B5 MRE - Kadernota Begroting MRE 2027

KADERNOTA BEGROTING 2027 METROPOOLREGIO EINDHOVEN

-1

Inhoud

-2

1. Beleidsmatig kader Voortzetten huidige koers: groei in balans én focus op realisatie ‘Beethoven’ in uitvoering, samen met onze partners Realisatie regionale opgaven Robuust fondsbeheer Bovenregionale samenwerking Gebiedsontwikkeling Landgoed Gulbergen Regionaal Historisch Centrum Eindhoven (RHCe)

3 3 4 4 4 5 5

2. Financiële uitgangspunten Loon en prijsmutaties Compensatie toename inwoneraantallen Gemeentelijke bijdrage Brainport Development Gemeentelijke bijdrage Stimuleringsfonds Gemeentelijke bijdrage RHCe

6 6 6 6 6

3. Indexering gemeentelijke bijdrage Historie Indexering gemeentelijke bijdrage 2027 Meerjarenraming 2028 en verdere jaren

7 7 8

4. Kostenontwikkeling Bijzondere omstandigheden Pensioenkosten

8 8

Bijlage 1: Macro Economische Verkenning 2026 Kerngegevens Bijlage 2: Overzicht gemeentelijke bijdrage 2027

9 10

1. Beleidsmatig kader We zijn nu aan het einde van de huidige bestuursperiode 2023-2026. We hebben in deze jaren samen veel bereikt. Tegelijkertijd staat ons als 21 gemeenten in de MRE nog veel te doen. De opgaven in onze regio zijn groot. Voor stad én land. En voor het welzijn van al onze inwoners. In de komende bestuursperiode kan worden voortgebouwd op wat we gezamenlijk al hebben bereikt en in de steigers hebben gezet. De voorliggende Kadernota 2027 bevat geen nieuwe beleidsmatige kaders. De Begroting 2027 maakt immers onderdeel uit van de Regionale Agenda 2027-2030 in de nieuwe bestuursperiode die nog voor ons ligt. Het proces voor de nieuwe Regionale Agenda moet nog worden doorlopen met alle 21 gemeenten. Daarom sluit deze Kadernota beleidsinhoudelijk aan op de al eerder ingezette koers. We streven naar een groei in balans. Met de focus op realisatie van de regionale opgaven Ruimte & Wonen, Mobiliteit, Economie, Energietransitie en Vitaal Landelijk Gebied. Bovendien past deze Kadernota binnen de bestuurlijke afspraken met het Rijk en de Provincie in het kader van de Brainportdeal (2022) en Beethovenconvenant (2024). Het beleidsmatige deel sluit dan ook aan op het Overdrachtsdocument Metropoolregio Eindhoven, dat eveneens op hetzelfde moment wordt vastgesteld door het algemeen bestuur (17 december 2025).

Voortzetten huidige koers: groei in balans én focus op realisatie De MRE werkt aan grote opgaven in de regio, die onderling nauw met elkaar zijn verweven. We streven naar een groei in balans. Met de focus op realisatie. Dit betekent: versnelling van de bouw van (betaalbare) woningen. Het uitvoeren van het regionale mobiliteitsprogramma met (hoogwaardig) openbaar vervoer, regionale fietspaden en mobiliteitshubs. Het werken aan een toekomstbestendig energiesysteem en voldoende stroomcapaciteit. En het intensiveren van bestaande werklocaties én het uitbreiden met nieuwe werklocaties (o.a. BIC Noord, Brainport-Oost). Bovendien werken we aan de regionale aanpak voor het mee (laten) groeien van de basisen topvoorzieningen. Verder zetten we met de programmatische doorontwikkeling van het thema Vitaal Landelijk Gebied in op het versterken van de groenblauwe verbindingen en een vitale agrarische sector. Om deze uitdagingen het hoofd te bieden, is in de afgelopen bestuursperiode stevig geïnvesteerd in regionale samenwerking en gezamenlijke koersbepaling. De basis hiervoor is gelegd in onze Regionale agenda 2023-2026.

