52. Strategie Netcongestie - bijlage

Strategie Netcongestie Handelingsperspectief en actie-agenda

Definitieve versie 31-12-2024

Inhoudsopgave 1 Inleiding .......................................................................................................................................................................... 3 2 Netcongestie in Nissewaard ........................................................................................................................................... 4 2.1 De netcongestiesituatie in beeld ............................................................................................................................. 4 2.2 De consequenties van netcongestie ........................................................................................................................ 5 2.3 De verwachte planning voor het oplossen van netcongestie.................................................................................. 5 3 Handelingsperspectief netcongestie .............................................................................................................................. 7 3.1 Van een centraal systeem naar een (deels) decentraal systeem ............................................................................ 7 3.2 Het handelingsperspectief op verschillende schaalniveaus ....................................................................................

8 3.3 Rolneming van onze gemeente ............................................................................................................................. 11 4 Handelingsperspectief per thema ................................................................................................................................ 13 4.1 Ruimte maken voor infrastructuur ........................................................................................................................ 14 4.2 Batterij-opslag........................................................................................................................................................ 16 4.3 Netbewuste nieuwbouw ....................................................................................................................................... 18 4.4 Duurzame mobiliteit & Transport.......................................................................................................................... 22 4.5 Energiehubs en ondernemers ............................................................................................................................... 23 4.6 Warmtetransitie bestaande bouw.........................................................................................................................

26 4.7 Lokale opwek met wind en zon ............................................................................................................................. 28 5 Benodigde capaciteit en budget................................................................................................................................... 29 5.1 Coördinatie ............................................................................................................................................................ 29 5.2 Capaciteit en budget .............................................................................................................................................. 29 5.3 Tot slot ................................................................................................................................................................... 30

2

1 Inleiding Op 21 mei 2024 is een bestuursopdracht gegeven voor het opstellen van een netcongestie-strategie, met als hoofddoel de impact ervan voor de gemeente Nissewaard zo beperkt mogelijk te houden. De volgende subdoelen zijn daarin geformuleerd: a. Het schetsen van een handelingsperspectief bij (blijvende) netcongestie; b. Voorkomen dat projecten stilvallen en als dit niet lukt, dan prioriteren; c. Een goed ondernemersklimaat behouden; d. Kunnen verduurzamen van bestaand maatschappelijk vastgoed; e. Netcongestieproblemen voor particulieren voorkomen; f. Goede communicatie intern en extern. Om grip te krijgen op het fenomeen netcongestie werken we sinds dit voorjaar vanuit een coördinerend team. Dit team heeft als taak om de impact van netcongestie zo beperkt mogelijk te houden, de bredere opgave in beeld te brengen, voor bewustwording binnen de gemeente en bij partners te zorgen en het vervolg in beeld te brengen. Vanwege de directe negatieve impact van netcongestie in de dagelijkse praktijk is vanaf het begin, zonder dat er een plan was, ingezet op uitvoeren. Tegelijkertijd is er op de achtergrond gewerkt aan een strategie voor de korte en middellange termijn. Dat heeft geresulteerd in het voorliggende stuk. Onderdeel van de strategie vormt een reeks acties.

Sommigen daarvan zijn gericht op (het bijdragen aan) het oplossen van netcongestie, sommigen op het beperken van de impact van netcongestie. Het tweede type draagt soms direct, maar vaker indirect bij aan de inhoudelijke subdoelen (b. t/m e.). Dat komt doordat de invloed van de gemeente op netcongestie beperkt is. Het fenomeen doet zich in de basis voor doordat er een mismatch is ontstaan tussen vraag en aanbod in energie-infrastructuur die niet in ons eigendom is. Toch is er wel degelijk handelingsperspectief om de duur en impact van netcongestie te beperken.

Leeswijzer Deze strategie is opgebouwd uit een inhoudelijke inleiding (hoofdstuk 2), een toelichting op het energiesysteem die overgaat in ons handelingsperspectief (hoofdstuk 3) en actie-agenda met concrete acties (hoofdstuk 4). In het laatste hoofdstuk (5) lichten we toe hoe we de uitvoering voor ons zien.

3

2 Netcongestie in Nissewaard 2.1 De netcongestiesituatie in beeld Op veel plaatsen in Nederland heeft het elektriciteitsnet zijn maximale capaciteit bereikt, een fenomeen dat bekend staat als netcongestie. Op 18 oktober 2023 waarschuwde toenmalig demissionair minister Jetten van Economische Zaken dat deze overbelasting de energietransitie, economie en werkgelegenheid in gevaar brengt. Ook in Nissewaard is sprake van netcongestie. Uit onderzoek van Arcadis (2024) blijkt dat in de gemeente Nissewaard netcongestie aan de afnamezijde heerst, met name veroorzaakt door de elektrificatie van bestaande en nieuwe industriële processen in het Rotterdamse havengebied. Maar ook door de groeiende vraag naar elektriciteit in de gebouwde omgeving, door o.a. warmtepompen, airco’s, elektrisch koken en elektrische auto’s. Hieronder (figuur 1) is te zien dat er in een groot deel van Nederland sprake is van netcongestie.

Figuur 1: Capaciteitskaart Netbeheer Nederland, afnamecongestie, situatie 07-12-‘24 Waar onze regio één van de eerste regio’s in Zuid-Holland was waar zich netcongestie voordeed, is in de tussentijd in nagenoeg de hele provincie netcongestie afgekondigd. Belangrijk om te constateren is dat we het hier hebben over netcongestie aan de afnamekant. In Nissewaard is er op dit moment geen sprake van netcongestie op teruglevering (uitgezonderd de Berenplaat, die onderdeel is van het deelnet van de Hoeksche Waard en Zuidelijk Dordrecht, waar wel netcongestie op teruglevering is). Wanneer er sprake is van netcongestie op teruglevering kunnen grootverbruikers opgewekte energie niet zomaar terugleveren aan het net.

4

2.2 De consequenties van netcongestie De gemeente Nissewaard bevindt zich in de eerste fase van congestiefase. In deze fase geeft netbeheerder Stedin geen nieuwe transportcapaciteit voor grootverbruikers uit. Concreet betekent dit, dat grootverbruikersaanvragen op een wachtlijst komen tot er weer transportcapaciteit beschikbaar is. Als gevolg hiervan kunnen ondernemers bijvoorbeeld hun bedrijf niet uitbreiden en/of verduurzamen, is een renovatie en/of verduurzaming van de bestaande bouw in sommige gevallen niet mogelijk, kunnen (snel)laadpleinen voor elektrische auto’s en vrachtwagens niet worden gerealiseerd en kunnen maatschappelijke voorzieningen zoals nieuw te bouwen scholen geen aansluiting krijgen. Alleen voor het realiseren van nieuwbouwwoningen geldt een uitzondering.

Figuur 2: Netcongestieladder netbeheerders In grote delen van Nederland is momenteel sprake van netcongestie fase 1. In sommige delen van Nederland verslechtert de netcongestiesituatie verder en gaat het richting fase 2. Dit betekent dat ook kleinverbruikers op de wachtlijst komen te staan. In feite betekent fase 2 dan een volledige bouwstop1.

