1. Eindrapport RES Provincie Groningen
Tekst van het document
49
Eindrapport –Groningen
▪
▪
▪
50
1.0, maar hadden weinig beleidsruimte. Voor sommige documenten konden Statenleden moties en amendementen indienen, andere kregen zij ter informatie toegestuurd. Er is sprake van draagvlak. Stakeholders De RES-regio Groningen voerde geen actorenanalyse uit om alle relevante stakeholders bij de RES te betrekken. Deelnemers hadden beleidsruimte en met name een adviserende rol. De rekenkamer kon niet beoordelen of stakeholders erop vooruit gingen na het delen van hun inbreng. De bescherming van kernwaarden van de stakeholders is niet vastgelegd in procesafspraken. Er is geen gezamenlijke definitie van draagvlak, waardoor de rekenkamer niet kon beoordelen of er onder stakeholders draagvlak is voor het beleid. Inwoners We zagen dat inwoners op regionaal niveau niet betrokken werden in het proces na de RES 1.0. Omdat er geen inwonerparticipatie plaatsvond in de RES-regio Groningen, konden we het grootste deel van de indicatoren niet beoordelen. Beleidsresultaten De provincie heeft drie criteria waaraan de doeltreffendheid en doelmatigheid van het beleid omtrent de energietransitie getoetst worden, namelijk de totale emissie van broeikasgassen, de totale productie van hernieuwbare energie en de voortgang van het RES-bod.
Eindrapport –Groningen
5. Doorwerkingen van de aanbevelingen 5.1
Inleiding
Provinciale Staten en Gedeputeerde Staten van Groningen namen alle aanbevelingen over uit het rapport Regionale democratie vergt energie. In dit hoofdstuk gaan wij per aanbeveling in op de doorwerking ervan. Wij geven met de informatie in dit hoofdstuk antwoord op de zesde deelvraag van dit onderzoek: “Wat deed de provincie met de overgenomen aanbevelingen en waar blijkt dit uit? In hoeverre strookt dit met de oorspronkelijke strekking van de aanbevelingen?” Toelichting doorwerking Geringe doorwerking: er is nauwelijks sprake van doorwerking, bijvoorbeeld doordat de provincie hooguit een (beleids)verkennend initiatief startte dat (nog) niet tot concrete doorwerking leidde. Beperkte doorwerking: er is sprake van aantoonbaar meer doorwerking dan bij ‘geringe doorwerking’, bijvoorbeeld doordat de provincie een klein onderdeel van de aanbeveling implementeerde. Gedeeltelijke doorwerking: er is sprake van aantoonbaar meer doorwerking dan bij ‘beperkte doorwerking’, bijvoorbeeld doordat de provincie een wezenlijk deel van de aanbeveling (maar niet de hele aanbeveling) implementeerde. Doorwerking: er is sprake van positief te waarderen doorwerking.110
Gedeputeerde Staten gaven als reactie op de aanbevelingen uit het eerdere rapport aan dat deze hen helpen om de betrokkenheid van de samenleving beter te organiseren. Gedeputeerde Staten zegden toe de aanbevelingen met een positief advies aan de stuurgroep van de RES voor te leggen, maar dat het aan de stuurgroep RES is om te besluiten of en in welke mate zij deze aanbevelingen overnemen. 111 Dit deed Gedeputeerde Staten door een memo te sturen naar de stuurgroep RES. 112 De stuurgroep behandelde de memo als ingekomen stuk / ter kennisname, terwijl Gedeputeerde staten hadden voorgesteld het als bespreekpunt te behandelen. Provinciale Staten namen alle aanbevelingen over en droegen Gedeputeerde staten op de aanbevelingen uit te voeren en op te nemen in het monitoringssysteem.113 De provincie is slechts één van de partners binnen RES-regio Groningen. Gedeputeerde Staten legden de aanbevelingen van de rekenkamer met een positief advies voor aan de stuurgroep. Op
110 Noordelijke Rekenkamer. (2023). Terugblikonderzoek Zoektocht naar duurzaamheid in het landbouwbeleid, p. 4. 111 Bestuurlijke reactie eindrapport Democratische Legitimatie RES, 9 november 2021, documentnummer 2021-097953,
dossiernummer K1261. 112 Memo van Gedeputeerde Staten Groningen aan de leden van de stuurgroep RES Groningen, 17 maart 2023. 113 Document ProvincieGroningen - Ontwerpbesluit NRK rapport Regionale democratie vergt Energie - iBabs Publieksportaal (bestuurlijkeinformatie.nl).
51
Eindrapport –Groningen
basis van de notulen is onduidelijk in hoeverre de deelnemers de aanbevelingen bespraken, of in hoeverre de stuurgroep de aanbevelingen laten doorwerken binnen RES-regio Groningen.
5.2
Aanbeveling 1
5.2.1 Handelingen provincie De oorspronkelijke aanbeveling was gericht aan Provinciale Staten en luidde als volgt. Aanbeveling 1: Kaderstellend document Stel een kaderstellend startdocument (zoals een startnotitie RES 2.0) op voor de uitvoering van het RES-2.0project. Gebruik dit document als toetsingskader bij de besluitvorming over de RES 2.0. Geef hierbij specifieke aandacht aan: A) Het belang van participatie. Daarbij verwijzen wij naar het NRK-onderzoek Ruimte voor inbreng, waarin wij aanbevelen een stakeholdersanalyse uit te voeren, de intensiteit van de participatie te laten aansluiten bij de participatiebehoefte en de resultaten van de participatie terug te koppelen naar Provinciale Staten. Ook wijzen wij op het belang van evaluatie van de participatie. B) Afspraken om te waarborgen dat zowel goed georganiseerde als minder goed georganiseerde belangen worden gehoord. C) Dat de participatie vanuit de RES-organisatie regionaal wordt vormgegeven, dat wil zeggen dat op het niveau van de regio wordt ontworpen hoe de participatie eruit moet zien en welke overheid het meest aangewezen is deze participatie uit te voeren. Het verdient aanbeveling om participatie ook over de RES zelf te laten plaatsvinden (het totaalplaatje voor de regio).
Gedeputeerde Staten stelden op 12 juli 2022 het Startdocument RES 2.0 Groningen vast. Deze is opgesteld door de deelnemers van de Stuurgroep van de Groningse RES-regio. De deelnemers van de stuurgroep namen op 24 maart 2022 kennis van de aanbevelingen die de rekenkamer deed aan de provincie. Uit de notulen kunnen we niet opmaken in hoeverre de deelnemers van de stuurgroep de aanbevelingen overnamen. Dit Startdocument is op 28 september 2022 door Provinciale Staten besproken. Provinciale Staten stelden vragen over het document, dienden geen moties in en namen er geen besluit over.114 In het Startdocument benadrukken de deelnemers het belang van de betrokkenheid van inwoners, maatschappelijke organisaties, bedrijven en volksvertegenwoordigers. De concrete vorm en mate van inwonerparticipatie is niet beschreven.115 De RES-regio besloot de RES niet te herijken. Gedeputeerde Staten boden Provinciale Staten ter kennisgeving een voortgangsdocument aan. De invloed van het Startdocument is daarmee minimaal. Ook is geen stakeholderanalyse uitgevoerd, of is de invloed van stakeholders of inwoners op de RES verandert.
