04. Organisatieplan Brandweerzorg Groningen 2023-2026
Tekst van het document
Organisatieplan Brandweerzorg Groningen 2023-2026
2
Organisatieplan Brandweerzorg Groningen 2023-2026
Veur mekoar Veiligheid is geen vanzelfsprekend. Het lijkt wel alsof we er als samenleving steeds harder voor moeten werken. In relatief korte tijd zijn we geconfronteerd met een aantal ingrijpende ontwikkelingen die onze samenleving minder veilig hebben gemaakt. Dichtbij huis natuurlijk de aardbevingen als gevolg van de gaswinning, waardoor veel huizen in Groningen geen veilig thuis meer zijn. De coronacrisis, waardoor we niet meer helemaal veilig zijn voor elkaar. De overstromingen in Limburg, die de vernietigende kracht van steeds extremer weer door klimaatverandering laten zien. Verschillende politieke crises – van stikstof tot asielopvang – die het vertrouwen in openbaar bestuur beschadigen. En vanaf begin 2022 natuurlijk de door Rusland ingezette oorlog in Oekraïne met enorme, wereldwijde gevolgen op het gebied van vluchtelingen, energie en voedsel. Al deze ontwikkelingen zetten de samenleving op scherp, met toenemende polarisatie tot gevolg. Maar ze laten ook zien hoe kostbaar onze veiligheid eigenlijk is. Het is daarom een geruststellende gedachte dat we de veiligheid in fysieke
Brandweerzorg is onmisbaar om die fysieke veiligheid te garanderen. Die zorg begint bij preventie in de vorm van risicoanalyses, adviezen en toezicht en eindigt bij het bestrijden en beheersen van een incident. Op elk moment van de dag of nacht kunnen onze inwoners rekenen op een rode auto voor de deur met parate, goed opgeleide brandweerlieden – waarvan het overgrote deel vrijwilliger. De brandweer is de enige organisatie die in korte tijd, 24 uur per dag, georganiseerd veel mensen op de been kan brengen. Daarmee vormen we een basisinfrastructuur voor veiligheid. We zijn first responder, last resort. Maar het kan altijd beter en het zal soms ook anders moeten. De wereld verandert, de samenleving ook. We moeten zicht hebben en houden op de uitdagingen en risico’s van de toekomst. Om goed voorbereid te zijn, zullen we ons als brandweer flexibel en wendbaar moeten organiseren. Dat willen en moeten we samen met onze inwoners, gemeenten, bedrijven en maatschappelijke organisaties doen. Dáárover gaat dit organisatieplan. Zo hebben we het veur mekoar, veur elkoar, met elkoar.
zin in Nederland goed voor elkaar hebben, helemaal wanneer we die in een internationale context bezien. En dit geldt zeker ook voor Groningen.
Jaap Kuin
Roelf Knoop
Portefeuillehouder brandweerzorg
3
Commandant brandweer
Organisatieplan Brandweerzorg Groningen 2023-2026
Inleiding Het Organisatieplan Brandweerzorg Groningen 2023-2026 (hierna: organisatieplan) is onderdeel van een beleidspakket over toekomstbestendige brandweerzorg in Groningen. Dit pakket ziet er als volgt uit: •
Visie Brandweerzorg Groningen 2030
•
Organisatieplan Brandweerzorg Groningen 2023-2026
•
Regionaal Dekkingsplan Brandweerzorg Groningen 2023-2026
•
Basisgegevens Brandweerzorg Groningen in beeld
Dit deel is als volgt opgebouwd. In het eerste hoofdstuk beschrijven we het doel van het organisatieplan. Hierbij wordt de bestuurlijke context geschetst waarin het plan tot stand is gekomen en wordt de link met de Visie Brandweerzorg Groningen 2030 (hierna: visie), uitgelegd met de belangrijkste ontwikkelingen voor brandweer Groningen. In het tweede hoofdstuk leggen we uit hoe het organisatieplan en het Regionaal Dekkingsplan Brandweerzorg Groningen 2023-2026 (hierna: dekkingsplan) elkaar aanvullen: brandweerzorg in samenhang. Het derde hoofdstuk, ten slotte, geeft aan de hand van de programmalijnen uit de visie aan welke kwaliteit van brandweerzorg wij voor ogen zien en welke ambities daar tot en met 2026 bij horen.
4
Organisatieplan Brandweerzorg Groningen 2023-2026
INHOUD Veur mekoar
3
Inleiding
4
01 Doel
6
02
Brandweerzorg in samenhang
12
2.1
Dekkingsplan via nieuwe methodiek
13
2.2
Onderzoeksgebieden
14
2.3
Beleidscyclus brandweerzorg
16
03 Ambities realiseren
18
1.1
Bestuurlijke context
7
3.1
Risicogerichte preventieve brandweerzorg
19
1.2
Van visie naar organisatieplan
9
3.2
Solide organisatie van de repressieve brandweerzorg
23
3.3
Brandweerzorg in verbinding met de samenleving
29
3.4
Duurzame bedrijfsvoering
32
01
Inhoud
Doel
Wat is het doel van het organisatieplan en in welke context is het tot stand gekomen? Het organisatieplan heeft als doel te laten zien waar we als brandweer staan en hoe we de brandweerzorg op weg naar 2030 willen organiseren. Dit gebeurt als aanvulling op en in samenhang met het dekkingsplan dat inzicht geeft in de opkomsttijden en het niveau van repressieve brandweerzorg1. In paragraaf 1 van dit hoofdstuk beschrijven we de bestuurlijke context rondom deze opzet. Daarnaast is het organisatieplan een beschrijving van de stappen die we de komende jaren willen gaan zetten om de ambities uit de visie te realiseren. Daarom beschrijven we de hoofdlijnen van deze visie in paragraaf 2 en tot welke kaders dit heeft geleid.
1. Conform de wet Veiligheidsregio’s (Wvr) artikel 14, lid f. Zie: wetten.nl - Regeling - Wet veiligheidsregio’s - BWBR0027466 (overheid.nl)
Inhoud
1.1 Bestuurlijke context Veiligheidsregio’s zijn wettelijk verplicht om elke vier jaar een nieuw beleidsplan op
Dit denken heeft verder vorm gekregen via het project RemBrand: Brandveiligheid
te stellen, waarvan het dekkingsplan een onderdeel is2. Het laatste dekkingsplan
is een coproductie uit 2015. Daarin staat de gedachte centraal dat brandweerzorg
liep van 2016 tot 2020 en is dus toe aan vernieuwing. In het Veiligheidsplan VRG
een zogeheten ketenveiligheid is waarbij het spectrum loopt van een inwoner die
2020-2024 (hierna: veiligheidsplan), dat in juli 2020 is vastgesteld, is besloten dat
de batterijen van haar rookmelder vervangt tot aan een peloton brandweermensen
het dekkingsplan breder moest worden ingekleed. Hiermee wordt bedoeld dat
dat een zeer grote brand te lijf gaat. Dit betekent ook dat de brandweer niet alleen
het dekkingsplan van oorsprong vooral over de achterkant van de veiligheidsketen
risico’s moet inschatten (voorkant) of branden moet blussen (achterkant), maar een
gaat (hoe snel zijn er genoeg rode auto’s bij een incident?), terwijl verbinding met
netwerkfunctie heeft om andere partijen te helpen brandveiliger te worden. Deze
de voorkant van de veiligheidsketen – welke risico’s zijn er? Hoe beheersen we die?
verbinding tussen voor- en achterkant en met de samenleving krijgt vorm in de
En hoe voorkomen we brand? – een minstens zo belangrijke rol speelt in goede
‘vlinderdas’ (zie figuur 1).
brandweerzorg. Het gaat er dus om de verbinding tussen de voor- en achterkant van brandweerzorg, tussen risicobeheersing en incidentbestrijding, te versterken:
In 2017 concludeerde bureau AEF na een takenevaluatie dat de brandweer in
brandweerzorg in samenhang. Hierop gaat hoofdstuk 2 dieper in.