2.3 De verwachte planning voor het oplossen van netcongestie Uitgaande van een toenemende vraag naar stroom is verzwaring en uitbreiding van het elektriciteitsnet de belangrijkste sleutel in het oplossen van netcongestie. Het elektriciteitsnet in en rondom Nissewaard zal worden verzwaard en uitgebreid, met onder andere de uitbreidingen in Simonshaven en Geervliet-Noordijk, maar ook andere stations buiten de gemeente Nissewaard. Het net is naar verwachting in 2028-2029 voldoende verzwaard om meer vermogen vrij te geven. Het is echter nog onzeker of netcongestie dan daadwerkelijk is opgelost. De elektriciteitsvraag neemt in de komende jaren toe. De kans op nieuwe knelpunten op het elektriciteitsnet blijft. We weten dat delen van het laag- en middenspanningsnet ook in de buurt van de grenzen van hun transportcapaciteit komen. Daarom wordt ook gewerkt aan een middenspanningsstation op Halfweg-Molenwatering en moet er een middenspanningsstation aan de zuidkant van Spijkenisse gerealiseerd worden. Ook het laagspanningsnet op

1 Maatregelen voor congestievermindering | Stedin

5

buurtniveau moet verzwaard worden. Dat betekent dat er in de komende jaren vele werkzaamheden in buurten verricht moeten worden, waaronder het bijplaatsen van laagspanningsstations (transformatorhuisjes). Hoewel de verzwaring en uitbreiding van de energie-infrastructuur de taak is van de netbeheerders hebben we als gemeente wel een rol spelen hierin te spelen, en kunnen we eraan bijdragen om dit snel en goed mogelijk te laten verlopen. Op het gebied van informatievoorziening zijn we afhankelijk van de netbeheerders. Op dit moment weten we niet hoe ver we af zijn van oplossing of verslechtering van de netcongestiesituatie. We zetten erop in om hier meer zicht op te krijgen.

6

3 Handelingsperspectief netcongestie 3.1 Van een centraal systeem naar een (deels) decentraal systeem Nederland werkt aan een toekomst met duurzame energie voor mobiliteit, woningen en industrie. Om de energietransitie te realiseren is een nieuw energiesysteem nodig. Een energiesysteem is de verbinding tussen de opwek van energie naar de vragers naar energie, bijv. huishoudens. Die verbindingen zijn nu nog ingericht op het leveren van fossiele brandstoffen, zoals gasnetten. Maar ook het elektriciteitsnet is niet ingericht op de overgang van fossiele brandstoffen naar een systeem met duurzaam opgewekte energie afkomstig van de zon, wind en wellicht ook kernenergie. In de toekomst moet er meer energie opgeslagen worden. De vraag naar energie vindt namelijk vaak op andere momenten plaats dan het aanbod van energie (het waait niet altijd en zonne-energie wekken we grotendeels in de zomer op). We gaan daarmee steeds meer van een centraal systeem naar een (deels) decentraal systeem. Voorheen vond de opwek van energie plaats in grote gas- en kolencentrales en werd deze energie door heel Nederland getransporteerd via elektriciteitskabels en gasnetten. In de toekomst wordt energie steeds meer lokaal opgewekt (bijvoorbeeld zonnepanelen op woningen en het gebruik van aardwarmte) en lokaal verbruikt.

Daarnaast wordt ook steeds meer elektriciteit verbruikt door de toename van elektrische auto’s en andere transportmiddelen, de verduurzaming van woningen, het bedrijfsleven en de industrie. Om de betaalbaarheid en leveringszekerheid te garanderen is het belangrijk dat lokaal ook slim wordt omgegaan met energie om knelpunten en overbelasting van de energieinfrastructuur te voorkomen.

Figuur 3: Illustratie van het energiesysteem van Nissewaard

7

3.2 Het handelingsperspectief op verschillende schaalniveaus Feitelijk kent het energiesysteem dus verschillende schaalniveaus: het landelijke schaalniveau (het centrale systeem), het regionale schaalniveau (bijvoorbeeld regionale warmtenetten) en het lokale schaalniveau (lokale opwek van elektriciteit). Om de impact van netcongestie te verminderen, zijn er op alle schaalniveaus oplossingen mogelijk. Er is echter geen rol voor de gemeente Nissewaard op ieder schaalniveau. Het meeste handelingsperspectief voor de gemeente zit op het schaalniveau van het lokale energiesysteem. Tegelijkertijd vraagt dat dan ook om een hoge mate van pro-activiteit en regie om dat handelingsperspectief om te zetten naar uitvoering (zie figuur 5).

Figuur 4: Overzicht van de verschillende schaalniveaus

Het schaalniveau van het landelijke energiesysteem Landelijk zijn er ontwikkelingen waar gemeente Nissewaard mee te maken heeft of krijgt. Bijvoorbeeld de aanleg van de Delta Rhine Corridor, de realisatie van windparken op zee en de aanlanding van wind op zee, de ontwikkeling van nieuwe kerncentrales, de bouw van grote waterstoffabrieken (elektrolyzers) voor de productie van waterstof en de uitbreiding van het hoogspanningsnet (bij Simonshaven). Met het Nationaal Plan Energiesysteem (NPE) brengt het kabinet in kaart hoe het energiesysteem van de toekomst eruit moet zien en wat nodig is om daar te komen. Elektriciteit wordt de ruggengraat van het systeem en daarom is

8

de uitbreiding en verzwaring van het bestaande elektriciteitsnet een voorwaarde voor economische ontwikkeling en voor verdere verduurzaming van de gebouwde omgeving, mobiliteit en transport, industrie en landbouw. In de MIEK (Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat) wordt bijvoorbeeld beschreven welke energieen grondstoffen-infrastructuurprojecten het kabinet wil oppakken om zo versneld bij te dragen aan het verduurzamen van de industrie.

Figuur 5: Overzicht van de opgave vanuit de MIEK Op dit schaalniveau is er weinig tot geen rol weggelegd voor onze gemeente. Wij hebben maar hele beperkte invloed op ontwikkelingen op landelijk niveau.

Het schaalniveau van het regionale energiesysteem Een ander schaalniveau is dat van het regionale energiesysteem. Denk aan de uitbreiding van het middenspanningsnet bij Geervliet-Noorddijk, ontwikkelingen rondom de toepassing van restwarmte vanuit de Rotterdamse Haven en de aansluiting op de WarmtelinQ. In het Provinciaal Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat (pMIEK) worden projecten benoemt die van bovengemiddeld (maatschappelijk) belang zijn voor het energiesysteem van Zuid-Holland. Het programma is opgesteld in samenwerking met Liander, Stedin, TenneT en Westland Infra. In de RES 1.0 wordt beschreven hoe en waar duurzame elektriciteit wordt opgewekt en hoe duurzame alternatieven voor aardgas mogelijk worden gemaakt. Ook opslag en infrastructuur voor energie en warmte komen aan bod.

9

Figuur 6: Overzicht van projecten vanuit de pMIEK Op dit schaalniveau is er handelingsperspectief voor onze gemeente aangezien wij nauw betrokken zijn bij de totstandkoming en uitvoering van regionale programma’s zoals de RES en pMIEK.

Het schaalniveau van het lokale energiesysteem Het laatste schaalniveau is het schaalniveau van het lokale energiesysteem. Dat kan het energiesysteem binnen de gemeente Nissewaard of het eiland Voorne-Putten. We hebben nog geen goed beeld van hoe het energiesysteem van de toekomst er voor de gemeente Nissewaard en het eiland Voorne-Putten uit komt te zien. Er zijn nog onzekerheden in de route daarnaartoe. Daarom is afgesproken dat er een parallel proces wordt opgestart om een toekomstbeeld en een routekaart voor het energiesysteem van de toekomst te ontwikkelen. Ondanks dat we nog niet precies weten hoe het energiesysteem van de toekomst eruit komt te zien, zijn er tal van ontwikkelingen op het schaalniveau van het lokale energiesysteem. Bijvoorbeeld het initiatief voor het windpark Brielse Maasdijk, de ontwikkeling van een energy-hub bij het bedrijventerrein Halfweg-Molenwatering en de uitbreiding van transformatorstations Simonshaven en Geervliet-Noorddijk. Daarnaast maken we keuzes over

10

technieken voor het aardgasvrij maken van de wijken en kernen in het warmteprogramma, te beginnen met de startwijken de Hoek, Vogelenzang-Zuid en Akkers Centrum en dorpskernen Geervliet, Heenvliet en Abbenbroek. Samen met Stedin berekenen we de impact van de verschillende technieken voor het elektriciteitsnet.