5.2.2 Doorwerking Tabel 18 toont de doorwerking van de aanbeveling.
114 Provinciale Statenvergadering van woensdag 28 september 2022. 115
Provincie Groningen, Brief van Gedeputeerde Staten aan Provinciale Staten, Onderwerp: Startdocument RES 2.0 Groningen, 12 juli 2022.
52
Eindrapport –Groningen
Tabel 14: Doorwerking aanbeveling kaderstellend startdocument
Doorwerking
Resultaat
Bereik van onderzoek
Provinciale Staten namen de aanbeveling over.
Effecten van onderzoek
Gedeputeerde Staten stelden een startdocument vast. Dit is niet door Provinciale Staten vastgesteld.
Soort doorwerking
Geringe instrumentele doorwerking
5.3
Aanbeveling 2
5.3.1 Handelingen provincie De oorspronkelijke aanbeveling was gericht aan Gedeputeerde Staten en luidde als volgt. Aanbeveling 2: Betrekken volksvertegenwoordigers Betrek de volksvertegenwoordigers, waaronder Provinciale Staten, meer bij de vormgeving van het besluitvormingsproces over de RES 2.0. en geef hen extra mogelijkheden het beleid bij te sturen. Mogelijk kan dit het draagvlak voor het beleid vergroten. Dit zou kunnen door naast een consultatieronde over de concept-RES een extra consultatieronde langs de volksvertegenwoordigende organen in te voegen. In deze extra ronde kunnen de volksvertegenwoordigers hun mening geven over het startdocument voor RES 2.0. Er kan – nog voordat het startdocument vastligt – expliciet de vraag aan de orde komen wanneer en op welke manier de volksvertegenwoordigers betrokken willen worden bij de totstandkoming van de RES 2.0. Werk vooraf een methode uit waarmee de (waarschijnlijk) verschillende meningen van de volksvertegenwoordigers kunnen worden geaggregeerd tot een eenduidig advies.
Gedeputeerde Staten stelden het Startdocument RES 2.0 Groningen vast en legden dit voor aan Provinciale Staten. De Statenleden kregen op 28 september 2022 de mogelijkheid om vragen te stellen. Gedeputeerde Staten beantwoordden deze vragen. Provinciale Staten dienden geen moties of amendementen in en namen geen besluit over dit document.116 Toen de Stuurgroep besloot dat de RES 2.0 een voortgangsdocument moest worden, was volgens Gedeputeerde Staten geen sprake van nieuw beleid en daarom hadden de Staten volgens Gedeputeerde Staten geen formele rol. Provinciale Staten zijn niet gekend in deze beslissing en hebben het Voortgangsdocument RES 2.0 ter kennisgeving ontvangen. 117 Er is geen consultatieronde geweest. Er is ook niet aan volksvertegenwoordigers gevraagd hoe ze betrokken wilden worden. De Omgevingsvisie is onderdeel van het proces ná de RES 1.0. Hierin geeft de provincie onder andere aan waar zonnepanelen of windmolens geplaatst kunnen worden. Provinciale Staten besluiten hier periodiek over.
116 Provinciale Statenvergadering van woensdag 28 september 2022. 117
Provincie Groningen, Brief van Gedeputeerde Staten aan Provinciale Staten, Onderwerp: Regionale Energiestrategie 2.0 Groningen, 25 april 2023.
53
Eindrapport –Groningen
5.3.2 Doorwerking Tabel 19 toont de doorwerking van de aanbeveling. Tabel 15: Doorwerking aanbeveling betrekken volksvertegenwoordigers
Doorwerking
Resultaat
Bereik van onderzoek
Gedeputeerde Staten namen de aanbeveling over.
Effecten van onderzoek
Provinciale Staten kregen geen extra mogelijkheden het beleid van de RES bij te sturen.
Soort doorwerking
Geen doorwerking.
5.4
Aanbeveling 3
5.4.1 Handelingen provincie De oorspronkelijke aanbeveling was gericht aan Gedeputeerde Staten en luidde als volgt. Aanbeveling 3: Verstevig de positie van stakeholders Verstevig de positie van de stakeholders in het besluitvormingsproces. Ga met een stakeholdersanalyse na of alle relevante stakeholders aan tafel zitten. Organiseer en faciliteer een structureel overleg waarin de stakeholders regelmatig bijeenkomen om een visie op de RES 2.0 uit te werken. Zorg dat een of meer deelnemers van dit overleggremium vertegenwoordigd zijn in de Stuurgroep. Maak afspraken over de manier waarop de Stuurgroep met adviezen vanuit dit stakeholdersoverleg omgaat en leg die vast. Motiveer steeds het al dan niet overnemen van die adviezen.
De provincie geeft aan dat er reeds gewerkt werd aan een nieuwe governance structuur, waarbinnen stakeholders een duidelijke positie en rol zouden moeten krijgen en waarbij ze de stuurgroep van advies zouden kunnen voorzien. Uit de nieuwe governance structuur blijkt dat de stakeholders samen met de Groninger overheden zitting hebben in de Groninger Energietafel. Deze tafel bespreekt de plannen en besluiten die samen de RES 2.0 vormen. De stuurgroep, waar alleen de Groninger overheden deel van uit maken, besluit of zij de adviezen uit de Groninger Energietafel overnemen en aan de colleges en dagelijks besturen van de overheden voorleggen.118 De rekenkamer kon geen stakeholderanalyse vinden. Een structureel overleg met stakeholders is wel onderdeel geworden van de RES-organisatie. Het al dan niet overnemen van de adviezen van de stakeholders motiveren de bestuurders niet.
5.4.2 Doorwerking Tabel 20 toont de doorwerking van de aanbeveling. Tabel 16: Doorwerking aanbeveling verstevigen positie stakeholders
Doorwerking
Resultaat
Bereik van onderzoek
Gedeputeerde Staten namen de aanbeveling over.
118 RES-regio Groningen. Governance Structuur RES 2.0 Groningen. RES-regio Groningen.
54
Eindrapport –Groningen
Effecten van onderzoek
De stakeholders kregen een nieuwe, permanentere rol in de governance structuur van de Groningse RES. Er zijn geen afspraken gemaakt over de manier waarop de Stuurgroep met de adviezen van stakeholders omgaat.
