25-086 rvs Beleidskader Mensenrechten

raadsvoorstel volgnummer

2 juli 2025 25-086

onderwerp

Beleidskader mensenrechten

datum vergadering

behandelen in raadscommissie

Maatschappelijke Zaken

portefeuillehouder

Jeroen Louws Sociaal Domein Niels Janssen n.janssen@middelburg.nl (0118) 675354

programma behandeld door e-mail telefoon

Conceptbesluit

De raad besluit: 1. De Four Freedoms (vier vrijheden) als uitgangspunt voor het te ontwikkelen mensenrechtenbeleid te nemen, 2. Vooruitlopend op het mensenrechtenbeleid de volgende kaders vast te stellen: a. Vrijheid van meningsuiting: we spannen ons in om de juiste omstandigheden te creëren waarbinnen alle inwoners van Middelburg het recht kunnen uitoefenen om hun mening te uiten zonder angst voor repressie. b. Vrijheid van godsdienst: we zetten ons in om de juiste omstandigheden te creëren waarbinnen iedereen in Middelburg het recht kan uitoefenen om zijn of haar geloof te belijden of geen geloof te hebben. c. Vrijwaring van gebrek: we beogen een Middelburg waarin alle inwoners toegang hebben tot basisbehoeften zoals inkomen, huisvesting, gezondheidszorg, en onderwijs d. Vrijwaring van vrees: we spannen ons in om ervoor te zorgen dat iedereen in Middelburg zich veilig voelt, ongeacht hun achtergrond, etniciteit of sociaal/economische status. e. Middelburg draagt via haar positie als mensenrechtenstad het belang van de vier vrijheden breed uit. f. De vier vrijheden zijn richtinggevend voor de (strategische keuzes) en beleidsontwikkeling van de gemeente. g. De lokale inclusie-agenda maakt onderdeel uit van het mensenrechtenbeleid. 3. Met het vaststellen van het mensenrechtenbeleid ook de uitvoeringsagenda vast te stellen. 4.

Te kiezen voor participatieniveau ‘raadplegen’, door het actief betrekken van in- en externe stakeholders en inwoners. Aanleiding

Middelburg is in het imago als mensenrechtenstad gegroeid, al is nooit het officiële besluit genomen dat de gemeente Middelburg een mensenrechtenstad is. Middelburg leeft met haar verleden, door haar historisch decor. De oriëntatie van Middelburg als mensenrechtenstad heeft zich hierdoor logischerwijs ontwikkeld. We gaan het verleden niet uit de weg, maar kijken het recht in de ogen aan. Wij zijn van mening dat het opstellen van mensenrechtenbeleid meerwaarde biedt. Hiervoor hanteren wij de volgende argumenten: • •

Door het opstellen van een beleidskader maken we duidelijk dat het zijn van een mensenrechtenstad een principiële keuze is. De gemeente is het eerste aanspreekpunt voor inwoners en kan inspelen op onderwerpen die in de gemeente leven. 1

• •

• •

Door de overdracht van taken van het rijk naar de gemeenten hebben we meer verantwoordelijkheden gekregen, ook als het gaat om mensenrechten. Mensenrechtenbeleid voorkomt uitholling van het imago van Middelburg als mensenrechtenstad, omdat op deze wijze meer uniform aandacht wordt gegeven aan mensenrechten en alles wat daaronder valt. Beleid zorgt voor een uniformiteit, duidelijkheid waar Middelburg voor staat en aandacht voor het onderwerp. Mensenrechtenkwesties gaan over grote en tegelijkertijd kwetsbare onderwerpen die nopen tot gedegen overwegingen. Mensenrechtenbeleid zal fungeren als een gids bij het maken van deze keuzes.

In het memo actieve informatie van d.d. 25 maart 2025 informeerden wij u over ons voornemen mensenrechtenbeleid op te stellen en onze overwegingen hierbij. Een eerste stap in het opstellen van mensenrechtenbeleid is het vaststellen van de kaders en het participatieniveau. Effect

Het vaststellen van kaders waarbinnen we mensenrechtenbeleid kunnen ontwikkelen en het vaststellen van het participatieniveau. Het vaststellen van kaders en het betrekken van inwoners en samenwerkingsorganisaties zorgt er voor dat mensenrechtenbeleid en de uitvoering zo breed als mogelijk wordt gedragen. Argumenten