3.3 Rolneming van onze gemeente De benodigde pro-activiteit en regierol van de gemeente verschilt per schaalniveau. Op landelijk niveau is weinig handelingsperspectief voor onze gemeente, wat betekent dat het weinig zin heeft om hier inspanning op te leveren. Op lokaal niveau is er echter veel handelingsperspectief. Daarmee is er een grote mate van pro-activiteit en regie nodig om aan de slag te gaan met acties en maatregelen om de impact van netcongestie op onze gemeente zoveel mogelijk te beperken. Een gangbaar model, gericht op het doelgerichtheid van (lokale) overheden, onderscheidt vier typen rolnemingen. Deze zijn te onderscheiden met behulp van onderstaand kwadrantenmodel.

Figuur 7: Rolnemingen gemeente (NSOB)

11

Over het algemeen kunnen we stellen dat in het aanpakken van netcongestie een rolneming nodig is die zit in de bovenkant van het kwadrant. Dus een rol als presenterende of samenwerkende gemeente. Momenteel zit onze gemeente al in transitie in de wijze waarop we omgaan met het thema netcongestie. Waar we bijvoorbeeld voorheen een zeer terughoudende (rechtmatige) rol innamen bij ontwikkelingen die waren gerelateerd aan de uitbreiding van het elektriciteitsnet, is door de intensieve samenwerking met Stedin nu een samenwerkende rol ontstaan, waarbij we gezamenlijk en in co-creatie werken aan de opgave om de knelpunten op het elektriciteitsnet op te lossen.

Om het hoofddoel van de bestuursopdracht te realiseren, namelijk de impact van netcongestie voor de gemeente zo beperkt mogelijk houden, is pro-activiteit en regie vanuit de gemeente belangrijk. Om de verschillende oplossingen te kunnen realiseren die bijdragen aan het behalen van dit hoofddoel zullen wij zelf acties en maatregelen initiëren en de samenwerking zoeken met relevante belanghebbenden. Daarbij dient uiteraard een goede afweging tussen de mate waarin een oplossing bijdraagt aan het einddoel, en de inspanning die hiervoor nodig is (in termen van tijd en kosten), gemaakt te worden.

12

4 Handelingsperspectief per thema Het effectief aanpakken van netcongestie in Nissewaard vereist maatwerk. Een combinatie van oplossingen om netcongestie effectief te bestrijden. Er zijn zeven thema’s geïdentificeerd die impact hebben op netcongestie en het oplossen daarvan. Per thema is in kaart gebracht op welk schaalniveau het speelt, wat het handelingsperspectief voor onze gemeente is, welke acties en maatregelen we oppakken en wat daarvoor nodig is in termen van middelen. Alle in dit document opgenomen maatregelen passen binnen de huidige capaciteit en het huidige budget. Per maatregel is opgenomen wat de status en planning, en de potentiële bijdrage aan het beperken van netcongestie is. Qua planning verstaan we onder korte termijn het eerste of tweede kwartaal van 2025 en onder middellange termijn de vier kwartalen daarna.

Figuur 8: Overzicht van de thema’s die impact hebben op netcongestie Allereerst onderscheiden we een aantal acties die betrekking hebben op meerdere thema’s. Sommigen hiervan zijn randvoorwaardelijk zijn om andere acties in gang te zetten. Dit zijn dan ook acties die al uitgevoerd zijn.

Nr

Maatregel

Toelichting

Status actie

Planning

1.

We houden een tijdelijk team in stand dat zich richt op het zo beperkt mogelijk houden van de impact van netcongestie op Nissewaard.

Om grip te hebben op de manier waarop we met netcongestie omgaan hebben we in het afgelopen jaar een team opgezet, met expertise op energieinfrastructuur, kabels en leidingen en communicatie. Omdat diverse acties lopen en we voldoende kennis hebben opgebouwd gaan we per 1-1-’25 verder zonder extern ingehuurde expertise op netcongestie.

Afgerond

-

13

Potentiële bijdrage aan het beperken van netcongestie (schaal 1-5) 2

2.

3.

4.

We richten een overlegstructuur in met Stedin, zowel op ambtelijk als bestuurlijk niveau, om korte lijnen te houden en elkaar doorlopend te informeren. We stellen samen met Stedin een strategische agenda op

We maken capaciteit vrij voor juridische ondersteuning in de samenwerking met Stedin.

Er is eerder dit jaar een samenwerkingsmodel opgetuigd met verschillende overlegmomenten, zowel ambtelijk als bestuurlijk. We bespreken lopende zaken en de ontwikkelingen rondom de netcongestiesituatie.

Afgerond

-

3

In deze strategische agenda laten we acties die in deze actieagenda zijn opgenomen terugkeren en borgen we dat we maximaal inzetten op het oplossen en het verminderen van de impact van netcongestie. Dit vormt automatisch de agenda voor de overleggen met Stedin. Er is grote behoefte aan beschikbare kennis en kunde bij lastige vraagstukken (met name operationeel van aard) in de samenwerking met Stedin.

Lopend

Korte termijn

2

Afgerond

-

2

4.1 Ruimte maken voor infrastructuur Situatieschets Netbeheerders Tennet en Stedin werken in de gemeente Nissewaard aan de uitbreiding van bestaande hoogspanningsstations (Simonshaven en Geervliet-Noorddijk), de bouw van nieuwe transformatorstations (o.a. op Halfweg) en de uitbreiding en verzwaring van de bekabeling. Deze ontwikkelingen zijn noodzakelijk voor het oplossen van de bestaande knelpunten op het elektriciteitsnet en het klaarmaken van het elektriciteitsnet voor de toekomst. In de afgelopen periode is op dit onderwerp een goede samenwerking ontstaan tussen de gemeente en netbeheerders TenneT en Stedin. Dit komt onder andere door het aanwijzen van projectleiders aan beide kanten, structurele overleggen op ambtelijk en bestuurlijk niveau en bewustzijn binnen de gemeente dat de uitbreiding van het elektriciteitsnet noodzakelijk is voor het oplossen van de knelpunten op het elektriciteitsnet en dat dit vooral ook in het belang is van onze gemeente zelf. Naast de uitbreiding van het hoog- en middenspanningsnet zal Stedin in het komende decennium ook het laagspanningsnet fors uitbreiden. Het aantal trafohuisjes in de wijken moet grofweg verdubbeld worden, net als de bijbehorende bekabeling. Het grootste gedeelte zal in de bestaande wijken geïntegreerd moeten worden.

De inpassing van deze stations leidt tot extra druk op de openbare ruimte (zowel boven- als ondergronds) en kan conflicteren met andere ambities zoals meer groen, parkeerruimte en klimaatadaptatie. Verder zijn we in de afgelopen periode aangehaakt bij de landelijke en regionale discussies over het energiesysteem van de toekomst. Denk bijvoorbeeld aan de tafels waar de (p)MIEK (Provinciaal) Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat en PEH (Programma Energiehoofdstructuur) tot stand komen.

14

Handelingsperspectief Het handelingsperspectief van onze gemeente is als volgt: • We geven ruimte aan infrastructuur om daarmee de uitbreiding van cruciale elektriciteitsinfrastructuur te versnellen zodat bestaande knelpunten sneller worden opgelost en nieuwe knelpunten worden voorkomen. • We onderzoeken tijdelijke oplossingen om het elektriciteitsnet lokaal te ontlasten en knelpunten weg te nemen. Binnen dit handelingsperspectief zijn verschillende maatregelen geïdentificeerd die direct of indirect bijdragen aan het beperken van de impact van netcongestie op onze gemeente. Deze kunnen daarmee indirect bijdragen aan alle inhoudelijke subdoelen. Nr

Maatregel

Toelichting

Status actie

Planning

1.

Verantwoordelijkheid voor grote infrastructurele projecten borgen in de organisatie en toewijzen van projectleiders

Lopend

Structureel

2.