Deze koers is verder uitgewerkt in onder meer de Ontwikkelstrategie Zuidoost-Brabant richting 2040, de Regionale Mobiliteitsvisie 2040 en het Meerjarig Multimodaal Mobiliteitsprogramma (MMMP), de Regionale Energietransitie (RES) 1.0 en de Regionale Visie Werklocaties (inclusief uitvoeringsstrategie en -agenda). We hebben een stevige bijdrage geleverd aan het Zich Ontwikkelend NOVEX Perspectief de Peel en het Ontwikkelperspectief Stedelijk Brabant. Ook kijken we samen met het Rijk voorbij deze horizon richting 2050, bijvoorbeeld door de actualisatie van het MIRTonderzoek in 2025. Deze visies en strategieën zijn geen losse plannen maar vormen samen een integrale benadering van de ruimtelijk-economische koers van onze regio. Ze geven richting aan hoe we willen groeien. Hoe we onze woningbouw, voorzieningen, bereikbaarheid en werklocaties vormgeven. En hoe we onze energievoorziening toekomstbestendig en duurzaam willen maken. We willen namelijk een regio zijn waarin mensen fijn kunnen wonen in een gezonde, groene leefomgeving. Een regio waar iedereen de kans krijgt om mee te doen en bij te -3

dragen aan een sterke, toekomstbestendige economie. We willen daarom in regionaal verband samen blijven werken aan de hoofdopgaven Ruimte en Wonen, Mobiliteit, Energietransitie, Economie en Landelijk Gebied. Daarbij is Voorzieningen (basis én top) een vraagstuk dat we ook regionaal de komende jaren verder willen brengen, gekoppeld aan de versnelling van de woningbouw. ‘Beethoven’ in uitvoering, samen met onze partners De Brainportregio is een krachtige economische regio, waarbij een ruimtelijke schaalsprong voor werken en wonen essentieel is voor de verdere economische ontwikkeling, de veiligheid van Nederland en de strategische autonomie van Europa. In het convenant Beethoven van maart 2024 hebben Rijk en Regio daarom afgesproken om ruim 2,5 miljard euro te investeren in wonen, bereikbaarheid, wonen en talent. De aanvullende afspraken en maatregelen volgen op de eerdere investeringen op het gebied van bereikbaarheid en wonen in 2022 van 1,6 miljard euro (Brainportdeal). In totaal een pakket aan maatregelen van Rijk en Regio van ruim 4 miljard euro. Dit alles om een groei in balans mogelijk te maken. De MRE heeft zich in korte tijd ontwikkeld tot een regio met een herkenbaar profiel en een stevige positie in het bovenregionale en (inter)nationale krachtenveld.

Het tot uitvoering brengen van deze Rijk-Regio afspraken betekent dat de MRE-gemeenten niet alleen actief zijn op lokaal, subregionaal en regionaal niveau, maar ook veelvuldig en goed samenwerkt met de provincie en Rijk om de afspraken over het realiseren van onze ambities na te komen en onze regionale belangen goed te dienen. De organisatie van omgevingsdagen samen met de provincie en de inbreng in de Bestuurlijke Overleggen met het Rijk zijn hiervoor belangrijke instrumenten, ook in 2027. Nauwe samenwerking tussen Rijk, provincie, regio en private partners blijft ook in 2027 essentieel voor een goede uitvoering. Door zoveel mogelijk parallel te werken proberen we snelheid te maken. Elk jaar stellen we een uitvoeringsprogramma op, ook voor 2027. Daarbij gaat het in het bijzonder om de ruimtelijke schaalsprong (verstedelijking en mobiliteit, incl. voorzieningen), congestie van het elektriciteitsnet, talent en concurrentievermogen. Indien nodig of gewenst kunnen via het Bestuurlijk Overleg Brainport specifieke thema’s worden toegevoegd. In het uitvoeringsprogramma worden alle afspraken en maatregelen van het BO Brainport (incl. Brainportdeal en Beethovenconvenant) uitgezet in de tijd. En worden gezamenlijk werkafspraken vastgelegd.

