1. Transformatieagenda 2021- 2024 DEF

Transformatieagenda Sociaal Domein 2021-2024 Inleiding Vijf jaar na de wetswijzingen van 2015 is het tijd om stil te staan bij het transformatieproces in het sociaal domein. Er is veel bereikt. De toegang ‘staat’ en is laagdrempelig georganiseerd in de vorm van het Samen Doen team. Er worden veel meer huisbezoeken afgelegd doen voorheen en vragen worden beter in samenhang opgepakt. De verschillende domeinen werken beter samen en er is veel meer aandacht voor de bredere context van de ondersteuningsvragen. Toch zijn er nog verbeteringen mogelijk. We kunnen meer inzetten op preventie en vroegtijdig opsporen van ondersteuningsvragen. De ketensamenwerking tussen partijen kan op een hoger plan getild worden. Ook op gebied van armoede, schulden, activering en werk zijn extra impulsen gewenst. De gemeenteraad heeft nadrukkelijk de wens geuit meer te willen sturen op het sociaal domein. Om aan deze wens te voldoen zijn in september 2020 drie werksessies georganiseerd, waarbij de raad in gesprek is gegaan met vertegenwoordigers van het maatschappelijk veld rondom de thema’s Jeugd, Ouderen en Werk en Inkomen. In een vierde sessie heeft de raad de opbrengsten daarvan besproken. De fracties hebben daarbij hun prioriteiten aangeven. Ook is gesproken over de te bereiken effecten. Dit heeft geleid tot de hier gepresenteerde Transformatieagenda 2021-2024.

We hebben er voor gekozen alle opbrengsten van de sessies in de agenda op te nemen ook als deze vervolgens niet geprioriteerd zijn. Zo blijft de totale opbrengst zichtbaar. De geprioriteerde onderwerpen zijn met de groen gearceerde velden gemarkeerd. Deze prioriteiten worden met voorrang opgepakt en komen in aanmerking voor eventuele extra bekostiging. Andere, niet geprioriteerde, onderwerpen worden voortgezet of opgepakt als lopend beleid (bijv. vanuit reguliere taken of als externe partijen hier zelf mee aan de slag gaan en de rol van de gemeente zeer beperkt is). De visie op de langere termijn nemen we mee in de Omgevingsvisie Ommen. In de omgevingsvisie kijken we specifiek naar de toekomst van het sociaal domein: welke trends en (demografische) ontwikkelingen zien we in Ommen op dit terrein? Bijvoorbeeld: ambulantisering in de GGZ en de jeugdzorg, levensbestendig woningaanbod, vergrijzing van de bevolking, ontgroening, toename zorg aan doelgroepen, handhaving, naleving en veiligheid. De transformatieagenda dient daarbij als input voor de sociale paragraaf in de omgevingsvisie.

Algemene uitgangspunten Uitgangspunten die in alle drie de sessies naar voren kwamen (en dus in de verschillende thema’s terugkomen): Uitgangspunt Samenwerking en netwerken: de wens om meer samen te werken en elkaar makkelijker te vinden.

Sociale basis op orde: basisvoorzieningen, inloop, activiteiten, sociale kaart. Beweging naar de voorkant: vroegsignalering, vroegtijdig en laagdrempelig ondersteuning inzetten Preventie, ‘voorkomen is beter dan genezen’. Onder andere: leefstijlen, meer bewegen, voorlichting, werk ipv zorg, voorkomen van armoede Vereenvoudiging: minder regeldruk, eenvoudige processen en meer werken vanuit vertrouwen.

Acties Per hoofdthema brengen we de netwerken bij elkaar. Daarbij haken we zoveel mogelijk aan bij bestaande netwerken. Waar nodig neemt de gemeente de regie en faciliteren of stimuleren we de samenwerking. Via aanvullend periodiek (kwalitatief) evaluatieonderzoek brengen we kwaliteit van de samenwerking in beeld Een nadrukkelijke wens is de ontwikkeling van een 3-D brede sociale kaart. Dit moet de bekendheid van het aanbod vergroten. Waar nodig laten we extra aanbod ontwikkelen. We zetten in op netwerksamenwerking per hoofdthema waarbinnen vroegsignalering centraal staat. Waar nodig ontwikkelen we nieuwe voorliggende voorzieningen en versterken we het voorliggend veld. We zetten in op vroegsignalering, leefstijlprogramma’s, voorlichtingsactiviteiten en ontwikkelen waar nodig voorliggende voorzieningen. We zetten in op een lerende organisatie, we sturen op creatieve oplossingen en zetten ervaringsdeskundigen is.