Groningen (bewust) een schraal dekkingsplan heeft en (ruim) niet voldoet aan de normen ten aanzien van opkomsttijden. Dat is uitlegbaar vanwege de grote
Binnen Brandweer Nederland is dit inzicht de afgelopen jaren steeds dominanter
spreiding in de regio en de beperkte beschikbaarheid van vrijwilligers, maar
geworden. De aftrap hiervoor werd in 2010 gegeven met het landelijke
het vraagt wel om keuzes in de activiteiten gericht op preventie en om een
visiedocument Brandweer Over Morgen3, waarin een brede onderzoeksgroep
samenhangend programma van maatregelen (flankerend beleid).
vaststelde dat de wereld veel sneller veranderde dan dat de brandweer zou kunnen bijhouden4. De focus op het bestrijden van incidenten zou daarmee niet
Het project RemBrand heeft in 2019 geleid tot een nieuwe methodiek voor
houdbaar zijn, omdat je teveel achter de feiten aanloopt en er eenvoudigweg
dekkingsplannen, waar Groningen een pilotregio voor is. In plaats van op
de capaciteit niet voor kunt hebben. In plaats daarvan moet veel meer worden
objectgebonden opkomsttijden wordt de brandweerzorg afgestemd op
ingezet op het voorkomen van incidenten waarbij maatschappelijke partijen –
gebiedsgerichte opkomsttijden – dit wordt verder uitgelegd in paragraaf 1 van
overheden, bedrijven, organisaties en inwoners – een grote rol spelen. Diezelfde
hoofdstuk 2 en het dekkingsplan. Daarnaast beschreef het oude dekkingsplan
partijen, met politiek en bestuurders voorop, zullen doorlopend moeten bespreken
alleen de repressieve prestaties en gaat het nieuwe dekkingsplan uit van de gehele
welke risico’s wel en niet aanvaardbaar zijn en waar de brandweer wel en niet van is. Verder heeft de brandweer een sterkere informatiepositie nodig voor nieuwe (te verwachten) ontwikkelingen, van technisch (denk aan de energietransitie) tot sociaal (vergrijzing).
7
2. Idem 3. Zie Van Strategische reis tot uitvoeringsagenda - BrandweerNederland.nl 4. In 2016 en 2022 zijn in navolging hiervan soortgelijke landelijke toekomstverkenningen voor de brandweer uitgevoerd. Zij vormen een belangrijke voeding voor de visie en het organisatieplan.
Organisatieplan Brandweerzorg Groningen 2023-2026
Inhoud
brandweerzorg, met flankerend beleid beschreven in dit organisatieplan. Een
brandweerzorg. Dit leggen we in een jaarlijkse beleidscyclus aan het bestuur en
laatste belangrijke verandering is de nieuwe beleidscyclus brandweerzorg. Na
gemeenteraden voor. Dit wordt verder uitgelegd in paragraaf 3 van hoofdstuk 2.
accordering van het organisatie- en dekkingsplan monitoren we voortdurend of
Onze ambitie is om bestuur en raden een goede informatiepositie te geven over het
nieuwe ontwikkelingen en veranderende risico’s vragen om aanpassingen in de
na te streven én het gerealiseerde niveau van brandweerzorg in onze regio.
Fig. 1: De ‘vlinderdas’ van brandweerzorg
8
Organisatieplan Brandweerzorg Groningen 2023-2026
Inhoud
1.2 Van visie naar organisatieplan In het veiligheidsplan van VRG staat het voornemen om het dekkingsplan gecombineerd te presenteren met bredere beleidskeuzes rondom brandweerzorg. In december 2019 gaf het bestuur opdracht een breed gedragen visie te ontwikkelen op brandweerzorg in 2030. Hiermee hoopte het bestuur, in tijden van steeds meer en complexere ontwikkelingen, een integraal beeld te vormen en zo verantwoorde keuzes te maken. Voor het ontwikkelen van de visie formuleerde het bestuur een zestal uitgangspunten (zie kader). In februari 2022 gaf het bestuur vervolgens via een startnotitie de opdracht de visie te concretiseren in een organisatieplan.
3. Laat de discussie op voorhand niet door geld sturen, al is het streven dat de brandweerzorg niet duurder wordt 4. Verwerk de ontwikkelingen en resultaten binnen lijnactiviteiten en -projecten in de visieontwikkeling 5. De Visie beschouwt alleen de brandweerzorg en niet het bredere takenpakket van VRG 6. Kijk niet alleen naar de brandweerorganisatie, maar naar de brandweerzorg. Partners en allianties spelen ook een rol in het organiseren van brandweerzorg
De visie is opgebouwd door eerst zowel externe als interne ontwikkelingen te schetsen, deze ontwikkelingen integraal te analyseren en daarna uitgangspunten en programmalijnen te formuleren. Dit proces is gevoed door
Ontwikkelingen
een groot aantal bijeenkomsten met een breed scala aan medewerkers van
De voor ons in het oog springende externe ontwikkelingen zijn klimaatverandering,
VRG, van brandweervrijwilligers tot dagdienstmedewerkers tot medewerkers
krimp/vergrijzing en de energietransitie. Klimaatverandering zal vaker extreem
crisisbeheersing en bedrijfsvoering. Ook de OR is voortdurend betrokken geweest.
weer veroorzaken (van droogte tot overstroming en zware storm), met bijvoorbeeld
Hieronder volgen de belangrijkste punten uit de visie.
bluswaterschaarste en meer inzetten van de brandweer tot gevolg. Krimp en vergrijzing hebben voor de brandweer twee effecten, omdat het enerzijds de aanwas van nieuwe vrijwilligers bemoeilijkt en er anderzijds meer inzet nodig kan zijn
Uitgangspunten Visie Brandweerzorg Groningen 2030
omdat oudere inwoners minder zelfredzaam worden. En de energietransitie brengt
1.
specifieke veiligheidsrisico’s met zich mee zoals brandrisico door elektrificatie van
Durf te dromen
2. Draagvlak bij en betrokkenheid van de brandweermedewerkers en het
verkeer en huishoudens en waterstofopslag.
bestuur zijn essentieel
9
Organisatieplan Brandweerzorg Groningen 2023-2026
Inhoud
Maar ook binnen de brandweer zelf beweegt er veel, op verschillende niveaus.
verder uit te breiden in posten waar daar behoefte aan is. Ook hebben we slimme
Zo heeft de zogeheten Europese deeltijdrichtlijn rondom arbeidswetgeving
software (inclusief ‘twee-weg pagers’7) ingezet om bij een incident snel inzicht te
gemaakt dat de minister van Justitie en Veiligheid, als stelselverantwoordelijke
hebben in de paraatheid. Onze recent aangeschafte tankautospuiten hebben
voor Brandweer Nederland, de positie en financiering van vrijwilligers (zo’n
3000 in plaats van 1500 liter water aan boord om zo eventuele (toekomstige)
80% van alle brandweermensen5) heroverweegt, omdat deze in principe
bluswaterproblemen te minimaliseren.
niet voor een vrijwilligersvergoeding hetzelfde werk mogen verrichten als beroepsbrandweermensen. Volgens de laatste juridische inzichten en na een
Een laatste belangrijke ontwikkeling voor de komende jaren is dat de huidige
stevige Groningse lobby lijkt het er nu op dat het afschaffen van kazernering
Sontweg-locatie, die zowel VRG-hoofdkantoor als uitruklocatie voor de stad
(een vergoeding krijgen om op de kazerne te verblijven) en het afschaffen van
Groningen is (naast brandweerkazerne Vinkhuizen), moet worden gesloopt
consignatie (een vergoeding krijgen om beschikbaar te zijn voor een uitruk)
vanwege geplande stadsontwikkeling en de slechte staat van het gebouw. Omdat
zorgen voor voldoende onderscheid tussen brandweervrijwilligers en beroeps
er geen nieuwe locatie beschikbaar is waar alle huidige functies van de Sontweg
om aan deze richtlijn te voldoen. Daarmee kan vrijwilligheid in zijn pure vorm blijven
gehuisvest kunnen worden, zijn aparte locaties gezocht voor het hoofdkantoor
bestaan6.
