisjes op het VO en jongvolwassen vrouwen hebben vaker een verhoogd risico psychosociale/psychische problemen dan jongens en jongvolwassen mannen.
•
56% van de 18-34-jarigen in de Achterhoek heeft risico op angststoornis of depressie; dit risico wordt lager naarmate de leeftijd toeneemt.
•
Inwoners met een lage SES hebben een groter risico op angststoornis of depressie dan inwoners met een hoge(re) SES.
45
4E. Mensen met kanker (Gelderland)
•
Het totaal aantal inwoners van Gelderland dat per jaar de diagnose kanker krijgt, is in de afgelopen jaren gestegen.
•
Ook het aantal kankerdiagnoses per 100.000 inwoners is gestegen, maar lijkt sinds 2011 te stabiliseren.
•
Het aantal kankerdiagnoses per 100.000 75+-ers vertoont een stijgende trend, terwijl voor de leeftijdsgroep 60-74 jaar een dalende trend zichtbaar is sinds 2015.
46
4E. Mensen met kanker (Gelderland) •
De gestandaardiseerde incidentie van kanker van de spijsverteringsorganen is in Gelderland en in Nederland gedaald (vooral door een daling in de incidentie van darmkanker).
•
Er is een toename te zien in de incidentie van huidkanker (zowel in Gelderland als in Nederland).
•
In verschillende gemeenten in de Achterhoek komt darmkanker significant vaker voor dan gemiddeld in Nederland (zie www.kankeratlas.nl).
47
4F. Sterfte aan hart- en vaatziekten •
De sterfte aan ziekten van het hartvaatstelsel (gecorrigeerd voor leeftijd en geslacht) is in veel Achterhoekse gemeenten relatief hoog.
•
Hart- en vaatziekten komen vaker voor bij mannen dan bij vrouwen en vaker bij ouderen dan bij jongeren
•
Leefstijlfactoren, zoals ongezonde voeding, roken en weinig bewegen, vergroten het risico op hart- en vaatziekten. Soms rechtstreeks, maar vaak door het versterken van andere risicofactoren, zoals een te hoog cholesterolgehalte in het bloed, een hoge bloeddruk, overgewicht. Hoe meer risicofactoren en hoe sterker die aanwezig zijn, hoe groter het risico op hart- en vaatziekten.
Bron: https://www.vzinfo.nl/hart-envaatziekten/regionaal
48
4G. Ouderen met een kwetsbare gezondheid •
Het percentage ouderen met een broze gezondheid varieert van 23,9% in de gemeente Bronckhorst tot 29,2% in de gemeente Winterswijk.
•
Broosheid verwijst naar een toenemende kwetsbaarheid bij ouderen, doordat er sprake is van een verminderde ‘reservecapaciteit’. Daardoor kunnen kleine kwalen of, normaal gesproken, onschuldige incidenten, zoals een toevallige valpartij, eenvoudig uitgroeien tot grote gezondheidsproblemen.
Bron: https://www.rivm.nl/media/smap/frailty.html?det ail=wijk (gebaseerd op modellering op data van Gezondheidsmonitor ouderen 2020 van GGD'en, CBS en RIVM
49
4H. ZorgMentality ZorgMentality per gemeente in regio Achterhoek 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0%
Minder zelfredzaam
Pragmatisch
Maatschappijkritisch
•
De inwoners van de
Achterhoek zijn wat minder zelfredzaam als zorgclient (62% t.o.v. 45% in NL); de verschillen tussen gemeenten zijn groot.
•
Het aandeel minder zelfredzame zorgcliënten is relatief groot in Aalten, Oude Ijsselstreek, Montferland en Berkelland. Een nadere toelichting op de ZorgMentality profielen wordt gegeven in Bijlage 1.
•
Bron: Motivaction ZorgMentality op basis van Menzis verzekerdendata 2023.
50
Conclusie •
In de Achterhoek wordt het percentage laaggeletterden geschat op 9%, iets lager dan het landelijk gemiddelde. In de Achterhoek zijn, vergeleken met het landelijk gemiddelde, naar schatting relatief veel werkenden (50+) met gezin laaggeletterd; Laaggeletterdheid is in de Achterhoek minder gekoppeld aan afkomst dan in de rest van Nederland.