Monitoring en evaluatie In de kolom maatschappelijke resultaten, effecten en indicatoren is beschreven hoe we de resultaten gaan monitoren. Hierbij moeten we onderscheid maken in kwantitatieve en kwalitatieve informatie. Kwantitatieve informatie kan ontsloten worden via de Monitor Maatschappelijk Resultaat (MMR). Op basis van de prioriteiten kan hier een lokaal maatwerk deel voor gemaakt worden. We hebben vanuit honderden mogelijke indicatoren een selectie gemaakt van indicatoren die zo goed mogelijk aansluiten bij het gewenste effect. Vrijwel alle genoemde indicatoren zijn beschikbaar uit openbare bronnen en kunnen relatief eenvoudig verwerkt in de MMR (zonder nader onderzoek). Voor een aantal effecten moet nog een geschikte bron gevonden zodat ze kunnen worden toegevoegd aan de MMR. Deze zijn in rood aangegeven. Om de kosten te beperken, willen we hierbij voorkomen dat aanvullend onderzoek nodig is. De MMR komt kort na vaststelling van de transformatieagenda beschikbaar voor raadsleden. De eerste ‘vulling’ en oplevering fungeert tevens als nulmeting. Voor het inzichtelijk maken van inwonerservaringen en de ervaren kwaliteit van netwerksamenwerking is aanvullend onderzoek nodig. Dit kan niet opgenomen worden in de MMR, maar wordt aanvullend gerapporteerd. 1

Met de raad maken we afspraken over evaluaties en rapportages. Het voorstel is twee keer per jaar een voortgangsrapportage Sociaal Domein op te stellen waarin de cijfers, de financiële ontwikkeling van een inhoudelijke duiding van trends is opgenomen. Eén keer voorafgaand aan de kadernota en één keer voorafgaand aan de begrotingsvaststelling. Eén keer per jaar bevat de rapportage tevens een evaluatie van de ervaringen van netwerkpartners. Indien beschikbaar wordt dit aangevuld met clientervaringsgegevens. De gecombineerde rapportage en evaluatie bespreken we met de Participatieraad en de Klankbordgroep sociaal domein van de gemeenteraad.

Vervolgproces: netwerk en regie Na vaststelling van de transformatieagenda gaan we z.s.m. om de tafel met de ketenpartners om deze agenda te bespreken en de stap te maken naar de uitvoering. Daarbij blijven we als gemeente voornamelijk in de opdrachtgevende en regisserende rol. We vragen per thema aan partijen wat zij in onderlinge samenwerking kunnen betekenen in de realisatie van de agenda, hoe ze hun hun aanbod hierop kunnen aanpassen, of welke aanvullende projecten of diensten zij kunnen aanbieden. We sturen daarbij op co-creatie: een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het creëren van passende antwoorden op de vraagstukken die voorliggen. Hierbij hoort ook co-financiering: welke aanpassingen en ombuigingen zijn mogelijk in het bestaande aanbod van partijen. Waar nodig stellen we extra middelen ter beschikking. Uitgangspunt is daarbij dat extra middelen wel moeten leiden tot kostenbesparingen in de tweedelijnszorg.

Inzet van budgetten De realisatie van de transformatieagenda om extra investeringen. In eerste instanties benutten we daarvoor regulier beschikbare budgetten. Om de vernieuwing een extra impuls te geven is een transformatie-impuls beschikbaar ter grootte van € 250.000,- (incidenteel) voor een periode van 4 jaar. De besteding van deze middelen wordt opgenomen in een jaarlijks uitvoeringsprogramma en/of worden middels separate voorstellen aan het college ter besluitvorming voorgelegd.

Thema JEUGD Onderwerp en omschrijving

Maatschappelijk Resultaat (MR), effecten en indicatoren

Acties al in uitvoering

Extra aandacht nodig voor …

Betrokken partijen

Maatschappelijk resultaat

MR: Jeugdigen groeien gezond en veilig op en kunnen hun talenten ontwikkelen. Zij gaan naar school of hebben een zinvolle dagbesteding en behalen een passend diploma

Gezondheid en zorg Alcohol en drugsgebruik wordt door velen gezien als groot en toenemend probleem in Ommen

Vroegsignalering: Vroegtijdig opsporen van hulpvragen en passende ondersteuning inzetten. Inzetten op de ontwikkeling van algemene, voorliggende voorzieningen waarmee laagdrempelig en preventief ondersteuning ingezet kan worden en verwijzingen geïndiceerde zorg (deels) kunnen worden voorkomen