(met daarin ook de GGD) en de uitrukfunctie, en voor het logistiek centrum en de vakbekwaamheidslocatie. De locaties Arriva en Winschoterweg worden als meest
Op landelijk niveau speelt de evaluatie van de Wet veiligheidsregio’s een grote
realistische locaties verder uitgewerkt.
rol. De evaluatie heeft laten zien dat de brandweer sterk geprofessionaliseerd is sinds de regionalisering. Deze professionaliseringsslag kent echter ook risico’s
Analyse
voor een vrijwilligersorganisatie als de brandweer: blijft er voldoende autonomie
Wanneer we de externe en interne ontwikkelingen en hun impact op de
en sociale binding voor de posten? Ook blijkt uit de evaluatie dat de aanpak
brandweerzorg analyseren, zien we drie rode draden: verandering is constant,
van bovenregionale incidenten nog tekortschiet. Voor het goed bestrijden van
brandweerzorg moet in samenhang en de brandweer kan niet alles (alleen).
dergelijke incidenten en andere bovenregionale opgaven zal externe financiering nodig zijn. Daarnaast heeft de brandweer meer wettelijke bevoegdheden nodig om
De wereld om ons heen verandert steeds sneller. Dit komt omdat steeds meer
maatschappelijke partijen meer (dwingende) aanwijzingen te kunnen geven. Andere
systemen met elkaar verbonden zijn, waardoor een verandering in systeem A ook
ontwikkelingen zijn het eerder genoemde verbinden van de voor- en achterkant
(uiteindelijk en sneller) tot verandering in systeem Z kan leiden. Hierdoor wordt het
van de veiligheidsketen (brandweerzorg in samenhang – zie hoofdstuk 2), de
steeds lastiger om in te schatten uit welke hoek het volgende incident komt en
oriëntatie op veranderende risico’s en de introductie van nieuwe basisprincipes van
hoe dit bestreden kan worden. Denk aan de domino-effecten van de coronacrisis,
brandbestrijding. In onze regio hebben we een start gemaakt met flexibel uitrukken binnen de landelijke kaders van ‘Uitruk op Maat’. Dit betekent dat op een aantal posten een tankautospuit in situaties waarin dat verantwoord en veilig kan bij onderbezetting met minimaal vier in plaats van minimaal zes mensen uitrukt. De ambitie is om dat
10
5. Dit verschilt overigens wel per regio: in Groningen is zo’n 90% vrijwilliger, in een regio als AmsterdamAmstelland 30%. 6. Zie voor meer informatie deze adviesbrief aan de Tweede Kamer van 27 juni 2022: https://www. rijksoverheid.nl/binaries/rijksoverheid/documenten/rapporten/2022/07/08/tk-bijlage-1-notitiebrandweer-27-juni-2022-definitief/tk-bijlage-1-notitie-brandweer-27-juni-2022-definitief.pdf 7. Dit zijn pagers waarmee de vrijwilliger bij een oproep kan laten weten of diegene naar de kazerne komt.
Organisatieplan Brandweerzorg Groningen 2023-2026
Inhoud
klimaatverandering en de inval in Oekraïne door Rusland. Om maatschappelijke continuïteit te waarborgen, heeft de brandweerorganisatie - binnen de
Zes leidende principes:
veiligheidsregio - een sterke informatiepositie nodig om deze veranderingen te
1. Bij alles wat we doen, staan de inwoners (mens en dier) centraal.
monitoren en er zo goed als mogelijk op te anticiperen. Daarnaast is een flexibele
2.
en wendbare organisatie nodig om deze snelle veranderingen het hoofd te bieden.
3. Preventie en repressie versterken elkaar: risico’s proberen we zoveel
Brandweerzorg organiseren we niet alleen. mogelijk te verkleinen. We beperken de effecten als het onverhoopt toch misgaat.
Drie rode draden: 1.
De constante lijkt verandering
2.
Brandweerzorg moet in samenhang
3.
De brandweer kan niet alles (alleen)
4. We hebben een optimale mix van beroepsbrandweer, dagdienst en brandweervrijwilligers. 5. We zetten in op risicogerichte paraatheid, slagkracht en voortzettingskracht. 6.
We organiseren ons flexibel en wendbaar.
Een tweede rode lijn: brandweerzorg moet in samenhang. Dit betekent dat onze voorbereiding op incidentbestrijding afhangt van de risico’s die we redelijkerwijs
Programmalijnen
kunnen verwachten. Deze risico’s moeten - hoe moeilijk ook door de snelle
De rode draden uit de analyse hebben we vanuit de leidende principes vertaald
veranderingen - doorlopend en zo nauwkeurig mogelijk in kaart worden gebracht
naar vier programmalijnen. Langs deze programmalijnen beschrijven we onze
(de opmaak van een zogeheten dynamisch risicoprofiel). Daarnaast moeten we
prioriteiten en ambities in hoofdstuk 3:
risicogericht te werk gaan: welke risico’s zijn het grootst en verdienen de meeste aandacht?
1.
Risicogerichte preventieve brandweerzorg •
Dit hangt samen met de laatste rode lijn: de brandweer kan niet alles (alleen). Als
2.
we als samenleving te weinig inzetten op preventie en risicogerichtheid, levert dat
Solide organisatie van de repressieve brandweerzorg • Hoe organiseren we ons zo dat we bij incidenten zo snel en goed mogelijk
meer incidenten op dan de brandweer aan kan. Daarnaast kan de brandweer niet ‘overal’ van zijn. Dit is niet alleen onwenselijk, het is organisatorisch ook onmogelijk. Daarom moet op bestuurlijk niveau, gevoed door politiek-maatschappelijke
Hoe voorkomen we zoveel mogelijk (schade door) incidenten?
kunnen komen helpen? 3.
Brandweerzorg in verbinding met de samenleving • Hoe werken we samen met de maatschappij om de brandweerzorg te
discussie, doorlopend worden bepaald welke brand- en veiligheidsrisico’s wel
verbeteren?
en niet aanvaardbaar zijn en wat de inwoners van Groningen van de brandweer
4. Duurzame bedrijfsvoering
mogen en kunnen verwachten. Ten slotte zijn alle partijen in de samenleving
•
Hoe maken en houden we de brandweerorganisatie toekomstbestendig?
nodig om goede brandweerzorg te realiseren, van overheden die de fysieke veiligheidsrisico’s bij ruimtelijke ontwikkelingen goed in kaart brengen tot inwoners die rookmelders ophangen en ondernemers die (brand)veiligheidsafwegingen betrekken bij de keuzes die ze maken. 11
Organisatieplan Brandweerzorg Groningen 2023-2026
02
Inhoud
Brandweerzorg in samenhang
Hoe verhouden het organisatieplan en het dekkingsplan zich tot elkaar?
Dit hoofdstuk gaat verder in op de verhouding tussen dekkings- en organisatieplan. Dit doen we door de nieuwe methodiek van het dekkingsplan toe te lichten,
Brandweerzorg gaat allang niet meer alleen over de hoeveelheid rode auto’s en
waarover paragraaf 1 gaat. Vervolgens beschrijven we in paragraaf 2 dat onder
hoe snel die bij een brand zijn. In plaats daarvan is het een veiligheidsketen (zie fig
andere deze methodiek in een aantal gebieden in onze regio aanleiding was om
1. in paragraaf 1.1) waarbij de ene kant over het monitoren, op waarde schatten en
de (kwaliteit van) brandweerzorg verder te onderzoeken. Ten slotte gaat paragraaf
beperken van risico’s gaat (risicobeheersing, de ‘voorkant’) en de andere kant over
3 over de nieuwe beleidscyclus brandweerzorg waarin eveneens de voor- en
het voorbereiden op, bestrijden en beheersen van de effecten van een incident als
achterkant van de veiligheidsketen met elkaar worden verbonden.
dat zich toch voordoet (incidentbestrijding, de ‘achterkant’). Het dekkingsplan beschrijft vooral deze achterkant door inzicht te geven in onze huidige snelheid en slagkracht. Dit organisatieplan beschrijft het geheel van brandweerzorg, waaronder de voorkant. Met samenhangende maatregelen aan de voor- en achterkant wordt een bij de regio passend niveau van brandweerzorg geboden, met speciale aandacht voor de uit het dekkingsplan volgende aandachtsgebieden- en objecten8.
8. Dit zijn gebieden of objecten waarbij wij bijvoorbeeld niet voldoen aan de wettelijke opkomsttijd. Zie deel III, Regionaal Dekkingsplan, H4.2.