1.1. Middelburg heeft een historische connectie met de Four Freedoms (verder; vier vrijheden). Dat ligt onder andere in het feit dat Franklin D. Roosevelt, de Amerikaanse president die de vier vrijheden formuleerde in de State of The Union, Zeeuwse voorouders heeft. Aan deze vrijheden committeren wij ons al decennia en zij vormen de basis van veel initiatieven die in Middelburg worden ontplooid. Middelburg is de symbolische plek geworden waar deze vier vrijheden worden gevierd en herdacht, bijvoorbeeld door de tweejaarlijkse uitreiking van de Four Freedoms-awards in Middelburg. 1.2. De vier vrijheden vormen een overzichtelijke basis van de belangrijkste internationale mensenrechten. De alternatieven zijn te kiezen voor de Sustainable Development Goals of bijvoorbeeld de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. Echter, deze alternatieven zijn omvangrijk en (dus) ten opzichte van de vier vrijheden in mindere mate overzichtelijk. 1.3. De vier vrijheden overstijgen diverse beleidsterreinen. De vier vrijheden vormen bovendien een verbindende basis voor gemeentelijk mensenrechtenbeleid. De verbindende factor zit in het feit dat het diverse beleidsterreinen overstijgt, zoals veiligheid, sociaal domein, onderwijs en cultuur. Het kan worden gezien als een samenhangend kader voor de integratie van mensenrechten in al de beleidsterreinen en interne organisatie.

Ze bieden zowel normatieve kaders als praktische richtlijnen waarmee we kunnen bijdragen aan de bescherming en bevordering van mensenrechten. 2.1. De kaders zijn voldoende flexibel om beleid samen met inwoners en organisaties vorm te geven. Het is belangrijk om te benadrukken dat het beleidskader ook flexibel moet zijn en in staat moet zijn om zich aan te passen aan veranderende omstandigheden, zoals opkomende sociale kwesties of nieuwe wetten en verplichtingen op het gebied van mensenrechten. Het onderwerp mensenrechten kent bovendien veel gezichten en over de exacte invulling kan verschillend worden gedacht. Er is daarom gekozen voor wat meer algemenere kaders, die verder zijn weerslag zullen vinden in beleid.

2

2.2. De kaders zijn een goede kapstok voor de vormgeving van het beleid. Het is van belang dat Middelburg laat zien dat er in het algemeen een duidelijke rode lijn bestaat als het gaat om schendingen van mensenrechten en dat Middelburg als mensenrechtenstad bewust is van haar verantwoordelijkheid, maar dat tegelijkertijd door het aannemen van mensenrechtenbeleid niet alle problemen zijn opgelost, maar zich er wel voor zal inspannen. De kaders bieden voldoende ruimte om concreet uit te werken in mogelijke acties. U kunt hierbij denken aan: 1. Vrijheid van meningsuiting Mogelijke acties: het faciliteren van openbare debatten, deelname aan burgerinitiatieven en bescherming van onafhankelijke media in de gemeente. We bevorderen debat, creëren platforms voor de vrije uitwisseling van ideeën en zorgen ervoor dat er ruimte is voor het uiten van meningen zonder vrees voor de gevolgen. 2. Vrijheid van godsdienst Mogelijke acties: ervoor zorgen dat religieuze gemeenschappen in de stad de vrijheid hebben om te organiseren en hun activiteiten te ontplooien. Dit kan door middel van het ondersteunen van religieuze gebouwen en het faciliteren van interreligieuze dialoog om wederzijds begrip te bevorderen. 3.

Vrijwaring van gebrek Mogelijke acties: Investeren in toegankelijkheid, sociale voorzieningen en minimaregelingen, het versterken van het sociaal vangnet en zorgen voor lokale programma’s tegen armoede. We voeren de acties uit zoals verwoord in het beleidskader bestaanszekerheid, meedoen naar vermogen en inburgering. We ondersteunen initiatieven die de werkgelegenheid bevorderen en gelijke kansen bieden voor werkzoekenden. 4. Vrijwaring van vrees Mogelijke acties: we dragen zorg voor de openbare veiligheid, terwijl we tegelijkertijd werken aan de bescherming van de rechten van kwetsbare groepen. We bevorderen inclusie en het bestrijden van discriminatie en racisme. Middelburg draagt via haar positie als mensenrechtenstad het belang van de vier vrijheden breed uit en ziet de vier vrijheden als richtinggevend voor de strategische keuzes en beleidsontwikkeling van de gemeente. Op deze manier wordt gewicht gegeven aan de kaders. De lokale inclusie-agenda maakt onderdeel uit van het mensenrechtenbeleid. Het voeren van een lokale inclusieagenda is een verplichting die voortvloeit uit het Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap. 3.1. Het vaststellen van de uitvoeringsagenda geeft duidelijkheid over wat Middelburg binnen het mensenrechtenbeleid prioriteert.