Soort doorwerking
Geringe instrumentele doorwerking
5.5
Aanbeveling 4
5.5.1 Handelingen provincie De oorspronkelijke aanbeveling was gericht aan Gedeputeerde Staten en luidde als volgt. Aanbeveling 4: Regionale inwonerparticipatie De gedachte achter de regionale aanpak van de RES was het creëren van regionaal draagvlak voor de plannen. Stap daarom af van het uitgangspunt dat in de RES geen nieuw beleid wordt gemaakt en dat participatie door inwoners niet nodig of zelfs ongewenst is. Participatie over gemeentelijke deelplannen is niet hetzelfde als participatie over de RES. Gebruik de RES als instrument om in contact te komen met inwoners en om er achter te komen wat er leeft onder inwoners. Zet richting RES 2.0 een programma op waarbij structureel aan burgers de ruimte wordt gegeven te participeren. Houd daarbij rekening met de participatiebehoeften en -mogelijkheden van diverse groepen inwoners. Integreer de adviezen die uit de participatietrajecten komen in het besluitvormingsproces en zorg ervoor dat bestuurders hier een expliciete beslissing over nemen. Maak in de RES 2.0 inzichtelijk welke ideeën van inwoners zijn overgenomen.
De provincie geeft aan dat de Stuurgroep, en daarmee alle individuele besturen van de deelnemende overheden, besloot dat de RES 2.0 een Voortgangsrapportage zou worden. De provincie implementeerde de aanbeveling niet.
5.5.2 Doorwerking Tabel X toont de doorwerking van de aanbeveling. Doorwerking
Resultaat
Bereik van onderzoek
Gedeputeerde Staten namen de aanbeveling over.
Effecten van onderzoek
Geen effecten
Soort doorwerking
Geen doorwerking
5.6 ▪
▪
55
Samenvattende bevindingen
Gedeputeerde Staten deelden het Startdocument RES 2.0 met Provinciale Staten. De RESregio voerde geen stakeholderanalyse uit (1A), het Startdocument bevat geen afspraken over het borgen van belangen (1B) en de participatie wordt niet regionaal vormgegeven (1C). Aanbeveling 1 kent geringe instrumentele doorwerking. De RES-regio besloot dat de RES 2.0 een voortgangsdocument zou worden. Volgens Gedeputeerde Staten hadden Provinciale Staten daardoor geen formele rol. Er is geen sprake van doorwerking.
Eindrapport –Groningen
▪
▪
56
De rekenkamer kon geen stakeholderanalyse vinden. Een structureel overleg met stakeholders is wel onderdeel geworden van de RES-organisatie. Het al dan niet overnemen van de adviezen van de stakeholders motiveren de bestuurders niet. Aanbeveling 3 kent geringe instrumentele doorwerking. Aanbeveling 4 betreft de participatie van inwoners. Inwonerparticipatie is belegd bij de Groningse gemeenten. Er vond geen inwonerparticipatie plaats in het proces na de RES 1.0. Aanbeveling 4 kent geen doorwerking.
Eindrapport –Groningen
6. Democratische legitimiteit op gemeentelijk niveau 6.1
Inleiding
De Noordelijke Rekenkamer onderzocht namens de rekenkamers van de gemeenten Eemsdelta, het Hogeland, Midden-Groningen, Oldambt en Westerkwartier de democratische legitimiteit van de RES 1.0 en het proces ná de RES 1.0. In dit hoofdstuk volgen de belangrijkste resultaten van deze onderzoeken.
6.2
Betrokkenheid bij de RES 1.0
De onderzochte gemeenten borgden de democratische legitimiteit van de RES 1.0 niet voldoende.
6.2.1 Eemsdelta De gemeenteraden van de voormalige gemeenten Appingedam, Delfzijl en Loppersum stelden het Startdocument RES Groningen vast. Alleen Loppersum stelde de Concept-RES vast. Met het RESbod hield de gemeenteraad vast aan haar eerder vastgestelde beleid ‘Ruimte voor energie’. De gemeente betrok geen stakeholders bij de RES 1.0. Dit deed ze wel voor de visie ‘Ruimte voor energie’. De gemeente betrok geen inwoners bij de RES 1.0.
6.2.2 Het Hogeland De raad stelde de startnotitie RES 1.0, de concept-RES 1.0 en de RES 1.0 vast en met die laatste het gemeentelijke RES-bod. Ze amendeerde de concept-RES met het verzoek aan het college om een goede, tijdige en transparante communicatie met inwoners en stakeholders te benadrukken. De raad stelde verder het Beleid kleinschalige duurzame energie opwekking vast. Het RES-bod van Het Hogeland bestond voor een groot deel de energieopwek van het Windpark Eemshaven-West. Het bevoegd gezag lag bij de provincie, dus verliep de communicatie en participatie via de provincie. De gemeente betrok geen maatschappelijke organisaties en inwoners bij de RES 1.0. Koepelorganisaties van lokale energiecoöperaties, zoals de Groninger Energiekoepel, wilden graag dat de gemeente beleid voor duurzame energieopwekking vaststelde. Bij de daadwerkelijke ontwikkeling van dit beleid zijn belanghebbende organisaties echter niet betrokken. Het college betrok wel stakeholders bij de evaluatie van dit beleid.
57
Eindrapport –Groningen
6.2.3 Midden-Groningen De raad stelde de Startnotitie RES 1.0, Concept RES 1.0 en RES 1.0 vast. Het RES-bod is mede gebaseerd op het beleid ‘Zonneparken in Midden-Groningen’. Hierin stelde de gemeente kaders aan de aanleg van nieuwe zonneparken in de gemeente. De gemeente betrok stakeholders en inwoners bij de RES en het gemeentelijke zonneparkenbeleid, zij het in beperkte mate. Duidelijk is dat stakeholders en inwoners konden participeren aan het beleid Zonneparken in MiddenGroningen en waarschijnlijk ook de RES. Het is echter onduidelijk op welke manier die participatie doorwerkte in de RES. Schriftelijke vastlegging van die participatie ontbreekt.
6.2.4 Oldambt De raad stelde de Startnotitie RES 1.0 en RES 1.0 vast. De raad verwierp de concept-RES 1.0 en spoorde het college van B&W aan om meer werk te maken van participatie. Het RES-bod is mede gebaseerd op de Omgevingsvisie uit 2017 waarin de gemeente 100 hectare aan zonneparken verankerde. Na het vaststellen van de RES 1.0 stelde de gemeente het Programma Zon en Wind vast. Hierin stelde de gemeente kaders aan de aanleg van nieuwe zonneparken en kleine windmolens in de gemeente. De gemeente betrok stakeholders en inwoners niet direct bij de RES maar wel bij het Programma Zon en Wind. Ze organiseerde voor stakeholders klimaattafels voor het Programma Zon en Wind. Uit de verslaglegging blijkt op welke manier de gemeente hun input meenam in het Programma Zon en Wind. Daarnaast zette de gemeente onder haar inwoners een enquête uit over zonne- en windenergie. Gegevens uit die enquête komen terug in het programma.