We maken een strategische ruimtereservering voor een nieuw te plaatsen middenspanningsstation aan de zuidkant van Spijkenisse Deelname aan de versnellingsateliers die worden georganiseerd vanuit de Energyboard. We maken capaciteit vrij voor het coördineren van de uitbreiding van het laagspanningsnet. We stellen een inpassingsrichtlijn op voor trafohuisjes met een voorkeursvolgorde ten aanzien van de locaties We maken strategische ruimtereserveringen voor de plaatsing van transformatorhuisjes zodat we regie houden op de locatiekeuzes.

Door deze verantwoordelijkheid ook binnen de gemeente te borgen, kunnen we zowel onze eigen belangen vertegenwoordigen als zo goed mogelijk samenwerken met Stedin en TenneT aan grote energie-infrastructurele projecten zoals Simonshaven, Geervliet-Noorddijk en HalfwegMolenwatering. Hierdoor verkleinen we het risico van vertraging. Ruimte is op veel plekken. Hoewel de realisatie van dit station pas gepland staat voor na 2030 gaan we pro-actief het gesprek aan met Stedin om gezamenlijk toe te werken naar een locatie.

Open

Middellange termijn

4

Door deel te nemen aan deze versnellingsateliers dragen wij direct bij aan de versnelling van de uitbreiding van het elektriciteitsnet bij Simonshaven en de Rotterdamse Haven. In 2025 is de benodigde extra capaciteit nog beperkt, maar na 2025 komt de uitbreiding van het laagspanningsnet flink op gang en zal daar meer extra capaciteit nodig zijn. Zo’n inpassingsrichtlijn is er nu nog niet, maar het is belangrijk om afwegingen te kunnen maken ten aanzien van voorgestelde locaties door Stedin. Denk bijvoorbeeld aan clustering met andere bebouwing, op bestaande verharding, in het groen, etc. Op dit moment worden nog geen strategische ruimtereserveringen gemaakt door de gemeente. Stedin stuurt lijsten door met zoekgebieden maar die beperken zich tot de wijken waar de nood het hoogst is. Om rekening te kunnen houden met toekomstige ontwikkelingen is het belangrijk om voor alle bij te bouwen trafohuisjes zoekgebieden te ontvangen en op basis daarvan locaties te reserveren.

Afgerond

-

1

Afgerond

-

5

Open

Korte termijn

2

Open

Middellange termijn

3

3.

4.

5.

6.

15

Potentiële bijdrage aan het beperken van netcongestie (schaal 1-5) 5

7.

We onderzoeken de mogelijkheden voor plaatsing van een tijdelijke gasturbine om de Zuid-Hollandse eilanden te ontlasten.

Op diverse plekken in Nederland worden tijdelijk gasturbines geplaatst die worden aangesloten op het landelijke of regionale gasnet. Deze gasturbines wekken elektriciteit op en voeden in op het middenspanningsnet om daarmee het overbelaste hoogspanningsnet te ontlasten. Het is onduidelijk wat de mogelijkheden zijn voor het plaatsen van een tijdelijke gasturbine in Nissewaard en welke kosten hiermee zijn gemoeid. Dit dient verkent te worden en te worden afgestemd binnen de regio met provincie en netbeheerder.

Open

Middellange termijn

5

4.2 Batterij-opslag Situatieschets Batterijen kunnen een effectieve manier zijn om de vraag en het aanbod van stroom te reguleren. Ze kunnen gebruikt worden om overtollige energie op te slaan tijdens periodes van lage vraag, om deze vervolgens terug te leveren aan het net wanneer de vraag piekt (CE Delft, 2022). Tennet ziet een grote rol voor batterijparken in de handhaving van de stabiliteit op het hoogspanningsnet. Stedin en de andere regionale netbeheerders zijn terughoudender. Netbeheer Nederland heeft een inpassingskader ontwikkeld voor grote batterijopstellingen, met aanvullende eisen voor de netneutrale inzet van batterijen. Deze eisen gaan ten koste van het verdienmodel van de exploitant. Het is belangrijk op te merken dat batterijen niet altijd de meest effectieve oplossing zijn voor alle vormen van netcongestie, maar wel ingezet kunnen worden om constante levering van stroom met tijdsafhankelijke energiebronnen te garanderen. Terwijl ze in regionale netwerken uitstekend kunnen werken voor het verminderen van opwekcongestie, zijn ze minder geschikt voor het verminderen van afnamecongestie. Dit komt doordat batterijen vaak slechts voor een beperkte periode hun maximale vermogen kunnen leveren, terwijl de overbelasting van het netwerk langer kan duren. Daarnaast is de inzet van batterijen louter voor het verminderen van afnamecongestie niet rendabel.

Dit kan juist congestieversterkend werken. Batterijen zijn pas rendabel als ermee gehandeld wordt op de stroommarkt. Om afnamecongestie te verminderen kan de inzet van batterijen dan ook beter niet worden overgelaten aan de markt. Stedin staat ook gereserveerd tegenover buurt- en thuisbatterijen. Indien ze puur op verdienvermogen worden aangestuurd, kunnen ze netcongestie juist verergeren. Thuisbatterijen kunnen niet voorzien in de grote stroomvraag van warmtepompen in de winter. Daarvoor is de capaciteit te beperkt. Op de accu van een auto zou dit wel lukken. Hiervoor is een auto nodig die ‘bi-directioneel’ kan laden, twee kanten op. Het aanbod van dergelijke auto’s is nog beperkt en de techniek is nog in ontwikkeling. Dynamische energiecontracten, aangeboden door lokale energieleveranciers, kunnen ook helpen tegen netcongestie. Bij een dergelijk contract veranderen de stroomtarieven per uur. Meestal is bij netcongestie het tarief hoog, wat de stroomvraag afremt. Maar niet altijd, waardoor deze oplossing net als de batterij soms juist congestieversterkend werkt.

16

We hebben dit moment geen beleid ten aanzien van batterij-opslag in algemene zin. Ten aanzien van grootschalige batterij-opslag spelen ten tijde van het opstellen van dit document een aantal initiatieven. De gemeente beoordeelt aanvragen via de intake-tafel, maar heeft geen (netcongestie-)inhoudelijke gronden om deze te beoordelen.

Handelingsperspectief Het handelingsperspectief van onze gemeente is als volgt: • We geven als gemeente waar mogelijk sturing aan de juiste inzet van batterijen zodat batterij-opslag netcongestie verzacht in plaats van netcongestie verergert. Binnen dit handelingsperspectief zijn verschillende maatregelen geïdentificeerd die direct of indirect bijdragen aan het beperken van de impact van netcongestie op onze gemeente. Deze kunnen daarmee indirect bijdragen aan alle inhoudelijke subdoelen. Nr

Maatregel

Toelichting

Status actie

Planning

1.

We onderzoeken of grootschalige batterijopslag voor het creëren van ruimte op het elektriciteitsnet in Nissewaard zinvol is.

Open

Korte termijn

2.

We ontwikkelen een visie en beleidskader voor de plaatsing van batterijen in de openbare ruimte, zoals in wijken en bij transformatorstations.

Open

Korte termijn

4

3.

We blijven aangehaakt bij de relevante regionale werkgroepen op het gebied van batterijopslag.

Op dit moment is er sprake van congestie op het TenneT hoogspanningsnet. Maar in de toekomst kan ook het midden- en laagspanningsnet worden geraakt. Ook kan netcongestie aan de terugleveringskant ontstaan. Het is niet de verwachting dat een grote batterij de huidige netcongestie kan oplossen, maar batterij-opslag op de lagere netdelen kan verergering wel voorkomen. En daarnaast kan batterij-opslag als onderdeel van een energyhub lokaal capaciteit vrijmaken. Het is belangrijk dat er een visie en beleidskader wordt ontwikkeld zodat initiatieven in behandeling kunnen worden genomen. Omdat de verwachting is dat de aanschaf van batterijen in gebouwen en op erven een vlucht zal nemen bij afschaf van de salderingsregeling (en om te handelen op de onbalansmarkt) is het ook van groot belang om voorwaarden voor dergelijke plaatsing op te nemen, zodat de veiligheid kan worden gewaarborgd, de overlast wordt geminimaliseerd en sturing kan worden gegeven aan het verminderen van netcongestie met batterijen i.p.v. verergering. Met de ontwikkelingen op netcongestie ontstaan binnen bijv. de RES en pMIEK werkgroepen die zich bezighouden met kennisontwikkeling rondom batterij-opslag. Het is belangrijk dat we hierop aanhaken en de kennis kunnen toepassen op onze eigen gemeente.