•
Een op de vijf ouderen (65+) in de Achterhoek is onvoldoende digitaal vaardig. Dit geldt voor drie op de tien 75+-ers.
•
Er is een stijgende trend in het aantal jongeren en vooral jongvolwassenen met psychosociale/psychische problemen.
•
Het absolute aantal inwoners van Gelderland dat de diagnose kanker krijgt is in de afgelopen jaren gestegen en neemt de komende jaren verder toe.
•
Het aantal kankerdiagnoses per 100.000 ouderen van 75 jaar of ouder vertoont een stijgende trend, terwijl voor de leeftijdsgroep 60-74 jaar een dalende trend zichtbaar is sinds 2015. Er is een daling te zien in het aantal darmkankerdiagnoses en een stijging in het aantal diagnoses huidkanker. Darmkanker komt in de regio Achterhoek relatief veel voor.
•
Ongeveer een kwart van de Achterhoekse ouderen heeft een broze gezondheid. Dit is vergelijkbaar met het landelijk gemiddelde.
29-6-2023
51
5. Fysieke omgeving A.
Geluid- en geurhinder
B.
Luchtkwaliteit
C.
Hittestress
D.
Groen
E.
Leefbaarheid
52
5A. Geluid- en geurhinder Het aandeel inwoners dat ernstige geluidshinder ervaart door buren is het hoogst in de gemeente Doetinchem (6%). Gemeenten met steden scoren vaker minder gunstig wat betreft geluidsoverlast door buren. Het aandeel inwoners dat ernstige geluidhinder ervaart door wegverkeer is het laagst in gemeente Berkelland (5%) en het hoogst in gemeente Oude IJsselstreek (6%). In de Achterhoek ondervindt 30% van de volwassenen matige tot ernstige geurhinder van één of meer bronnen. Belangrijke bronnen zijn: - Openhaard, houtkachel, allesbrander; - BBQ, vuurkorf, terrashaard; Het aandeel inwoners dat per etmaal aan >50 dB geluid van weg- en treinverkeer wordt blootgesteld, is in de Achterhoek kleiner dan gemiddeld in Nederland. Ook in de nacht (>40dB) is de blootstelling minder dan in Nederland.
- Landbouw- en veeteeltactiviteiten.
Bijna de helft van de volwassenen in de Achterhoek ervaart geluidhinder van één of meer bronnen. De belangrijkste bronnen zijn:
- Brommers/scooters - Buren - Wegverkeer <50 km/u 53
5B. Luchtkwaliteit
•
De hoeveelheid fijnstof (PM10) in de lucht ligt in de Achterhoek lager (15,5 µg/m3) dan in Nederland (16,4 µg/m3). Ook de blootstelling aan stikstofoxide (NO2) in de lucht is in de Achterhoek lager (10,8 µg/m3) dan in Nederland (14,2 µg/m3). De waarden liggen boven de WHOadvieswaarde (2021) van 15 µg/m3 voor PM10 en 10 µg/m3 NO2.
•
Belangrijke bronnen van fijnstof zijn wegverkeer, verbranding (door houtstook en industrie), havens en landbouw.
•
Belangrijke bronnen voor stikstofoxiden zijn het verkeer en de industrie.
•
De bovenstaande figuur laat de fijnstof (PM2,5) concentraties in Nederland zien; gemiddelde µg PM2,5/m3 over 2020. Deze waarde ligt boven de WHO-advieswaarde (2021) van 5 µg/m3.
•
Blootstelling aan fijnstof en stikstofdioxide kan nadelige gezondheidseffecten veroorzaken. Het gaat vooral om het ontstaan en verergeren van luchtweg- en longaandoeningen, en het ontstaan en verergeren van aandoeningen van hart en bloedvaten.
•
Eén op de 10 volwassenen in de Achterhoek geeft aan hun huis 54 onvoldoende te kunnen ventileren.