Inhoud
2.1 Dekkingsplan via nieuwe methodiek Het eerder beschreven inzicht om brandweerzorg in samenhang te zien heeft
Allereerst worden de genormeerde opkomsttijden per (CBS9-)gebied in kaart
geleid tot de nieuwe Landelijke uniforme systematiek voor dekkingsplannen.
gebracht (Gebiedsgerichte Opkomsttijden – GGO) in plaats van per object. Dit
Deze systematiek voor een gebiedsgerichte benadering geeft een betrouwbaar
levert in principe een realistischer beeld van de benodigde brandweerzorg op,
instrument dat inzicht biedt in prognose en realisatie van gebiedsgerichte
omdat de brandweerzorg niet meer op het meest risicovolle object in een gebied
opkomsttijden, inclusief de motivatie van afwijkingen en flankerend beleid.
wordt ingericht, maar op het risiconiveau van het gehele gebied. Voor objecten met
Daarnaast wordt ook gekeken naar capaciteit, werkdruk en paraatheid. De
een hoger risico (aandachtsobjecten), bijvoorbeeld aanleunwoningen, kunnen ook
systematiek kent daarmee twee grote verschillen met de tot nu toe gebruikelijke
versterkte en gerichte preventieve maatregelen worden genomen (dus verbinding
systematiek van objectgebonden opkomsttijden.
met de voorkant) waardoor een iets langere opkomsttijd acceptabel kan zijn. Dit kan gaan van aandacht vragen voor het versterken van de BHV-organisatie in een verzorgingstehuis (voorkant) tot meerzijdig aanrijden in een bepaald gebied
“De voorliggende handreiking is een product van een lang zoekproces, waar velen vanuit de brandweerorganisatie jarenlang hun bijdrage aan hebben geleverd. Ook vanuit de vakbonden en vakorganisaties is er veel tijd en energie aan besteed. Dat maakt dat deze handreiking ook door hen onderschreven is als ‘meetinstrument’ om de brandweerzorg cyclisch en periodiek bespreekbaar te maken in de Ondernemingsraad, het Algemeen Bestuur en gemeenteraden.” - Brandweer Nederland
(achterkant). Ten tweede is de methodiek cyclisch-periodiek ingericht, waardoor er jaarlijks een evaluatie van de brandweerzorg plaatsvindt met bestuurders en raden (zie paragraaf 3). VRG heeft als een van 6 pilotregio’s het nieuwe dekkingsplan volgens de nieuwe systematiek opgesteld. De eerdere constatering dat in onze regio de dekking schraal is ingericht verandert met de wijziging van de methodiek niet. Dit uit zich ook in een aantal aandachtsgebieden- en objecten waarbij de repressieve brandweerzorg – hoe snel is er adequate hulp? – volgens het dekkingsplan niet volstaat10. Voor deze gebieden zijn extra aandacht en aanvullende maatregelen nodig. In hoofdstuk 3 gaan we op de respectievelijke programmalijnen in die dit flankerende beleid vormgeven. 9. Centraal Bureau voor de Statistiek 10. Zie noot 8.
13
Organisatieplan Brandweerzorg Groningen 2023-2026
Inhoud
2.2 Onderzoeksgebieden De huidige spreiding van brandweerposten in de regio Groningen is historisch
Baflo/Winsum
zo gegroeid, dus van vóór de diverse gemeentelijke herindelingen en het
De kazerne van de post Baflo dateert uit 1930 en is afgeschreven. Er staat in 2022
regionaliseren van de brandweer. Het merendeel van de posten staat op een
een kleine renovatie gepland waardoor de kazerne nog een aantal jaren mee
logische plek vanwege het brandrisicoprofiel, de beschikbaarheid van vrijwilligers,
kan. Omdat de kazerne aan vervanging toe is en de post Winsum relatief dichtbij
de dekking in het omliggende gebied en de slagkracht voor de gehele regio. Maar
ligt, is dit een onderzoeksgebied geworden. Er zijn twee scenario’s onderzocht.
voor een aantal posten was het de vraag of zij zouden passen in de toekomstige
Het eerste scenario is het behouden van beide posten, het tweede scenario het
ontwikkelingen van de brandweerzorg. Daarom is op die locaties explicieter
samenvoegen van beide posten op een locatie tussen Baflo en Winsum in, waarbij
gekeken naar de meest optimale uitvoering van de brandweerzorg.
voor de optimale dekking de voorkeur is uitgegaan naar een kazerne in de buurt van Ranum. Omdat hier geen locatie beschikbaar was, leek bedrijventerrein Het Aanleg
In eerste instantie zijn er drie criteria geformuleerd waarop we onze
het beste alternatief. Uit onderzoek is echter gebleken dat de brandweerzorg bij
brandweerposten hebben getoetst:
samenvoeging in kwaliteit terugloopt. Dit komt vooral doordat de opkomsttijd bij Garnwerd en Warffum wordt overschreden volgens de landelijke systematiek.
•
Er zijn nieuwbouwplannen voor de kazerne van een post;
Voor 8 van de 12 aandachtsobjecten gaat een nog langere opkomsttijd gelden,
•
Het gebied heeft volgens de landelijke systematiek voor dekkingsplannen een
terwijl deze nu al onvoldoende is. Daarnaast zijn er door de huidige ontwikkelingen
lage dekkingsgraad in relatie tot de aanwezige risico’s;
(schaarste bouwmaterialen, krapte arbeidsmarkt, inflatie etc.) veel financiële
•
Het gebied heeft volgens de landelijke systematiek voor dekkingsplannen een
onzekerheden. Het advies is daarom om beide posten te behouden, waarbij er op
grote overlap in dekkingsgebied met een omliggende post qua opkomsttijd.
termijn nieuwbouw komt voor de post in Baflo.
Uiteindelijk bleven er drie gebieden over waarvoor intensiever onderzoek naar de
Oude Pekela/Nieuw Pekela
kwaliteit van brandweerzorg nodig bleek:
Omdat deze beide posten dicht bij elkaar liggen en dus overlap hebben in hun dekkingsgebied, waren zij een onderzoeksgebied. Er zijn uiteindelijk twee
•
Baflo/Winsum
scenario’s onderzocht11. Het eerste scenario is het behouden van beide posten,
•
Oude Pekela/Nieuwe Pekela
het tweede scenario is het samenvoegen van beide posten op een locatie
•
Musselkanaal
tussen de huidige posten in. Uit onderzoek is gebleken dat samenvoegen in termen van bedrijfsvoering mogelijk is en dat de kwaliteit van brandweerzorg
In deze gebieden zijn de meest relevante scenario’s getoetst op gevolgen voor opkomsttijd, slagkracht, huisvesting, bedrijfsvoering en financiën.
14
11. Oriënterend is nog gekeken naar het sluiten van één van de twee posten, maar dit bleek geen reeël scenario.
Organisatieplan Brandweerzorg Groningen 2023-2026
Inhoud
naar verwachting minder wordt maar voldoende blijft. Er is echter geen acute noodzaak tot samenvoegen, omdat de eerstvolgende renovatieplanning pas in 2035 (Nieuwe Pekela) en nieuwbouwplanning in 2048 (Oude Pekela) is. Daarnaast zijn er door de huidige ontwikkelingen (schaarste bouwmaterialen, krapte arbeidsmarkt, inflatie etc.) veel financiële onzekerheden. Het advies is daarom om beide posten te behouden, waarbij op termijn naar samenvoeging kan worden gekeken. Ondertussen zullen we de samenwerking tussen beide ploegen al verder intensiveren. Musselkanaal Het gebied rondom Musselkanaal heeft een lage dekkingsgraad in relatie tot de aanwezige risico’s en was daarom een onderzoeksgebied. Er zijn in onze regio twee relevante posten voor Musselkanaal, namelijk de post Stadskanaal in het noorden en de post Ter Apel in het zuiden. Daarnaast kan vanuit het westen ook de post 2e Exloërmond (Veiligheidsregio Drenthe) in actie komen. Deze positie heeft drie scenario’s opgeleverd. Het eerste scenario is het accepteren van de huidige dekking, het tweede scenario is het verplaatsen van de post Ter Apel richting Musselkanaal en het derde scenario is het oprichten van een nieuwe post in Musselkanaal.
Onderzoek heeft uitgewezen dat het oprichten van een nieuwe post in Musselkanaal de kwaliteit van brandweerzorg het meeste zou verhogen, maar er gaat veel tijd overheen voordat dit het geval is (denk aan samenstellen en opleiden van de ploeg, opdoen van ervaring, organisatie etc.) en de kosten ervoor zijn erg hoog. Het verplaatsen van de post Ter Apel richting Musselkanaal brengt de brandweerzorg in Musselkanaal tot ‘voldoende’ en is ook een verbetering voor een aantal aandachtsobjecten in Ter Apel. Daarnaast is het ook op gebied van bedrijfsvoering en financiën een gunstige optie, omdat er draagvlak is onder de vrijwilligers, het wervingsgebied door de beoogde ligging gunstig is en het financieel aanzienlijk voordeliger is (ongeveer vergelijkbaar met huidige situatie) dan wanneer er een nieuwe post in Musselkanaal wordt opgericht. Het advies is daarom om de post Ter Apel te verplaatsen richting Musselkanaal.