MRE-realisatie in bedrijf Om de uitvoeringskracht van de MRE/gemeenten te versterken zijn in 2025 realisatieteams op het gebied van wonen, mobiliteit, energie-infrastructuur gestart. De regionale opgaven die versneld worden in het kader van de schaalsprong en het Beethovenconvenant vragen om extra uitvoeringskracht van de MRE/gemeenten, bovenop wat de gemeenten zelf voor eigen ontwikkeling en groei doen. Bovendien is sprake van arbeidsmarktkrapte waardoor gemeenten onvoldoende capaciteit en expertise hebben om de noodzakelijke ruimt elijke opgaven te realiseren. De realisatieteams onder de vlag van de MRE richten zich op casemanagement en projectmanagement van complexe ruimtelijke projecten. En bundelt expertise en capaciteit om belemmeringen in de uitvoering – inhoudelijk, juridisch, bestuurlijk of procedureel, weg te nemen. Daarmee versnelt het de realisatie van woningbouw, mobiliteit, energie-infrastructuur en mogelijk ook werklocaties. Gemeenten zijn en blijven bestuurlijk in the lead. Voor gemeenten, inwoners, bedrijven en investeerders betekent dit meer voorspelbaarheid en tempo in gebieds- en projectontwikkeling en daarmee een sterke impuls voor de schaalsprong van onze Brainportegio.

Beoogd wordt de realisatieteams in 2026 volledig operationeel te hebben onder de werknaam ‘Realisatiebedrijf MRE’, met ook basisfinanciering van het Rijk (1 miljoen euro per jaar t/m 2030 en bijdragen van het -4

Brainport Partnerfonds (316.000 euro per jaar voor het realisatieteam Wonen). Daarnaast zullen ook gericht subsidies per onderdeel hiervoor worden aangewend, onder meer van de Provincie. Robuust fondsbeheer De MRE beheert reeds jarenlang het Stimuleringsfonds, met de focus op het versterken van de regionale economie. De focus van het fonds is verbreed naar de hoofdopgaven in de regionale agenda en meer gericht op brede welvaart. Het fonds bevat een jaarlijks budget van twee miljoen euro. In 2025 zijn hier twee actieve fondsen aan toegevoegd: het Regionaal Bereikbaarheidsfonds en de RegioDeal tranche 5. Daarnaast is besloten het Beethoven Woonfonds eveneens via de MRE te beheren. Hiermee heeft de MRE een forse, aanvullende verantwoordelijkheid gekregen. Vanaf 2026 willen we de structuur van het fondsmanagement verstevigen met een BV-structuur. In 2027 moet deze structuur goed staan zodat het beheer van de verkregen op regionaal niveau robuust en efficiënt is. Bovenregionale samenwerking om druk op de regio te verlichten De groei van onze regio is voelbaar binnen én buiten de regio. Het zogenoemde Daily Urban System wordt steeds groter. We willen de druk op de grote en snelle ontwikkelingen in onze regio verlichten. Daarom hebben we in 2025 samen besloten om nauwer te willen samenwerken met onze nabije buurgemeenten Meierijstad, Weert en Venlo.

De samenwerkingagenda’s met deze gemeenten voeren we in 2026 en 2027 uit. Dan volgt ook een eerste evaluatie. Daarnaast willen we – afhankelijk van verdere bestuurlijke besluitvorming in 2026 – tot mogelijke samenwerking komen rond de thema’s wonen, mobiliteit, economie/innovatie en talent komen met andere grensregio’s op basis van het huidige lopende verkennerstraject met Vlaanderen en o.a. Tilburg en Den Bosch. Landgoed Gulbergen ontwikkelen tot regionaal park De MRE voert de regie over de gebiedsontwikkeling van Landgoed Gulbergen (ca. 325 ha), gelegen tussen Eindhoven en Helmond op het grondgebied van Nuenen en Geldrop-Mierlo. Alle inzet is gericht op de Ontwikkelvisie die in 2024 is vastgesteld tot uitvoering te brengen. De komende bestuursperiode staat in het teken van de volledige vervreemding van het gebied, binnen de kaders van de Omgevingsvisie. Cruciaal daarbij is dat de ontwikkelingen passen binnen de ruimtelijke en beleidsmatige kaders. En dat de financiële afwikkeling budgettair neutraal verloopt voor betrokken gemeenten. Regionaal Historisch Centrum Eindhoven (RHCe) Het RHCe is hét archief van Zuidoost-Brabant en onderdeel van de MRE. Het RHCe stelt de historische identiteit van de regio, van de 14e eeuw tot nu, digitaal én op locatie toegankelijk voor iedereen.