5C. Hittestress •
14% van de inwoners van de Achterhoek kan tijdens aanhoudend warm weer geen verkoeling vinden in de eigen woning, tuin of buurt. Onder mensen met een lage SES en onder 18- tot en met 34-jarigen is dit het hoogst.
•
Gezondheidseffecten van hitte variëren van vermoeidheid en hoofdpijn, tot ademhalingsproblemen en ernstige aandoeningen als hartfalen. Er zijn ook indirecte effecten van hitte op de gezondheid, bijvoorbeeld toename van infectieziekten door veranderingen in het klimaat.
2015
Gevoelstemperatuur op een hete zomerdag
•
Gezondheidseffecten door hitte komen met name voor bij kwetsbare groepen, zoals baby’s, ouderen of mensen een lage sociaaleconomische status. Deze groepen hebben vaak al een hoge ziektelast of zwakkere gezondheid. De temperatuur in een buurt kan onder andere worden beïnvloed door de hoeveelheid groen, water en bebouwing.
2050
55
5D. Groen In de Achterhoek wordt 47% van de ruimte gebruikt voor groen; dit percentage is gelijk aan dat van Nederland. In de Achterhoek wordt een groter oppervlak in gebruik genomen door bomen (31%) dan in Nederland (25%).
Driekwart van de inwoners van de Achterhoek (2020) vindt dat er voldoende groen in de buurt is. Dit aandeel is gelijk aan dat in Nederland. Mensen met een lage SES vinden dit minder vaak (72%) dan mensen met een midden/hoge SES (77%).
Gemeente
Voldoende groen in de buurt
Aalten
76%
Berkelland
76%
Bronckhorst
80%
Doetinchem
73%
Montferland
73%
Oost Gelre
78%
Oude IJsselstreek
74%
Winterswijk
75%
56
5E. Leefbaarheid
De meeste Achterhoekse gemeenten scoren goed op leefbaarheid.
De Leefbaarometer laat zien dat naarmate de stedelijkheid minder groot is, de leefbaarheid van het gebied door bewoners beter wordt gewaardeerd. Behalve voor het kenmerk voorzieningen geldt: hoe stedelijker, hoe ongunstiger de score. De Leefbaarometer is een instrument dat op basis van allerlei feitelijke kenmerken van gebieden – zoals criminaliteit en overlast, voorzieningen, fysieke kenmerken van de woonomgeving en bevolkingssamenstelling, een inschatting maakt van de leefbaarheid.
Over het algemeen scoort de Achterhoek positiever op de onderdelen bevolking, fysieke omgeving, veiligheid en woningen vergeleken met Nederland. Alleen op het deelgebied ‘voorzieningen’ scoort de Achterhoek ongunstiger. Bron: Leefomgeving | Regionaal | Gemeten | Volksgezondheid en Zorg (vzinfo.nl), Monitor Achterhoek 8RHK - Leefbaarheid
57
Conclusie •
Het aandeel inwoners dat per etmaal aan >50 dB geluid wordt blootgesteld is in de Achterhoek kleiner dan in Nederland. Ook in de nacht (>40dB) is de blootstelling minder dan in Nederland.
•
Bijna de helft van de volwassenen in de Achterhoek ervaart geluidhinder van één of meerdere bronnen. Belangrijkste bronnen zijn: brommers/scooters, buren en wegverkeer <50 km/u.
•
In de Achterhoek ondervindt 30% van de volwassenen matige tot ernstige geurhinder van één of meer
bronnen. Belangrijke bronnen zijn: openhaard, houtkachel, allesbrander; BBQ, vuurkorf, terrashaard; landbouw- en veeteeltactiviteiten. •
De hoeveelheden fijnstof en stikstofoxide in de lucht liggen in de Achterhoek lager dan gemiddeld in Nederland. De waarden liggen echter wel boven de WHO-advieswaarden.
•
14% van de inwoners geeft aan geen verkoeling te kunnen vinden in hun eigen woning, tuin of buurt.
•
Ook in de Achterhoek loopt de gevoelstemperatuur de komende jaren op, wat meer hittestress met zich mee zal brengen.
•
Driekwart van de inwoners vindt dat er voldoende groen in de buurt is.