15
Organisatieplan Brandweerzorg Groningen 2023-2026
Inhoud
2.3 Beleidscyclus brandweerzorg De landelijk uniforme systematiek voor het dekkingsplan bevat ook een
referentiekader, bepaalt de opkomsttijd, neemt maatregelen en kiest zo nodig
beleidscyclus voor de brandweerzorg. Hiermee wordt in de toekomst ook
flankerend beleid.
het rapporteren en verantwoorden op landelijk uniforme wijze geregeld. De
Indien noodzakelijk worden bovengenoemde stappen deels opnieuw gedaan.
systematiek ziet er met twee cycli van inrichting en uitvoering, met daartussen de
Na definitieve vaststelling van het dekkingsplan door het Algemeen Bestuur,
bestuurlijke besluitvorming, uit als een soort ‘acht’ (zie figuur 2). Bij elkaar omvat de beleidscyclus zeven processtappen:
heeft de brandweer een opdracht en gaat het nieuwe dekkingsplan gelden. 5. Invoering, daar waar nodig aanpassing van het meldkamersysteem, (her) inrichting van de kazernes en/of kazernevolgordetabel (KVT), positionering van
1. Dekking bijstellen, vanwege de voorgeschreven termijn van 4 jaar of vanwege verandering van de risico’s of bepaalde vernieuwingen. De brandweer verkent de in- en externe ontwikkelingen en stelt een ‘concept-inrichting’ op met de landelijk ontwikkelde systematiek. Doorgaans zijn de bestaande kazernes uitgangspunt.
de voertuigen en aanpassing van de bezetting en de roosters. 6. Registreren van de gerealiseerde prestaties, volgens de landelijke sluitende systematiek, zoals het Besluit veiligheidsregio’s vraagt. 7. Vergelijken van de prestaties met de bestuurlijke opdracht zoals vastgesteld in stap 4. Het doel is te verantwoorden, te leren, afwijkingen te verklaren en zo
2. Beschrijven van de ‘concept-inrichting’ en de dekkingsprestaties die het
nodig de uitvoering of inrichting van de dekking bij te stellen. De frequentie
bestuur van de brandweer mag verwachten, gebaseerd op de factoren
waarmee deze stap wordt uitgevoerd, is minimaal een keer per 4 jaar. Dit is
snelheid, slagkracht, werkdruk en zekerheid.
wettelijk voorgeschreven. In een dekkingsplan kan de brandweer aanvullende
3. Beoordelen van de dekking gezien de kaders: opkomsttijd, slagkracht,
afspraken vastleggen.
afspraken met buurregio’s, bijstand en grootschalig optreden. Voor de
Deze laatste stap 7 geeft weer materiaal voor stap 1, de inrichting, en voor stap
opkomsttijd hanteert de brandweer het gemiddelde van de bandbreedte in de
5, de uitvoering.
opkomsttijden. Deze derde stap leidt tot een concept-dekkingsplan.
16
4. Bestuurlijke besluitvorming, waaronder de zienswijze van de gemeenteraden.
In de praktijk zal het dekkingsplan een dynamisch karakter hebben en zullen
Het Algemeen Bestuur bepaalt haar ambitieniveau voor de dekking, na
onderdelen regelmatig veranderen, gezien de ontwikkelingen in de omgeving
verkregen inzicht in de opkomsttijden met de branchehandleiding als
(bijvoorbeeld wijziging van risico’s of in de infrastructuur) en bij de brandweer.
Organisatieplan Brandweerzorg Groningen 2023-2026
Inhoud
In stap 4, bestuurlijke besluitvorming, stelt het bestuur de opdracht aan de brandweer vast. De brandweer gaat dus aan de slag met, en geeft verantwoording over, haar prestaties in relatie tot de door het Algemeen Bestuur vastgestelde opkomsttijden. Dat wijkt af van de huidige situatie, waarin de tijden in het Besluit veiligheidsregio’s de beoordelingsgrond voor de brandweer vormen, ook al heeft het bestuur anders beslist en op basis van haar beslissing middelen toegewezen. Parallel aan stap 5, invoering, vraagt het dekkingsplan om de inzet van risicobeheersing. De brandweer kijkt, hoe bij locaties of situaties die op grond van de besluiten van het Algemeen Bestuur niet voldoen aan de norm voor de dekking, andere acties uit de voor- en achterkant van de veiligheidsketen kunnen worden ingezet. In deze cyclus worden bestuur en gemeenteraden periodiek geïnformeerd over de actuele kwaliteit van de brandweerzorg, waarna er ook bijsturing kan plaatsvinden. Dit past bij het eerdergenoemde continu monitoren en analyseren van nieuwe risico’s (‘dynamische risicoprofielen’) in een steeds sneller veranderende wereld, maar ook bij het inzicht dat brandweerzorg van de gehele samenleving is. Het bestuur beschikt hiermee over de juiste informatiepositie om het niveau van brandweerzorg in de regio te bepalen en eventuele (rest)risico’s te accepteren.
Fig. 2: Beleidscyclus brandweerzorg (‘acht’) 17
Organisatieplan Brandweerzorg Groningen 2023-2026
03
Inhoud
Ambities realiseren
Wat gaan wij de komende jaren doen om te kunnen anticiperen op ontwikkelingen
onderwerpen vallen onder meerdere lijnen. Zo betekent meer inzicht willen hebben
die effect hebben op de brandweerzorg in onze regio?
in de meest relevante risico’s (lijn 1) dat we goede relaties met onze partners nodig hebben (lijn 3). En willen we onze paraatheid garanderen (lijn 2), dan kunnen we niet
De ambities uit de visie en het flankerend beleid bij het dekkingsplan worden
zonder duurzaam inzetbare mensen en middelen (lijn 4).
uitgewerkt langs de volgende programmalijnen: Per programmalijn benoemen we onze ambities voor de nabije en verdere 1. 2.
Risicogerichte preventieve brandweerzorg
toekomst aan de hand van de volgende vier vragen:
•
1.
Wat betekent deze lijn?
Solide organisatie van de repressieve brandweerzorg
2.
Wat doen we nu?
• Hoe organiseren we ons zo dat we bij incidenten zo snel en goed mogelijk
3. Wat gaan we nieuw doen?
Hoe voorkomen we zoveel mogelijk (schade door) incidenten?
kunnen komen helpen?
4. Wat willen we in de verdere toekomst gaan doen?
3. Brandweerzorg in verbinding met de samenleving • Hoe werken we samen met de maatschappij om de brandweerzorg te verbeteren? 4. Duurzame bedrijfsvoering •
Hoe maken en houden we de brandweerorganisatie toekomstbestendig?
Met de beantwoording van deze vragen geven wij als brandweer ons professionele advies over de inrichting van passende en toekomstbestendige brandweerzorg. Met de vaststelling van het dekkingsplan bepaalt het Algemeen Bestuur het huidige niveau van brandweerzorg. Met de vaststelling van het organisatieplan stemt het Algemeen Bestuur in met de wijze waarop we de ambities uit de visie vertalen naar
Zoals bij elke indeling is ook de indeling van de onderwerpen onder de
acties voor de periode 2023-2026. De daadwerkelijke realisatie zal afhankelijk zijn
programmalijnen niet altijd scherp te maken. De programmalijnen hangen nauw
van de beschikbare (financiële) middelen. Hiervoor maken een verbinding met de
met elkaar samen, zijn van invloed op elkaar en hebben elkaar nodig. Sommige
begrotings- en meerjarencyclus.
Inhoud
3.1 Risicogerichte preventieve brandweerzorg Wat betekent deze lijn?
voor een woonwijk. We hebben praktische handreikingen voor overheden bij het
Een brand die niet ontstaat, hoeft ook niet te worden geblust. Brandpreventie is
opstellen van Omgevingsplannen of -verordeningen. Daarnaast adviseren we bij
daarom letterlijk van levensbelang. Maar niet alle incidenten zijn te voorkomen.
ruimtelijke initiatieven van overheden, bedrijven of particulieren over aspecten van
Daarnaast is de kans op een klein incident, brand in een keukenblok, groter dan de
externe veiligheid, de beschikbaarheid van voldoende bluswater en een goede
kans op een groot incident – brand in een heel woningblok. Om zoveel mogelijk
bereikbaarheid voor hulpdiensten.
branden en incidenten te voorkomen, bewegen we daarom steeds meer richting risicogerichte preventieve brandweerzorg. Dit betekent dat we door middel van een dynamisch regionaal risicoprofiel continu zicht willen houden op het ontstaan
Cijfers RB 2019 (gemiddeld jaar, pre-corona)
en de ontwikkelingen van risico’s, om op die manier verantwoord te kiezen waar we
Advisering bouw en gebruik 2944
moeten inzetten op voorkomen en/of bestrijden. Hiermee is deze programmalijn
Advisering Ruimtelijke Ontwikkeling en Milieu
ook een belangrijke vorm van flankerend beleid voor de uit het dekkingsplan
Toezicht activiteiten regulier 2713
voortkomende aandachtsgebieden- en objecten.
