01. Raadsvoorstel alleenverdienersproblematiek

Openbaar

Voorstel Gemeenteraad

Datum:

8 november 2024

Opsteller:

Emma Jansen

Zaak:

1479811

Contactgegevens:

emma.jansen@bwri.nl

Portefeuillehouder: Evert Offereins Onderwerp:

Raadsvoorstel rijksregeling alleenverdienersproblematiek

1. Voorstel 1. De ontvangen middelen ter hoogte van € 99.000 uit het gemeentefonds decentralisatieuitkering alleenverdienersproblematiek 2023 en 2024 beschikbaar te stellen voor uitvoering van de rijksregeling alleenverdienersproblematiek 2023 en 2024 in 2025 2. De begrotingswijziging 25-003 vast te stellen 2. Inleiding In 2016 werd bekend dat door een samenloop van fiscaliteit, sociale zekerheid en toeslagen voor een groep alleenverdienershuishoudens nadelig uitpakt, waardoor zij toeslagen mislopen. Als gevolg hiervan hebben zij een lager besteedbaar inkomen dan een vergelijkbaar huishouden met een volledige bijstandsuitkering en ligt dit inkomen onder het bestaansminimum. De Centrale Raad van Beroep (hierna: CRvB) heeft geoordeeld dat gemeenten in een dergelijke situatie met terugwerkende kracht compensatie moet geven voor het niet-ontvangen van de maximale toeslagen. Naar aanleiding van deze uitspraak is er gekeken naar een oplossing voor deze problematiek. Op Prinsjesdag 2023 is deze oplossing aangekondigd. Vanaf 2028 wordt het probleem structureel opgelost via de inkomstenbelasting. Voor 2025 tot en met 2027 wil het kabinet een tijdelijke regeling invoeren. Voor beide uitkomsten is wetsaanpassing noodzakelijk. Om huishoudens op korte termijn te helpen en compensatie te geven, is gekozen voor het verstrekken van individuele bijzondere bijstand.

Pagina:

2 van 6

Datum:

4 oktober 2024

Zaak:

1479811

Gemeenten kunnen alleenverdienende huishoudens in twee gevallen tegemoetkomen met bijzondere bijstand: 1. Huishoudens (echtparen) van wie de toeslagen over 2023 en 2024 als gevolg van deze problematiek lager zijn vastgesteld dan bij echtparen in een vergelijkbare leefsituatie met een volledige bijstandsuitkering; en 2. Huishoudens (echtparen) die een terugvordering van zorg- en/of huurtoeslag hebben gekregen over 2022 en/of over 2023 die te wijten is aan deze problematiek, of een betaalregeling hebben die daaruit voortkomt. De bekostiging loopt via de decentralisatie-uitkering Alleenverdienersproblematiek 2023 & 2024 in het gemeentefonds. Dit betekent dat het budget beleids- en bestedingsvrij is. Onze gemeente krijgt € 99.000 waaruit zowel de uitvoeringskosten als de tegemoetkoming over de jaren 2022, 2023 en 2024 moeten worden betaald. De exacte kosten zijn onbekend gezien de regeling nog niet eerder uitgevoerd is en ook nog niet bekend is om hoeveel huishoudens het uiteindelijk gaat. Hierdoor is de mogelijkheid aanwezig dat het budget niet exact aansluit op de gemaakte kosten. Ter illustratie; het gemiddelde bedrag uitgekeerde individuele bijzondere bijstand per huishouden bedraagt € 675 per jaar (2022-2024). De gemiddelde uitvoeringskosten per gecompenseerd huishouden bedragen € 735. De gemiddelde uitvoeringskosten per afgewezen aanvraag bedragen € 440.

Deze bedragen zijn gebaseerd op de uitvoeringstoets door de VNG. De gemeente hoeft de uitgaven niet te verantwoorden richting het Rijk. In juli 2024 heeft het Rijk per gemeente een lijst met potentiële alleenverdienende huishoudens beschikbaar gesteld, als hulpmiddel om de getroffen huishoudens zoveel mogelijk te bereiken. In onze gemeente zijn er 24 huishoudens die mogelijk getroffen zijn. Deze huishoudens gaan wij proactief benaderen. 3. Publiekssamenvatting In 2016 werd duidelijk dat sommige alleenverdieners minder toeslagen kregen dan mensen met een volledige bijstandsuitkering. Hierdoor hadden ze een inkomen onder het bestaansminimum. In 2023 werd aangekondigd dat dit probleem vanaf 2028 wordt opgelost via de inkomstenbelasting. Tot die tijd komt er een tijdelijke regeling voor de periode 2025-2027. Gemeenten mogen bijzondere bijstand geven aan huishoudens die te weinig toeslagen hebben gekregen. In 2024 heeft de overheid lijsten gegeven met alleenverdieners die mogelijk in aanmerking komen voor compensatie. Onze gemeente gaat de 24 huishoudens op deze lijst proactief benaderen. Het beschikbare budget van € 99.000 wordt in 2025 gebruikt om deze mensen te helpen. 4. Bevoegdheid van de Raad De raad heeft op grond van het budgetrecht (artikel 192 van de Gemeentewet) de bevoegdheid om budgetten beschikbaar te stellen. 5.

Beoogd effect Financiële ondersteuning middels bijzondere bijstand te bieden aan huishoudens die als gevolg van de alleenverdienersproblematiek in 2023 en 2024 onder het bestaansminimum uitkomen.

Pagina:

3 van 6

Datum:

4 oktober 2024

Zaak:

1479811

Het gaat hierbij specifiek om de huishoudens die op de lijst van het inlichtingenbureau staan.