6.2.5 Westerkwartier De gemeente stelde de gemeente de Startnotitie RES 1.0 en RES 1.0 vast. De visie hernieuwbare Elektriciteit Westerkwartier fungeerde als basis voor het RES-bod van de gemeente. Hierin stelde het college het RES-bod vast op 0,35 TWh. De gemeente betrok stakeholders en inwoners niet direct bij de RES maar wel bij de visie hernieuwbare Elektriciteit Westerkwartier.
6.3
Betrokkenheid bij het proces na de RES 1.0
Het proces na de RES 1.0 is per gemeente anders. Dat maakt een vergelijking lastig. Na de RES 1.0 volgde in de RES-regio Groningen een voortgangsrapportage. De onderzochte gemeenten voerden in de meeste gevallen ook in dit proces geen actorenanalyse uit.
6.3.1 Eemsdelta De gemeenteraad ontving het Startdocument RES 2.0 niet. De raad debatteerde over de Transitievisie Warmte en stelde deze vast. De raad stemde in met een wijziging van de visie ‘Ruimte voor energie’ naar aanleiding van een evaluatie van deze visie. De gemeenteraad was niet betrokken bij de keuze voor een Voortgangsrapportage in plaats van een RES 2.0. De raad ontving deze rapportage ter informatie. Tijdens het opstellen van de Transitievisie Warmte betrok de gemeente stakeholders en inwoners, al is niet op alle punten duidelijk wat ze met de input deed. Inwoners en stakeholders werden niet betrokken bij de keuze de RES niet te herijken. De
58
Eindrapport –Groningen
gemeente betrok inwoners en stakeholders niet bij het evalueren en wijzigen van de visie ‘Ruimte voor inbreng’.
6.3.2 Het Hogeland Het college van Het Hogeland consulteerde de raad met betrekking tot het Startdocument RES 2.0 Groningen. De raad was niet betrokken bij de Voortgangsrapportage en werd ook niet geïnformeerd over het opstellen van een voortgangsdocument in plaats van een RES 2.0. De stelde de Beleidsnotitie Duurzame ontwikkeling, de Omgevingsvisie, het Warmtetransitieplan, de Kaderstelling Uitvoeringsprogramma Warmtetransitievisie en de Hogelandster Energie Strategie (HES) vast. Raadsleden konden hierop moties en amendementen indienen, maar zij deden dit niet. De raad was hierdoor deels betrokken bij het proces ná de RES 1.0. De gemeente Het Hogeland voerde geen actorenanalyse uit. De gemeente betrok wel stakeholders en inwoners bij de Beleidsnotitie Duurzame ontwikkeling, de Omgevingsvisie, het Warmtetransitieplan en de HES. Zij werden uitgenodigd voor informatie- en consultatieronden en konden een inspraakreactie indienen toen de Omgevingsvisie ter inzage lag. De gemeente legde de reacties vast, beantwoordde deze en onderbouwde de wijzigingen in het beleid.
6.3.3 Midden-Groningen De gemeenteraad werd niet betrokken bij de keuze voor de Voortgangsrapportage RES 2.0 in plaats van een herijkte RES. Stakeholders en inwoners waren niet betrokken bij die rapportage. De raad stelde de Transitievisie Warmte, de Omgevingsvisie en een herziening van het Zonneparkenbeleid vast. De Voortgangsrapportage RES 2.0 ontving zij ter informatie. Maatschappelijke organisaties en inwoners hadden beleidsruimte en konden zo input leveren voor de gemeentelijke visies. Van vooraf gemaakte afspraken was hierbij geen sprake. Daar waar stakeholders en inwoners input gaven, legde de gemeente dat niet altijd schriftelijk vast. Hierdoor is hun invloed ook hier niet op alle punten na te gaan.
6.3.4 Oldambt De gemeenteraad werd niet betrokken bij de keuze voor de Voortgangsrapportage RES 2.0 in plaats van een herijkte RES. Stakeholders en inwoners waren niet betrokken bij die rapportage. De raad stelde de Transitievisie Warmte en de Bouwstenen Omgevingsvisie vast. Het Startdocument RES 2.0 en de Voortgangsrapportage RES 2.0 ontving hij ter informatie. Maatschappelijke organisaties en inwoners werden betrokken bij de Transitievisie Warmte in klimaattafels en sprintsessies. Hiervan ontbreekt verslaglegging. Daarnaast konden maatschappelijke organisaties en inwoners een zienswijze op de visie indienen. Die zienswijzen vervatte de gemeente in een (verplichte) zienswijzenota.
6.3.5 Westerkwartier De gemeenteraad werd niet betrokken bij de keuze voor de Voortgangsrapportage RES 2.0 in plaats van een herijkte RES. Stakeholders en inwoners waren niet betrokken bij die rapportage. De raad stelde de Transitievisie Warmte en de Omgevingsvisie vast. Het Startdocument RES 2.0 en de Voortgangsrapportage ontvingen raadsleden ter informatie. In de vorm van dialoogtafels
59
Eindrapport –Groningen
en een enquête konden inwoners zich uitspreken over thema’s die onderdeel zijn van het proces ná de RES 1.0. Ook werden woningbouwcorporaties en de netbeheerder betrokken bij het beleid.
60
Eindrapport –Groningen
Bijlage 1: bronnenlijst ▪ ▪ ▪ ▪ ▪
▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪
▪
▪
▪
61
APPM en Repowered in opdracht van de gemeente Groningen en de provincie Groningen. (2023). Grootschalige batterij-opslag. APPM en Repowered. Beckers, V., Dijkstra, G., Edwards, A. & Fenger, M. (2007) Governance and the democratic deficit (1e ed). Burlington: Ashgate Publishing Limited. Belinfante, A.D. en Reede, J.L.. de. (2015). Beginselen van het Nederlandse staatsrecht. (18e ed) Deventer: Wolters Kluwer. Bestuurlijke reactie eindrapport Democratische Legitimatie RES, 9 november 2021, documentnummer 2021-097953, dossiernummer K1261. Brief van Gedeputeerde Staten aan Provinciale Staten, dossiernummer K37361, documentnummer 2023-059953, Onderwerp: Informeren over provinciaal Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat (pMIEK) 1.0, 20 juni 2023. Bruijn, J.A., de & Heuvelhof, E.F., ten. (2007). Management in netwerken (4e ed.). Den Haag: Uitgeverij Lemma. Document ProvincieGroningen - Ontwerpbesluit NRK rapport Regionale democratie vergt Energie - iBabs Publieksportaal (bestuurlijkeinformatie.nl), benaderd op 13 november 2024. E-mailwisseling met een medewerker van de provincie Groningen op 7 mei 2024. E-mailwisseling met een medewerker van de provincie Groningen op 9 april 2024. E-mailwisseling met verschillende maatschappelijke partners op 29 oktober 2024. E-mailwisseling met verschillende maatschappelijke partners op 4 november 2024.
