04. Concept Jaarrekening PGZ 2022

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2022

22

•

Gezonde school Gezonde School is een evidence based methodiek die ingezet wordt om systematisch en planmatig aan gezondheid te werken. De GGD begeleidt scholen om deze aanpak te implementeren. Meer hierover is te lezen in het deelprogramma Adviseren over gezonde wijken, dorpen en steden, onder “Gezondheidsbevordering”.

•

Jij en Je Gezondheid in het primair en voortgezet onderwijs De organisatie van Jij en Je Gezondheid (JeJG) op het primair (PO) én voortgezet onderwijs (VO) is onderdeel van het reguliere werkproces van GGD Groningen. Op provinciaal niveau heeft ook in 2022 overleg plaatsgevonden tussen GGD, gemeenten en de Samenwerkingsverbanden VO om het onderwijs nog meer ontvankelijk te krijgen voor de uitvoering van JeJG. Op het primair onderwijs wordt Jij en Je Gezondheid vanaf 2022 gebruikt als methodiek bij het contact met ouders en jeugdigen.

•

Jij en Je Gezondheid in het Praktijkonderwijs De reguliere JeJG-vragenlijst is niet gevalideerd voor gebruik in het praktijkonderwijs. Daarom werd JeJG tot en met schooljaar 2021/2022 niet uitgevoerd binnen het praktijkonderwijs. Contact met deze leerlingen vond plaats in nauw contact tussen de JGZ en de school. In 2022 is een pilot uitgevoerd waarin het taalniveau van de vragenlijst is aangepast, zodat deze hopelijk goed begrepen wordt door leerlingen in het praktijkonderwijs. Alle leerlingen krijgen na de afname een gesprek. Dit verschilt met de reguliere werkwijze JeJG, waar alleen leerlingen op indicatie worden uitgenodigd. In deze pilot is zowel landelijke medewerking gevraagd als medewerking van de eigen JGZ-professionals met ervaring met deze doelgroepen. Vanaf eind 2021 zijn de aangepaste vragenlijst landelijk uitgerold in de regio’s waar JeJG wordt uitgevoerd. De volgende schoolniveaus waren in de gelegenheid om aan deze landelijke pilot mee te doen: VMBO-B, VMBO-K, VMBO-Gemengd, Praktijkonderwijs en VSO. Binnen GGD Groningen is deze pilot door de JGZ uitgevoerd in het Praktijkonderwijs op twee scholen in de gemeenten Veendam en Eemsdelta. Evaluatie in mei 2022 had een positieve conclusie. Met ingang van schooljaar 2022/2023 is er daarmee de mogelijkheid om JeJG op alle scholen voor Praktijkonderwijs uit te voeren.

•

Begeleiding bij schoolziekteverzuim Er is het afgelopen jaar tot dit moment een provinciale werkgroep actief rondom de inzet van de GGD op scholen, waarbij verzuimbegeleiding van jeugdigen die van school verzuimen door ziekte een belangrijk thema is. De werkgroep bestaat uit een vertegenwoordiging van GGD, samenwerkingsverbanden onderwijs en gemeenten. Met de wijziging in 2015 van het Basistakenpakket naar Basispakket Jeugdgezondheidszorg is een deel van de taken ondergebracht in de Jeugdwet en losgekoppeld van de basistaken van de GGD. Dat betreft onder andere het zogenaamde ‘maatwerk’ en de uitgebreide rol in verzuim op scholen Deze taken worden vanaf 2015 niet langer gefinancierd vanuit de gemeentelijke inwonersbijdrage GGD, maar kunnen worden ingekocht als facultatieve taak. De provinciale werkgroep is voornemens om medio 2023 een voorstel aan het Dagelijks Bestuur te doen om deze discussie af te ronden en nieuw beleid te maken rondom schoolverzuim, naar aanleiding van de opbrengst van het gehouden symposium ‘Schitteren door aanwezigheid’ in oktober 2022.

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2022

23

•

Consultatieteam Pesten Het Consultatieteam Pesten biedt ondersteuning aan scholen met (online) pestproblematiek, ondersteunt scholen bij het opstellen en uitvoeren van het schoolveiligheidsbeleid en heeft een consultatiefunctie voor ouders, scholen en professionals t.a.v. pestproblematiek. Het consultatieteam Pesten is in 2022 ingezet in de gemeenten Groningen, Oldambt en Westerwolde. Er zijn in 2022 drie basisscholen begeleid volgens de methode van het Consultatieteam Pesten en is het Consultatieteam Pesten vier keer benaderd voor consultatie en advies.

•

Plezier op school Plezier op School is een tweedaagse zomercursus voor aanstaande brugklassers. De cursus helpt het zelfvertrouwen en de sociale vaardigheden van kinderen te vergroten, zodat zij een goede start kunnen maken op het voortgezet onderwijs. Plezier op School heeft in 2022 plaatsgevonden in de gemeenten Groningen, Westerwolde en Eemsdelta. In totaal hebben 36 kinderen de cursus gevolgd, verdeeld over 5 groepen, waarvan 2 groepen speciaal voor kinderen met autismespectrumstoornissen.

Rijksvaccinatieprogramma In 2022 zijn alle vaccinaties van het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) doorgegaan, afgestemd op de landelijke richtlijnen. Vanaf eind 2019 zijn we in Nederland gestart met het aanbieden van een kinkhoestvaccinatie aan zwangere vrouwen: de 22-weken prik, gegeven vanaf de 22e week in de zwangerschap. Omdat het totaal aantal zwangeren in Nederland niet precies bekend is, is de vaccinatiegraad voor de 22-weken prik een schatting. Op landelijk niveau is deze vaccinatiegraad ingeschat op net geen 70%. Voor de provincie Groningen ligt deze vaccinatiegraad met ongeveer 83% een stuk hoger. Naast de reguliere vaccinaties uit het rijksvaccinatieprogramma zijn we in 2022 begonnen met de inhaalcampagne voor Humaan PapillomaVirus (HPV) vaccinatie voor jongeren. Alle kinderen ontvangen vanaf 2022 de uitnodiging voor de HPV-vaccinatie in het jaar dat ze 10 worden. In 2022 en 2023 krijgen daarnaast ook alle 12-18-jarigen (geboortejaren 2004 tot en met 2011) en vanaf januari 2023 alle 18-26-jarigen (geboortejaren 1996 tot en met 2003) die nog niet tegen HPV zijn gevaccineerd een uitnodiging voor de vaccinatie. Voor de JGZ betekende dit een grote extra inspanningsverplichting die we, anders dan gebruikelijk, op wat grotere locaties met veel menskracht vanuit alle disciplines binnen de JGZ hebben uitgevoerd en zullen gaan uitvoeren.

De landelijke Vaccinatie Alliantie blijft inzetten op het verhogen van de vaccinatiegraad. Dit wordt gedaan op verschillende actiepunten, waaronder het inzetten op kennisvergroting van professionals (o.a. in de JGZ opleidingsweek in 2022) en het tegengaan van desinformatie. GGD Groningen heeft ook in 2022, op basis van deze landelijke inzet, aandacht gehouden voor het verhogen van de vaccinatiegraad in onze eigen regio. GGD Groningen heeft contact onderhouden met de gemeenten om de vaccinatiegraad te monitoren.

Extra inzet voor gevluchte Oekraïners en verhoogde instroom PGA De JGZ van GGD Groningen heeft in het afgelopen jaar te maken gehad met een zeer verhoogde instroom in zowel de publieke gezondheid asielzoekers (PGA) als in de inzet voor gevluchte ouders en GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2022

24

kinderen uit Oekraïne. De inzet voor de PGA is verhoogd door de verschillende nood- en langdurige opvanglocaties in onze regio waarbij een hoge in- en doorstroom van asielzoekers is. De inzet voor Oekraïense kinderen (momenteel ruim 1100) heeft voor alle JGZ-teams impact gehad. Naast de verhoogde werkdruk en het anticiperen op een nieuwe groep betekent het ook een appèl op de flexibiliteit van onze medewerkers.