Inspecties Besluit Risico’s Zware Ongevallen (BRZO)
61
Advies en toezicht Evenementen
1468
148
Wat doen we nu?
Brandveilig Leven-activiteiten 200
Verreweg het meeste werk rondom deze lijn wordt verricht door de sector
Woonproblematiek (hoarding)
Risicobeheersing (RB)12. Het werk van RB komt tot uiting via adviseren van en/of
Handhavingszaken
80
incl. BRZO 10
toezichthouden op medeoverheden, bedrijven en particulieren op met name het gebied van brandveiligheid. Het adviseren krijgt op verschillende manieren vorm. Zo dragen we brand- en fysieke veiligheidsadviezen aan bij multidisciplinair adviezen aan overheden bij de inhoud en vaststelling van hun omgevingsbeleid en (integrale) veiligheidsplannen. In beleidsstukken wordt aangestuurd op het duidelijk formuleren van het belang van veiligheid in ruimtelijke afwegingen - denk aan de risico’s van een bepaalde locatie 19
12. Ter bevordering van de leesbaarheid zal in de tekst afwisselend ‘sector Risicobeheersing’ en ‘we’ worden gebruikt – dit geldt ook wanneer andere sectoren ter sprake komen.
Organisatieplan Brandweerzorg Groningen 2023-2026
Inhoud
Ook bij evenementen brengen we adviezen uit. Hiervoor is begin 2022 de
brandveilig gebruik van gebouwen en evenementen. Hierbij gaan we risicogericht
Leidraad multi-advisering evenementen opgesteld. Hierin is opgenomen hoe de
te werk: aan locaties en evenementen met de meeste of grootste risico’s wordt de
hulpdiensten onderling (gaan) samenwerken en wordt ook de wisselwerking tussen
hoogste prioriteit gegeven.
gemeente en hulpdiensten beschreven. Een specifieke taak van RB is het toezicht op de grote (chemie)bedrijven en Een bredere vorm van adviseren vindt plaats via de programma’s Brandveilig
opslagen onder het BRZO-regime14. De provincie is hier bevoegd gezag. RB voert
Leven en Brandveilig Ondernemen. Deze brengen respectievelijk inwoners en
dit werk uit voor de drie noordelijke provincies samen met de Omgevingsdienst
ondernemers bewustwording van brandpreventie en handelingsperspectieven bij
Groningen en de Nederlandse Arbeidsinspectie. Ook heeft VRG de zelfstandige
incidenten bij en versterken daarmee de zelfredzaamheid (zie ook lijn 3).
bevoegdheid om bedrijven die een bijzonder risico hebben aan te wijzen tot het operationeel hebben van een bedrijfsbrandweer15. Momenteel is een viertal
“Ik voorzie dat we de komende tijd veel eerder bij allerlei bouw- en ruimtelijke ordeningsprojecten betrokken zullen zijn. Op die manier kunnen we bij nieuwbouwplannen breed en integraal adviseren: niet alleen ‘kale’ brandveiligheid (bouwmaterialen, sprinklers), maar ook bereikbaarheid voor hulpdiensten, bluswatervoorzieningen, stoplijnen tussen gebouwen en ga zo maar door. Dit verkleint de risico’s op (grote) incidenten aanzienlijk, al denken we ook mee over welke risico’s zich voordoen wanneer er toch gered of geblust moet worden. Op deze manier zijn we risicogericht georganiseerd en kunnen medeoverheden, ontwerpers, bouwbedrijven en ook eindgebruikers op onze expertise rekenen.”
bedrijven op het bedrijventerrein Oosterhorn in Delfzijl hiervoor aangewezen.
BRZO-locaties per gemeente (2022) Eemsdelta 13
Groningen 1
Midden-Groningen
5
Oldambt 1
Het Hogeland
2
Westerkwartier
Veendam 2
1
Westerwolde 1
- Ronald Hollander (veiligheidsconsulent) Op het gebied van toezicht toetsen we omgevingsvergunningen en vergunningen voor grotere evenementen, waarbij regelgeving zoals het Bouwbesluit13 zorgt voor de technische details van het toetsingskader. Met gemeenten maken we jaarlijks afspraken over de locaties waarop toezicht wordt gehouden en over het
20
13. Het Bouwbesluit is een verzameling technische en andere voorschriften die gelden voor het bouwen van een bouwwerk en het gebruiken van een bouwwerk, bijvoorbeeld voor woningen, kantoren, winkels en ziekenhuizen. Het Bouwbesluit bevat o.a. voorschriften over veiligheid, gezondheid, bruikbaarheid, energiezuinigheid en milieu. 14. Besluit Risico’s Zware Ongevallen 15. Een bedrijfsbrandweer start in een zeer vroeg stadium (binnen 6 minuten) met de bestrijding van een incident om de effecten zo beperkt mogelijk te houden.
Organisatieplan Brandweerzorg Groningen 2023-2026
Inhoud
Naast het adviseren en toetsen van externe partijen is RB ook verantwoordelijk voor
In lijn met deze aanpassingen ligt er een grotere rol voor RB voor de continue
het onderhouden van het dynamisch regionaal risicoprofiel zoals dat is genoemd
bijstelling van het dekkingsplan volgens de nieuwe GGO-methodiek16 wanneer
in het Veiligheidsplan 2020-2024. Dit is de basis voor de werkzaamheden en
nieuwe ontwikkelingen daarom vragen. Dit betekent ook dat RB met flankerend
prioriteiten van de sector Crisisbeheersing (CB), waardoor aansluiting van RB bij
beleidsadvies passende brandweerzorg mogelijk maakt voor de uit het
de beleidscyclus van CB van belang is. Een deel van deze geïdentificeerde risico’s
dekkingsplan volgende aandachtsgebieden- en objecten. Hiervoor zullen we
heeft betrekking op brandweerzorg.
onder andere gebruik maken van de Risico Analyse Monitor (RAM). De RAM is een instrument om aan de hand van een realistisch brandscenario tot een eenduidige
Wat doen we nieuw?
risicoanalyse te komen, inclusief inzetrisico’s- en strategieën. Hierbij wordt op
Om de beweging naar risicogericht werken te versnellen en de zich steeds sneller
een heldere manier duidelijk welke maatregelen getroffen kunnen worden om het
opvolgende ontwikkelingen – zoals de energietransitie en klimaatverandering – bij
object veiliger te maken. Verder valt te denken aan dubbelzijdige alarmering van
te benen, wordt de personele inzet binnen RB en binnen de bestaande formatie
posten in een gebied met beperkte bluswatervoorzieningen of gebiedsgericht
op onderdelen aangepast. Dit gebeurt onder andere door verdere differentiatie
intensiveren van toezicht en advisering (plusadviezen). Ook hebben we verscherpte
in toezichthouders, het aantrekken van adviseurs gespecialiseerd in het in kaart
aandacht voor portiekflats vanwege de grotere risico’s bij brand en voor de zeer
brengen van de nieuwste risico’s en verdere implementatie van informatiegestuurd
grote evenementen die in aantal toenemen.
en projectmatig werken. De laatste jaren neemt het aantal vragen dat we rechtstreeks van inwoners ontvangen toe. Ook bij situaties als personen met verward gedrag en hoarding wordt de brandweer in het kader van brandveiligheid in toenemende mate door een gemeente en/of de GGD meegevraagd voor een controle. Voor al onze advies- en toezichtstaken zullen we nog scherper doordenken waar de risico’s liggen en waar we dus de (extra) inzet op willen plegen. Om hier voldoende ruimte voor te kunnen maken plegen we minder of geen inzet op de onderdelen waar we het risico lager inschatten. Dit zal in de praktijk betekenen dat we bijvoorbeeld bij bepaalde objecten geen brandveiligheidsadviezen meer geven of de toezichtsintensiteit verlagen. Het beoordelen of de inspanningen (nog) effectief en noodzakelijk zijn maakt onderdeel uit van de periodieke beleidscyclus brandweerzorg (de ‘onderkant van de 8’, zie fig. 2) waarop RB aangesloten is.
16. Gebiedsgerichte Opkomsttijden: zie paragraaf 1 van hoofdstuk 2. 17. Dit is de meest basale brandweerzorg die wij leveren, zoals het bestrijden van woning- of bedrijfsbranden. Zie het taakveld Brand in ‘Basisgegevens Brandweerzorg Groningen in beeld’ voor een overzicht.
21
Organisatieplan Brandweerzorg Groningen 2023-2026
Inhoud
Met de eerdergenoemde programma’s Brandveilig Leven en Brandveilig
niet haalbaar om deze vorm van brandweerzorg in alle gemeenten aan te bieden.