Gesprek met een medewerker van de provincie op 2 juli 2024. Heslinga, S., De Jong, P.O. & Schaap, L. (2023). Regionale Energiestrategieën vergen meer democratie. Bestuurswetenschappen, nummer 2 (2023). https://open.overheid.nl/documenten/34c845f6-5752-4978-8ed5-83fb5648b26a/file. https://provinciegroningen.bestuurlijkeinformatie.nl/Agenda/Document/5e8fe8be-629b489e-9563-6088a5530f55?documentId=53d16602-105c-4ef1-a8e1cbfb234031a2&agendaItemId=a1bf6510-56f1-4307-9234-03cb3de76f10, benaderd op 3 oktober 2024. https://provinciegroningen.bestuurlijkeinformatie.nl/Agenda/Document/7e66adbc-dd264b2a-8b92-835ed7fda125?documentId=e68c1bf5-99ce-40fa-a9307f6bd6e55682&agendaItemId=ba385638-24b2-4174-a8d9-251ab01b47db, benaderd op 3 oktober 2024. https://provinciegroningen.bestuurlijkeinformatie.nl/Agenda/Document/0aaba527-50d54e6e-af90-3286d75100dc?documentId=eeb55c6e-a9aa-49f4-8f43060994ea5cda&agendaItemId=6137295b-b4fb-4564-b6e6-86bdde6b4cad, benaderd op 3 oktober 2024. https://provinciegroningen.bestuurlijkeinformatie.nl/Agenda/Document/0aaba527-50d54e6e-af90-3286d75100dc?documentId=bc54be08-605b-4865-96ca-
Eindrapport –Groningen
▪
▪
▪
▪
▪
▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪
▪ ▪ ▪ ▪ ▪
62
dfb2bc0a377e&agendaItemId=5c7f01f4-997f-4470-b569-4f05daf0db4e, benaderd op 3 oktober 2024 https://provinciegroningen.bestuurlijkeinformatie.nl/Agenda/Document/b606822c-92f04c39-b0c2-4b9d772279a2?documentId=a137b45e-9b96-4bba-af57bc0503d5f5cc&agendaItemId=159bdf24-31dc-40f2-9a97-c735ec91811f, benaderd op 3 oktober 2024. https://provinciegroningen.bestuurlijkeinformatie.nl/Agenda/Document/c3314480-3ccd4f65-bd9b-161c06e60edd?documentId=fe612fdb-9387-4a2d-aa5c09fa9043b6df&agendaItemId=2dcac51e-2bb2-4fe4-8cab-0cd1b3acd0d4, benader op 3 oktober 2024. https://provinciegroningen.bestuurlijkeinformatie.nl/Agenda/Document/db90a9dc-449346e6-861f-16a6776c8891?documentId=7d4b4227-d08c-411a-a598bca98765d325&agendaItemId=bbcec558-139c-48ff-933a-36cb80b992a0, benaderd op 3 oktober 2024. https://provinciegroningen.bestuurlijkeinformatie.nl/Agenda/Document/8e21ef27-6cb74f00-af2b-c2d20b387014?documentId=15cd66ef-3aae-4aa3-85be4b1da46b0e40&agendaItemId=478fc117-617d-4fe2-bcbf-689b6b04fbf5, benaderd op 3 oktober 2024. https://resgroningen.nl/actueel/2774777.aspx?t=Energy-Board-Groningen-is-eenfeit#:~:text=Groninger%20Energietafel%20(GET)&text=De%20GET%20Is%20bedoeld%20als, of%20besluitvorming%20in%20de%20EB, benaderd op 27 september 2024. https://www.commissiemer.nl/onze-diensten/wat-is-mer, benaderd op 25 oktober 2024.
https://www.provinciegroningen.nl/fileadmin/user_upload/Notitie_Reikwijdte_en_Detailniv eau__NRD_.pdf, benaderd op 3 oktober 2024. https://www.regionale-energiestrategie.nl/resregios/resen+per+regio/default.aspx, benaderd op 26 september 2024. https://www.resgroningen.nl/over+de+res/partners/default.aspx, benaderd op 25 september 2024. Interview met een medewerker van de provincie Groningen op 2 juli 2024. Lemmens, E. (2014). Voorwerking, werking en doorwerking: een praktisch instrument voor het meten van het effect van rekenkamers, in Beleidsonderzoek Online, https://www.beleidsonderzoekonline.nl/tijdschrift/bso/2014/04/Beleidsonderzoek_2014_0 8. Memo van Gedeputeerde Staten Groningen aan de leden van de stuurgroep RES Groningen, 17 maart 2023. Ministerie van Economische Zaken en Klimaat. (2019). Klimaatakkoord. Ministerie van Economische Zaken en Klimaat. Nationaal Programma RES. (2022). Een plan-m.e.r. voor de Regionale Energiestrategie? Zijn RES-documenten plan-m.e.r.-plichtig? Nationaal Programma RES. Natuur en Milieufederatie Groningen en RES-regio Groningen. (2023). Leidraad Ecologie op Zonne- en Windparken in Groningen. RES-regio Groningen. Noordelijke Rekenkamer. (2021). Regionale democratie vergt energie: een onderzoek naar de democratische legitimatie van de RES Groningen. Noordelijke Rekenkamer.
Eindrapport –Groningen
▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪
63
NVRR. (2018). Handreiking meten van doorwerking rekenkamerproducten. NVRR. Pröpper, I. (2013). De aanpak van interactief beleid (3e ed.). Bussum: Uitgeverij Coutinho. Provinciale Staten Groningen. Besluit 40/2020, 2020-077197. Provinciale Staten Groningen. Besluit 43/2023, 2023-116799. Provinciale Statenvergadering van woensdag 28 september 2022. Provincie Groningen, Brief van Gedeputeerde Staten aan Provinciale Staten, Onderwerp: Startdocument RES 2.0 Groningen, 12 juli 2022. Provincie Groningen, Brief van Gedeputeerde Staten aan Provinciale Staten, Onderwerp: Regionale Energiestrategie 2.0 Groningen, 25 april 2023. Provincie Groningen. (2023). Provinciaal Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie & Klimaat. Provincie Groningen. Provincie Groningen. (2023). Provinciaal Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie & Klimaat. Provincie Groningen. Provincie Groningen. (2023). Veur Mekoar. Provincie Groningen. Provincie Groningen. (2024). Uitvoeringsprogramma Energie 2024-2027. Provincie Groningen. RES-regio Groningen (2022). Startdocument RES 2.0 RES Groningen. RES-regio Groningen. RES-regio Groningen. (2021). RES 1.0 Groningen. RES-regio Groningen. RES-regio Groningen. (2023). Voortgangsrapportage RES 2.0 Groningen. RES-regio Groningen. RES-regio Groningen. Governance RES 2.0 Groningen. RES-regio Groningen. RES-regio Groningen. Invlechten Governance RES – pMIEK.