Samen met gemeenten zorgt het RHCe dat overheidsinformatie duurzaam beschikbaar blijft en ontsloten wordt. Cruciaal hierbij is dat het RHCe de wettelijke archieftaken van de twintig deelnemende gemeenten uitvoert en kennis en informatie op een samenhangende manier inzet om verleden, heden en toekomst in de regio te verbinden. Door digitalisering en samenwerking met gemeenten en onze partners in het erfgoedveld kunnen unieke kenmerken en historische context van de Metropoolregio zichtbaar worden gemaakt. De komende periode ligt de nadruk op draagvlak en veranderingen die digitaal informatiebeheer veroorzaken in de overheidsketen, zoals een veranderende publieksfunctie van het archief. Zo blijft het RHCe een specialist en betrouwbare partner voor het duurza am beheren en ontsluiten van regionale informatie en archieven.

-5

2. Financiële uitgangspunten P&C-kaders van de 4 Gemeenschappelijke Regelingen De financiële uitgangspunten welke gehanteerd worden bij het opstellen van de begroting van de Metropoolregio Eindhoven worden jaarlijks vastgesteld in de kadernota. Deze uitgangspunten maken onderdeel uit van de Beleidsnotitie Kaders P&C documenten 4GR welke door de vier gemeenschappelijke regelingen (4GR) Omgevingsdienst Zuidoost Brabant, GGD Zuidoost Brabant, Veiligheidsregio Brabant Zuidoost en de Metropoolregio Eindhoven in gezamenlijkheid zijn opgesteld. Toepassing van de uitgangspunten uit de beleidsnotitie Kaders P&C documenten leidt tot eenzelfde indexeringssystematiek van de gemeentelijke bijdrage voor deze 4GR-en. Loon- en prijsmutaties De indexering van de gemeentelijke bijdrage voor regionale opgaven, Brainport Development en het RHCe wordt vastgesteld op basis van de ramingen die het Centraal Planbureau (CPB) publiceert in de Macro Economische Verkenning (MEV). Indicatoren: • Loonvoet sector overheid • Prijs netto materiële overheidsconsumptie (IMOC) De wegingsfactor van de indices wordt bepaald door de verdeling van de totale lasten in de begroting van de gemeenschappelijke regeling over prijzen en lonen. Door de wegingsfactor te vermenigvuldigen met de index wordt een gewogen index verkregen. Voor de Metropoolregio Eindhoven geldt een wegingsfactor van loon 90% - prijs 10%.

In bijlage 1 treft u de cijfers aan zoals deze door het CPB zijn gepresenteerd in de Marco Economische Verkenning 2026. Compensatie toename inwoneraantallen Conform de Beleidsnotitie Kaders P&C documenten van de 4 GR-en wordt er, met uitzondering van de inwonerbijdrage voor het Stimuleringsfonds, geen autonome groei van budgetten meegenomen. Gemeentelijke bijdrage Brainport Development De inwonerbijdrage Brainport Development wordt gedurende de looptijd van de meerjarenfinancieringsovereenkomst 2025-2032 met hetzelfde percentage geïndexeerd als waarmee de inwonerbijdrage regionale opgaven wordt geïndexeerd. Gemeentelijke bijdrage Stimuleringsfonds De gemeentelijke bijdrage 2027 voor het Stimuleringsfonds wordt conform vigerend beleid niet geïndexeerd. Bij het vaststellen door het Algemeen Bestuur van de primaire begroting 2026 is de bijdrage per inwoner bepaald op € 2,516. Een stijging of daling van het aantal inwoners per 1 januari 2026 wordt wel verrekend. Gemeentelijke bijdrage RHCe De gemeentelijke bijdrage RHCe wordt voor wat betreft de kosten met betrekking tot archiefbewaarplaats/depot verrekend op basis van door gemeenten benutte strekkende meters. De kosten voor de overige diensten/producten, waaronder de kosten infrastructuur/consultancy voor de Digitale Duurzame Opslagvoorziening worden toegerekend op basis van inwoneraantal.