Lopend

Structureel

2

4.

We haken aan op het onderzoek naar de batterij-functie die metrostations kunnen vervullen

Stedin, RET en MRDH doen onderzoek naar het benutten van overtollige stroom van metrostations en het gebruik daarvan in de directe omgeving

Lopend

Middellange termijn

2

17

Potentiële bijdrage aan het beperken van netcongestie (schaal 1-5) 4

4.3 Netbewuste nieuwbouw Situatieschets In onze gemeente hebben we een nieuwbouwopgave van ongeveer 3000 woningen tot 2030. Dit betreft gebiedsontwikkelingen als de woontorens de Elementen, Haven-Noord, maar er vindt ook uitbreiding van bedrijventerrein Halfweg-Molenwatering (‘driehoek’) plaats. In de huidige netcongestiesituatie (fase 1) geeft netbeheerder Stedin geen nieuwe transportcapaciteit voor grootverbruikers uit. Concreet betekent dit dat aanvragen op een wachtlijst komen tot het moment dat er weer transportcapaciteit beschikbaar is. Vanwege het vertrouwelijke karakter van lopende aanvragen bij Stedin wordt de wachtlijst niet met de gemeente gedeeld. Het is niet bekend welke initiatieven er precies op de wachtlijst staan. Voor woningbouwprojecten met een grootverbruikersaansluiting geldt een uitzondering bij projecten waar de stroom volledig wordt gebruikt voor de woonfunctie en de bijbehorende gebouwgebonden functies. Dergelijke projecten kunnen wel een aansluiting krijgen (zie figuur 9, maatwerk). Voor woningbouwprojecten met een kleinverbruikersaansluiting gelden geen beperkingen. Projecten waarbij sprake is van gecombineerde functies, zoals appartementen in combinatie met winkels en/of kantoren, vallen onder maatwerk. Ook ziekenhuizen, scholen en bedrijven kunnen geen aansluiting krijgen. Deze projecten komen op de wachtlijst terecht.

Figuur 9: Overzicht wat er wel en niet kan bij netcongestiefase 1 Prioritering Sinds 1 oktober 2024 gebruiken TenneT en Stedin het prioriteringskader in congestiegebieden. Dat betekent dat wanneer er ruimte vrijkomt op het elektriciteitsnet, de wachtlijst wordt weggewerkt op basis van door de Autoriteit Consument & Markt (ACM) vastgestelde spelregels. Aanvragers of klanten die in specifieke prioritaire categorieën vallen, krijgen voorrang. Bínnen deze categorieën blijft wel het wie-het-eerst-komt-het-eerst-maalt-principe gelden. Woningbouw heeft hierbij geen uitzonderingspositie meer, maar is onderdeel van categorie 3. Congestieverzachters (batterij-opslag, grootschalige opwek) (categorie 1) en veiligheid (categorie 2) hebben voorrang op woningbouw.

18

Tabel 1: Overzicht categorieën prioriteringskader ACM Het prioriteringskader geldt dus alleen wanneer er ruimte wordt gevonden op het stroomnet. Onlangs werd in Zeeland deze ruimte gevonden. Onderzoek van landelijk netbeheerder TenneT en regionale netbeheerder Stedin heeft uitgewezen dat door technische ingrepen en de inzet van flexibel vermogen, zoals batterijen, op een deel van het volle Zeeuwse elektriciteitsnet ruimte gemaakt kan worden voor partijen op de wachtlijst2. Overigens was de gevonden ruimte niet voldoende om te gehele wachtlijst op te lossen. Ook in het Havengebied van Rotterdam bestaat een kans dat er ruimte op het stroomnet wordt gevonden. Sinds februari 2024 is een ‘New Energy Taskforce (NET)’ aan de slag om netcongestie in het Havengebied aan te pakken, in samenwerking met TenneT en Stedin. Updates worden teruggekoppeld in het directeurenoverleg vanuit de Energyboard, waar wij op zijn aangehaakt. Huidige wijze waarop wij omgaan met netcongestie in projecten In het begin van dit jaar waren we nog onbekend met de netcongestiesituatie en het feit dat veel projecten op de wachtlijst van Stedin stonden. We hebben in de afgelopen periode vanuit het netcongestieteam veel aandacht besteed aan interne communicatie, kennisdeling en ondersteuning van de projectleiders. Ook is de communicatie tussen de gemeente en Stedin op dit vlak sterk verbeterd.

Veel eerder in het traject wordt met de netbeheerder gesproken over de mogelijkheid om een aansluiting te krijgen. Daarmee ontstaat duidelijkheid en is er nog tijd om eventuele alternatieven te verkennen. Het handelingsperspectief in een project is overigens beperkt. Het ontwerp van een project staat (zo goed als) vast, er over het algemeen is er weinig ruimte in de gemaakte afspraken tussen de gemeente en de ontwikkelaar. Het is ingewikkeld om nog in de realisatiefase tot oplossingen te komen voor het niet kunnen krijgen van een aansluiting. In sommige gevallen zijn er wel technische oplossingen, maar het onderzoeken daarvan kost tijd en er dienen soms nieuwe (financiële) afspraken te worden gemaakt. In de ontwikkelingsfase van een project is op dit moment vaak nog onvoldoende aandacht voor netcongestie. Een visie op het energiesysteem ontbreekt veelal binnen het ontwerp. Waar het vraagstuk voorheen veel minder ingewikkeld was (de aanvraag voor een aansluiting werd gedaan bij oplevering) moet er nu in het ontwerp rekening worden gehouden met het energie-concept.

Over het algemeen is de ontwikkelaar dan wel eindverantwoordelijk, maar de gemeente heeft groot belang bij realisatie van projecten (zeker wanneer het eigen grond betreft) en heeft mogelijkheden om aan de voorkant te sturen op keuzes die bijdragen aan het verminderen aan de net-impact en een 2 Nieuwe ruimte op het net voor grootverbruikers elektriciteitsnet Zeeland, onvoldoende om de gehele wachtlijst op te

lossen (tennet.eu)

19

efficiënt gebruik van energie-infrastructuur. Uiteindelijk is de gemeente hierbij gebaat, om verergering van netcongestie voor de gemeente en nieuwe knelpunten te voorkomen en de maatschappelijke kosten en ruimtelijke consequenties van uitbreiding van energie-infrastructuur in de gemeente te beperken. Energietoets RVO-onderzoek van juni 2023 concludeert dat het ruimtelijk instrumentarium geschikt is om te sturen op de netinpassing van vraag en aanbod van elektriciteit en het bevorderen van netefficiëntie. Zo heeft de provincie Utrecht een energietoets opgenomen in haar omgevingsverordening om de haalbaarheid van nieuwe ontwikkelingen met betrekking tot netcapaciteit aan te tonen. De gemeente kan een energietoets afnemen op alle projecten zonder transportovereenkomst met Stedin en deze toets verplicht stellen door opname in de omgevingsverordening, hoewel een beleidsbesluit voldoende lijkt gezien de betrokkenheid van de gemeente bij alle woningbouwprojecten van enige omvang.

Handelingsperspectief Het handelingsperspectief van onze gemeente is als volgt: • We geven als gemeente in een vroegtijdig stadium sturing aan projecten door het beperken van de netimpact en daarmee het voorkomen van verergering van netcongestie en het stimuleren van een efficiënt gebruik van energie-infrastructuur; • We escaleren prioritaire projecten die al in vergevorderde fasen zitten om ze toch van stroom te kunnen voorzien. Binnen dit handelingsperspectief zijn verschillende maatregelen geïdentificeerd die direct of indirect bijdragen aan het beperken van de impact van netcongestie op onze gemeente. Deze dragen bij aan subdoelen b. en d. (doorgang gebiedsontwikkeling en verduurzaming maatschappelijk vastgoed).