RES-regio Groningen. RES-regio Groningen: projectteam Warmte. (2023). Naslagwerk Warmte RES 2.0 Groningen/ RES-regio Groningen. RES-regio Groningen, Voortgangsrapportage RES 3.0 Groningen, 27 mei 2025.. Royal HaskoningDHV. (2022). Kwalitatieve Evaluatie Zonbeleid provincie Groningen. Royal HaskoningDHV. RTV Noord. (2023). Verkiezingsdebat Provinciale Staten in Forum Groningen. https://www.youtube.com/watch?v=e2FVLns-2MA, benaderd op 5 september 2024. Witteveen+Bos Raadgevende ingenieurs BV. (2024). PlanMER Omgevingsvisie provincie Groningen, Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) in opdracht van de provincie Groningen. Witteveen+Bos.
Eindrapport –Groningen
Bijlage 2: Lijst met geïnterviewde personen ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪
64
Beleidsmedewerker Energietransitie (provincie) Directeur bestuurder Natuur en Milieufederatie Groningen (schriftelijk vragen voorgelegd) Projectleider Energie en Klimaat LTO Noord (schriftelijk vragen voorgelegd) Regio-accounthouder NPRES Twee Senior beleidsmedewerker Energietransitie (provincie) Voorzitter JongRES Groningen (schriftelijk vragen voorgelegd)
Eindrapport –Groningen
Bijlage 3: Scorekaart democratische legitimiteit Representatieve democratie Thema
Indicator
Input legitimiteit
Verankering van het onderwerp in verkiezingsprogramma's of bestuursakkoorden
Het onderwerp is als een belangrijk thema behandeld tijdens de campagne, bijvoorbeeld in debatten of op sociale media. Politieke partijen hebben het onderwerp genoemd in het verkiezingsprogramma. Het onderwerp vindt navolgbaar een plek in het bestuursakkoord. Volksvertegenwoordigers slagen erin hun plannen in beleid om te zetten. Volksvertegenwoordigers hebben beleidsruimte. Het bestuur stelt de volksvertegenwoordigers op de hoogte van de manier waarop ze bij de besluitvorming worden betrokken.
Open agenda
Het bestuur deelt invloed met volksvertegenwoordigers. Het bestuur geeft inzicht in het beleidsproces aan volksvertegenwoordigers. Volksvertegenwoordigers krijgen tijdige en juiste informatie over het onderwerp.
Throughput legitimiteit
Betrokkenheid volksvertegenwoordiging bij besluitvorming
Er is een inhoudelijke behandeling van het onderwerp (debatten). Volksvertegenwoordigers krijgen voldoende de tijd om het onderwerp inhoudelijk te behandelen. Volksvertegenwoordigers kunnen het besluitvormingsproces zelf vormgeven. Volksvertegenwoordigers kunnen het voorstel (reëel) amenderen. Volksvertegenwoordigers kunnen stemmen over het onderwerp. Tegenstemmen is een reële optie.
Volksvertegenwoordigers kunnen controleren
Volksvertegenwoordigers nemen een toetsbaar kaderstellend besluit. De uitvoering van het beleid wordt periodiek getoetst aan de hand van de gestelde kaders. Bestuurders verantwoorden zich tegenover volksvertegenwoordigers.
65
Eindrapport –Groningen
Volksvertegenwoordigers hebben instrumenten om de uitvoering van het beleid bij te sturen. Vooraf is geformuleerd wanneer er voldoende draagvlak voor het onderwerp is (stemregels).
Politiek-bestuurlijk draagvlak voor beleid
Output legitimiteit
Volgens bovenstaande definitie is er draagvlak voor het beleid. Er zijn criteria wanneer het beleid als doeltreffend en doelmatig wordt beschouwd. Beleidsresultaten
De effectiviteit en doelmatigheid van het beleid wordt geëvalueerd. De effectiviteit en doelmatigheid van het beleid wordt openbaar gemaakt. Het beleid is volgens bovenstaande criteria effectief en doelmatig. Volksvertegenwoordigers zijn transparant over hun resultaten.
Er is politieke verantwoordelijkheid
Volksvertegenwoordigers kunnen verantwoordelijk worden gehouden voor de resultaten.
Participatieve democratie Dit deel van de scorekaart is bedoeld om zowel de participatie van stakeholders als die van inwoners te meten. Daarom moet dit deel twee keer gebruikt worden: voor beide groepen één keer. Thema
Indicator Er is een actorenanalyse uitgevoerd.
Betrokken deelnemers
Alle relevante stakeholders kunnen hun stem laten horen. Er is bijzondere aandacht besteed aan het bereiken belanghebbenden die zich niet vanzelf melden. Er is beleidsruimte.
Input legitimiteit
Er is van tevoren bepaald welke rol burgers/stakeholders krijgen. Het bestuur deelt invloed met deelnemers. Open agenda
Er worden procesafspraken voor de besluitvorming gemaakt. De inbreng van deelnemers wordt schriftelijk vastgelegd. Het bestuur informeert de deelnemers regelmatig over wat er met hun inbreng gebeurt. Het bestuur weegt de inbreng van stakeholders mee in de afweging. Het bestuur geeft inzicht in de afweging van besluiten. Het bestuur informeert deelnemers over lang stilliggen, uitstel of wijziging van voornemens.
66
Eindrapport –Groningen
Throughput legitimiteit
Bestuurders zijn transparant over hun input. Deelnemers kunnen de onderhandelingsresultaten uitleggen aan hun achterban
Deelnemers gaan er in de onderhandelingen meer op vooruit dan achteruit.
Deelnemers kunnen hun kernwaarden behartigen
Er zijn (unaniem aangenomen) procesafspraken die de bescherming van kernwaarden waarborgen.
Een negatief resultaat wordt voorzien van mitigerende maatregelen.
Duidelijkheid over de hiërarchische posities van deelnemers in de besluitvorming. Hiërarchische structuur
Deelnemers zijn op de hoogte van de afspraken over wie welke rol heeft. Deelnemers zijn tevreden over de afspraken en kunnen hierbinnen functioneren.
Mate van draagvlak
Er is een gezamenlijke definitie van draagvlak (binnen welke populatie en hoe vastgesteld). Volgens bovenstaande definitie is er draagvlak voor het beleid.
Output legitimiteit
Er zijn criteria wanneer het beleid als doeltreffend en doelmatig wordt beschouwd. Beleidsresultaten
De effectiviteit en doelmatigheid van het beleid wordt in kaart gebracht. De effectiviteit en doelmatigheid van het beleid wordt openbaar gemaakt. Het beleid is effectief en doelmatig. Deelnemers hebben mandaat van hun achterban.
Deelnemers zijn verantwoordelijk
Deelnemers kunnen verantwoordelijk worden gehouden voor de resultaten van het proces. Deelnemers zijn transparant over hun input.