Effecten • Vermindering drank- en drugsgebruik • Vermindering criminaliteit Indicatoren • Drankgebruik (bron GGD ism Tactus) • Drugsgebruik (bron GGD ism Tactus) • Aantal veroordelingen (Jeugdcriminaliteit) • Verwijzingen Halt Effecten • Vermindering schooluitval • Vermindering geïndiceerde jeugdhulp • Verbetering netwerksamenwerking

• •

•

•

•

Persoonsgerichte aanpak, Top-15 aanpak Uitvoering preventief jeugdbeleid “De kinderen en jongeren in de gemeente Ommen”. Versterken van outreachend jongerenwerk

•

Een integrale aanpak van drank- en drugsproblematiek. D.m.v. gestructureerde voorlichtingsprogramma’s op scholen en ontmoedigingsbeleid in sportkantines, jeugdhonken e.d. Hierbij willen we ervaringsdeskundigen inzetten en ouders betrekken.

Jongeren, onderwijs, sport, Wijz, trimbosinstituut, GGD/JGGZ, politie, bureau Halt, raad voor de kinderbescherming, Jeugd Bescherming Overijssel, OM, Vitaal Vechtdal, WIJZ

Inzet op ambulantisering van de jeugdhulp (deels regionaal, deels lokaal) Samenwerking met huisartsen

•

Versterken van de verbinding tussen jeugdhulp, het onderwijs de jeugdgezondheidszorg, zowel voor primair onderwijs, voortgezet onderwijs, als speciaal onderwijs Realisatie van een praktijkondersteuner voor jeugd in de Ommense huisartspraktijken

Onderwijs, Samen Doen, JGZ, jeugdzorgaanbieders, huisartsen, Vitaal Vechtdal

•

Indicatoren • Absoluut verzuim • Relatief verzuim • Jeugdhulp met verblijf • Jeugdhulp zonder verblijf • Jongeren met jeugdhulp 2

Gezond blijven. Gezondere leefstijl, meer bewegen

Effecten • Verbetering gezondheid onder jongeren Indicatoren • Beweegnorm kinderen • Ernstig en matig overgewicht • Psychisch welbevinden (bron GGD?)

• • • • •

Sport- en preventieakkoord Samen Fitter Verder! Buurtsportwerk Beweegprogramma’s Aansluiting landelijke JOGGbeweging Ommenkids

• •

Buurtsportwerk Jongerenwerk, jongerencentrum ‘Punt’ Sport- en preventieakkoord Samen Fitter Verder!

• • •

Gezonde (sport)kantines Uitbreiding beweegprogramma’s en bekendheid vergroten (Ommenkids) Veilige fietsroutes / veilig fietsplan (omgevingsvisie) Zie overige acties uit het sport- en preventieakkoord, ambitie 1. Ommen gaat voor gezonde inwoners in een gezonde omgeving (pagina 6)

Onderwijs, jeugdzorg, buurtsportwerk, gemeente

Activiteitenaanbod het hele jaar door Stimuleren initiatieven van jongeren zelf Meer bekendheid van de programmering van activiteiten, sociale kaart ontwikkelen Samenwerking tussen verenigingen en met het onderwijs versterken

Sport- en cultuur verenigingen, onderwijs, Wijz welzijn

Onderwijs, jeugdzorg, ondernemers

•

Passende zorg voor thuiszitters, nieuwe samenwerkingsconcepten Meer stageplekken

•

Afspraken maken met Vechtdal Wonen

Gemeente, Vechtdal Wonen

• •

Vrije tijd Breed activiteitenaanbod, meer aanbod in winterperiode

Effecten • Ommen is aantrekkelijk voor jongeren om te wonen, ook na hun schoolse periode

• • •

Indicator • Beweegnorm kinderen • Melding overlast jeugd • Ervaring van jongeren (nog te ontwikkelen, aanvullend onderzoek nodig)

•

Perspectief op werk Zoveel mogelijk jongeren halen startkwalificatie Zoveel mogelijk jongeren stromen door naar werk

Effecten • Vermindering voortijdig schoolverlaters • Vermindering jeugdwerkloosheid

•

•

Indicatoren • Voortijdig schoolverlaters (VO+MBO) • Jeugdwerkloosheid • Kinderen in armoede Huisvesting Ruimere beschikbaarheid van huisvesting voor jongeren

Effecten • Jongeren 18+ blijven vaker in Ommen (of in de buurt) wonen Indicatoren • Geschikte huisvesting voor jongeren (nog nader te definiëren en zoeken naar geschikte bron)

Thema OUDEREN Onderwerp en omschrijving

Maatschappelijk Resultaat (MR), effecten en indicatoren

Acties al in uitvoering

Maatschappelijk resultaat

Ouderen wonen zelfstandig binnen hun mogelijkheden thuis in een omgeving die bij hen past. Voelen zich fit en vitaal en nemen regie over hun eigen leven

Wonen 3

Extra aandacht nodig voor …

Betrokken partijen

Voldoende geschikte woningen in Ommen voor ouderen. Geschikt, passend en veilig wonen, zodat het de zelfredzaamheid vergroot.

