26-006 rvs Beleidskader mensenrechten

raadsvoorstel volgnummer

29 januari 2026 26-006

onderwerp

Beleidskader mensenrechten

datum vergadering

behandelen in raadscommissie Maatschappelijke Zaken portefeuillehouder programma behandeld door e-mail telefoon

Jeroen Louws Sociaal Domein Niels Janssen n.janssen@middelburg.nl 0118 675354

Conceptbesluit

De raad besluit: 1. het beleidskader mensenrechten met daarin onderstaande beleidsdoelen vast te stellen. a. Vrijheid van meningsuiting: we spannen ons in om de juiste omstandigheden te creëren waarbinnen alle inwoners van Middelburg het recht kunnen uitoefenen om hun mening te uiten zonder angst voor repressie. b. Vrijheid van godsdienst: Elk individu in Middelburg is in staat geloof vrij te belijden, zonder inmenging van de overheid. c. Vrijwaring van gebrek: Elke inwoner van Middelburg kan in materiele zekerheid leven, zonder honger of armoede en met een dak boven het hoofd. d. Vrijwaring van vrees: het recht om zonder angst voor geweld of onderdrukking te leven wordt voor elke inwoner beschermd. Geen inwoner van Middelburg zou bang moeten zijn voor intimidatie of geweld. 2. Kennis te nemen van de bijbehorende uitvoeringsagenda, met per beleidsdoel concrete acties en daarmee: a. de ontwikkeling van de Lokale Inclusie Agenda en handelingsperspectief mensenrechtenkwesties te prioriteren. 3. De uitvoering van het beleidskader mensenrechten jaarlijks te evalueren. 4. Het college opdracht te geven in 2026 de aanspreekbaarheid als gemeente vorm te geven en daarvoor een voorstel te doen. 5. Ter illustratie van het beleid jaarlijks op 10 december stil te staan bij de Internationale Dag van de Mensenrechten, met een programma dat de doelstellingen van het beleid ondersteunt. 6.

Voor 2026 het benodigde budget ad € 86.500 te dekken vanuit de het budget Ontwikkelsubsidie uitvoeringsagenda mensenrechten. 7. Voor de uitvoering van de jaren 2027, 2028 en 2029 het benodigde budget ad € 81.500 deel te dekken vanuit het budget opvang vluchtelingen voor het bedrag van € 42.000 en het restant € 39.500 als wens op te nemen bij de kadernota/begroting 27/30. Aanleiding

Op 2 juli 2025 besloot uw raad (25-086) de vier vrijheden als uitgangspunt te gebruiken van het beleidskader mensenrechten en onderstaande kaders vast te stellen: a. Vrijheid van meningsuiting: we spannen ons in om de juiste omstandigheden te creëren waarbinnen alle inwoners van Middelburg het recht kunnen uitoefenen om hun mening te uiten zonder angst voor repressie. b. Vrijheid van godsdienst: we zetten ons in om de juiste omstandigheden te creëren waarbinnen iedereen in Middelburg het recht kan uitoefenen om zijn of haar geloof te belijden of geen geloof te hebben. c. Vrijwaring van gebrek: we beogen een Middelburg waarin alle inwoners toegang hebben tot basisbehoeften zoals inkomen, huisvesting, gezondheidszorg, en onderwijs d. Vrijwaring van vrees: we spannen ons in om ervoor te zorgen dat iedereen in Middelburg zich veilig voelt, ongeacht 1

hun achtergrond, etniciteit of sociaal/economische status. e. Middelburg draagt via haar positie als mensenrechtenstad het belang van de vier vrijheden breed uit. f. De vier vrijheden zijn richtinggevend voor de (strategische keuzes) en beleidsontwikkeling van de gemeente. g. De lokale inclusie-agenda maakt onderdeel uit van het mensenrechtenbeleid. Met het besluit van 2 juli 2025 besloot u dat er ook een uitvoeringsagenda zal worden vastgesteld. Ook besloot u dat er wordt gekozen voor het participatieniveau 'raadplegen', door het actief betrekken van stakeholders en inwoners. Het beleidskader en de uitvoeringsagenda liggen nu ter besluitvorming voor. In het beleidskader wordt per vrijheid ingegaan op het doel, de Middelburgse uitdagingen en de concrete acties voor de komende jaren. Effect

Het mensenrechtenbeleid dat met dit raadsvoorstel voorligt is een eerste product en geen eindproduct. Een beleidsdocument dat een startpunt markeert om in een zoektocht de komende jaren met elkaar te gaan ontdekken wat er nodig is om in onze gemeente handen en voeten te geven aan de nu soms lokaal nog abstracte vrijheden van Franklin D. Roosevelt. Voor onze inwoners, voor organisaties die daarin actief zijn, voor medewerkers van onze organisaties. Met vallen en opstaan zullen we ontdekken wat er werkt en wat niet. Door kwetsbaar te zijn, door te willen leren van fouten en ontvankelijk te zijn voor kritiek en adviezen. Alleen met een open houding kan de gemeente zich verder ontwikkelen en haar beleid en uitvoering stap voor stap verbeteren. Met het vaststellen verankert Middelburg het imago als mensenrechtenstad in beleid en komt er meer duidelijkheid over hoe we met activiteiten uit de uitvoeringsagenda stappen denken te gaan zetten en de prioritering binnen deze agenda bepalen. Het beleidskader biedt richting bij het maken van keuzes en legt uitgangspunten vast. Daarnaast maken wij op deze wijze aan partners onze positie duidelijk en helpt het verwachtingen managen. Ook zorgt het vaststellen van het beleid voor meer zicht op beschikbare budgetten. Uit het participatietraject bleek dat er veel eensgezindheid is over grote onderwerpen binnen mensenrechten.