67
Eindrapport –Groningen
Bijlage 4: Ingevulde tabel doorwerking aanbevelingen
68
Eindrapport –Groningen
Aanbeveling
Geïmplemen
Waar blijkt die implementatie uit?
teerd (ja/nee) Aan Provinciale Staten: Ja 1. Stel een kaderstellend startdocument (zoals een startnotitie RES 2.0) op voor de uitvoering van het RES-2.0-project. Gebruik dit document als toetsingskader bij de besluitvorming over de RES 2.0. Geef hierbij specifieke aandacht aan: A) Het belang van participatie. Daarbij verwijzen wij naar het NRK-onderzoek Ruimte voor inbreng, waarin wij aanbevelen een stakeholdersanalyse uit te voeren, de intensiteit van de participatie te laten aansluiten bij de participatiebehoefte en de resultaten van de participatie terug te koppelen naar Provinciale Staten. Ook wijzen wij op het belang van evaluatie van de participatie. B) Afspraken om te waarborgen dat zowel goed georganiseerde als minder goed georganiseerde belangen worden gehoord. C) Dat de participatie vanuit de RES-organisatie regionaal wordt vormgegeven, dat wil zeggen dat op het niveau van de regio wordt ontworpen hoe de participatie eruit moet zien en welke overheid het meest aangewezen is deze participatie uit te voeren. Het verdient aanbeveling om participatie ook over de RES zelf te laten plaatsvinden (het totaalplaatje voor de regio).
Startdocument RES 2.0 is opgesteld en via colleges op route gegaan naar raden en Staten. In het geval van PS is deze op 28 september 2022 besproken, zie link naar PS.
Aan Gedeputeerde Staten: 2. Ja 2. Betrek de volksvertegenwoordigers, waaronder Provinciale Staten, meer bij de vormgeving van het besluitvormingsproces over de RES 2.0. en geef hen extra mogelijkheden het beleid bij te sturen Mogelijk kan dit het draagvlak voor het beleid vergroten. Dit zou kunnen door naast een consultatieronde over de concept-RES een extra 3. Ja consultatieronde langs de volksvertegenwoordigende organen in te voegen. In deze extra ronde kunnen de volksvertegenwoordigers hun mening geven over het startdocument voor RES 2.0. Er kan – nog voordat het startdocument vastligt – expliciet de vraag aan de orde komen wanneer en op welke manier de volksvertegenwoordigers betrokken willen worden bij de 4. Nee totstandkoming van de RES 2.0. Werk vooraf een methode uit waarmee de (waarschijnlijk) verschillende meningen van de volksvertegenwoordigers kunnen worden geaggregeerd tot een eenduidig advies. 3. Verstevig de positie van de stakeholders in het besluitvormingsproces. Ga met een stakeholdersanalyse na of alle relevante stakeholders aan tafel zitten. Organiseer en faciliteer een structureel overleg waarin de stakeholders regelmatig bijeenkomen om een visie op de RES 2.0 uit te werken. Zorg dat een of meer deelnemers van dit overleggremium vertegenwoordigd zijn in de Stuurgroep.
Maak afspraken over de manier waarop de Stuurgroep met adviezen vanuit dit stakeholdersoverleg omgaat en leg die vast. Motiveer steeds het al dan niet overnemen van die adviezen . 4. De gedachte achter de regionale aanpak van de RES was het creëren van regionaal draagvlak voor de plannen. Stap daarom af van het uitgangspunt dat in de RES geen nieuw beleid wordt gemaakt en dat participatie door inwoners niet nodig of zelfs ongewenst is. Participatie over gemeentelijke deelplannen is niet hetzelfde als participatie over de RES. Gebruik de RES als instrument om in contact te komen met inwoners en om er achter te komen wat er leeft onder inwoners. Zet richting RES 2.0 een programma op waarbij structureel aan burgers de ruimte wordt gegeven te participeren. Houd daarbij rekening met de participatiebehoeften en -mogelijkheden van diverse groepen inwoners. Integreer de adviezen die uit de
2. Zie begeleidende brief PS 28 september (zie link) waarin wordt toegelicht hoe de Staten worden betrokken in de aanloop naar RES 2.0. Uiteindelijk is de RES 2.0 een voortgangsdocument geworden, en geen herijking. De RES 2.0 is op 8 mei 2023 ter informatie aangeboden aan PS (zie link).
69
Eindrapport –Groningen
3. Zie bijgevoegde memo aan Stuurgroep RES: er werd reeds gewerkt aan een nieuwe governance structuur, waarbinnen stakeholders een duidelijke positie en rol krijgen en ze de Stuurgroep van advies kunnen voorzien. Zie ook bijgevoegd governance document dat besproken is in de Stuurgroep van 24 maart 2022, waarin de positie van stakeholders is beschreven (en waarnaar verwezen wordt in het Startdocument RES 2.0). 4. RES 2.0 is een voortgangsdocument geworden. Zie ook onze eerdere correspondentie m.b.t. participatie via mail met de linkjes naar de desbetreffende documenten.
participatietrajecten komen in het besluitvormingsproces en zorg ervoor dat bestuurders hier een expliciete beslissing over nemen. Maak in de RES 2.0 inzichtelijk welke ideeën van inwoners zijn overgenomen.
Houdt u bij de aanbevelingen de volgende drie vragen in ogenschouw: 1. In hoeverre nam de provincie de aanbevelingen van de rekenkamer over in beleid(svoornemens) en/of de uitvoering daarvan? Zie tabel. 2. Traden er als gevolg van het rekenkamerrapport veranderingen op c.q. deed de provincie aanpassingen in het proces van de RES deel 2 in vergelijking met de RES 1.0? Zo ja, welke? Debatteerden Provinciale Staten hierover? Zo ja, tijdens welke vergaderingen? De provincie is één van de deelnemers aan de Stuurgroep RES, het is niet sec aan de provincie om te besluiten of aanbevelingen m.b.t. de RES worden geïmplementeerd. In de memo aan de Stuurgroep RES hebben GS de aanbevelingen van de Noordelijke Rekenkamer voorzien van een positief advies. Zoals in de notulen te lezen, is het stuk uiteindelijk als ingekomen stuk / ter kennisname behandeld en is de memo niet - zoals voorgesteld door GS - behandeld als bespreekstuk. Tevens is in de memo aan de Stuurgroep RES geschreven dat een gedeelte van de aanbevelingen reeds onderdeel is van de (voorgenomen) aanpak in de RES 2.0. Het is dus niet in alle gevallen terug te leiden of een bepaalde wijziging een direct gevolg is van het rapport van de NRK, of dat het rapport een tendens onderschreef. Zie hyperlinks in tabel voor bespreking in PS. 4.