De opslagkosten van de Digitale Duurzame Opslagvoorziening worden toegerekend op basis van werkelijk en geschat toekomstig verbruik.

-6

3. Indexering gemeentelijke bijdrage Historie In de periode 2022-2026 zijn de volgende indexeringspercentages toegepast op de diverse inwonerbijdragen: 2022 2023 2024 2025 2026

1,77% 2,23% 3,56% 6,38% 4,50%

Indexering gemeentelijke bijdrage Begroting 2027 Op basis van de cijfers zoals gepubliceerd in de Macro Economische Verkenningen 2026 en de uitgangspunten zoals deze zijn opgenomen in de Beleidsnotitie Kaders P&C documenten 4GR, stellen wij u voor de gemeentelijke bijdrage 2027 voor Regionale opgaven, Brainport Development het RHCe met 2,85% te indexeren. Begroting Loonstijging* Prijsstijging**

Factor 90% 10%

MEV 2,90% 2,40%

Indexering gemeentelijke bijdrage

2027 2,61% 0,24% 2,85%

* MEV: Loonvoet sector overheid ** MEV: Prijs netto materiele overheidsconsumptie (IMOC) In bijlage 2 treft u een specificatie per gemeente aan van de bijdrage 2026.

Terugblik Indexering gemeentelijke bijdrage Begroting 2026 Op basis van de cijfers zoals gepubliceerd in de Macro Economische Verkenningen 2025 en de uitgangspunten zoals deze zijn opgenomen in de Beleidsnotitie Kaders P&C documenten 4GR, is vorig jaar voorgesteld de gemeentelijke bijdrage 2026 voor Regionale opgaven, Brainport Development het RHCe met 4,5 % te indexeren. Begroting

Factor

MEV

2026

Loonstijging*

90%

4,70%

4,23%

Prijsstijging**

10%

2,70%

0,27%

Indexering gemeentelijke bijdrage * MEV: Loonvoet sector overheid ** MEV: Prijs netto materiele overheidsconsumptie (IMOC)

4,50%

Op basis van de Macro Economische Verkenningen 2026 (de meest actuele grondslag) zou dit er met de kennis van nu als volgt uitzien: Begroting

Factor

MEV

2026

Loonstijging*

90%

5,30%

4,77%

Prijsstijging**

10%

2,80%

0,28%

-7

Indexering gemeentelijke bijdrage * MEV: Loonvoet sector overheid ** MEV: Prijs netto materiele overheidsconsumptie (IMOC)

5,05%

Zowel het deel loonstijging (Loonvoet sector overheid) als het deel prijsstijging (IMOC) zijn met de voortschrijdende kennis gestegen. Deel loonstijging was 4,7% en is 5,3% (een toename van 0,6%) en deel prijsstijging was 2,7% en is 2,8%. Totaal een toename van 0,55 % op basis van de Macro Economische Verkenningen 2026, ten opzichte van de indexering op basis van de Macro Economische Verkenningen 2025. Meerjarenraming 2028 en verdere jaren Voor de begrotingen 2028 en verder worden de lasten en baten op hetzelfde niveau gehouden. Bij het vaststellen van de (financiële) uitgangspunten in de betreffende kadernota’s voor deze begrotingen, zal door het Algemeen Bestuur worden bepaald of en met welk percentage de lasten en baten worden geïndexeerd. 4. Kostenontwikkeling Bijzondere omstandigheden