6. Historische context De middelen ter hoogte van € 99.000 zijn in de septembercirculaire 2024 beschikbaar gesteld aan gemeenten. Er is gewacht met de uitvoering van de financiële compensatie totdat er bekend was hoeveel middelen er beschikbaar zouden komen. Er heeft dan ook geen eerdere besluitvorming binnen de gemeente plaatsgevonden rondom dit onderwerp. 7. Argumenten In afwachting van de Wet tijdelijke regeling alleenverdienersproblematiek, die naar verwachting per 1 januari 2025 in zal gaan, gaan wij in het eerste kwartaal van 2025 starten met de uitvoering van deze compensatieregeling van bovengenoemde groepen. Dit gaan wij doen door de huishoudens die staan vermeld op de lijst van het inlichtingenbureau van juni/juli 2024 proactief te benaderen. Voorgesteld wordt dat de middelen uit de septembercirculaire 2024 beschikbaar te houden om de alleenverdieners problematiek op te lossen zodat we in 2025 kunnen starten met de uitvoering. Daarnaast is de voorwaarde voor compensatie dat het tekort is ontstaan in 2023 of 2024. Het kan ook gaan om een terugvordering in 2023 en/of 2024 over de jaren 2022 en/of 2023. Voor een tekort over het toeslagjaar 2024 kan ook in 2025 nog gecompenseerd worden. Dat er over eerdere jaren geen compensatie toegekend kan worden is omdat bijzondere bijstand maar voor een beperkte periode met terugwerkende kracht kan worden toegekend.

Vanaf 2025 vindt een tijdelijke oplossing plaats totdat de structurele oplossing in 2028 verwerkt is in de inkomstenbelasting. Hierbij wordt een vast bedrag aan compensatie gehanteerd per huishouden, vastgesteld door ministeriële regeling. Gemeenten ontvangen jaarlijks een lijst van het inlichtingenbureau waarbij de toekenning ambtshalve toegekend wordt. De overige huishoudens kunnen zelf een aanvraag indienen. De budgetten worden zo nodig bijgesteld door het Rijk wanneer definitieve gegevens beschikbaar zijn, naar verwachting bij de meicirculaire 2025 en de meicirculaire 2026. 8. Kanttekeningen en risico’s Doordat wij ervoor kiezen om uit te gaan van de lijst van potentiële getroffen huishoudens van het Inlichtingenbureau, bestaat het risico dat wij niet alle getroffen huishoudens benaderen. Wij vinden dit risico acceptabel, omdat de lijst van het Inlichtingenbureau het meest betrouwbaar is en wij hiermee verwachten de meeste getroffen huishoudens in onze gemeente te bereiken. Ook gaan we onze ketenpartners informeren over deze problematiek zodat zij inwoners die mogelijk in aanmerking komen voor deze tegemoetkoming, bij ons kunnen aanmelden. Hiermee wordt de uitvoeringslast beperkt en worden de meeste inwoners geholpen.

In de budgetopbouw wordt rekening gehouden met een opslag van 40% voor 2023 en 25% voor 2024 voor huishoudens die onterecht niet op de lijst staan en huishoudens die slechts een

Pagina:

4 van 6

Datum:

4 oktober 2024

Zaak:

1479811

gedeelte van het jaar alleenverdiener zijn.

Daarnaast gaan wij bij invoering van de Wet tijdelijke regeling alleenverdienersproblematiek 2025- 2027 proactief communiceren over de financiële tegemoetkoming, zodat huishoudens dit bij BWRI kunnen aanvragen. De uitvoeringslast is met dit wetsvoorstel beperkter doordat er een vast bedrag wordt toegekend en de toekenning automatisch kan plaatsvinden. 9. Financiële paragraaf In de septembercirculaire 2024 is er € 99.000 beschikbaar gekomen van het Rijk voor uitvoering van de taak financiële ondersteuning aan alleenverdieners die door gemiste toeslagen onder het bestaansminimum komen. Wij verwachten dat het budget voldoende is voor de uitvoering om deze inwoners te ondersteunen. Omdat we in het eerste kwartaal 2025 starten we met de uitvoering van deze taak moet deze decentrale uitkering beschikbaar blijven in 2025. Met de slotwijzing 2024 is de budgetoverheveling van 2024-2025 ingediend ter besluitvorming aan de Raad. De budgettaire consequenties zijn verwerkt in onderstaande begrotingswijziging. We vragen u om in te stemmen met deze begrotingswijziging.

Pagina:

5 van 6

Datum:

4 oktober 2024

Zaak:

1479811

10. Communicatie De mogelijk getroffen huishoudens die op de lijst van het Inlichtingenbureau vermeld staan, zijn bij ons bekend. Deze groep gaan wij rechtstreeks aanschrijven. Er wordt verder niet actief gecommuniceerd over de regeling. Wel gaan wij onze ketenpartners, zoals Humanitas en de Voorzieningenwijzer inlichten over het probleem, zodat zij inwoners eventueel kunnen aanmelden. 11. Draagvlak en vervolgtraject (afstemming, tijdpad) Zodra de raad akkoord is met het voorstel voor het inzetten van de middelen alleenverdienersproblematiek 2023 en 2024 kan er gestart worden met de uitvoering. Wij verwachten in kwartaal 1 van 2025 te kunnen starten met het direct aanschrijven van de huishoudens van de lijst van het Inlichtingenbureau. Burgemeester en wethouders van de gemeente Midden-Groningen,

E. van Lente Burgemeester Bijlage: 1 Concept-raadsbesluit

Pagina:

6 van 6

Datum:

4 oktober 2024

Zaak:

1479811

M.H.M. Nieuwenhuijsen-Janssens Gemeentesecretaris