Nr

Maatregel

Toelichting

Status actie

Planning

1.

We escaleren prioritaire projecten in vergevorderde fasen bij Stedin met als inzet toch een stroomaansluiting te verkrijgen en zoeken indien dat niet slaagt naar alternatieven.

Lopend

Structureel

2.

Als onderdeel van een bredere overlegstructuur richten we een projectenoverleg in met Stedin, om korte lijnen te houden en elkaar doorlopend te informeren.

Door de overlegstructuur zijn we in staat om projecten die nu geen aansluiting krijgen te escaleren bij Stedin. Hierbij zetten we respectievelijk in op reguliere aansluitingen, alternatieve aansluitingen of alternatieve manieren om de gebouwen van stroom te voorzien. Er is eerder dit jaar een samenwerkingsmodel opgetuigd met verschillende overlegmomenten, zowel ambtelijk als bestuurlijk. Onderdeel hiervan is een overleg waarin lopende projecten worden besproken.

Potentiële bijdrage aan het beperken van netcongestie (schaal 1-5) 4

Afgerond

-

3

20

3.

We zorgen voor vroegtijdig inzicht voor de projectleider in de mogelijkheden voor het verkrijgen van een aansluiting.

4.

We ontwikkelen kennis bij de projectleiders met betrekking tot alternatieve technische oplossingen.

5.

We ontwikkelen kennis bij de planeconomen, planologen en ontwikkelaars van de gemeente met betrekking tot het rekening houden met netcongestie bij het opstellen van gebiedsvisies of haalbaarheidsonderzoeken bij nieuwe gebiedsontwikkelingen. Hierdoor gebruiken we de casus Haven-Noord.

6.

We onderzoeken de mogelijkheden en wenselijkheid om een energietoets verplicht te stellen door opname in het omgevingsplan.

7.

We prioriteren andere lopende gebiedsontwikkelingen zodat we eventueel benodigde inspanning kunnen richten op de meest belangrijke ontwikkelingen

21

In ons projectenoverleg bespreken we de lopende projecten met Stedin en door het vroegtijdig aanleveren van informatie kan Stedin beoordelen of er een aansluiting kan worden verkregen of niet. Op deze manier kunnen wij de projectleiders duidelijkheid verschaffen. Het is vervolgens afhankelijk van de gemaakte afspraken tussen de gemeente en de ontwikkelaar wie er verantwoordelijk is voor de kosten van onderzoek en het realiseren van eventuele alternatieve technische oplossingen. Dit is per casus verschillend en het is de verantwoordelijkheid van de projectleider om hier proactief mee om te gaan (afhankelijk van het belang van het project voor de gemeente). Eind 2023-begin 2024 hebben we een vraag uitgezet bij Arcadis om te adviseren over een aantal van onze projecten die geen aansluiting kunnen krijgen. Arcadis heeft in kaart gebracht in hoeverre er handelingsperspectief is bij de gemeente om nog in te grijpen (afhankelijk van de gemaakte afspraken) en welke technische oplossingen er mogelijk zijn. Op basis daarvan zijn nieuwe gesprekken gestart met Stedin en de ontwikkelaars van de betreffende projecten. Op dit moment wordt er in de gebiedsontwikkeling nog te weinig rekening gehouden met netcongestie.

Dit creëert problemen in de realisatiefase, doordat men er hier pas achter komt dat er geen aansluiting mogelijk is en het handelingsperspectief beperkt is om het ontwerp aan te passen. Daarom gaat het netcongestieteam ondersteunen en adviseren in de voorfase van het ontwikkeltraject Haven-Noord door een energieconcept te ontwikkelen waarmee rekening wordt gehouden met netcongestie. RVO-onderzoek van juni 2023 concludeert dat het ruimtelijk instrumentarium geschikt is om te sturen op de netinpassing van vraag en aanbod van elektriciteit en het bevorderen van netefficiëntie. De gemeente kan een energietoets afnemen op alle projecten zonder transportovereenkomst met Stedin en deze toets verplicht stellen door opname in de omgevingsverordening, hoewel een beleidsbesluit voldoende lijkt gezien de betrokkenheid van de gemeente bij alle woningbouwprojecten van enige omvang. De prioritering van onze eigen projecten staat los van het prioriteringskader van Stedin, maar stelt ons wel in staat om besluiten te nemen over het maken van extra kosten voor onderzoek en het realiseren van eventuele alternatieve technische oplossingen zodat projecten kunnen worden gerealiseerd.

Lopend

Structureel

3

Afgerond

-

5

Lopend

Korte termijn

4

Open

Middellange termijn

4

Open

Korte termijn

4

4.4 Duurzame mobiliteit & Transport Situatieschets De exponentiële groei van elektrische voertuigen in Nederland, maar ook in de gemeente Nissewaard, zet de bestaande laadinfrastructuur (en daarmee ook het elektriciteitsnet) onder grote druk. Een elektrische auto verbruikt bij 10.000 kilometer per jaar al gauw zo’n 1.700 kWh per jaar, terwijl een huishouden op gas zo’n 2.600 KWh verbruikt en met een warmtepomp komt daar zo’n 3.200 kWh bij (bron: Milieu Centraal). De aanschaf van een elektrische auto leidt tot een significante stijging van het elektriciteitsverbruik van een huishouden. Naarmate meer mensen elektrische auto’s aanschaffen zal het elektriciteitsverbruik verder toenemen en neemt de druk op het elektriciteitsnet ook toe. Daarnaast worden elektrische auto’s vaak opgeladen na werktijd. Tussen 16.00-20.00 is de druk op het elektriciteitsnet dus erg hoog. Op dit moment zijn er in netcongestiefase 1 geen beperkingen voor kleinverbruikers (particulieren). Voor de aanschaf van bijvoorbeeld een laadpaal is meestal een uitbreiding van de kleinverbruikersaansluiting nodig naar 3x25 ampère. Het overgrote deel van de publieke laadpalen zijn ook aangesloten op een kleinverbruikersaansluiting. Het beheer van deze laadpalen ligt bij externe exploitanten, die in samenwerking met gemeenten werken volgens de richtlijnen van de Nationale Agenda Laadinfrastructuur (NAL).

Elektrisch laden heeft een grote impact op het elektriciteitsnet. Daarom is het belangrijk om maatregelen uit te werken die de impact beperken. Nieuwe concessies voor publieke laadpalen kunnen bijv. voorwaarden bevatten om netcongestie te beperken. Er zijn goede voorbeelden van effectieve communicatie te vinden om bewustwording over het eigen (laad)gedrag te creëren. Laadpleinen of snelladers hebben een grootverbruikersaansluiting nodig. Hiervoor geldt op dit moment een wachtlijst. Dat kan een probleem veroorzaken, want vanaf 2025 geldt dat in Rotterdam alle nieuwe bestel- en vrachtauto's in de zero-emissiezone (ZE-zone) uitstootvrij moeten zijn. Voor bepaalde (eerder aangeschafte) voertuigen is er tot 2030 nog een overgangsregeling. Deze ZE-zone heeft mogelijk impact voor veel ondernemers in Nissewaard, want door netcongestie kunnen zij niet of beperkt elektrificeren. Een mogelijke oplossing hiervoor is het stimuleren van waterstofvoertuigen en de ontwikkeling van waterstofvulstations in Nissewaard of de ontwikkeling van energyhubs (zie volgende paragaaf).