•
Over het algemeen scoort de Achterhoek positiever op de gebieden bevolking, fysieke omgeving, veiligheid en woningen vergeleken met Nederland. Alleen op het deelgebied ‘voorzieningen’ scoort de Achterhoek ongunstiger.
58
6. Arbeidsmarkt A.
Percentage 55+ in zorg en welzijn
B.
Vrijwilligerswerk en Mantelzorger
Zie voor verdiepende informatie: Prognosemodel zorg en welzijn
59
6A. Percentage 55+ in zorg en welzijn
•
Bovenstaande grafieken tonen het aandeel werknemers van 55 jaar en ouder per branche in de sector zorg en welzijn ten opzichte van het totaal aantal werknemers in de branche tussen 2010 en 2022. De cijfers zijn alleen beschikbaar per arbeidsmarktregio.
•
Het percentage werknemers van 55 jaar en ouder in de MSZ en GGZ in de arbeidsmarktregio Achterhoek is de afgelopen 13 jaar gestegen. Het percentage medewerkers van 55 jaar en ouder in de huisartsenzorg is relatief stabiel gebleven.
•
Het percentage werknemers van 55 jaar en ouder in de VVT, gehandicaptenzorg en thuiszorg in de arbeidsmarktregio Achterhoek is de afgelopen 13 jaar gestegen.
•
Met name in de thuiszorg is het percentage werknemers ouder dan 55 jaar hoog. In de jeugdzorg en gehandicaptenzorg is het percentage werknemers ouder dan 55 jaar relatief laag.
60
6B. Vrijwilligerswerk en Mantelzorger -1-
•
Het aandeel volwassenen en ouderen in de Achterhoek dat vrijwilligerswerk doet, is in de Achterhoek relatief hoog (vergeleken met gemiddeld in Nederland) en varieert tussen 27,2% in de gemeente Doetinchem en 36,3% in de gemeente Oost Gelre.
•
Het aandeel volwassenen en ouderen in de Achterhoek dat mantelzorg verricht, is relatief hoog. Er zijn weinig verschillen tussen de gemeenten.
61
6B. Vrijwilligerswerk en Mantelzorger -2-
32% van de volwassenen in de Achterhoek doet vrijwilligerswerk • Oudere volwassenen doen vaker vrijwilligerswerk dan jongere volwassenen. • Naarmate de SES toeneemt, neemt het aandeel volwassenen dat vrijwilligerswerk doet toe. 17% van de volwassenen in de Achterhoek is mantelzorger • Het aandeel vrouwen dat mantelzorg geeft is bijna twee keer zo groot als het aandeel mannen. • Naarmate de leeftijd toeneemt, neemt het aandeel mantelzorgers toe.
Vrijwilligerswerk: Hieronder wordt werk verstaan dat in georganiseerd verband (bijvoorbeeld sportvereniging, kerkbestuur, school) onbetaald wordt uitgevoerd. Bron: Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020, GGD NOG, www.kvnog.nl)
31% van de 65-plussers in de Achterhoek doet vrijwilligerswerk • Mannen doen vaker vrijwilligerswerk dan vrouwen. • Jongere ouderen en ouderen die samenwonen doen vaker vrijwilligerswerk dan oudere ouderen en ouderen die alleen wonen. • Naarmate de SES toeneemt, is het aandeel vrijwilligers groter. 14% van de 65-plussers in de Achterhoek is mantelzorger • Jongere ouderen en ouderen die samenwonen zijn vaker mantelzorger dan oudere ouderen en ouderen die alleen wonen. • Er is geen verschil tussen de SES-groepen vwb het mantelzorg geven.
62
Conclusie •
Ruim 3 op de 10 volwassenen en ouderen in de Achterhoek doen vrijwilligerswerk. Vooral de groep 65-74-jarigen doet vaak vrijwilligerswerk, gevolgd door de groep 25-49-jarigen
•
17% van de volwassenen en 14% van de ouderen is mantelzorger. Vooral 50-64-jarigen zijn vaak mantelzorger.