Wat heeft het gekost? Primitieve Actuele Jaarrekening Afwijking Begroting Begroting Deelprogramma baten of lasten Programma- onderdeel Gezond en veilig opgroeien lasten Totaal lasten

2022 18.260

2022 18.069

2022 20.124

2022 2.055

Gezond en veilig opgroeien baten baten Gezond en veilig opgroeien baten

-13.034 -5.226 -18.260 0 0 0 0

-13.034 -5.035 -18.069 0 0 0 0

-13.034 -6.900 -19.934 190 0 0 190

0 -1.865 -1.865 190 0 0 190

Reserve-mutaties

Inwonersbijdrage Overige baten Totaal baten Gerealiseerd saldo baten en lasten Toevoeging Onttrekking Gerealiseerd resultaat

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2022

25

2.5.

Deelprogramma Gezondheid beschermen en bevorderen

Wat houdt het deelprogramma in? Het deelprogramma Gezondheid beschermen en bevorderen van GGD Groningen omvat meerdere producten op het gebied van gezondheidsbescherming en veiligheid. De GGD houdt zich bezig met een tal van activiteiten op het gebied van gezondheidsbescherming, gezondheidsbevordering en veiligheid. Burgers beschermen als er risico’s zijn voor infectieziekten is een wettelijke taak van de GGD. Denk hierbij aan het beeld brengen en het voorkomen van besmettelijke ziekten, de screening op tuberculose en het afnemen van SOA-testen tijdens het spreekuur seksuele gezondheid. Naast het advies over gezond reizen, geeft GGD Groningen ook de benodigde vaccinaties. Openbare Geestelijke Gezondheidszorg (OGGz) is een vangnettaak van GGD Groningen en richt zich op zorgwekkende zorgmijders en personen met verward gedrag. Het gaat hierbij vaak om zeer complexe problematiek, waarbij bijvoorbeeld sprake is van overlast, vervuiling, verslaving, verwaarlozing en/of ernstige psychische problematiek. OGGz bevordert dat ook deze mensen de hulp en zorg krijgen die ze nodig hebben. Ook coördineren we voor een aantal gemeenten de lokale OGGz-netwerken en zorgen we voor afstemming met de ketenpartners. Het Verkennend Onderzoek voor gemeenten in het kader van de Wet verplichte GGZ, van kracht geworden op 1 januari 2020, wordt ook door OGGz-medewerkers in de meeste gemeenten uitgevoerd.

GGD Groningen heeft ook een centrale rol in het bewaken, beschermen en bevorderen van de gezondheid van asielzoekers en vergunninghouders in de regio. De forensische geneeskunde verzorgt de lijkschouwen voor gemeenten en voert de arrestantenzorg en sporenonderzoek bij verdachten of slachtoffers uit, op basis van een contract met politie en justitie. De forensisch artsen van de GGD beoordelen ook personen met verward gedrag of psychische zorgbehoefte, op verzoek van politie op de politiebureaus. Milieu en gezondheid richt zich op de invloed van het milieu op de gezondheid van bevolkingsgroepen. We geven adviezen over onder andere gevaarlijke stoffen, straling, geluid en geur in het binnen- en buitenmilieu, om daarmee een bijdrage te leveren aan een gezonde leefomgeving. Ook zetten we ons in voor een gezonde en veilige fysieke leefomgeving door te adviseren in het fysieke domein in het kader van de Omgevingswet bij de ontwikkeling van de Omgevingsvisie, -plan, -programma, en -verordening. Daarnaast adviseren we ook op andere ontwikkelingen met mogelijke gezondheidseffecten, zoals op gebied van klimaat, energie, landbouw, groen, water, circulaire economie en mobiliteit.

GGD is ook een Crisisdienst en kent daarom een aantal functies die 7 dagen per week 24 uur bereikbaar zijn (infectieziektebestrijding, gezondheidskundig adviseur gevaarlijke stoffen en forensische geneeskunde) en heeft een beoefend GGD Rampenopvangplan (GROP). Daarnaast wordt nauw samengewerkt met de GHOR. Vanwege Covid-19 is de taak van crisisdienst meer in beeld gekomen en landelijk is het thema Pandemische paraatheid op de agenda gekomen.

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2022

26

Wat hebben we bereikt? Antibioticaresistentie De ABR-bestrijding is vooral binnen het ABR-zorgnetwerk Noord-Nederland (ABRZNW NN) voortgezet. Zeer waarschijnlijk wordt de per januari 2024 aflopende subsidie omgezet in een structurele financiering. De acties binnen het ABR-zorgnetwerk richten zich met name op rationeel antibiotica voorschrijven bij huisartsen, in verpleeghuizen en ziekenhuizen en op infectiepreventie buiten het ziekenhuis. Dit is gericht op scholing en biedt voor infectiepreventie ook mogelijkheden voor actieve ondersteuning. De projecten richten zich naast ABR-preventie op infectiepreventie en hygiëne in het algemeen. We maken deel uit van de werkgroep regionaal signaleringoverleg ABR, waarmee regelmatig overleg plaatsvond. Als gevolg van de ontwikkelingen rondom Covid-19, ontstond in de regio Noord Nederland behoefte aan het gevraagd en ongevraagd geven van advies, gericht op infectiepreventie in de regionale keten van zorgaanbieders, vanuit een regionaal gremium van deskundigen op het gebied van infectieziekten.

De Stuurgroep Infectiepreventie Friesland (SIF) voor zorginstellingen in het werkgebied van Certe (Friesland), het Regionaal overleg Deskundigen Infectiepreventie en ArtsenMicrobioloog (REDIAM) voor zorginstellingen in het werkgebied van Certe (Groningen en Drenthe), GGD’en en de Infectiecommissie van het UMCG hebben daarom besloten om de bestaande krachten ten behoeve van Noord Nederland te bundelen in een nieuwe Regionale Adviescommissie Infectiepreventie NN (RAI NN). De RAI NN fungeert als loket om advies te vragen en advies te geven gericht op infectiepreventie in de regionale keten van zorgaanbieders. Met deze adviezen wordt draagvlak en impact van adviezen aan het netwerk van zorgaanbieders vergroot en de infectieveiligheid van patiënten/burgers in de regio bevorderd.

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2022

27

Infectieziektebestrijding Het jaar begon met een opleving van Covid-19 waar het team Infectieziektebestrijding en het Covidteam de eerste maanden van 2022 nog veel inzet op pleegden. De piek was half februari met bijna 20.000 geregistreerde besmettingen in een week. Vanaf begin april werd de daling van de besmettingen stevig ingezet. De coronabestrijding bleef inzet van dit team houden. Denk hierbij aan het bijhouden van ontwikkelingen in relatie tot het virus, het beantwoorden van vragen, testbeleid, analyse, informatievoorziening, het uitvoeren van testen, bron- en contactonderzoek en het vaccineren. Het team infectieziektebestrijding was o.a. nog actief in de afvlakkende coronagolf toen er op 24 februari 2022 een oorlog uitbrak in Oekraïne. Vanwege gezondheidsaspecten maakte het team deel uit van het Project Gemeentelijke Opvang Oekraïners (GOO). In mei werd in Nederland Mpox (voorheen Monkeypox) voor het eerst vastgesteld en aangemerkt als A-ziekte. Dit is gedaan om (vermoedelijke) nieuwe gevallen zo vroeg mogelijk te kunnen opsporen, verdachte gevallen te kunnen isoleren en maatregelen te nemen bij contacten, zoals monitoring en quarantaine, om verdere verspreiding te voorkomen. De GGD kreeg o.a. een taak in het informeren van huisartsen en het voorbereiden op het testen van mogelijke patiënten.

Het team infectieziektebestrijding hield nauwlettend de ontwikkeling van vogelgriep in de gaten. Deze uitbraak was over heel Europa het heftigste en langstdurende ooit en heeft ook veel vogels en pluimveebedrijven in Nederland getroffen. In onze provincie zijn elf pluimveebedrijven geruimd. De GGD plaatste informatie op de website, zoals vermijd contact met dode vogels, en wat te doen wanneer dode vogels worden aangetroffen. In het geval van een melding van een besmet bedrijf geven we gezondheidsadvies en zijn we betrokken bij het verstrekken van Tamiflu (een virusremmer) om te voorkomen dat mensen die in de stal werken/ruimen besmet raken met vogelgriep.