Het vaststellen van het beleidskader mensenrechten en de daarvoor uitgevoerde participatie zorgt voor draagvlak voor de beleidskeuzes die wij maken. Argumenten

1.1 Het vaststellen van het beleidskader mensenrechten creëert duidelijkheid over de koers van de gemeente. Het imago van de gemeente Middelburg als mensenrechtenstad is vooral gebaseerd op het feit dat wij diverse evenementen (mede) organiseren en initiatieven ontplooien en ondersteunen. Middelburg is in dit imago gegroeid, al is nooit het officiële besluit genomen dat de gemeente Middelburg een mensenrechtenstad is. Middelburg leeft met haar verleden, door haar historisch decor. De oriëntatie van Middelburg als mensenrechtenstad heeft zich hierdoor logischerwijs ontwikkeld. Wij gaan het verleden niet uit de weg, maar kijken het recht in de ogen aan. De activiteiten die wij doen zijn voor een groot gedeelte naar buiten gericht. Dat maakt dat het snel een kwestie van citymarketing wordt, in plaats van een principiële positie. Door het opstellen van een beleidskader maakt Middelburg duidelijk dat het zijn van een mensenrechtenstad een principiële keuze is. Middelburg is een mensenrechtenstad en staat lokaal, nationaal en internationaal als zodanig bekend, terwijl de visie waaruit wij handelen nog ontbreekt op dit onderwerp. Mensenrechtenkwesties gaan over grote en tegelijkertijd kwetsbare onderwerpen die nopen tot gedegen overwegingen. Mensenrechtenbeleid zal fungeren als een gids bij het maken van deze keuzes.

Bovendien past het bij de ambitie van de gemeente om de verantwoordelijkheid te nemen op het gebied van mensenrechten om belangrijke uitgangspunten vast te leggen. Voor organisaties die zich bewegen op het gebied van mensenrechten en de media is het op dit moment niet altijd duidelijk hoe de gemeente aankijkt tegen bepaalde ontwikkelingen en of de gemeente daarbij een rol wil/kan vervullen. Van de gemeente wordt duidelijkheid verlangd. Door het formuleren van een beleidsmatig kader wordt het mogelijk om meer duidelijkheid over de positie van de gemeente te geven en weten de organisaties welke rol ze van de gemeente kunnen verwachten en op gewenste punten samenwerking zoeken. Ook intern is er behoefte aan duidelijkheid. Door het opgebouwde imago als mensenrechtenstad, wordt de gemeente in toenemende mate benaderd om te participeren in samenwerkingsverbanden, lokaal (UCR en HZ rondom de SDG’s), tussen gemeenten (de VNG) en internationaal 2

(Noord-Amerika, Europees stedenband e.d.). Hoe interessant ook, er is behoefte aan een kader van waaruit ingegaan kan worden op deze verzoeken c.q. verzoeken tot samenwerking kunnen worden afgewezen omdat we niet overal en aan alle initiatieven deel kunnen nemen. Kortom: helderheid scheppen in welke mensenrechten wij als gemeente prioriteren als aandachtspunt, schept juiste verwachtingen ook naar (mogelijke) samenwerkingspartners. Door het ontbreken van mensenrechtenbeleid wordt de aandacht voor mensenrechten in beleid en uitvoering niet op uniforme wijze ingevuld en krijgt het niet altijd de aandacht die het verdient. Dit zou kunnen zorgen voor een afbrokkeling van het imago als mensenrechtenstad. Doordat het streven naar de invulling van de vier vrijheden niet zijn geborgd in werkprocessen in de gehele organisatie, kan het voorkomen dat er besluiten genomen worden die dit streven onbedoeld tegen gaan. 2.1 Door het vaststellen van de uitvoeringsagenda wordt duidelijk welke concrete acties we ondernemen en wat de prioritering is. Door het uitvoerige participatietraject zijn wij in staat gebracht lokale uitdagingen en de hierbij passende concrete acties te formuleren. Bij het participatietraject zijn inwoners, samenwerkingspartners en uw raad (d.m.v. de werksessie) betrokken. Deze concrete acties worden geprioriteerd en in een (nabije) toekomst weggezet.