Ondernemen leggen we meer de link met het multidisciplinaire programma Eerste
De Risk Factory is een concept uit Twente rondom brandveiligheidseducatie voor
Hulp Ben Jezelf. Naast brand kunnen zich immers veel meer incidenten voordoen
het primair onderwijs. Ook hier geldt dat we hebben bekeken of dit in onze regio
waarbij snel handelen van betrokkenen veel winst op kan leveren. We zetten met
kan worden opgezet, maar in afstemming met het bestuur is besloten om dit niet
deze programma’s vooral in op drie doelgroepen met een hoger risico op en bij
te doen.
incidenten: senioren, studenten en minder-zelfredzamen. Een ander voorbeeld van het risicogerichter werken is dat we graag deelnemen
Overzicht
aan een nog in te richten multidisciplinair haventeam in de Eemshaven, waarin
Wat gaan we nieuw doen?
we passende brandweerzorg in het havengebied met relevante partners willen
•
bespreken.
Een kwalitatieve herstructurering van de sector Risicobeheersing inzetten.
•
Meer en kwalitatief hoogwaardiger risicoanalyse toepassen om
Wat willen we in de verdere toekomst gaan doen?
passende brandweerzorg in het algemeen maar in het bijzonder voor
Om een zo groot mogelijke bijdrage aan (brand)veiligheid te leveren, moet de
aandachtsgebieden- en objecten volgend uit het dekkingsplan te
brandweer zo vroeg mogelijk aan tafel zitten bij grote ruimtelijke ontwikkelingen. Uitgangspunt is dat veranderende risico’s als gevolg van dergelijke ontwikkelingen
organiseren. •
Scherpere keuzes maken in de taakuitvoering waardoor we (nog) meer
met basisbrandweerzorg op te vangen moeten zijn en dat we geen extra
aandacht kunnen besteden aan risicovolle objecten en situaties en
(specialistische) repressieve capaciteit organiseren. De implementatie van de
minder of geen aandacht geven aan situaties waar we de risico’s lager
17
Omgevingswet zal op dit proces grote invloed hebben. Zo verandert de manier waarop we met overheidspartijen samenwerken in het ruimtelijk domein, krijgt
inschatten. •
VRG een uitbreiding van de wettelijke adviestaak op milieubelastende activiteiten en wijzigt de verantwoordelijkheid voor het Risicoregister Gevaarlijke Stoffen.
De sector Risicobeheersing laten aansluiten bij de beleidscyclus brandweerzorg en de beleidscyclus van de sector Crisisbeheersing.
•
De programma’s Brandveilig Leven en Brandveilig Ondernemen
Onderzoek van CEBEON heeft uitgewezen dat de Omgevingswet een toename van
verbinden aan het multidisciplinaire programma Eerste Hulp Ben Jezelf
de risicobeheersingstaken voor de Veiligheidsregio’s betekent. Op het moment
met de focus op de risicogroepen senioren, studenten en minder-
dat we hier een scherper beeld bij hebben zal moeten worden bepaald welke
zelfredzamen.
consequenties dit heeft voor de taakuitoefening c.q. de begroting. Wat willen we in de verdere toekomst gaan doen? Anderzijds gaan we na twee pilots niet verder met buurtgerichte brandweerzorg en de Risk Factory. De buurtgerichte brandweerzorg in de gemeenten Westerwolde en
•
Implementatie van de Omgevingswet realiseren en daarvoor extra formatie voor de sector Risicobeheersing inzetten.
Groningen werd positief gewaardeerd, maar het blijkt organisatorisch en financieel
22
Organisatieplan Brandweerzorg Groningen 2023-2026
Inhoud
3.2 Solide organisatie van de repressieve brandweerzorg Wat betekent deze lijn?
voor te bereiden op de meest voorkomende incidenten die we wél kennen en
Hoe goed we ook proberen incidenten te voorkomen, ze zullen er altijd zijn. Daarom
aankunnen. Woningbrand. Iemand te water. Een verkeersongeluk. We zijn daarmee
is er een solide, stevig georganiseerde brandweer nodig die dag en nacht klaarstaat
sober en doelmatig georganiseerd. In ons vakbekwaamheidsprogramma
om mens en dier hulp te bieden. Deze hulp bestaat uit het bestrijden van branden,
houden we daar rekening mee. Bij complexere incidenten vertrouwen we op
maar ook uit het bevrijden van mensen uit voertuigen bij verkeersongevallen, het
ons improvisatievermogen c.q. kennen we onze beperkingen. We bewegen
redden van mensen of dieren die te water zijn geraakt of ingrijpen als er iets misgaat
er naartoe dat flexibel en wendbaar te doen, zodat we veerkrachtig zijn in een
met gevaarlijke stoffen. Om deze hulp te leveren zijn we afhankelijk van de inzet van
steeds complexere wereld. We zijn de enige organisatie die in korte tijd, 24 uur per
750 vrijwilligers, die in de regio paraat staan, en van 90 beroeps die in Groningen
dag, georganiseerd veel mensen op de been kunnen brengen waarmee we een
stad 24/7 een snelle uitruk garanderen.
basisinfrastructuur voor veiligheid vormen. We zijn dus first responder en last resort. Wat doen we nu?
‘First responder, last resort’
De repressieve brandweerzorg is het domein van de gelijknamige sector
Bij incidenten, groot en klein, is de brandweer als eerste ter plaatse en
Brandweerzorg. Conform artikel 25 van de Wet veiligheidsregio’s18 hebben we onze
vormt ze het laatste vangnet – daar staan we voor. Dit is alleen mogelijk door
taken ondergebracht in vier taakvelden:
de maatschappelijke betrokkenheid, professionele inzet en paraatheid van zowel onze beroepsbrandweer als onze honderden vrijwilligers. Voor onze
•
Brandbestrijding (Brand)
regio geldt: zonder vrijwilligers geen brandweer.
•
Hulpverlening (HV)
•
Waterongevallenbeheersing (WO)
•
Incidentbestrijding Gevaarlijke Stoffen (IBGS)
Maar die stevigheid organiseer je niet zomaar. Door klimaatverandering, de energietransitie en vergrijzing moet de brandweer waarschijnlijk vaker, in andere samenstellingen en met andere risico’s in actie komen dan we van oudsher bedacht hebben. Ook wordt de wereld steeds ingewikkelder, waardoor we niet goed weten hoe het volgende incident eruit ziet. We kiezen ervoor ons vooral 23
18. Zie wetten.nl - Regeling - Wet veiligheidsregio’s - BWBR0027466 (overheid.nl)
Organisatieplan Brandweerzorg Groningen 2023-2026
Inhoud
Deze taken worden uitgevoerd door 840 repressieve brandweermensen (ongeveer 750 vrijwilligers en 90 beroeps), verdeeld over 39 posten. De posten Sontweg en Vinkhuizen in de stad Groningen worden door de beroeps bezet, de andere 37 posten zijn vrijwilligersposten. In totaal beschikt de brandweer over 46 parate tankautospuiten, 4 hulpverleningsvoertuigen, 7 redvoertuigen (hoogwerkers) en divers ander materieel. Het aantal alarmeringen bedraagt zo’n 4500 per jaar. In het deel ‘Basisgegevens Brandweerzorg Groningen in beeld’ worden alle kerngegevens gepresenteerd, inclusief visuele representatie van onderstaande taakvelden. Het taakveld brandbestrijding is het grootste taakveld. De belangrijkste opdracht: het redden van mensen en dieren die door brand in gevaar zijn en het voorkomen van uitbreiding naar belendingen c.q. andere brandcompartimenten. Voor de basisbrandweerzorg staan 46 tankautospuiten paraat in de regio. In geval van brand op hoogte, portiekflats of wanneer het een brand in een oude binnenstad betreft, wordt er ook een redvoertuig (hoogwerker) gealarmeerd. Hiervan zijn er 7 strategisch geplaatst in de regio. Voor het bestrijden van grotere of specifieke branden zijn er 2 schuimblusvoertuigen beschikbaar waarvan de grootste tot bijna 9000 liter water per minuut kan leveren19.
Daarnaast beschikken we over 4 grootschalige watervoorzieningen waarmee over een grote afstand veel water kan worden geleverd. Is er voor langere tijd veel brandweerinzet nodig, dan schalen we op naar Grootschalig Brandweer Optreden (GBO). Dit betekent dat meerdere pelotons een incident bestrijden. Hierbij levert de brandweer de algehele commandovoering. Voor het taakveld hulpverlening geldt dat alle tankautospuiten een standaardbepakking hebben om eenvoudige (technische) hulp mee te kunnen verlenen. Dit gaat van een liftsleutel om mensen uit liften te bevrijden tot hydraulische scharen om mensen uit voertuigen te knippen. Daarnaast zijn alle tankautospuiten uitgerust met hefkussens om hulp te kunnen verlenen bij een instorting na een aardbeving. Wordt het ingewikkelder, dan hebben we een aantal 19. Ter vergelijking: een tankautospuit kan met 1500-2000 liter water per minuut blussen.