Handelingsperspectief Het handelingsperspectief van onze gemeente is als volgt: • We zetten als onderdeel van de MRDH-regio regie op het beperken van de netimpact door laadinfrastructuur in onze gemeente door de toepassing van maatregelen voor netbewust laden. Binnen dit handelingsperspectief zijn verschillende maatregelen geïdentificeerd die direct of indirect bijdragen aan het beperken van de impact van netcongestie op onze gemeente. Deze kunnen daarmee indirect bijdragen aan alle inhoudelijke subdoelen.

22

Nr

Maatregel

Toelichting

Status actie

Planning

1.

We onderzoeken in MRDH verband de kansen voor de toepassing van waterstof (o.a. aftakking Hoeksche Waard) t.b.v. de logistieke sector en bedrijven/ industrie. In de nieuwe concessie voor laadpalen houden we rekening met de richtlijnen van de NAL voor netbewust laden.

In Nissewaard vindt veel transport en logistiek plaatst. Om het elektriciteitsnet te ontlasten kan de toepassing van waterstof kansrijk zijn. Zeker omdat er mogelijk een aftakking komt op de DRC bij Hoeksche Waard.

Open

Middellange termijn

Vanuit de Nationale Agenda Laadinfrastructuur wordt geadviseerd om de richtlijnen voor netbewust laden toe te passen. Hiervoor is een handreiking opgesteld. Door het toepassen van ‘netbewust laden’ wordt een soepele inpassing van elektrische auto’s in ons stroomnet geborgd, zodat laadinfra uitgerold kan worden en lokale overbelasting van het net zoveel mogelijk wordt voorkomen. In veel gemeenten wordt de toepassing van kabelgoten of -matten toegestaan. Op deze manier wordt het eenvoudiger voor mensen die geen eigen oprit hebben om elektrisch te rijden. Daarnaast kan het in combinatie met bijv. zonnepanelen en een dynamisch energiecontract overbelasting van het elektriciteitsnet voorkomen en zorgt het voor een stimulans van zonnepanelen op daken. Omdat het tegelijkertijd ook overbelasting kan veroorzaken is het belangrijk om dit vanuit de gemeente te regisseren en zorgvuldig te communiceren. Om de netimpact van elektrisch laden te beperken communiceren we bijv. via de website, huis-aanhuis of bij de aanvraag van een kabelmat richting eigenaren van laadpalen over de wijze waarop ze netbewust kunnen laden.

Open

Middellange termijn

3

Lopend

Korte termijn

2

Open

Middellange termijn

3

2.

3.

We doen een proef met het toestaan van kabelmatten voor particulieren.

4.

We brengen netbewust laden onder de aandacht bij eigenaren van laadpalen.

Potentiële bijdrage aan het beperken van netcongestie (schaal 1-5) 4

4.5 Energiehubs en ondernemers Situatieschets Lokale semi-autonome energiesystemen – energiehubs – kunnen met name een oplossing bieden voor netcongestie op bedrijventerreinen, maar soms worden ze ook toegepast bij gebouwen en/of in wijken. Hoewel energiehubs op verschillende manieren ingevuld kunnen worden, is het idee dat verschillende ondernemers hun transportcapaciteit delen. Hierdoor worden bedrijven niet meer beperkt door de limieten van hun eigen gecontracteerde vermogen bij de netbeheerder, maar kijkt de netbeheerder naar het totale gebruikte vermogen van alle bedrijven gezamenlijk. Wel is het zo dat het vermogen van de gezamenlijke aansluitovereenkomst iets lager ligt dan de som van de individuele bedrijven (zo’n 70-80%). Dit om te voorkomen dat er alsnog overbelasting op het net ontstaat. Door onderling het energieverbruik slim af te stemmen en batterij-opslag toe te passen wordt er ruimte gecreëerd voor bedrijven om te groeien en te verduurzamen.

23

De gemeente Nissewaard is in juni 2024 met de BIZ een initiatief gestart voor een energiehub op het bedrijventerrein Halfweg-Molenwatering, Hierbij heeft de gemeente een tender in de markt uitgezet voor een onderzoek naar de ontwikkeling van een energiehub op dit bedrijventerrein, met als doel om te komen tot een ontwerp voor de realisatie. Hierbij leren we van ervaringen op andere plekken, zoals op Tholen, waar een energie hub met een batterij is gerealiseerd. Vanuit het programma EIGEN (RVO) is een blauwdruk voor de ontwikkeling van een energie hubs ontwikkeld:

Figuur 10: Vier fases om te komen tot een energie hub (RVO) Verder speelt er een onderzoek van de provincie naar de mogelijkheid voor het realiseren van een warmtenet op het bedrijventerrein Halfweg-Molenwatering. Dit verbinden we aan de energiehub-ontwikkeling.

Handelingsperspectief Het handelingsperspectief van onze gemeente is als volgt: • We ondersteunen ondernemers binnen onze gemeente met inbreng van kennis en kunde, procesbegeleiding en financiering zodat zij aan de slag kunnen met de ontwikkeling van energiehubs. Binnen dit handelingsperspectief zijn verschillende maatregelen geïdentificeerd die direct of indirect bijdragen aan het beperken van de impact van netcongestie op onze gemeente. Deze dragen bij aan subdoel c. (behouden goed ondernemersklimaat)

24

Nr

Maatregel

Toelichting

Status actie

Planning

1.

We nemen initiatief voor een haalbaarheidsonderzoek naar een energyhub op bedrijventerrein HalfwegMolenwatering. We huren een kwartiermaker energie in om actief samen te werken met ondernemers aan o.a. het oplossen van netcongestie. In de omgevingsvisie en omgevingsplan geven we ruimte aan ontwikkelingen op en rond het bedrijventerrein die een oplossing bieden voor netcongestie.

Er is inmiddels een uitvraag in de markt gezet voor een haalbaarheidsonderzoek, in samenwerking met de BIZ en met co-financiering vanuit de MRDH. In oktober 2024 zou het onderzoek moeten starten.

Lopend

Korte termijn

Potentiële bijdrage aan het beperken van netcongestie (schaal 1-5) 3

De rol van kwartiermaker zal worden ingevuld door een externe partij en deze kwartiermaker zal een aanjagende rol hebben in het samenwerken met ondernemers aan netcongestie en het realiseren van zon op dak.

Lopend

Korte termijn

3

Uit het haalbaarheidsonderzoek gaat een ontwerp komen voor een energyhub en dan gaat het initiatief de realisatiefase in. We hebben een positieve grondhouding tegenover initiatieven die worden ingediend om netcongestie op te lossen op het bedrijventerrein. Daarbij is het wel belangrijk dat dit past binnen de kader van de omgevingsvisie en omgevingsplan, en dit dient hier dan ook onderdeel van te zijn. We werken nauw samen met de BIZ en hebben al op verschillende wijzen ondernemers geïnformeerd in de afgelopen periode. Onderdeel van het energyhub haalbaarheidsonderzoek is ook de samenwerking met ondernemers. Daarnaast speelt ook de ontwikkeling van een nieuw trafostation bij het bedrijventerrein en de komst van de zeroemissiezone in Rotterdam. Al deze ontwikkelingen vragen om een communicatie-aanpak die wellicht ook breder is dan enkel gericht op netcongestie. De communicatie-aanpak richt zich op de ondernemers van verschillende bedrijventerreinen en daar buiten. We willen meer invloed uitoefenen op de aanpak van netcongestie in de Rotterdamse Haven (New Energy Taskforce (NET). Door deelname aan het directeurenoverleg Industriecluster RotterdamMoerdijk blijven we nauw op de hoogte van de ontwikkelingen in de Rotterdamse Haven.

Open

Korte termijn

4

Lopend

Structureel

2

Lopend

Structureel

2

2.

3.

4.

We stellen een communicatieplan op om ondernemers te informeren over netcongestie en met hen samen te werken aan oplossingen.

5.

We nemen deel aan het directeurenoverleg Industriecluster RotterdamMoerdijk.