Tuberculosebestrijding We werken aan een toekomstbestendige TBC-bestrijding omdat het aantal TBC-gevallen afneemt, maar noodzakelijke expertise wel van belang blijft. GGD Groningen doet dit samen met GGD Drenthe en GGD Fryslân, met het UMCG Beatrixoord en met acht GGD‘en in het Regionaal Expertise Centrum Noord-Oost (REC). Groningen heeft hierin een belangrijke positie. De meeste cliënten zijn asielzoekers, gedetineerden, buitenlandse studenten en immigranten.

Seksuele Gezondheid Seksuele gezondheid volgt de hoofdlijn van het Nationaal Actieplan soa, hiv en seksuele gezondheid (2017 – 2022), waarin een integrale aanpak met een positieve benadering van seksualiteit centraal staat. In het activiteiten- en beleidsplan Sense Noord-Nederland en de vijfjaren doorkijk voor Sense Noord-Nederland 2017-2022 zijn concrete uitwerkingen opgenomen. De thema’s zijn soa- en hivbestrijding, seksuele gezondheid, seksuele vorming, voorkomen van ongewenste zwangerschap, tegengaan van seksueel geweld met specifieke aandacht voor kwetsbare groepen. Behalve het houden van spreekuren geven we voorlichting aan en organiseren we in het bijzonder activiteiten voor jongeren, migranten en mannen die seks hebben met mannen. Ook wordt samengewerkt met de afdelingen Jeugdgezondheidszorg en Gezondheidsbevordering om op verschillende wijzen seksuele gezondheid en weerbaarheid vroegtijdig te agenderen.

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2022

28

Forensische geneeskunde Met de Friese en Drentse collega’s zijn samenwerkingsafspraken gemaakt op het gebied van Medische Arrestantenzorg (MAZ) en Forensisch Medisch Onderzoek (FMO), mede met het oog op de beschikbaarheid van medisch personeel. De samenwerkingsovereenkomst is door de drie DPG-en ondertekend. De uitwerking en implementatie van uniforme werkprocessen en arbeidsvoorwaarden is nog gaande. Dat geldt ook voor de 3-Noord roostersystematiek. De onderhandeling met de politie over een tussentijdse kostendekkende vergoeding voor de MAZ heeft niet het gewenste resultaat opgeleverd. In 2023 komt er weer een aanbesteding van de MAZ, waarin een kostendekkend tarief kan worden voorgesteld. Ondanks het landelijk en regionaal structurele tekort aan forensisch artsen, en hiermee samenhangende chronische hoge werkbelasting binnen 3-Noord zijn alle primaire taken binnen het forensische werkveld onverminderd uitgevoerd. We zien dat het aantal lijkschouwen wederom is toegenomen (t.o.v. 2021 + 8% en t.o.v. 2020 + 11%). De inzet medische arrestantenzorg lag in de eerste helft van 2022 op ongeveer een derde van de inzet die in 2021 is gepleegd. De oorzaak was gelegen in de sluiting van het cellencomplex Hooghoudtstraat in Groningen vanwege groot onderhoud. In het derde kwartaal zijn er meer arrestanten bezocht dan in datzelfde kwartaal in 2020 en 2021.

Het aantal forensisch onderzoeken ligt ten opzichte van 2021 op hetzelfde niveau. Sinds medio 2022 worden de bloedproeven in het kader van art.8 Wegenverkeerswet buiten kantooruren afgenomen door verpleegkundigen in dienst van de GGD. Hierdoor hebben de forensisch artsen niet minder nachtdiensten maar wel minder drukke nachtdiensten.

Openbare Geestelijke Gezondheidszorg De OGGz is, onder andere door de decentralisatie van zorgtaken naar gemeenten, onderhevig aan veranderingen. Personen met (overlast veroorzakend) verward gedrag en complexe problematiek vragen om een goede ketensamenwerking en een sluitende aanpak, waarbij de OGGz een goede positie in de lokale netwerken heeft. Vanuit de in 2019 opgestelde OGGz-visie levert het team een belangrijke bijdrage aan de OGGz-problematiek in het sociale domein, in samenspraak met gemeenten en (uitvoerings)partners. Vanwege onze gedegen (maar verspreide) kennis op veel terreinen werken we aan de doorontwikkeling naar een expertisecentrum waarin expertise op het gebied van zaken als hoarding- en vervuilingsproblematiek, hygiënemaatregelen voor vervuilde woningen, bemoeizorg, drang- en dwangmogelijkheden goed toegankelijk worden gemaakt. Ook wordt 2x per jaar het Kennisnetwerk OGGz georganiseerd voor alle medewerkers in de provincie Groningen die met OGGz problematiek te maken hebben. Op 1 januari 2020 is Wet Bopz vervangen door de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz). Deze wet is gericht op behandeling van een persoon met psychische problemen. De medewerkers Verkennend Onderzoek (VO) hebben ook in 2022 voor een aantal gemeenten het VO uitgevoerd.

Milieu en Gezondheid In 2022 is er in allerlei beleidsterreinen meer aandacht voor een gezonde en veilige leefomgeving. Dit is niet te zien in allerlei maatschappelijke opgaven die invloed hebben op onze leefomgeving. Denk

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2022

29

hierbij aan de energietransitie, klimaatadaptatie, biodiversiteit, vergroening, mobiliteit, grondstoffengebruik (circulaire economie), grondstofonttrekkingen, voedselproductie, landbouw, zeer zorgwekkende stoffen, PFAS, waterveiligheid en waterkwaliteit, stikstof en (levensloopbestendige) woningbouw. Health in all Policies (HIAP) is een term die steeds meer doorklinkt, maar in de praktijk blijkt het nog wel een opgave om de effectuering hiervan terug te zien. Ook is de GGD met alle ketenpartners al jaren actief in de voorbereidingen op de Omgevingswet en het adviseren op ruimtelijke plannen. Doordat MMK is aangesloten op de website www.GGDLeefomgeving.nl, waarnaar mensen via onze website worden doorverwezen, als het gaat om onderwerpen in relatie tot leefomgeving en gezondheid, wordt onze website flink minder bezocht dan enkele jaren geleden.

Omgevingswet De Omgevingswet (voorlopig uitgesteld tot 1 januari 2024) geeft gemeenten, provincies en het Rijk de opdracht om veiligheid en gezondheid mee te laten wegen in de inrichting van de fysieke leefomgeving. Het in stand houden en bereiken van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit is hierin een belangrijke doelstelling. Gezondheid is hiermee expliciet onderdeel van de afweging van belangen. GGD Groningen is actief in het Regionaal Platform Omgevingswet Groningen (RPOG) en de daar aan gelieerde werkgroepen. In dit platform werken provincie, gemeenten, waterschappen, Rijkswaterstaat, ODG, VRG, GGD en andere relevante partijen gezamenlijk aan de voorbereidingen op de Omgevingswet. De GGD heeft een adviserende en agenderende rol over het meenemen van gezondheidsbeschermende en -bevorderende maatregelen in de totstandkoming van instrumenten van de wet, bijvoorbeeld in Omgevingsvisies en Omgevingsplannen. Ook wordt met ketenpartners overlegd over samenwerking, afstemming en inhoud. Vanwege de complexiteit van de Omgevingswet, waarin ook opgaves vanuit de energietransitie, klimaatadaptatie, mobiliteit en circulaire economie meegenomen worden, wordt samengewerkt met GGD-collega’s uit Drenthe en Fryslân.

GGD als crisisdienst In 2022 hebben we verder gewerkt aan de structuur van de crisisorganisatie, het overkoepelend Integraal Crisisplan met onderliggende plannen en de escalatiematrix. Hiermee hebben we een slagvaardige crisisstructuur neergezet zowel op strategisch, tactisch als operationeel niveau, die houvast biedt in geval van crisis. Na de intensieve Covid-periode hebben we vanaf maart 2022 te maken gehad met de vluchtelingenstroom uit Oekraïne, en hiervoor een interne projectgroep opgericht om slagvaardig te kunnen adviseren. Vanaf juni heeft de GGD geadviseerd in hygiëne en gezondheidsvragen veroorzaakt door het gebrek aan opvangcapaciteit van asielzoekers en doorstroommogelijkheden voor vergunninghouders.