24
Organisatieplan Brandweerzorg Groningen 2023-2026
Inhoud
hulpverleningsvoertuigen met specialistische kennis en materiaal. Twee van deze voertuigen hebben een kraan om bijvoorbeeld voertuigen mee uit het water te halen. Bij zeer complexe hulpverlening kunnen landelijke partners als het team STH (Specialisme Technische Hulpverlening) of USAR (Urban Search and Rescue) ons bijstaan. Het taakveld waterongevallenbeheersing betreft alle ongevallen die met mensen, dieren of voertuigen te water te maken hebben. Dit taakveld is als een drietrapsraket opgezet. De bemensing van een tankautospuit is in staat een zogeheten grijpredding uit te voeren. Dit kan tot ongeveer 15 meter van de kant en het water moet niet dieper dan 1,5 meter zijn. In moeilijkere gevallen kunnen er drie oppervlaktereddingsteams (OVRT) in actie komen die tot 200 meter uit de kant reddingen kunnen uitvoeren. Zij zijn risicogericht gestationeerd op drie plaatsen in de regio. Ten slotte is op de kazerne aan de Sontweg een bovenregionaal duikteam voor complexe incidenten ingericht. De functie van duiker wordt vanwege de hoge eisen aan opleiding en oefening en de intensiteit alleen uitgevoerd door beroepsbrandweermensen. Zij kunnen tot 15 meter diepte reddingen uitvoeren en rukken ook tot ver in Drenthe uit20. In het geval van incidenten met chemische stoffen of gaslekkages komt het taakveld Incidentbestrijding Gevaarlijke Stoffen in beeld.
Hierbij ligt de focus op het uitvoeren van reddingen - slachtoffers uit een gevaarlijke situatie halen - en indien mogelijk blussen en afdekken. Vanuit de basisbrandweerzorg beschikken alle tankautospuiten over vuilwerkpakken voor snelle reddingen. Ook kunnen zij zo’n 11 liter schuimvormend middel gebruiken voor kleine vloeistofbranden of het afdekken van een chemische stof. Daarboven hebben wij een gaspakkenteam en 2 schuimblusvoertuigen (SB’s) met elk 1000 liter schuimvormend middel aan boord. Ook maakt de brandweer op basis van gebiedsgebonden risico op vijf posten gebruik van chemiepakken. Tot slot is Groningen een van de landelijke steunpunten voor het CBRN-peloton (chemisch, biologisch, radioactief, nucleair). Dit peloton kan grotere groepen mensen ontsmetten. 20.Voor Zuid-Oost Groningen doen we een beroep op de duikers uit Emmen.
25
Organisatieplan Brandweerzorg Groningen 2023-2026
Inhoud
Wat gaan we nieuw doen?
kazernering en consignatie21 lijken we dit grotendeels te kunnen oplossen, maar hiertoe
Eén van onze belangrijkste eigenschappen is paraatheid. Zonder de bereidheid
gaan we pas concrete stappen zetten als er landelijk overeenstemming is bereikt over
van onze brandweervrijwilligers en beroepsbrandweermensen om dag en nacht
hoe dit gaat gebeuren en hoe dit wordt gefinancierd.
voor de samenleving paraat te staan zijn we (letterlijk) nergens. Toch staat deze paraatheid onder druk. Dit komt onder andere door krimp en vergrijzing. Hiervoor
Omwille van de paraatheid voegen we een derde categorie posten toe: de robuuste
ontwikkelen we een strategische personeelsplanning die analyseert hoe we hierop
post. Op dit moment hebben we twee categorieën, namelijk continu bezette posten
kunnen anticiperen, inclusief vierjarig wervingsprogramma.
(Sontweg en Vinkhuizen, beide in de stad Groningen) en 37 basisposten. Om onze paraatheid te verbeteren veranderen we risicogericht een aantal basisposten in
“Paraatheid is een spannend thema voor de komende jaren. Ik ben zelf zowel vrijwilliger (post Delfzijl) als dagdienstmedewerker bij VRG en kan dat goed combineren doordat ik de mogelijkheid heb om thuis te werken. Op die manier ben ik vaak ook beschikbaar voor een uitruk. Daarnaast geef ik in mijn post leiding aan de Jeugdbrandweer die een belangrijke kweekvijver voor toekomstige vrijwilligers vormt. Zo heeft de helft van de huidige vrijwilligers in Delfzijl ook bij de Jeugdbrandweer gezeten. Door in te zetten op flexibele werkplekken, technische slimmigheden en doorlopend verbinding te zoeken met de samenleving - zoals de Jeugdbrandweer doet – proberen we onze paraatheid op orde te houden.”
robuuste posten. Dit betekent dat de paraatheid in die posten expliciet georganiseerd wordt, bijvoorbeeld door het gebruik van (nieuwe) technische middelen en het inzetten van dagdienstmedewerkers en/of beroeps op het moment dat er onvoldoende vrijwilligers beschikbaar zijn. Hierdoor hebben deze posten een nagenoeg gegarandeerde opkomst en uitruk van een beperkt aantal minuten. Daarnaast is er een aantal specialismen in onze regio die, gezien de risico’s van het gebied, tijdig beschikbaar en dus robuust georganiseerd moeten zijn om een zo snel als mogelijke opkomst te garanderen. Eén type specialistisch voertuig betreft het hulpverleningsvoertuig: de HV. We beschikken nu over vier HV’s waarvan twee met en twee zonder kraan. De standplaatsen van de HV’s zijn bepaald en bestuurlijk vastgesteld op basis van een opkomsttijdberekening met als uitgangspunt dat de gebieden met het hoogste risico in de meeste gevallen binnen een acceptabele tijd kunnen worden bereikt. De beide HV’s zonder kraan zijn aan vervanging toe, maar op basis van ons huidige risicoprofiel vinden we twee nieuwe HV’s niet nodig. In plaats daarvan willen we deze beide HV’s
– Erik Tillema (vakspecialist Techniek & Ontwikkeling en vrijwilliger post Delfzijl)
vervangen voor één HV met kraan, te plaatsen in het oosten van de provincie (de
We zullen ook het aantoonbaar ‘onverplichte karakter’ van brandweervrijwilligheid
oplossing die recht doet aan de voorkomende risico’s in dat specifieke gebied.
precieze stationeringslocatie wordt nog onderzocht). In het gebied Noord-West, waar één van de HV’s zonder kraan is afgeschreven, gaan we op zoek naar een innovatieve
moeten verenigen met onze ambitie om altijd paraat te zijn. Door de Europese deeltijdrichtlijn zijn er namelijk ontwikkelingen met betrekking tot de rechtspositie van de brandweervrijwilliger. Er moet voldoende verschil zijn tussen vrijwilligers en beroeps vanwege de verschillende beloningsstructuren. Door af te stappen van
26
21. Kazernering betekent dat iemand op de kazerne verblijft om snel te kunnen uitrukken. Consignatie is de tijd dat een brandweervrijwilliger niet bij de brandweer werkt en niet op de kazerne is, maar wel beschikbaar is voor uitrukken. Beschikbaar betekent dat de brandweer de vrijwilliger kan oproepen en dat de vrijwilliger op die oproep moet reageren. Het afstappen hiervan wordt ‘bouwsteen 1’ genoemd, verwijzend naar een juridisch advies aan de minister van Justitie en Veiligheid hierover.
Organisatieplan Brandweerzorg Groningen 2023-2026
Inhoud
Een andere aanpassing die we willen doen komt voort uit het onderzoek naar
lesstof goed aansluiten bij de belevingswereld van onze vrijwilligers en willen we
de inrichting van de bedrijfsvoering van Brandweerzorg Groningen Stad door
opgedane ervaring in de praktijk (bijvoorbeeld brandonderzoek) sneller verbinden
adviesbureau Advante (2021). Aanleidingen voor het beschouwen van de
met vakbekwaamheid. Hierbij liggen er veel kansen voor gamification en de inzet
bedrijfsvoering van de beroepsbrandweer waren de noodzaak om nieuwe locaties
van virtual reality, waarmee brandweermensen nu al op een aantal manieren worden
te ontwikkelen voor de huisvesting van de brandweer in de stad Groningen, het