Met betrekking tot de indexering van de inwonerbijdrage werken we vanuit een vaststaande systematiek. Dit schept duidelijkheid zowel bij de deelnemers als bij de GR, de deelnemers weten welke financiële bijdrage zij moeten betalen en de GR heeft financiële kaders waarbinnen de werkzaamheden moeten worden uitgevoerd. Indien zich bijzondere omstandigheden voordoen waarin bijvoorbeeld de kostenontwikkeling de indexering van de inwonerbijdrage overstijgt of de begroting van de Metropoolregio Eindhoven door andere omstandigheden onder druk komt te staan waardoor de werkzaamheden zoals vastgelegd in het samenwerkingsakkoord of werkprogramma niet meer op het gewenste niveau uitgevoerd kunnen worden, zal de Metropoolregio Eindhoven in gesprek gaan met deelnemers om hiervoor een oplossing te vinden. Pensioenkosten Een premiestijging wordt primair opgevangen binnen de reguliere begroting van het betreffende jaar. Indien achteraf blijkt dat dit tot een structureel tekort leidt, zal dit het eerstvolgende begrotingsjaar worden toegevoegd aan de inwonerbijdrage. Over de jaren tot en met 2024 heeft geen compensatie hoeven plaatsvinden. Bij het opmaken van deze kadernota heeft het APB aangekondigd voor het jaar 2026 geen premiestijging te verwachten voor het ouderdoms- en nabestaandenpensioen.

Volgens de huidige prognoses verwacht ABP niet dat de premie voor het ouderdoms - en nabestaandenpensioen in 2026 gaat stijgen; de premie wordt nagenoeg gelijk geraamd (van 27,0 % naar circa 26,9 %).

-8

Bijlage 1: Macro Economische Verkenning 2026 kerngegevens

-9

Bijlage 2: Overzicht gemeentelijke bijdrage 2027

METROPOOLREGIO EINDHOVEN

GEMEENTE

AANTAL

Regionale

Brainport

Stimulerings-

INWONERS

opgaven

Development *

fonds

RHCe

TOTAAL

RHCe

GEM. BIJDRAGE

per 1-1-2025

2027 € 2,516

Asten

17.385

103.221

67.634

43.741

83.464

298.059

Bergeyk

19.263

Best

31.652

114.371

74.940

187.929

123.137

48.466

94.111

331.888

79.636

136.428

527.130

Bladel

21.006

124.720

81.720

52.851

102.397

361.688

Cranendonk

21.665

128.633

84.284

54.509

103.261

370.687

Deurne Eersel

33.387

198.230

129.887

84.002

165.023

577.141

20.389

121.057

79.320

51.299

96.904

348.579

Eindhoven

249.035

1.478.607

968.830

626.572

1.170.720

4.244.730

Geldrop-Mierlo

40.754

241.971

158.547

102.537

191.813

694.868

Gemert-Bakel

31.541

187.270

122.705

79.357

Heeze-Leende

17.075

101.380

66.428

42.961

79.904

290.672

Helmond

96.551

573.257

375.616

242.922

481.636

1.673.432

Laarbeek

23.324

138.483

90.738

58.683

126.301

414.205

Nuenen c.a.

24.290

144.218

94.496

61.114

109.449

409.277

Oirschot

19.536

115.992

76.002

49.153

108.438

349.584

Reusel-De Mierden

13.653

81.063

53.115

34.351

64.057

232.585

Someren

20.200

119.934

78.585

50.823

94.126

343.468

Son en Breugel

18.131

107.650

70.536

45.618

77.551

301.354

Valkenswaard

31.955

189.728

124.316

80.399

149.949

544.391

Veldhoven

47.601

282.624

185.184

119.764

204.048

791.620

Waalre

17.898

106.267

69.629

45.031

85.100

306.028

Totaal

816.291

4.846.604

3.175.648

2.053.788

3.724.680

13.800.720

389.332

De gepresenteerde bijdragen per gemeente in deze Kadernota zijn indicatief. Bij het opstellen van de primaire begroting 2027 zal de definitieve verdeling worden vastgesteld: - De verdeling Regionale opgaven, Brainport Development en Stimuleringsfonds wordt bepaald op basis van het aantal inwoners per 1-1-2026 zoals gepubliceerd door het CBS in januari 2026. - De verdeling RHCe wordt vastgesteld op basis van het aantal inwoners per 1-1-2026 zoals gepubliceerd door het CBS in januari 2026 in combinatie met het aantal door de gemeenten in gebruik zijnde strekkende meters analoog archief en terabytes digitaal archief.

-10