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2022

30

Wat hebben we gedaan? Antibioticaresistentie •

•

Gezamenlijke aanpak Er wordt gewerkt volgens een gezamenlijke aanpak met Noord-Nederlandse partners van antibioticaresistentie, met onder andere een digitaal meldingssysteem, landelijke afstemming, meldingen en vervolgacties. Antibiotica Resistentie (ABR) Zorgnetwerk De GGD heeft een actieve rol in het door VWS gesubsidieerde ABR-Zorgnetwerk NoordNederland. Er wordt gewerkt volgens een gezamenlijke aanpak met Noord-Nederlandse partners van antibioticaresistentie, met onder andere een digitaal meldingssysteem, landelijke afstemming, meldingen en vervolgacties. De GGD is actief in de nieuwe Regionale Adviescommissie Infectiepreventie NN (RAI NN). De deskundige infectiepreventie (DI) heeft zowel intern als extern voorlichting gegeven, ondersteuning geboden en geadviseerd bij vragen over hygiëne, infectiepreventie en antibioticaresistente. De DI en arts Infectieziektebestrijding waren actief betrokken bij o.a. de Werkgroep op- en afschalen Covid; REDIAM/RAI, de herstart MRSA/BRMO informatiepunt NN, discussieavond ABRZNW NN, webinar voor Thuiszorgmedewerkers 3Noord, Werkgroep GGD Groningen brede aanbesteding medisch-, gebruiks-, en verbruiksmiddelen, en werkgroep huisvesting nieuwbouw GGD. Er is actief geparticipeerd in de diverse bijeenkomsten Regionaal microbiologisch infectiologisch symposium (REMIS+).

Infectieziektebestrijding •

•

•

•

Regionaal Overleg Niet Acute Zorg (RONAZ) De GGD participeert in het RONAZ, waarin onze deskundigen infectiepreventie hygiëneadviezen geven aan de verpleeg- en verzorgingshuizen en thuiszorgorganisaties. De adviezen binnen de regionale keten van zorgaanbieders volgens het handelingsprotocol bij vraagstukken rondom Covid. Wekelijks worden aan het RONAZ aantallen uitbraken in Groninger zorginstellingen aangeleverd. Ook hebben we wekelijks of tweewekelijks deelgenomen aan Noord Nederlandse of regionale afstemmingsoverleggen m.b.t. DI & COVID-unit. Aantal afgehandelde vragen infectieziektebestrijding (niet-Covid) Er zijn in 2022 742 vragen afgehandeld over andere infectieziekten dan over Covid-19. Dat is 8% meer dan in 2021, maar 21% minder dan in 2019, voor de uitbraak van Covid-19. Maar liefst 32% van de vragen gingen over scabiës (schurft), terwijl hierover in 2021 nauwelijks een vraag over werd gesteld. Over Mpox ging 6% van de vragen. Meldingen van infectieziekten In 2022 heeft Infectieziektebestrijding, naast Covid-19 meldingen, 396 meldingsplichtige infectieziekten binnengekregen, 66% meer dan in 2021. Het ging in 10% van de gevallen om hepatitis B. Iets minder vaak dan in 2021. Er waren 22 verdenkingen op aviaire influenza en 11 meldingen betroffen (invasieve) groep A streptokok infectie.

Er zijn vrijwel geen kinkhoestmeldingen gemeld, terwijl in 2019 nog 275 gevallen waren gemeld. Artikel 26 Wpg-meldingen (ziekteclusters in instellingen) Er zijn 124 artikel 26 Wpg-meldingen geregistreerd, waarvan de meeste in de eerste helft van 2022. Een kwart van deze meldingen betrof uitbraken van maag-darmklachten binnen

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2022

31

•

•

•

•

•

•

zorginstellingen of kinderopvang (31), waterpokken (29) en agrarische bedrijven met aviaire influenza (9). Het aantal artikel 26 meldingen nam afgelopen jaren gestaag toe, met een uitschieter in 2021, waar het aantal meldingen maar liefst 60% hoger lag dan in 2020 (van 94 naar 151 meldingen). Project Gemeentelijke Opvang Oekraïners (GOO) Het team infectieziektebestrijding maakte van maart tot juni deel uit van het Project Gemeentelijke Opvang Oekraïners (GOO). Aan de hand van landelijke richtlijnen van het RIVM hebben de Deskundigen Infectiepreventie (DI) een checklist opgesteld die bij de adviezen werd gehanteerd. In onze provincie hebben gemeenten GOO locatie crisisnoodopvang ingericht waarvoor de DI op locatie adviseerde over locatiecriteria en te nemen hygiënemaatregelen. In een aantal GOO-locaties hebben vervolgens nog weer hygiëne audits plaatsgevonden en ook heeft de Noodopvang Marnerwaard een hygiëneaudit gehad. Toen de projectgroep GOO niet meer actief was, bleven we desgevraagd adviseren. Mpox Medio augustus is de GGD gestart met het vaccineren tegen Mpox. De meeste besmettingen zijn gevonden bij mannen die seks hebben met mannen. Een kleine doelgroep die een verhoogd risico op besmetting heeft werd per brief of SMS uitgenodigd voor een vaccinatie. Tot eind september zijn twee vaccinatierondes gehouden.

De mensen uit de risicogroepen hadden tot 29 december de gelegenheid zich te laten vaccineren op het Hanzeplein. Gedurende de vaccinatiecampagne zijn er ruim 600 vaccinaties gezet Organiseren symposium ‘Public Health: Fit for the future’ In oktober hebben we ter afscheid van een senior arts infectieziektebestrijding / Regionaal Arts Consulent (RAC) samen met het RIVM een symposium georganiseerd. De thema’s waren opkomende infectieziekten, invloed klimaatverandering op gezondheid van dier en mens, one-health-benadering en de mogelijkheden die de omgevingswet kunnen bieden om negatieve ontwikkelingen op de gezondheid te keren. Vogelgriep (aviaire influenza) In 2022 is het team Infectieziektebestrijding betrokken geweest bij een negental pluimveebedrijven in de provincie waarbij vogelgriep werd vastgesteld. Er is voorlichting gegeven aan de eigenaren en werknemers op het bedrijf. Voor betrokkenen op het bedrijf en bij de ruimingen zijn medicatie en griepvaccinaties verstrekt. Dit ter voorkoming van het oplopen van aviaire influenza door mensen en ter voorkoming van het vermengen van aviaire influenza met de gewone seizoensgriep, waardoor een nieuwe virus variant kan ontstaan. HPV vaccinatiecampagne voor 18 tot 27 jarigen GGD Groningen is na de zomer gestart met voorbereidingen voor het opzetten van de HPV vaccinatiecampagne voor 18 tot 27 jarigen.

De HPV vaccinatie beschermt tegen het oplopen van het Humaan Papillomavirus, waardoor men baarmoederhalskanker, maar bijvoorbeeld ook anuskanker op kan lopen. Zowel vrouwen als mannen in deze leeftijdsgroep wordt voor de vaccinatie uitgenodigd. GGD Groningen vaccineert in twee periodes, de eerste loopt van 30 januari 2023 tot en met 12 maart 2023 en wordt uitgevoerd op 7 locaties verspreid over de provincie, namelijk Appingedam, Groningen, Hoogezand, Stadskanaal, Scheemda, Uithuizen en Veendam. Deskundigen Infectiepreventie (DI) De DI hebben contact met vele afdelingen binnen de GGD. De DI adviseerden en leverden ondersteuning aan het Covid-team en alle Groninger zorginstellingen. De DI hebben diverse controles en audits gedaan en intern en extern ondersteuning gegeven en geadviseerd bij

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2022

32

vragen over hygiëne en infectiepreventiemaatregelen (H&IP) aan bestaande, tijdelijke en nieuwe COA locaties. Ook was de DI actief in de advisering over H&IP bij de gemeentelijke crisisnoodopvanglocaties. De DI heeft hygiëne-adviezen gegeven aan eigenaren van door vogelgriep besmette pluimveebedrijven en geparticipeerd in de werkgroep Scabiës 3Noord. De DI was ook actief op het gebied van hygiëne en evenementen. Zo nemen ze deel aan het maandelijks overleg met de GHOR over evenementen advisering, is er een schouw geweest van Noorderzon, is er een hygiëne bezoek gebracht aan Ink&cutz in Martiniplaza en is er geparticipeerd in het herschrijven van de Hygiëne richtlijnen van het Landelijk Centrum Hygiëne en Veiligheid (RIVM) ten behoeve van evenementen. In samenwerking met de DI van het UMCG is master-onderwijs Hygiëne en infectieziektepreventie gegeven.