De Lokale Inclusie Agenda is een voorbeeld van een concrete actie waarmee direct na het vaststellen van het beleidskader mee aan de slag zal worden gegaan. Het verdrag inzake personen met een handicap verplicht gemeenten om lokaal inclusiebeleid te voeren. Desondanks heeft de gemeente Middelburg geen Lokale Inclusie Agenda. Dit is de reden waarom het met prioriteit wordt opgepakt. 3.1. en 4.1. De jaarlijkse evaluatie draagt bij aan een continuerend besef van verantwoordelijkheden en houdt de gemeente scherp op de uitvoering. Met het vaststellen van het beleidskader zijn wij er natuurlijk nog niet. Het betekent een constant besef van de verantwoordelijkheid die op ons als gemeente rust om de juiste richting te kiezen, besluiten te nemen, initiatieven te ontplooien en standpunten in te nemen. Door het verloop- en effect van de concrete acties en de stand van de aandacht voor mensenrechtenkwesties in de gemeente jaarlijks te evalueren zijn wij in staat onze reactie op mensenrechtenkwesties jaarlijks te herijken en bij te sturen (aan de veranderende omstandigheden). Als mensenrechtenstad is Middelburg nooit ‘af’, maar blijven wij lerende weg aanspreekbaar. 5.1. Door jaarlijks stil te staan bij Internationale Dag van de Mensenrechten houdt de gemeente het thema levend en jaarlijks onder de aandacht houden.

Doelstelling is daarom om op 10 december jaarlijks stil te staan bij Internationale Dag van de Mensenrechten met een programma dat de doelstellingen van het beleid ondersteunt. 6.1 en 7.1. Door de budgetten benodigd voor de uitvoering van het beleidskader helder te krijgen en vast te stellen, weten wij welke mogelijkheden wij hebben met betrekking tot de uitvoering van concrete acties. Budgetten bestemd voor mensenrechtenkwesties zijn verspreid beschikbaar. Door helderheid te scheppen in de beschikbare budgetten, en de inzet van deze budgetten te concentreren, creëren wij duidelijkheid over de mogelijkheden met betrekking tot de uitvoering van de concrete acties die zijn opgenomen in het beleidskader mensenrechten. Kanttekeningen

1.1 Als gemeente ben je nooit 'klaar' als mensenrechtenstad. Het creëren van een beleidskader mensenrechten betekent niet dat het daarmee stopt. Het is een continuerend besef van verantwoordelijkheden en aanpassen aan de nieuwe realiteit. Van belang is dat er jaarlijks wordt geëvalueerd en eventueel bijgestuurd. 1.2 Een beleidskader mensenrechten kan verwachtingen scheppen waar een gemeente niet aan kan voldoen. Bijvoorbeeld omdat het niet valt binnen de publieke taak van de gemeente, of omdat de gemeente geen juridische mogelijkheden heeft om op te treden. Dat maakt het van belang dat er een handelingsperspectief mensenrechtenkwesties wordt ontwikkeld. Dit schept duidelijkheid over de vraag wat mensenrechtenschendingen zijn, wie dit bepaalt, van welke bronnen gebruik gemaakt kan worden en wat de publieke taak- en juridische ruimte is van de gemeente en hoe de gemeente zich binnen deze ruimte kan bewegen. 3

Financiën

In de kadernota 2026 – 2029 is een post meegenomen met betrekking tot de Ontwikkelsubsidie uitvoeringsagenda mensenrechten met een éénmalige toekenning van € 86.500. De verdeling van dit budget is als volgt:

Dit betreffen posten noodzakelijk voor een eerste aanzet van de praktische vormgeving van het beleidskader mensenrechten en een aantal van de voortvloeiende acties.

Voor de jaren 2027 tot en met 2029 zijn voor de uitvoering van de concrete acties uit het beleidskader mensenrechten nodig:

Voor de uitvoering van het beleid is vanaf 2027 tot en met 2029 een bedrag nodig van € 81.500 per jaar. Ter dekking van deze kosten is het budget opvang vluchtelingen ad € 42.000 beschikbaar. Voor de overige dekking van de kosten dient een bedrag van € 39.500 als wens te worden opgenomen bij de kadernota/begroting 27/30.

Duurzaamheid

N.v.t. Communicatie en participatie

Communicatie Na de vaststelling van het beleidskader maken we afspraken over de externe communicatie. Participatie 98 organisaties ontvingen een vragenlijst. We kregen 27 reacties terug. Daarnaast voerden wij met 11 organisaties gesprekken om dieper op het onderwerp in te gaan. Via een oproep vroegen we inwoners wat zij belangrijk vinden rond mensenrechten en de rol van de gemeente. Dit leverde 125 reacties op. Ook organiseerden wij een werksessie met de gemeenteraad en vroegen advies aan de Adviesraad Sociaal Domein. Voor de uitkomsten van de participatie verwijzen wij naar de bijlagen van het beleidskader mensenrechten. Uitvoering

Na vaststelling van het beleidskader, gaan we aan de slag met de uitvoering van de uitvoeringsagenda

4

Advies ingewonnen bij adviesorgaan?

We wonnen advies in bij de Adviesraad Sociaal Domein. Het advies van de Adviesraad Sociaal Domein is verwerkt in het beleidskader. Bijlagen •

Beleidskader mensenrechten

Middelburg, 16 december 2025 Burgemeester en wethouders van Middelburg de secretaris,

Garmt Kolhorn de burgemeester,

Yvonne van Mastrigt

5