Samenwonende en jongere ouderen zijn vaker mantelzorger dan alleenwonende en oudere ouderen. •
Vooral vrouwen tussen de 50 en 65 jaar zijn mantelzorger en vooral mannen boven de 65 jaar zijn vrijwilliger.
•
Mensen met lage SES verlenen ongeveer evenveel mantelzorg maar doen duidelijk minder vaak vrijwilligerswerk dan mensen met een hogere SES.
63
B. Zorg in de regio (per sector)
64
7. Huisartsenzorg A.
Aanbod
B.
Consulten
C.
Zorgkosten
D.
Capaciteit
65
7A. Huisartsenzorg aanbod -1-
•
In de hele regio Achterhoek wonen inwoners over het algemeen (zeer) dichtbij een huisartsenpraktijk.
•
Het aantal huisartsen per 10.000 inwoners in de regio Achterhoek verschilt sterk tussen gemeenten.
•
De gemeente Doetinchem scoort het laagst met 5,1 en Montferland het hoogst met 8,0.
66
7A. Huisartsenzorg aanbod -2-
•
In de regio Achterhoek wonen inwoners over het algemeen (zeer) dichtbij een apotheek.
•
In de regio Achterhoek is het aantal apotheekhoudende huisartsenpraktijken gering.
•
In de gemeente Bronckhorst is de afstand tot de apotheek gemiddeld het grootst (2-4 km).
Bron: Vzinfo.nl
67
7B. Huisartsenzorg – consulten
•
Het aantal reguliere huisartsconsulten is in 2040 5.610 per jaar meer dan in 2023; een stijging van 0,9%.
•
Het aantal telefonische huisartsconsulten is in 2040 34.910 per jaar meer dan in 2023; een stijging van 8,7%.
•
De stijging van het aantal reguliere huisartsconsulten in de regio Achterhoek wijkt sterk af van de gemiddelde stijging in Nederland van 11,4%.
•
De stijging van het aantal telefonische huisartsconsulten in de Achterhoek is beduidend lager dan de gemiddelde stijging in Nederland van 17,8%.
68
7C. Huisartsenzorg – zorgkosten •
grafiek 1 0 t/m 17 jaar
De gemiddelde kosten voor huisartsenzorg liggen in de Achterhoek in 2021 voor alle leeftijdsklassen (grafiek 1: 0 t/m 17 jaar, grafiek 2: 18 t/m 64 jaar en grafiek 3: 65 jaar en ouder) op of rondom het landelijk gemiddelde.
Bron: Zorgprisma, Monitor Zorg in de Regio (in Zorgprisma is het niet mogelijk om op aparte zorgstromen/zorgsoorten te selecteren).
grafiek 2 18 t/m 64 jaar
grafiek 3 65 jaar en ouder
69
7D. Huisartsenzorg capaciteit -1•
In de Achterhoek was in 2020 in een gemiddelde huisartsenpraktijk 4,5 fte (fulltime equivalent) aan personeel in de dagzorg werkzaam. De Achterhoek verschilde qua personeelssamenstelling licht van de gemiddelde Nederlandse huisartsenpraktijk.
•
Zo was het aandeel huisartsen in de praktijk in de Achterhoek wat groter dan landelijk gemiddeld.
•
Bron: Nivel – Factsheet arbeidsmarkt 2020 Achterhoek
70
7D. Huisartsenzorg capaciteit -2-
•
In 2020 gaf 25% van de praktijken aan grote problemen te hebben met het vinden van assoices/praktijkopvolgers. Dit is vergelijkbaar met de gemiddelde Nederlandse praktijk.
•
Beduidend hoger is het probleem om een waarnemer te vinden.
•
Als gevolg van personeelskrapte kan het voorkomen dat praktijken tijdelijk geen patiënten aannemen. De Achterhoek verschilde qua patiëntenstops licht van de gemiddelde Nederlandse huisartsenpraktijk (zie figuur 6). Zo was het percentage praktijken dat meerdere keren voor korte tijd patiëntenstops had lager dan het landelijk gemiddelde.