25

4.6 Warmtetransitie bestaande bouw Situatieschets Uit onderzoek van CE Delft (2023) blijkt dat de keuze voor een warmtealternatief één van de meest bepalende factoren is voor de omvang van benodigde netverzwaring. Volledig elektrische warmtepompen, hoewel energieefficiënt, dragen bij aan de toename in verbruik en belasting tijdens piekuren. Stedin schat dat tweederde van de stijging van de stroomvraag in de gebouwde omgeving op het conto komt van warmtepompen. Om de elektrificatie van de gebouwde omgeving mogelijk te maken staat Stedin voor een enorme opgave om de elektriciteitsnetten in de wijken en straten uit te breiden. Om de impact van de energietransitie nog enigszins te beperken wil het Rijk bij nieuwbouw aanstuurbare warmtepompen stimuleren of verplicht stellen. Een netbewust alternatief voor de volledig elektrische warmtepomp in de bestaande bouw is de hybride warmtepomp, die op koude dagen draait op aardgas. Dat zijn juist de circa dertig dagen per jaar dat het stroomnet het zwaarst belast wordt. Een andere optie is het stimuleren van collectieve warmteoplossingen zoals warmtenetten boven individuele warmteoplossingen zoals warmtepompen. Maar ook warmtenetten hebben stroom nodig voor het pompen van het water.

Onze gemeente onderzoekt deze mogelijkheden en we maken keuzes over technieken voor het aardgasvrij maken van onze wijken en kernen in het warmteprogramma, te beginnen met de startwijken de Hoek, VogelenzangZuid en Akkers-Centrum en dorpskernen Geervliet, Heenvliet en Abbenbroek. Onder andere het gebruik van restwarmte vanuit de Rotterdamse Haven in combinatie met bodemwarmte lijkt kansrijk. Grote (centrale) warmtepompen als onderdeel van de verduurzaming bij renovatieprojecten krijgen momenteel geen aansluiting. Er is enkel een nieuwbouwuitzondering en geen uitzondering voor de bestaande bouw. Vooral bij bestaande bouw is de impact van de energietransitie groot, omdat er bij de bouw geen rekening is gehouden met een dergelijke elektriciteitsvraag en benodigde elektriciteitsnetten. Daardoor moeten straten open om de netten uit te breiden. Om de impact van netcongestie te beperken voor onze gemeente mag ten slotte ook het effect van isolatie en andere energiebesparende maatregelen niet worden vergeten. Wanneer minder elektriciteit wordt verbruikt ontstaat er meer beschikbare capaciteit en wordt de kans op nieuwe knelpunten kleiner.

Handelingsperspectief Het handelingsperspectief van onze gemeente is als volgt: • We houden bij het opstellen van onze beleidsplannen zoveel mogelijk rekening met netcongestie en de toepassing van netbewuste maatregelen en voorkomen elektrificatie van warmte waar mogelijk. Binnen dit handelingsperspectief zijn verschillende maatregelen geïdentificeerd die direct of indirect bijdragen aan het beperken van de impact van netcongestie op onze gemeente. Deze kunnen in potentie bijdragen aan het hoofddoel en indirect aan alle inhoudelijke subdoelen.

26

Nr

Maatregel

Toelichting

Status actie

Planning

1.

In de herijking van het warmteprogramma nemen we de netimpact mee in het maken van afwegingen tussen warmte-alternatieven. In de ontwikkeling van wijkuitvoeringsplannen/ startwijken onderzoeken we de netimpact van warmtealternatieven en de uitkomsten nemen we mee in het maken van afwegingen. Wanneer die ontstaan willen aangehaakt zijn bij de relevante werkgroepen rondom de toepassing van aanstuurbare warmtepompen.

Momenteel wordt het warmteprogramma opgesteld. We zorgen hier dat rekening houden met de impact van netcongestie door dit mee te wegen in de besluitvorming en maatregelen op te nemen die de netimpact zoveel mogelijk beperken. Op dit moment loopt dit onderzoek door RHDHV en in samenwerking met Stedin.

Lopend

Structureel

Potentiële bijdrage aan het beperken van netcongestie (schaal 1-5) 4

Lopend

Structureel

5

Bij huishoudens worden slimme, aanstuurbare warmtepompen en laadpalen in de toekomst de norm. Mogelijk komt er in 2026 een nieuwe categorie voor slim aanstuurbare warmtepompen in de ISDE-subsidie. In de ‘Werkgroep Aanstuurbaarheid en Aansturen’ van het Landelijk Actieprogramma Netcongestie wordt de toepassing van slimme aansturing uitgewerkt. Door hierop aan te haken blijven we op de hoogte en kunnen we maatregelen stimuleren zodra deze op landelijk niveau worden uitgerold. In Nissewaard zijn energiecoaches actief. Die adviseren over de toepassing van warmtepompen. Ook via bijvoorbeeld onze website communiceren we richting inwoners over de aanschaf van warmtepompen. Het is belangrijk dat we gezien de netcongestiesituatie terughoudend zijn met dergelijke adviezen en netbewuste maatregelen stimuleren. De toepassing van een hybride warmtepomp of aansluiting op een warmtenet heeft de voorkeur. Het is belangrijk dat we regie houden op de communicatie die uitgaat richting inwoners, bijvoorbeeld via de media en de netbeheerders. Inwoners zullen vooral veel last hebben van netcongestie door de vele werkzaamheden die zullen plaatsvinden en hebben last van projecten die on-hold staan door de netcongestiesituatie, zoals de bouw van scholen of appartementen die vertraagd raken.

Open

Middellange termijn

2

Lopend

Structureel

2

Open

Middellange termijn

2

2.

3.

4.

We zijn terughoudend in de communicatie en het stimuleren van warmtepompen en geven de voorkeur aan netbewuste maatregelen (zoals een hybride warmtepomp en een warmtenet).

5.

We stellen een communicatieplan op om inwoners te informeren over netcongestie en het nemen van netbewuste maatregelen.

27

4.7 Lokale opwek met wind en zon Situatieschets Lokale opwek van elektriciteit kan een bijdrage kan leveren aan het verminderen van netcongestie. Elektriciteit die direct wordt verbruikt hoeft niet te worden getransporteerd over het elektriciteitsnet (vergelijkbaar met het aanzetten van de wasmachine als de zon schijnt. Maar nog belangrijker is dat lokale opwek (eventueel in combinatie met opslag) de vraag naar elektriciteit van het elektriciteitsnet vermindert en de pieken in het verbruik opvangt. Hierdoor neemt de druk op het elektriciteitsnet af en worden nieuwe knelpunten voorkomen. Een combinatie van zonnepanelen en windturbines is hierin de slimste oplossing, aangezien deze gezamenlijk zorgen voor een goede netbalans. Met name teveel zonne-energie zorgt voor onbalans en kan dan weer terugleveringscongestie veroorzaken. In Nissewaard wordt actief gewerkt aan de uitbreiding van lokale energieopwekking met zonne- en windenergie. Uitgezonderd de Berenplaat is er in Nissewaard nog geen sprake van terugleveringscongestie. Dit houdt in dat de opgewekte energie door windturbines en zonnevelden niet kan worden terug geleverd aan het elektriciteitsnet. Grootschalige energie-opwek projecten komen in gebied waar sprake is van terugleveringscongestie op de wachtlijst.

Handelingsperspectief Het handelingsperspectief van onze gemeente is als volgt: • Bij initiatieven voor grootschalige opwek en de realisatie van zon-op-dak projecten stimuleren we lokaal verbruik van de opgewekte elektriciteit om daarmee de druk op het elektriciteitsnet te verminderen. Binnen dit handelingsperspectief zijn verschillende maatregelen geïdentificeerd die direct of indirect bijdragen aan het beperken van de impact van netcongestie op onze gemeente. Deze kunnen daarmee indirect bijdragen aan alle inhoudelijke subdoelen. Nr

Maatregel

Toelichting

Status actie

Planning

1.

We actualiseren het beleidskader voor zon.

Open

Middellange termijn

2.

In de uitvoering van de zon-op-dakstrategie houden we rekening met het voorkomen van terugleveringscongestie.