Tuberculosebestrijding •

•

•

Gezamenlijke visie REC NO en samenwerkingsmogelijkheden Er is een gezamenlijke visie vastgesteld, en verder uitgewerkt in de lijn van het landelijk plan van aanpak efficiënte inrichting TBC-bestrijding. In het DPG drie Noord overleg is het proces voorstel samenwerking Groningen, Drenthe en Friesland besproken en geaccordeerd. Hiervoor is een vacature uitgezet voor een operationele procesleider. Preventief screenen op latente tuberculose infectie (LBTI) Het team TBC is in het eerste kwartaal begonnen met het preventief screenen op LTBI (latente tuberculose-infectie) bij asielzoekers. Bij LBTI is iemand geïnfecteerd met de tuberkelbacterie zonder dat er ziekteverschijnselen zijn. Door het preventief screenen op LTBI sluiten we TBC uit. Screening op incidentie In landen waar weinig TBC voorkomt wordt volgens de richtlijnen minder gescreend. De grens voor screening asielzoekers is ongewijzigd 50/100.000, en voor immigrantenscreening geldt nu grens van 100/100.000. Er zijn tot en met oktober bijna 6.500 röntgenfoto’s genomen en meer dan 4.600 asielzoekers gescreend. Door de situatie in Ter Apel is sprake van een afname ten opzichte van vorig (corona) jaar; toen werden in dezelfde periode ruim 7.100 röntgenfoto’s genomen en ruim 5.600 asielzoekers gescreend.

Seksuele Gezondheid •

•

Team SG Gedurende 2022 is de personele bezetting weer op sterkte gebracht en zijn de meeste processen en activiteiten herijkt en opnieuw ingericht. Landelijke beleidsvisie seksuele gezondheid In deze recent uitgekomen visie wil het kabinet de seksuele gezondheid in Nederland verder bevorderen, beschermen en beter in kaart brengen. Seksuele gezondheid en seksueel gedrag zijn belangrijke onderdelen van iemands mentale en fysieke welzijn en gezondheid. Het draait om het vermogen om zélf regie te voeren over je seksualiteit. Leidend hierbij is het uitdragen ‘van een positieve benadering van seksuele gezondheid en het bevorderen van de persoonlijke autonomie, weerbaarheid, respect en het besef van gedeelde wederkerigheid’. Het team wil gemeenten in de uitwerking van de plannen ondersteunen

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2022

33

•

•

•

•

Jongeren Jongeren vormen een belangrijke doelgroep, met name voor Sense (tot 25 jaar). Naast het houden van spreekuren geven we voorlichting en organiseren we activiteiten voor jongeren. Seksuele vorming en weerbaarheid zijn belangrijke thema’s. We richten ons daarbij onder andere op het toerusten van docenten met vaardigheden en kennis om het thema seksuele gezondheid te presenteren zodanig dat men zich er senang bij voelt. Migranten Samen met ketenpartners zijn er activiteiten ondernomen gericht op het bevorderen van de seksuele gezondheid van statushouders. Ook wordt er vanuit de GGD een bijdrage geleverd aan het inburgeringstraject op het terrein seksuele gezondheid en diversiteit. Sekswerkers Het jaar 2022 kon er weer volop worden getest en waren sekswerkers welkom op de spreekuren van de GGD en het Meetingpoint. Elke woensdag was er een inloopspreekuur, de ene keer bij de GGD en de andere keer bij Meetingpoint. Hier kunnen vrouwen terecht met vragen over hun seksuele gezondheid, condoomgebruik, anticonceptie en sekswerkgerelateerde onderwerpen. Tijdens beide spreekuren is het mogelijk om een volledig soaonderzoek, inclusief bloedafname, te laten doen. Daarnaast kunnen vrouwen gratis een vaccinatie tegen hepatitis B halen. De opkomst van de sekswerkers op de spreekuren is vrij laag. Zo hebben 36 vrouwen het Meetingpoint bezocht en 42 GGD inloop.

Misschien heeft dit te maken met het tijdstip (halverwege de middag meetingpoint/eind van de middag GGD). De indruk is dat er sinds Corona meer sekswerkers thuis werken of op andere locaties dan de Nieuwstad of in de erkende seksbedrijven. Dit wordt bevestigd door het landelijk beeld dat sinds de lockdown veel sekswerkers vanuit huis als zzp’er werken. We hebben 120 werkpassen afgegeven, waarvan 102 vrouwen voor een werkpas Nieuwstad en 18 voor een massagesalon.

Ook hebben wij alle seksclubs in de provincie Groningen bezocht, en dat zowel in het voorals in het najaar. Iedere 6 weken vindt het zorg- en prostitutie overleg plaats waar we zaken rondom het sekswerk met ketenpartners bespreken, hier komen ook signalen en knelpunten rondom het sekswerk aan de orde. Mannen die seks hebben met mannen PrEP is medicatie waarmee je kunt voorkomen dat je hiv oploopt. VWS is in de zomer van 2019 een pilot gestart met het verstrekken van PrEP aan mannen die seks hebben met mannen (MSM) die een hoog risico lopen op hiv. Deze pilot wordt, met een vergoeding van VWS, uitgevoerd door de GGD’en en is vooral bedoeld voor de kwetsbare groepen die

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2022

34

•

•

•

•

binnen de criteria van PrEP-verstrekking vallen. De PrEP-pilot duurt tot medio 2024. Uit de evaluatie moet blijken in hoeverre dit aanbod regulier wordt en of het ook naar andere risicogroepen wordt uitgebreid. Inmiddels is al wel duidelijk dat sinds de start van de PrEPpilot het aantal hiv-infecties gedaald is. Met de noordelijke PrEP-werkgroep volgen we een structuur waarbij de huisarts en de noordelijke GGD‘en gezamenlijk de PrEP-zorg aan maximaal 348 mannen uitvoeren. GGD Groningen kan 183 deelnemers includeren en heeft aan dit aantal in 2022 PrEP verstrekt. Testlab (de faciliteit voor anoniem en online testen op soa’s voor mannen die seks hebben met mannen) is tijdens de coronacrisis doorgegaan en het aantal klanten bleef in lijn met het gestelde quotum. Voorlichting Er is in 2022 voorlichting gegeven aan de doelgroepen (licht verstandelijk beperkte jongeren, basisscholen, speciaal onderwijs, studenten, professionals) aangaande seksuele gezondheid en grensoverschrijdend gedrag. SOA-test Naast de huisarts, Testlab en alle GGD-soaspreekuren kan men ook bij soapolinoord.nl (van het Centrum Seksuele Gezondheid Noord Nederland) voor een soatest terecht en hebben een aantal huisartsen in de Stad Groningen samen met Certe en de GGD een goedkope soatest voor jongeren in het leven geroepen.

Door het doelgericht en op verschillende manieren aanbieden van soa/hiv-testen is hier een brede soatest-infrastructuur ontstaan waar men de meest passende faciliteit kan kiezen en dus meer soa/hiv kan worden opgespoord. In de raad van de gemeente Groningen is een aantal keer vragen gesteld over het gratis beschikbaar stellen van SOA testen voor alle studenten. We voeren de beleidslijn dat het gratis bereikbaar stellen niet bijdraagt aan de preventieve maatregelen op dit gebied. Project ‘Veilige stad’ In het Decanenoverleg Noord-Nederland is in 2021 uitleg gegeven over seksueel geweld en de rol van de decaan, is een stroomdiagram gemaakt voor praktisch gebruik bij signaleren van en handelen op onthulling van seksueel geweld. Vervolgens is een training opgezet en gegeven aan de decanen van de Stenden/NHL in Leeuwarden. Begin 2022 is de training gegeven aan de decanen van de Hanzehogeschool in Groningen en RUG. Door de gemeente Groningen zijn we gevraagd om met meerdere partijen een plan te ontwikkelen om op structurele wijze (seksuele) intimidatie in het uitgaansleven tegen te gaan door onder andere trainingen voor horecapersoneel met als doel personeel tips te geven over hoe om te gaan met seksuele intimidatie. In dat plan zal de landelijke interventie ‘Ben je oké?’ een plek krijgen en mee worden genomen in het Groninger uitgaansleven.