Bron: Nivel – Factsheet arbeidsmarkt 2020 Achterhoek
Bron: Nivel – Factsheet arbeidsmarkt 2020 Achterhoek
71
7D. Huisartsenzorg capaciteit -3•
Percentage huisartsenpraktijken dat in 2020 aangaf met 11 verschillende arbeidsmarktknelpunten en drukteindicatoren te maken te hebben; overall vergelijking van de Achterhoek met Nederland gemiddeld.
Bron: Nivel – Factsheet arbeidsmarkt 2020 Achterhoek
72
8. Medisch specialistische zorg A.
Locaties ziekenhuizen en ZBC
B.
Aantal DBC’s
C.
Wachttijden
D.
Zorgkosten
E.
Capaciteit
73
8A. MSZ – locaties ziekenhuizen In de Achterhoek zijn twee ziekenhuizen (hoofdlocaties):
B
•
A.
Streekziekenhuis Koningin Beatrix Winterswijk
B.
Slingeland Ziekenhuis Doetinchem
A
In de regio Achterhoek varieert de afstand tot ziekenhuislocaties (in kilometers) van 2,8 (Winterswijk) tot 13,6 (Aalten).
74
8B. MSZ – locaties ZBC •
Naast de medisch specialistische zorg die wordt aangeboden door de hiervoor genoemde ziekenhuizen is er in de Achterhoek een beperkt aanbod van ZBC’s. Hier wordt ook medisch specialistische zorg wordt geleverd. Deze ZBC’s zijn niet altijd door alle zorgverzekeraars gecontracteerd en leveren voornamelijk zorg op gebied van oogheelkunde, dermatologie, kaakchirurgie.
In de regio Achterhoek zijn 4 ZBC 1.
Doetinchem
2 ZBC
2.
Winterswijk
1 ZBC
3.
Eibergen
1 ZBC
75
8C. MSZ – aantal DBC’s
•
•
Het aantal patiënten in de Achterhoek dat onder behandeling is in een algemeen ziekenhuis stijgt van 121.810 in 2023 naar 123.610 in 2040; dit is een stijging van 1.800 personen, een toename van 1,5%.
•
Het aantal patiënten in de Achterhoek dat onder behandeling is in een algemeen ziekenhuis blijft redelijk stabiel in tegenstelling tot de gemiddelde stijging in Nederland van 12,1%.
•
Het aantal patiënten in de Achterhoek dat onder behandeling is in een UMC daalt van 10.120 in 2023 naar 9.920 in 2040; dit is een daling van 200 personen, een afname van -2,0%.
•
Het aantal DBC’s in de Achterhoek daalt met -1,3% in de periode 2023-2040.
•
De daling van het aantal DBC’s in de Achterhoek is niet in lijn met de gemiddelde stijging in Nederland van 9,8%.
Het aantal patiënten in de Achterhoek dat onder behandeling is in een UMC daalt licht in tegenstelling tot de gemiddelde stijging in Nederland van 9,4%.
76
8D. MSZ – wachttijden -1-
•
De grafieken tonen de wachttijden (in weken) voor enkele behandelingen in de medisch-specialistische zorg (MSZ): de behandelingen met de langste gemiddelde wachttijd en voor enkele standaardbehandelingen, in de zorgkantoorregio Arnhem en in Nederland (peildatum 3 mei 2022). In zorgkantoorregio Arnhem is de gemiddelde wachttijd korter dan landelijk.
Bron: Nza, Regioanalyse Arnhem 2022. •
Op dit moment loopt er een apart traject voor de uitvoering van de VWS-opdracht Toegankelijkheid van MSZ en (regio)rapportages. De uitkomsten hiervan kunnen t.z.t. mogelijk worden verwerkt in dit regiobeeld.
77
8D. MSZ – wachttijden -2-
•
De grafieken tonen de gemiddelde wachttijd in dagen tot behandeling of polikliniekbezoek per ziekenhuis in de Achterhoek, in de Achterhoek totaal en in Nederland. In de Achterhoek is de gemiddelde wachttijd tot behandeling of polikliniekbezoek korter dan landelijk.
Bron: Nza, Dataset Wachttijden medisch-specialistische zorg 2023.