Effecten • Ouderen blijven zoveel mogelijk zelfstandig en in hun eigen huis wonen

• •

Indicatoren • Grijze druk • Totaal aantal woningen, huur en particulier • Geschikte woningen voor ouderen, cf criteria lang zult u wonen (nog te ontwikkelen iom Wooncorpo) • Inzet Wmo -woonvoorzieningen

• • •

Afspraken maken met wooncorporatie over geschikte huisvesting voor ouderen Project zorgtechnologie en domotica Wooninitiatieven Vilsteren en Lemele Ruimte voor (kleinschalige) wooninitiatieven Rood voor rood regeling uitbreiden

•

Sport- en Preventieakkoord Samen Fitter Verder! vastgesteld Samenwerking en netwerkontwikkeling huisartsen, thuiszorg, welzijn Mantelzorgnetwerk en mantelzorg-coördinatie

•

Doorontwikkeling Inloophuis Ontwikkeling vrijwilligerssteunpunt Voldoende inloopplekken/ gemeenschapshuizen en activiteiten organiseren Stimuleren en faciliteren burgerinitiatieven voor ontmoeting en onderlinge hulpvaardigheid (1% regeling)

•

Taalprogramma’s, tabletcafé, Taalpunt (bibliotheek) Automaatje Project Uitprobeerdienst Rood voor rood regeling uitbreiden (rood voor zorg)

•

•

Inventarisatie contingent woningen dat geschikt is voor levensloop bestendig wonen Ouderen aanspreken op eigen verantwoordelijkheid van voor woonaanpassingen , voorlichtings– of bewustwordingscampagne

Vechtdal Wonen, gemeente, zorgaanbieders

Versterken van de verbinding tussen huisartsen en thuiszorg met voorliggende voorzieningen op het gebied van psychosociale klachten en eenzaamheid. Verder versterken van het mantelzorgnetwerk gericht op, signalering, voldoende respijtzorg en informele zorg Ontwikkelen dementie-aanpak, vroegdiagnostiek

Thuiszorg, Wijz, huisartsen, gemeente, Evenmens, Humanitas, Carinova,

Stimuleren vroegsignalering en ketensamenwerking zorg en welzijn. Gerichte huisbezoeken. Activiteiten in wijk- en inloopcentra uitbreiden

Welzijn, thuiszorg, informele zorg, huisartsen, gemeente, maatschappelijke initiatief, kerken, mantelzorgnetwerk

Op laagdrempelige wijze ontwikkelen van taal- en digitale vaardigheden Slimme oplossingen voor mobiliteit Stimuleren eigen (woon)initiatieven voor ouderen (vb Krasse Knarren)

Seniorenweb, KBO/PCOB, kerken, Bibliotheek, Wijz, maatschappelijk initiatief, gemeente, zorgaanbieders

Gezondheid en zorg Inzetten op positieve gezondheid als uitgangspunt Preventieve aanpak gezondheidsproblematiek

Effecten • Ouderen blijven zo veel mogelijk gezond • Kwaliteit van leven vergroten • Mantelzorgers zijn minder overbelast • Verbeteren netwerksamenwerking

• • •

Indicatoren • Goed/Zeer Goed Ervaren Gezondheid • Wekelijkse sporters (per duizend) • Wmo-cliënten met een maatwerkarrangement • Mantelzorgontvanger (per duizend) • Zwaar belaste mantelzorgers

• •

Aanhaken bij mantelzorgnetwerk, netwerk dementie, Vitaal Vechtdal en netwerk ‘Samenwerken in de wijk’

Naoberschap en eenzaamheid Ouderen helpen ouderen, onderlinge hulpvaardigheid stimuleren. Gevoel van eenzaamheid verminderen

Effecten • Ouderen voelen zich minder (vaak) eenzaam

• • •

Indicatoren • Eenzaamheid (%) • Ernstige eenzaamheid (%) • Lidmaatschap van een vereniging (%) • Vrijwilligerswerk (per duizend)

•

•

Zelfredzaamheid Vergroten zelfredzaamheid van ouderen

Effecten • Ouderen zijn zo lang mogelijk zelfstandig en ervaren regie op het eigen leven Indicatoren • Afstand huisartspraktijk • Afstand winkels dagelijkse boodschappen • Mobiliteitsbeperking • Ernstig Beperkt Vanwege Gezondheid • Matige Regie Over Eigen Leven