Vanuit het thema seksueel grensoverschrijdend gedrag, is het Gronings offensief tegen seksueel geweld, met aandacht voor preventie, in voorbereiding. De GGD is hierbij aangesloten. Met de kaderbrief over landelijke aanpak seksueel geweld en het Nationaal actieplan in de hand, bereiden we ons voor op de rol die de GGD (waaronder uiteraard ook het team Seksuele Gezondheid) hierin zou kunnen spelen. Op gebied van het project Nu Niet Zwanger, keuzehulpgesprekken bij ongewenste zwangerschap en seksueel geweld zijn we volop actief gebleven. Seksueel geweld Mede naar aanleiding van #Metoo en een uitzending van BOOS is in 2022 veel aandacht besteed aan seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld. Zo is Mariët Hamer benoemd als Regeringscommissaris seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld, heeft VWS eind 2022 ‘Bouwstenen voor regionale aanpak tegen seksueel geweld’

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2022

35

uitgebracht en is landelijk gewerkt aan het actieprogramma tegen seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld dat begin januari 2023 is uitgebracht. In opdracht van de Groninger gemeenten is met een aantal ketenpartners gewerkt aan het opstellen van het regionaal actieplan - Gronings offensief tegen seksueel geweld. Uit de uitgevoerde veldoriëntatie komen drie centrale knelpunten naar voren: 1. Seksueel geweld is onvoldoende zichtbaar en bespreekbaar 2. Onvoldoende zicht op de effectiviteit van de huidige aanpak seksueel geweld 3. Regionale informatie en (kennis)netwerken zijn onvoldoende vindbaar De komende twee jaren (2023-2024) staan drie aandachtsgebieden centraal: 1. Cultuurverandering en maatschappelijk gesprek 2. Breed gedragen integrale aanpak 3. Laagdrempelige informatievoorziening en verbinding Het Centrum Seksueel Geweld Groningen-Drenthe (CSG) is een samenwerkingsverband met politie Noord-Nederland, Slachtofferhulp Nederland, UMCG, Scheper ziekenhuis Emmen en de beide GGD’en (Groningen en Drenthe). Er wordt laagdrempelige hulp geboden aan slachtoffers van seksueel geweld. Het CSG is ondergebracht bij GGD Drenthe. We zien dat het aantal meldingen stijgt. Het aantal meldingen tot en met eind augustus 2022 was al hoger dan het aantal meldingen in heel 2021 (348 meldingen).

Ook profileert het CSG zich meer en meer als een expertisecentrum voor de bevolking, professionals en bestuurders van beide provincies. Een goede ontwikkeling omdat seksueel geweld tot op heden een groot verborgen probleem is waar niet over gesproken wordt, waarmee slachtoffers niet de steun krijgen die ze nodig hebben om het trauma te verwerken. Uit de landelijke prevalentiemonitor huiselijk geweld en seksueel grensoverschrijdend gedrag 2022 bleek dat 1 op de 8 Nederlanders van 16 jaar of ouder in de afgelopen twaalf maanden seksueel grensoverschrijdend gedrag te hebben meegemaakt. Dat zijn omgerekend 1,8 miljoen mensen.

Publieke gezondheid asielzoekers In onze provincie zijn eind 2022 zeven COA-locaties operationeel (Ter Apel, Delfzijl, Uithuizen, Winsum, Zuidbroek, Musselkanaal en Winschoten), drie meer dan aan het begin van het jaar. Vanwege de toename van het aantal asielzoekers in combinatie met een te beperkte uitstroom, zijn vier tijdelijke opvanglocaties ingericht (Zoutkamp, Nieuwe-Pekela en twee in Groningen). In totaal heeft COA accommodatie voor ruim 5.500 asielzoekers in onze regio. Halverwege juni hebben de bewindslieden voor Justitie en Veiligheid, Binnenlandse Zaken en Volkshuisvesting een crisisaanpak aangekondigd voor de vastgelopen asielopvang, onder leiding van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV). Er verbleven vanaf juni veel meer dan 5.500 asielzoekers in onze regio, voornamelijk in Ter Apel, bij het enige aanmeldcentrum van Nederland. Door de grote toestroom van asielzoekers en de slechte doorstroming van vergunninghouders ontstonden er onwenselijke situaties op het gebied van volksgezondheid en openbare orde in Ter Apel. De Veiligheidsregio is vanaf half juni tot 1 november opgeschaald geweest naar GRIP 4. Van 10 september tot 1 november was een noodverordening van kracht om een verblijfsverbod te reguleren voor niet-geregistreerde asielzoekers op het voorterrein en de naaste omgeving van het aanmeldcentrum.

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2022

36

Opvallend is de toename van alleenstaande minderjarige asielzoekers. In Ter Apel is de maximale bezetting gesteld op 55 amv’ers, maar vanaf de zomer zagen we een instroom van gemiddeld 100– 150 amv’ers per week. Soms verbleven er wel 300 kinderen dagenlang in wachtruimtes. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd sloeg eind augustus alarm over de sanitaire en hygiënische situatie rond het aanmeldcentrum in Ter Apel. De inspectie constateerde dat het risico op een uitbraak van infectieziekten daardoor groot was. Half oktober is een aantal maatregelen genomen om de schrijnende situatie te keren. Zo heeft Nidos o.a. circa 200 amv’ers verhuisd naar de alternatieve opvang Ter Apel. De DI heeft begin september een observatiebezoek hygiëne situatie gehouden in Ter Apel, ‘voor het hek’ en in november drie workshops Hygiëne en Infectieziektepreventie gegeven aan COA medewerkers Ter Apel. De GGD heeft, in afstemming met het COA, de voorlichtingsactiviteiten en haar dienstverlening voor asielzoekers van 0-18 jaar (PGA) conform afspraken uitgevoerd. Telkens wanneer een nieuwe locatie werd geopend betekende dat voor het naburige JGZ-team een extra belasting omdat er in korte tijd vele kinderen gezien moesten worden. Bijstand werd geleverd vanuit andere JGZ-teams. Gezondheidsbevordering (GB) heeft bijgedragen aan de voorlichting online en op locatie over vaccinatie tegen het coronavirus.

De vaccinatie wordt landelijk georganiseerd, GB heeft hier ook aan bijgedragen. Het team TBC screent asielzoekers in Ter Apel waarbij ook het team IZB is betrokken. Het team IZB heeft bij meer dan 36.000 nieuwe asielzoekers een PCR-test afgenomen. Gemiddeld was iets meer dan 1% besmet met Covid-19. Voor de Deskundige infectiebestrijding was er op het gebied van vluchtelingen en asielzoekers veel te doen in 2022. Voor de opvang van Oekraïners waren gemeenten hiervoor verantwoordelijk, onder andere bijgestaan door de GGD. Zo heeft de DI een checklist opgesteld op welke wijze infectieziektepreventie meegenomen moest worden. Vanaf maart is veel inzet gepleegd op hygiëne adviesbezoeken op crisisnoodopvanglocaties ten behoeve van de ‘Gemeentelijke Opvang Oekraïners’. Daarnaast heeft de DI een groot aantal hygiëne adviesbezoeken afgelegd bij locaties van het COA. De DI heeft maar liefst 31 hygiëneadviezen op de locaties gegeven en daarbij adviezen gegeven aan het personeel, een toename van 30% ten opzichte van 2021.

Reizigersadvisering Het onderdeel Reizigersadvisering heeft vanaf februari weer een toenemend aantal klanten ontvangen maar heeft het jaar niet afgesloten op het niveau van voor de coronacrisis. Het aantal spreekuren wordt aangepast naar behoefte, maar we constateren dat het bij een toenemend aantal klanten ook bij onze afdeling steeds moeilijker wordt om aan gekwalificeerd personeel te komen. De regionale en landelijke overlegstructuren lopen weer als voor Covid-19, net als de contacten met diverse leveranciers.