•
Op dit moment loopt er een apart traject voor de uitvoering van de VWS-opdracht Toegankelijkheid van MSZ en (regio)rapportages. De uitkomsten hiervan kunnen t.z.t. mogelijk worden verwerkt in dit regiobeeld.
78
8E. MSZ – zorgkosten • grafiek 1 0 t/m 17 jaar
De gemiddelde kosten voor MSZ liggen in de regio Achterhoek in 2021 voor alle leeftijdsklassen (0 t/m 17 jaar, 18 t/m 64 jaar en 65 jaar en ouder) op of rondom het landelijk gemiddelde.
Bron: Zorgprisma, Monitor Zorg in de Regio (in Zorgprisma is het niet mogelijk om op aparte zorgstromen/zorgsoorten te selecteren).
grafiek 2 18 t/m 64 jaar
grafiek 3 65 jaar en ouder
79
8E. MSZ – capaciteit -1-
•
In de Achterhoek neemt het aantal vrijgevestigde medisch specialisten af tussen 2019 en 2021, terwijl het aantal medisch specialisten in loondienst toeneemt. Er is geen sprake van ingehuurde medisch specialisten in de regio Achterhoek.
•
In de Achterhoek neemt het aantal bedden in de periode 20192021 af, terwijl het aantal dagbehandelingen toeneemt. Het aantal OK’s blijft gelijk.
Bron: jaarverantwoording in de zorg.
Bron: jaarverantwoording in de zorg.
80
8E. MSZ – capaciteit -2-
•
In de Achterhoek neemt het aantal 1e polibezoeken, dagopnames en klinische verpleegdagen af in de periode 2019-2021. Het aantal langdurige observaties en verkeerd beddagen neemt toe.
Bron: jaarverantwoording in de zorg.
81
9. Acute zorg A.
Acute zorgvoorzieningen
B.
Bezoeken huisartsenpost en SEH
Zie ook het ROAZ-beeld van de ROAZ-regio Acute Zorgregio Oost en Euregio
82
9A. Acute Zorg – acute zorgvoorzieningen In de Achterhoek zijn twee Spoedeisende Hulp (SEH) locaties:
A.
Streekziekenhuis Koningin Beatrix Winterswijk
B.
Slingeland Ziekenhuis Doetinchem
In de regio Achterhoek zijn twee huisartsenposten:
B2 I
A 1
1.
Spoedpost Huisartsen Oost-Achterhoek
2.
Huisartsenpost Oude IJssel
In de regio Achterhoek is een aanbieder van acute GGZ: I.
•
GGNET Doetinchem
In de Achterhoek varieert de afstand tot SEH’s en huisartsenposten (in kilometers) van 2,8 (Winterswijk) tot 13,6 (Aalten).
83
9B. Acute Zorg – bezoeken huisartsenpost en SEH
•
Het aantal bezoeken aan de huisartsenpost in de Achterhoek is in 2040 1.120 per jaar minder dan in 2023; een daling van -3,0%.
•
Het aantal bezoeken aan de SEH in de Achterhoek is in 2040 3.470 per jaar meer dan in 2023; een stijging van 8,1%.
•
De daling van het aantal bezoeken aan de huisartsenpost is in de Achterhoek contrasteert met de gemiddelde stijging in Nederland van 8,9%.
•
De stijging van het aantal bezoeken aan de SEH is in de Achterhoek is zwakker dan de gemiddelde stijging in Nederland van 17,6%.
84
10. Geboortezorg A.
Locaties acute verloskunde
B.
Aantal geboortes
85
10A. Geboortezorg – locaties acute verloskunde
In de Achterhoek zijn er twee locaties voor acute verloskunde:
B
A.
Streekziekenhuis Koningin Beatrix Winterswijk : 750 bevallingen per jaar (bron: jaarverslag 2022)
B.
Slingeland Ziekenhuis Doetinchem : 1223 bevallingen per jaar (bron: website VSV De Slinge, aantal bevallingen op verloskamers Slingeland 2022)
A
86
10B. Geboortezorg – aantal geboortes
•
Het aantal levend geboren kinderen laat in de Achterhoek in de periode 2002 – 2021 een dalende trend zien. De daling is aanzienlijk harder dan de gemiddelde trend in Nederland.