In eerste instantie was de gedachte de uitvoeringsagenda vast te stellen na vaststelling van het mensenrechtenbeleid. In overleg met u besloten wij de vaststelling van de uitvoeringsagenda te koppelen aan de vaststelling van het mensenrechtenbeleid. Dit zorgt ervoor dat de bij inwoners en stakeholders opgehaalde input direct kan worden verwerkt in een uitvoeringsagenda, en daarbij duidelijkheid bestaat over de gewenste prioritering.

3

4.1. Participatie moet recht doen aan ieders verantwoordelijkheden en bijdragen aan het creëren van draagvlak. Voor wat betreft participatie vraagt het onderwerp om zorgvuldige overwegingen. Het onderwerp is kwetsbaar en over de invulling kan verschillend worden gedacht. Dat maakt het van essentieel belang dat Middelburgs mensenrechtenbeleid breed wordt gedragen. Daarnaast komen uit verschillende verdragen verwachtingen voort rondom de participatie van kwetsbare groepen, waar de gemeente invulling aan wil geven. Iedereen heeft zijn/haar verantwoordelijkheden als het gaat om het respecteren, bevorderen en beschermen van mensenrechten. Elke inwoner, elke organisatie, alle volksvertegenwoordigers en elke ambtenaar. Hoe meer inwoners en organisaties worden betrokken des te meer de verantwoordelijkheid wordt gevoeld en gedeeld. Daarom wordt gekozen voor participatieniveau ‘raadplegen’, door het actief betrekken van in- en externe stakeholders en inwoners. De intentie van de participatie is om samenwerkingspartners en experts te raadplegen om antwoord te krijgen op de vraag wat er inhoudelijk in het beleidskader mensenrechten moet komen te staan.

Voor het ophalen van input bij de inwoners vindt er na de zomer een evenement op de Markt plaats, waar op een laagdrempelige manier inwoners de mogelijkheid krijgen aan te geven wat zij belangrijk vinden voor zover het gaat om mensenrechten en wat daarbij zou moeten worden geprioriteerd. Samenwerkingspartners worden ook bij dit evenement betrokken. De bij inwoners en stakeholders opgehaalde input zal worden verwerkt in het mensenrechtenbeleid. De uiteindelijke keuze voor het beleid is echter aan uw raad. Na vaststelling van het beleid zal bij het oppakken van de uitvoering voortdurend alertheid moeten zijn of het beleid nog past bij de dan geldende actualiteit. Hoe we ons als gemeente daartoe (blijven) verhouden zal immers een voortdurende zoektocht zijn. De wens is daarom dat de participatie ook een oplossing moet bieden die de gemeente voortdurend aanspreekbaar maakt op zijn positie en rol in het speelveld zodat voorkomen wordt dat er een blinde vlek kan ontstaan. Kanttekeningen

N.v.t. Financiën

Voor de implementatie van de uitvoeringsagenda is voor de kadernota 2026 – 2029 ontwikkelsubsidie opgenomen. De kosten voor de uitvoering van het mensenrechtenbeleid vanaf 2026 zijn pas bekend bij het opstellen van het daadwerkelijke beleidsplan en het vaststellen van de prioriteiten hierin. Wij nemen dit mee in het raadsvoorstel voor het vaststellen van het beleidsplan. Duurzaamheid n.v.t.

Communicatie en participatie

Op onderstaande wijze zal invulling worden gegeven aan de participatie bij de totstandkoming van het beleidskader mensenrechten en de uitvoeringsagenda die daaruit voortvloeit. • Besluitvorming over kaders door uw raad: 2/3 juli • Er vinden op ambtelijk niveau gesprekken en diepte-interviews plaats met diverse samenwerkingsorganisaties en belangenorganisaties op het gebied van mensenrechten, rondom de vragen: welke rol voorzien ze voor de gemeente en wat zou moeten worden geprioriteerd? • Bij een evenement na de zomer zal input worden gevraagd bij de inwoners over wat ze, onder de vier vrijheden, belangrijke stappen vinden. Samenwerkingspartners en belangenorganisaties krijgen hierbij een rol. Hiervoor worden ook raadsleden uitgenodigd. • De input van inwoners en stakeholders zal worden verwerkt in het mensenrechtenbeleid. 4

• •

Het concept beleid zal ter advies worden voorgelegd aan de Adviesraad Sociaal Domein. Uw raad stelt het mensenrechtenbeleid vast.

Uitvoering

Zie 4.1.

Advies ingewonnen bij adviesorgaan?

In een later stadium zal er advies worden ingewonnen bij de Adviesraad Sociaal Domein. Bijlagen N.v.t.

Middelburg, 3 juni 2025 Burgemeester en wethouders van Middelburg de secretaris,

Aart van den Brink de burgemeester,

Yvonne van Mastrigt

5