Forensische geneeskunde •

Regionaal expert FMEK Vanaf 2021 wordt gewerkt volgens het nieuwe Handelingskader Forensisch Medische Expertise voor Kinderen (FMEK), dat aansluit bij het landelijke programma Geweld Hoort

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2022

37

•

•

•

Nergens Thuis. Hierbij is nadrukkelijk gekozen voor een ‘lerende aanpak’. Het bovenregionaal netwerk voor FMEK is verder uitgebouwd en een selecte groep forensisch artsen is nageschoold op deze specifieke expertise. De regionale coördinatie is in handen van GGD Drenthe. GGD Groningen biedt in samenwerking met GGD Fryslân en GGD Drenthe opleidingsplaatsen voor forensische geneeskunde aan. De forensische geneeskunde investeert in onderwijs om met een actieve bijdrage aan de geneeskunde-opleiding jonge artsen te interesseren voor het vak. Bloedproeven Het volume verrichte bloedproeven in het kader van alcohol en drugs in het verkeer ligt op vergelijkbaar niveau als in 2021, maar is met zo’n 20% toegenomen ten opzichte van de jaren ervoor. Er is een poule verpleegkundigen aan het werk die alle nachten beschikbaar zijn om bloedproeven te doen. Toegepaste Forensische geneeskunde Het team neemt deel aan meerdere lopende onderzoeken op het gebied van suïcide en preventie. Dreigende capaciteitsproblemen forensisch artsen De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) signaleert dat veel forensisch artsen binnenkort met pensioen gaan, terwijl er veel te weinig nieuwe artsen worden opgeleid. Daarnaast is ook sprake van hoge werkdruk bij de huidige bezetting.

Ook onze forensisch artsen hebben in toenemende mate moeite om de roosters rond te krijgen en ook bij ons speelt de uitstroom vanwege pensionering. Het kabinet wil een aantal aanbevelingen uit het IGJ-rapport overnemen, zoals het verhogen van de kwaliteit van de opleiding en het vergroten van de instroom in de opleiding. Hiervoor is een structurele investering nodig van € 20 miljoen per jaar.

Openbare Geestelijke Gezondheidszorg •

Sluitende aanpak Personen met (overlast veroorzakend) verward gedrag en complexe problematiek vragen om een goede ketensamenwerking en een sluitende aanpak, met een goede positie van de OGGz in de netwerken. Vanuit de in 2019 opgestelde OGGz-visie levert het team een belangrijke bijdrage aan de aanpak van de OGGz-problematiek in het sociale domein, in samenspraak met gemeenten en (uitvoerings)partners. Vanwege onze gedegen (maar verspreide) kennis op veel terreinen werken we aan de doorontwikkeling naar een expertisecentrum waarin expertise op het gebied van zaken als hoarding- en vervuilingsproblematiek, hygiënemaatregelen voor vervuilde woningen, bemoeizorg, drang- en dwangmogelijkheden goed toegankelijk worden gemaakt. Ook wordt twee keer per jaar het Kennisnetwerk OGGz georganiseerd voor alle medewerkers in de provincie Groningen die met OGGz-problematiek te maken hebben. De GGD heeft geparticipeerd in het door ZonMw gesubsidieerd project ‘Domeinoverstijgende aanpak voor mensen met een hoog veiligheidsrisico en onbegrepen gedrag’. Via een quick scan een conclusie en aanbevelingen met ketenpartners formuleren die de basis vormen voor aanpassing van de huidige (domeinoverstijgende) aanpak.

In 2022 is plan van aanpak gemaakt zodat er in 2023 een verdieping op de problematiek kan plaatsvinden door oefensessies en opfrissen van het AVE model (Aanpak ter Voorkoming van Escalatie) bij gemeenten en ketenpartners, gevolgd door borgingsafspraken voor de geïmplementeerde aangepaste domein overstijgende aanpak.

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2022

38

•

•

De gemeente Groningen heeft in maart een plan van aanpak (Bemoei)zorg voor buitenslapers, bedoeld om de stijgende trend van buitenslapers in Groningen om te buigen, geschreven. Er zijn expertmeetings (verschillende ketenpartners) gehouden waar de GGD in de begeleidingsgroep zat. Een van de voornaamste resultaten van de nieuwe aanpak is dat alle daklozen vanaf 1 oktober tot 1 april ongeacht de buitentemperatuur gebruik kunnen maken van de maatschappelijk opvang. Hiervoor ligt gedurende de winterperiode een hotelboot aan de kade van het Eemskanaal. In de praktijk blijkt dat gemaakte afspraken in deze voorgestelde aanpak minder goed nageleefd worden. Begin 2023 komen partijen weer bij elkaar. Ook wordt in 2023 gestart met regietafels, waarin de buitenslapers ook buiten de winterperiode worden gevold en geprobeerd onder dak te krijgen. DVO Centrumgemeente (Centrumregeling) In de centrumregeling is opgenomen dat de gemeente Groningen optreedt namens de Groninger gemeenten in de regievoering over de door de Groninger gemeenten (Eemsdelta, Oldambt, Stadskanaal, Westerkwartier, Het Hogeland, Midden-Groningen, Pekela, Veendam en Westerwolde) vastgestelde gezamenlijke OGGz en MO activiteiten, deze laat organiseren en deze activiteiten financiert uit de daarvoor bestemde Rijksmiddelen.

In de DVO Centrumgemeente voor 2022 zijn afspraken over de inzet van bemoeizorg en de inhoudelijke doorontwikkeling van de OGGz opgenomen. In deze DVO zijn specifieke afspraken gemaakt over: Vangnet, advies en regie/zorgcoördinatie voor zorgwekkende zorgmijders (circa 60% van het budget) Categorie: GGD als Expertisecentrum OGGz/coördinerende taken (circa 30% van het budget) OGGz en MO overstijgende activiteiten (10% van het budget) Twee keer per jaar vindt inhoudelijke rapportage op de activiteiten en voortgang advies plaats. Cliënten vangnet en Advies OGGz Bij vrijwel alle mensen is sprake van meervoudige problematiek, maar we proberen wel te registreren wat de belangrijkste problematiek is. Dat beeld blijft over de jaren heen in grote mate hetzelfde: vervuilde huishouden, problemen met psychisch functioneren, huisvesting en sociale omgeving. Wel constateren we dat de meldingen complexer worden, en dat er meer sprake is van onbegrepen gedrag met veiligheidsrisico. Medewerkers constateren na de coronatijd een toename van ernstige problematiek zoals vervuilde en verwaarloosde huishoudens. Het aantal contacten blijft toenemen. Deze toename betekent niet dat de ‘caseload’ in dezelfde mate is toegenomen.

Omdat de V&A medewerker voor langere tijd een vinger aan de pols wil houden, verdwijnt een contact pas uit deze registratie als de organisatie die het contact moet overnemen een goedlopend contact heeft opgebouwd. Het aantal cliënten jonger dan 23 jaar is met 4% van de gevallen, nog steeds beperkt. Ongeveer een derde van het aantal cliënten is ouder dan 65 jaar. De meest genoteerde soorten problematiek waarvoor de V&A medewerker is ingezet had betrekking op het huishouden, zoals vervuiling en hoarding (ca 40%) en het psychische functioneren (bijna 20%). Naast de inzet op complexe problematiek worden de V&A medewerkers veelvuldig geconsulteerd en om advies gevraagd door gemeenten. Ook ketenpartners vragen regelmatig om advies. De V&A medewerkers schuiven op verzoek aan bij zorgoverleggen en denken mee in het vinden van een oplossing bij hardnekkige complexe problematiek. We

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2022

39

•

•

•

signaleren dat de meldingen toenemen, vooral over vervuilde woningen en hoarding in de stad. In de regio signaleren we een toename van onbegrepen gedrag. Omdat het huidige registratiesysteem niet meer wordt ondersteund door de maker en niet meer aan de eisen van nu voldoet is in het najaar overgestapt op een nieuw systeem. GGD-er in de buurt Landelijk is veel ervaring opgedaan met de zogenaamde wijk-GGD’er, als verbindingsofficier in het netwerk van veiligheid en zorg. Het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV) begeleidde al zo’n 50 gemeenten bij de invoering van een wijk-GGD’er. Het CCV is in 2022 gestart met het inrichten van een landelijk coördinatiepunt wijk-GGD. Gemeenten en andere partners die (willen) beschikken over een wijk-GGD functie kunnen hier met hun vragen terecht. Het coördinatiepunt ondersteunt, monitort en faciliteert het leren van elkaar. Ook in onze regio hebben we in Westerkwartier ervaring met een variant op de wijk-GGD’er, de ‘GGD-er in de buurt’. De GGD’er in de buurt heeft een preventieve functie. Door vroegtijdige inzet op een laagdrempelige wijze wordt erger voorkomen. De GGD-er in de buurt doet naast politie-melding (de E33 meldingen) betreft verward/onbegrepen gedrag in toenemende mate meldingen vanuit de gemeente. Vrijwel alle casussen zijn doorgezet naar ketenpartners en er zijn gezinsleden begeleid en of geadviseerd.