• • • •

Veiligheid

4

• •

Aandacht voor veiligheid van ouderen

Effecten • Gevoel van veiligheid onder ouderen vergroten

•

Ketenzorg Veilig Thuis

• •

Alertheid op ouderenmishandeling Inrichten valpreventie

Politie, Veilig Thuis, (thuis)zorgorganisaties, huisartsen, mantelzorgnetwerk, fysiotherapie, diëtisten, Vitaal Vechtdal

Extra aandacht nodig voor …

Betrokken partijen

Indicatoren • Valongevallen 65-plus aantal • Valongevallen 65-plus per 10.000 • Ervaren veiligheid onder ouderen (nog te ontwikkelen, geschikte bron zoeken)

Thema WERK en INKOMEN Onderwerp en omschrijving

Maatschappelijk Resultaat (MR), effecten en indicatoren

Acties al in uitvoering

Maatschappelijk resultaat

Inwoners nemen regie over hun eigen leven en doen mee in de samenleving. Zij zijn duurzaam in staat zichzelf financieel te redden

Inkomen, armoede, schulden Een behoorlijke groep mensen leeft langdurig van een laag inkomen en loopt verhoogt risico op armoede. Verschillende groepen: Jongeren, bijstandsgerechtigden, nieuwkomers, zzp’ers, die te weinig werk hebben.

Effecten • Vermindering armoede

• •

Indicatoren • WW-uitkeringen (per duizend) • AO-uitkeringen (per duizend) • Bijstandsuitkeringen (per duizend) • Huishoudens met een laag inkomen (per duizend) • Gezinnen die op of onder de armoedegrens leven (per duizend) • Moeite met rondkomen • Aantal mensen in schuldsanering

• • • • •

Vroegtijdige signalering schulden (Voor Elkaar) Realisatie 1 loket minima jeugdfondsen (Sam&) Participatiefonds Voorlichtingsprogramma schulden in het onderwijs Kerkenactie minima Ontwikkelgroep Ommen Armoedevrij Mobility mentoring

•

Uitvoering geven aan ‘PvA Werk, Inkomen en Statushouders (WIS)’ Vrijwilligers steunpunt (i.o.) Laagdrempelige inloopplek voor ontmoeting en activering (Inloophuis)

•

• •

Netwerk vroegsignalering, diverse groepen in beeld brengen Aansluiten schuldencollectief Inzetten budgetcoaching

Samen Doen, gemeente, gemeente Kredietbank, Raad en Recht, Humanitas, Voedselbank, Vechtdal Wonen, Wijz, Vluchtelingenwerk, kerken

Invoering Wet Inburgering, waarbij aandacht voor het snel toeleiden statushouders naar vrijwilligerswerk, stageplekken, leerwerkplekken of betaald werk Meer mogelijkheden voor opleiding, omscholing, gebruik maken van Human Capital Agenda, regio Zwolle Ondernemers betrekken, creëren meer stageplekken, leer/werkplekken, risico’s voor ondernemers beperken Simple switch Wmo-PW mogelijk maken

Samen Doen, zorgaanbieders, ondernemers, onderwijs, Larcom

Stimuleren van creatieve en flexibele (maatwerk)oplossingen onder het motto ‘doen wat nodig is’. Stimuleren inzet ervaringsdeskundigen, vertrouwenspersonen,

Gemeente, Samen Doen, Larcom Bibliotheek (Taalpunt), zorgaanbieders,

Activering, participatie, werk Inzetten op werk als medicijn voor zorg, preventie van armoede en vergroten zelfredzaamheid.

Effecten • Meer mensen aan het werk Indicatoren • Aantal participerenden (15 t/m 74) • Aantal openstaande vacatures • Aantal statushouders • Vrijwilligerswerk

• • •

• •

• Systeemproblemen, regelgeving Onze systeemwereld is voor veel mensen te ingewikkeld. Dit vormt een grote belemmeringen voor meedoen en zelfredzaamheid. Tevens gaat het ook om een

•

Effecten • Mensen ervaren minder bureaucratie en voelen zich serieus genomen 5

verandering in onze houding naar inwoners: vertrouwen als uitgangspunt

Indicatoren • Clientervaringen, inwonerservaring (nog te ontwikkelen, aanvullend onderzoek nodig)

• • •

6

lotgenoten of buddy’s. Regeldruk verminderen Communicatie gemeente in begrijpelijke taal Netwerkontwikkeling, Ommen Samen Sterk

ervaringsdeskundigen