•
Het aantal levend geboren kinderen in de Achterhoek bedroeg 2.540 in 2021.
•
Het aantal levend geboren kinderen in de Achterhoek per 10.000 ligt voornamelijk tussen de 80-100. Het laagst scoren de gemeenten Bronckhorst (67) en Oude IJsselstreek (72).
87
11. Geestelijke gezondheidszorg A.
Locaties GGZ
B.
Aantal cliënten
C.
Ernstig psychiatrische aandoeningen
D.
Wachttijden voor behandeling
E.
Aantal cliënten langdurige GGZ
F.
Wachttijden langdurige GGZ
G.
Zorgkosten
88
11A. GGZ – locaties GGZ Algemene psychiatrie
* * *
GGNet - hele regio
•
De psychiatrische afdelingen in de ziekenhuizen zijn opgegaan in GGNet
Verslavingszorg
*
* * *
•
* *
*
•
Iriszorg - Bronckhorst, Doetinchem, Montferland, Oude IJsselstreek
•
Tactus - hele regio
In de Achterhoek zijn naast bovenstaande GGZ zorgaanbieders nog diverse zorgaanbieders actief in de mono- en/of multidisciplinaire zorg.
89
11. GGZ – aantal cliënten -1-
•
We zien in de Achterhoek dat het relatieve aantal gebruikers van GGZ zorg met verblijf lager ligt dan gemiddeld in Nederland. Dit was al zo en is in de afgelopen jaren ook nog harder afgenomen dan gemiddeld in Nederland.
•
De specialistische GGZ zonder verblijf is weliswaar minder hard afgenomen dan gemiddeld in Nederland, het zorggebruik voor specialistische zorg zonder verblijf in de Achterhoek is echter nog steeds lager dan het gemiddelde in Nederland.
•
Het gebruik van de Basis GGZ ligt iets onder het gemiddelde van Nederland.
•
Voor alle drie de onderdelen geldt dat 2021 niet volledig kan worden vergeleken met de jaren ervoor i.v.m. de veranderde financiering.
90
11B. GGZ – aantal cliënten -2-
•
Het aantal cliënten in de GGZ in de Achterhoek vertoont na 2019 een afname.
•
Landelijk is deze afname minder sterk
•
Het aantal cliënten in de GGZ in de Achterhoek is relatief het grootst in Doetinchem.
91
11B. GGZ – indicatie aantal bedden -3Indicatie aantal bedden in regio Achterhoek en andere regio's (2018-2022) 200 150 100 50 0
Achterhoek
Twente
Groningen
2018
2019
Arnhem 2020
Gelderse Rivierenland Vallei 2021
West
2022
•
Bovenstaande grafiek geeft een indicatie van het aantal GGZ-bedden (exclusief LGGZ) in de periode 2018-2022 in de Achterhoek vergeleken met de andere ’s.
•
De Achterhoek heeft weinig GGZ-bedden.
Bron: Declaratiedata Menzis.
92
11C. GGZ – Ernstig psychiatrische aandoeningen Patiënten met ernstige psychiatrische aandoeningen per 10.000 inwoners in 2021
Gemeente Aalten Doetinchem Winterswijk Oude IJsselstreek Oost Gelre Berkelland Bronckhorst Montferland
Aantal per 10.000 [] 91,3 137,5 117,5 82,3 102,6 90,2 75,8 101,7
•
Het aantal cliënten met ernstige psychiatrische aandoeningen per 10.000 inwoners in de Achterhoek verschilt sterk per gemeente. De gemeenten Doetinchem (138) en Winterswijk (118) scoren het hoogst.
•
In het algemeen kan men concluderen dat de ‘grotere’ steden in de regio meer EPA problematiek kennen.
93
11D. GGZ – wachttijden voor behandelingen (regio Arnhem) •
De gemiddelde wachttijden voor GGZ liggen in de regio Arnhem, waar de Achterhoek onderdeel van is, hoger dan het landelijk gemiddelde.