De GGD-er in de buurt heeft zich dit jaar verder geprofileerd naar samenwerkingspartner (zoals huisartsen). Verkennend onderzoek (VO) Wvggz De op 1 januari 2020 van kracht geworden Wet verplichte geestelijke gezondheidzorg (Wvggz) regelt het verlenen van verplichte zorg aan mensen met een psychische aandoening. De medewerkers Verkennend Onderzoek van de GGD voeren voor een aantal Groningse gemeenten het Verkennend Onderzoek (VO) uit en hebben vorig jaar met elkaar de ervaringen doorgesproken en het werkproces geoptimaliseerd. Het is duidelijk dat uniformiteit in de aanpak in het VO-proces lastig is, omdat gemeenten hun eigen beleidskeuzen en hun regie willen houden. In afstemming met gemeenten is afgesproken dat maatwerk geleverd blijft worden. In 2022 zijn slechts 11 VO’en uitgevoerd. In 2021 waren dat nog 27 VO’en. In vrijwel alle regio’s in Nederland daalt het aantal afgenomen VO’en. In 2022 zijn er twee landelijke evaluaties van de Wvggz uitgevoerd met zo’n 70 aanbevelingen. In 2023 zal vermoedelijk meer zicht komen op de gevolgen van deze aanbevelingen voor de uitvoering van het VO. Iets meer dan de helft van de VO’en hebben geleid tot een Zorgmachtiging/Melding.

Overige activiteiten OGGz Het OGGz-team heeft diverse activiteiten opgepakt; zo hebben coördinatoren in Het Hogeland een pilot met huisartsen gedraaid gericht op bereiken van kwetsbare mensen in de Pandemie en is er voorlichting gegeven over OGGz aan integrale teams. In MiddenGroningen is de samenwerking JGZ versterkt en de werkgroep hoarding gestart. In de gemeente Groningen is onder meer voorlichting gegeven aan de Wij teams over Protocollen GGD, samengewerkt om te komen tot afspraken over ‘buitenslapers’, deelgenomen aan de begeleidingsgroep plan van aanpak bemoeizorg dak- en thuislozen, en aan de projectgroep domein overstijgende aanpak onbegrepen gedrag en hoog veiligheidsrisico. In de gemeente het Hogeland heeft de OGGz op verzoek van Wierden en Borgen een themamiddag over hoarding en vervuiling verzorgd voor lokale hulp en dienstverlenende organisaties. Met vrijwilligers van de brandweer is getraind in de aanpak van volle/vervuilde woningen. Er is een convenant gesloten met Ambulancezorg over gegevensdeling in het traject.

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2022

40

De informatie op de website van de GGD is herzien en er wordt gewerkt aan diverse brochures. Voor gemeenteambtenaren en overige belangstellenden is een cheatsheet gemaakt, waarin alle producten van de OGGz overzichtelijk zijn weer gegeven

Milieu en Gezondheid •

•

•

•

Mogelijke gezondheidseffecten Door het hele jaar heen wordt het team Milieu en Gezondheid benaderd met vragen over mogelijke gezondheidseffecten van activiteiten en ingrepen in de leefomgeving. Soms kunnen we de vraag telefonisch of via de mail afhandelen, en een andere keer worden we betrokken in een langdurig traject procedure waarin we meedenken en adviseren over het vermijden of beperken van negatieve gezondheidseffecten. Samenwerking Milieu en Gezondheid Noord-Nederland Nadat in 2021 de samenwerking met M&G Drenthe is verstevigd (waarin het M&G team Groningen ook een rol in het opleiden van nieuwe medewerkers heeft) is nu ook M&G Fryslân aangehaakt, waardoor er meer potentieel is om te specialiseren en te participeren in regionale en landelijke werkgroepen en om te sparren bij casuïstiek. De afgelopen jaren heeft MMK meer kennis en ervaring opgedaan met ketenpartners en diverse complexe vraagstukken die ingrijpen in de leefomgeving. Vragen inwoners Het team Milieu en Gezondheid wordt benaderd over mogelijke gezondheidseffecten van diverse activiteiten en ingrepen in de leefomgeving. In 2022 hebben inwoners ons 159 specialistische vragen over het binnenmilieu (62%) en het buitenmilieu (38%) gesteld.

Kwesties over vocht en schimmel (53%), asbest, ventilatie, PUR, ongedierte en geur betroffen het binnenmilieu en in het buitenmilieu werden de meeste vragen gesteld over houtrook (37%), (laagfrequent) geluid, windturbines, geur, gewasbeschermingsmiddelen en straling/elektromagnetische velden. Adviseren aan overheden Het team Milieu en Gezondheid wil zoveel mogelijk gezondheidsproblemen voorkomen en wil daarom meer aan de voorkant van planvorming adviseren. Veelal waren de plannen al verder gevorderd wanneer de GGD werd gevraagd. Tot 2020 was de GGD jaarlijks in minder dan 20 gevallen betrokken, in 2020 en 2021 meer dan 50 keer. In 2022 was dat aantal helaas bijna gehalveerd. Vanuit de provincie waren we betrokken bij de klankbordgroep Hinderapp en windturbines, ontwerp Omgevingsvisie Provincie Groningen, concept Milieuprogramma, en ambtelijk en bestuurlijk overleg isotopenfabriek SHINE. Met de Rijksuniversiteit Groningen hebben we geparticipeerd in het overleg en de afronding het burgermeetproject Onze Lucht en in het onderzoeksproject Urban Design for Improving Health in Groningen (UDIHiG) en hebben we geparticipeerd in het onderwijs over klimaat en planetary health in de geneeskunde module. Vanuit het team is in 2022 begonnen met het bezoeken van woningbouwcorporaties vanuit het thema wonen en gezondheid. Er zijn vier corporaties in 2022 bezocht.

Omdat mensen een groot deel van hun leven in huis doorbrengen en wij veel vragen krijgen over het binnenmilieu en vocht en schimmel zijn we met deze bezoeken gestart. De corporaties stellen onze overleggen op prijs.

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2022

41

Het ging daarbij meestal om de volgende thema’s waar gemeenten de GGD vaker betrokken: Thema’s Woningbouwprojecten (19%) Vee/geitenhouderijen (8%) Windmolens Rioolwater Digitale connectiviteit en 5G Hinder bedrijf Advies kindcentrum Klimaat en hitte

Hinder eikenprocessierups

•

•

Gemeenten Groningen Het Hogeland, Oldambt Midden-Groningen en vooraankondiging RIVM rapport windturbines naar meerdere gemeenten Groningen Westerkwartier Groningen Eemsdelta Groningen (hitte) en interviews gemeenten in kader LIFE IP-project; Daarnaast gemeente Midden-Groningen geadviseerd Overleg met meerdere gemeenten

Vragen om informatie vanuit de media Alle GGD’en zijn benaderd door een journaliste van een nationale krant over GGD adviezen in relatie tot ruimtelijke plannen en vergunningen in de periode 2016-heden. Na contact met gemeenten en provincie over het delen van de adviezen die de GGD heeft gegeven op vragen zijn deze adviezen (circa vijftig stuks) geanonimiseerd gedeeld. Ook hebben we het Algemeen Dagblad geïnformeerd over de invloed van milieu op gezondheid en een interview gegeven aan huurdersblad Marenland. Gezondheidsadviseur gevaarlijke stoffen (GAGS) Vanwege het stoppen van een van de actieve GAGS’en is het piket weer onderbezet. Ondanks de diplomering van twee nieuwe GAGS in 2022 is de onderbezetting van de piket poule niet opgelost. Er zijn momenteel voor Noord Nederland twee GAGS’en in Groningen en één in Friesland. Er zijn nog twee GAGS in opleiding vanuit Drenthe, maar door omstandigheden is er geen zicht op de termijn waarop zij het opleidingstraject hervatten en afronden. De GAGS is in 2022 in totaal 108 keer ingezet in Noord-Nederland (8 keer GRIP 1), waarvan 31 keer in onze provincie (branden, asbest, drugslab, koolmonoxide, dreigende rioollekkage, irriterende en bijtende stoffen, onwelwording, poederbrief).