Leidde het rapport tot discussie, gedachtenvorming en de ontwikkeling van een toekomstvisie? Houden Provinciale Staten, Gedeputeerde Staten en ambtelijke organisatie bij de beleidsontwikkeling of -uitvoering op een bepaald gebied rekening met wat de rekenkamer heeft aanbevolen, eventueel in een andere context? Zoals hierboven genoemd is het rapport van de NRK besproken in GS, PS, de Stuurgroep RES en in de ambtelijke projectorganisatie RES (waarbij alle gemeenten en de waterschappen Hunze en Aa's en Noorderzijlvest) zijn vertegenwoordigd. Tevens is het rapport besproken in het energieteam van provincie Groningen, en met de portefeuillehouder energietransitie (de gedeputeerde die tevens zitting neemt in de Stuurgroep RES). Dit zijn de gremia waar wij (de betrokken ambtenaren bij de RES) zicht op hadden ten tijden van het verschijnen van het rapport, en waarbij wij ons actief hebben ingezet voor agendering en bespreking. Voor alle drie de vragen: uit welke stukken blijkt de doorwerking? Zie verwijzing en hyperlinks in tabel.
70
Eindrapport –Groningen
Bijlage 5: Lijst met afkortingen ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪
71
AB – Algemeen Bestuur AO – Ambtelijk Opdrachtgever BAG – Beleidsadviesgroep DB – Dagelijks Bestuur EB – Energy Board GET – Groninger Energietafel, organisatie verantwoordelijk voor de ontwikkeling van de RES IPO – Interprovinciaal Overleg M.e.r.-plicht – milieueffectenrapportageplicht, bedoeld om de milieueffecten van een plan of project in kaart te brengen, die meegewogen moeten worden in de besluitvorming NPRES – Nationaal Programma RES, overkoepelende organisatie die RES-regio’s ondersteunt bij maken RES’en NRD – Notitie Reikwijdte en Detailniveau pMIEK – provinciaal Meerjarenprogramma Infrastructuur, Energie en Klimaat SO – Strategisch Overleg UvW – Unie van Waterschappen VNG – Vereniging van Nederlandse Gemeenten
Eindrapport –Groningen
Bijlage 6: Bestuurlijke reactie Gedeputeerde Staten van Groningen Wij hebben met belangstelling kennisgenomen van het rapport van de Noordelijke Rekenkamer “Onderzoek naar het proces ná de Regionale Energie Strategie 1.0 in Groningen” (vanaf nu: RES). Dit is een vervolg op het eerdere onderzoek naar de democratische legitimiteit van de RES 1.0 door uw rekenkamer in 2021. De afgelopen jaren is door tien gemeenten, twee waterschappen en de provincie Groningen hard gewerkt aan het opleveren en uitvoeren van de RES 2.0 én 3.0. U behandelt daarmee in het rapport een onderwerp dat ons na aan het hart ligt: hoe betrekken we inwoners en belangenvertegenwoordigers zo goed mogelijk bij het opstellen en het uitvoeren van ons beleid. We willen u bedanken dat u het proces rondom de RES tegen het licht gehouden hebt. De rekenkamer stelt dat de aanbevelingen naar aanleiding van het onderzoek uit 2021, niet of nauwelijks doorwerkten in het proces na de RES 1.0. Wij respecteren de bevindingen van de rekenkamer, maar kijken hier vanuit een ander perspectief naar. Ten eerste is met behulp van de aanbevelingen de positie van stakeholders verbeterd door de governancestructuur te verrijken. We hebben dan ook dankbaar gebruik gemaakt van de aanbeveling in 2021. Ten tweede hebben nieuwe inzichten ertoe geleid om de RES-samenwerking in Groningen anders vorm te geven.
We lichten dit hieronder graag toe. De RES 1.0 is in de provincie Groningen een optelsom van bestaand beleid, geplande en uitgevoerde projecten. Anders gezegd is er met de RES 1.0 geen nieuw ruimtelijk beleid vastgesteld en zijn er geen nieuwe ruimtelijke besluiten genomen. Hetzelfde geldt voor de Voortgangsdocumenten die daarop volgden, de RES 2.0 en 3.0. Dit zijn monitoringsdocumenten, zonder nieuw beleid of nieuwe plannen. Het beleid en de plannen die de bouwstenen vormen van de RES, zoals de energievisies, omgevingsvisies en/of zonnevisies van gemeenten, hebben allemaal op hun eigen wijze inspraak gekend. In die zin zou nogmaals inwoners vragen op dezelfde voorstellen te reageren, de inspraak van de onderliggende stukken tenietdoen. Mede daarom is er niet voor gekozen deze plannen nogmaals ter discussie te stellen. Bovendien zien wij graag dat participatie zo dicht mogelijk bij de inwoners plaatsvindt, dus op gemeentelijk niveau - door de eigen gemeente. Wij staan nog steeds achter deze gekozen aanpak, deze sluit goed aan bij de uitvoeringsfase waarin de RES zich bevond na de vaststelling van de RES 1.0. Vanuit ons perspectief is er geen sprake van een proces ná de RES 1.0, maar van de uitvoering daarvan. Daarnaast lopen andere,
72
Eindrapport –Groningen
afzonderlijke beleidsprocessen - zoals de provinciale omgevingsvisie - die ieder een eigen status en vaststellingbevoegdheid kennen. De rekenkamer noemt in het rapport dat Provinciale Staten niet betrokken waren bij de keuze voor een voortgangsrapportage in plaats van herijking van de RES. Dit is een keuze geweest van de Stuurgroep, waarin de bestuurders zitting hebben met mandaat van de eigen colleges. De keuze voor een voortgangsdocument door de Stuurgroep past binnen de gemaakte afspraken over mandaat tussen colleges en PS/raden. Het voortgangsdocument voldoet aan de eerder vastgestelde kaders van de Groningse RES 1.0 en het Nationaal Programma RES. Deze keuze ligt in lijn met een landelijke trend: het merendeel van de regio’s koos voor een voortgangsdocument en niet voor een herijking. Samen met de gemeenten spannen wij ons op uitvoeringsniveau in om de in RES 1.0 geformuleerde doelstelling te behalen. We zullen hierbij het rapport van de rekenkamer, inclusief aanbevelingen, onder de aandacht brengen bij de Energyboard. Daarnaast zullen we de Energyboard verzoeken om de RES-projectorganisatie opdracht te geven om meer aandacht te laten besteden aan communicatie rondom de RES richting onze inwoners.
Tot slot onderschrijven wij -net als de Noordelijke Rekenkamer- het belang om volksvertegenwoordigers, inwoners en andere belanghebbenden zo goed mogelijk bij het maken van nieuw beleid te betrekken. Bij het formuleren van nieuw (omgevings-)beleid in het algemeen, dus ook voor energie, maken wij gebruik van de door PS vastgestelde documenten over participatie (zie “Werken aan Participatie” en de “Participatieleidraad”). De aankomende participatieverordening, in te voeren voor 1 januari 2027 is in lijn met het huidige door PS vastgestelde participatiebeleid. Beleidstukken, projecten en programma’s binnen de energietransitie vallen onder de scope van deze participatieverordening. Hoogachtend, Gedeputeerde Staten van Groningen
73
Eindrapport –Groningen
Dr Nassaulaan 5 | 9401 HJ Assen | 0592 304 790 | www.noordelijkerekenkamer.nl