Kwaliteitsmanifest Meppel
Tekst van het document
Kwaliteitsmanifest Meppel
Meppel | Kwaliteitsmanifest
1
1. Inleiding Meppel is een gemeente met ambitie en in
Waarom is dit kwaliteitsmanifest belangrijk?
het bijzonder als het gaat om ruimtelijke
Meppel is ondernemend, dynamisch, bedrijvig,
kwaliteit. In dit kwaliteitsmanifest spreken
kent veel water, een historische kern, lintdorpen,
we onze ambitie voor kwaliteit uit en maken
buitenwijken, is sterk aan infrastructuur verbonden
we duidelijk hoe we deze ambitie waar gaan
en heeft een prachtig buitengebied. Dit zijn
maken.
kwaliteiten die we nog beter willen benutten. Hoe maken we de kwaliteit van Meppel nog
Dit manifest richt zich op de aspecten van
meer Meppels? Dit doen we door drie ruimtelijke
ruimtelijke kwaliteit in de gemeente Meppel. Wij
ambities te kiezen en dit vervolgens concreet te
willen daar meer op sturen. Dit doen we door
maken in processen. Vervolgens worden deze
enerzijds duidelijke keuzes te maken op inhoud,
ambities doorvertaald in de omgevingsvisie en het
anderzijds door keuzes te maken op proces. Dit
omgevingsplan. Dit kwaliteitsmanifest staat niet vol
kwaliteitsmanifest is het startsein naar een nieuw
regels, maar inspireert en daagt uit tot een nieuw
klimaat van kwaliteit in de stad, de dorpen en het
kwaliteitsklimaat in Meppel!
landschap.
2
Meppel | Kwaliteitsmanifest
Wat ons bindt in deze stad en het buitengebied; het werken, wonen en leven. Die binding ontstaat als de omgeving ook biedt wat je nodig hebt. Als dat zo is, dan leidt dat tot een zekere zin van “diep geluk”. Als het werken en wonen in Meppel goed is dan willen we er ook zorg voor dragen dat dit zo blijft, ook als er door toekomstige ontwikkelingen zaken gaan veranderen. Dat de ruimtelijke kwaliteit van de omgeving daarvan een belangrijk aspect is leggen we uit. We moeten het met elkaar hebben over hoe we dat exact gaan uitvoeren. We bouwen namelijk samen aan Meppel.
Meppel | Kwaliteitsmanifest
3
1 Inhoudsopgave Inleiding 01 Leeswijzer 05 Deel A 13 Deel B 33
Een kwaliteitsklimaat in Meppel 4
Meppel | Kwaliteitsmanifest
1. Leeswijzer - bouwstenen voor kwaliteit Het kwaliteitsmanifest is als volgt opgebouwd. We beginnen met de aanleiding, rol en positie van het kwaliteitsmanifest in hoofdstuk 1. Vervolgens zijn er twee delen die ingaan op de ambities van Meppel (deel A) en hoe deze waar te maken (deel B).
Deel A
Deel B
Hier geven we onze kijk op de ruimtelijke kwaliteit
Hier vertalen we de ambities naar de praktijk. De
van Meppel. Wat is de algemene uitleg voor
sleutel voor het bereiken van kwaliteit ligt naast een
ruimtelijke kwaliteit en hoe gaan we daar mee
gezamenlijke ambitie, net zo goed in de processen.
om? Wat zijn de beleidsambities van Meppel en
Zonder goede samenwerking en investeringen in
wat vinden wij de belangrijkste? We selecteren
instrumenten voor kwaliteit, blijft het bij filosoferen
en prioriteren; welke kwaliteiten zijn het meest
zonder te realiseren.
bepalend en waarom? We komen tot een selectie van drie kwaliteitsambities waar het kwaliteitsmanifest op inzet.
Meppel | Kwaliteitsmanifest
5
1. Kwaliteitsmanifest voor Meppel 1. Aanleiding
2. Waarom een kwaliteitsmanifest
In het College Uitvoeringsprogramma (CUP) is
Met dit manifest verwoorden wij onze ambitie voor
in 2019 het opstellen van een kwaliteitsmanifest
ruimtelijke kwaliteit in de gehele gemeente Meppel.
opgenomen. Dit komt niet uit de lucht vallen.
Het manifest wil een brug slaan tussen onze grote
De kwaliteit van de bestaande stad is het
ambitie om de stad, de dorpen en het landschap
afgelopen decennium een steeds belangrijker
aantrekkelijk te houden en de soms weerbarstige
gespreksonderwerp. Dit zagen we terug in de
werkelijkheid. Want opschrijven wat we samen willen
kwaliteitsimpuls voor Meppel en in het bijzonder
bereiken is één ding; er ook komen is uitdagender.
de binnenstad van Meppel. Dit dwong ons al om na
6
te denken over wat kwaliteit precies inhoudt, hoe
Waarom is ruimtelijke kwaliteit belangrijk? Overal
we ons als gemeente definiëren en hoe we onze
is zichtbaar dat kwaliteit door de tijd wordt
ambities richting kunnen geven. Ook ontstond in
gewaardeerd. We zien dit terug in onder andere
deze periode een groep betrokken en enthousiaste
de historische binnenstad, monumentale of
ondernemers, met een gedeelde passie om Meppel
kenmerkende gebouwen, het Wilhelminapark en het
beter achter te laten, zodat nieuwe generaties
karakteristieke buitengebied met haar eeuwenlange
vooruit kunnen. Er is een behoefte ontstaan aan een
ontstaansgeschiedenis die vaak nog herkenbaar is.
kwaliteitsmanifest waarbij er een gezamenlijk gevoel
Alles is met aandacht gemaakt en door de tijd heen
van kwaliteit ontstaat.
alom geliefd gebleken.
Meppel | Kwaliteitsmanifest
Meppel | Kwaliteitsmanifest
7
We zijn er van overtuigd dat als onze omgeving
Dit kwaliteitsmanifest is bedoeld voor de hele
de juiste ingrediënten bevat en ook biedt wat
gemeente Meppel, de stad en het buitengebied. Het
we nodig hebben, deze kwaliteit zich uitbetaalt;
geeft de ambities en kaders weer voor de kwaliteit
fysiek, functioneel en aantrekkelijk voor het oog.
van de openbare ruimte en de bebouwde omgeving.
Tegelijkertijd werpt het ook vruchten af op andere
Daarmee is het begrip ‘ruimtelijke kwaliteit’ ook
vlakken zoals het bevorderen van sociale ontmoeting
ingekaderd. Het kwaliteitsmanifest maakt keuzes
en het verhogen van welzijn en gezondheid in het
waar we ons aan houden bij de ontwikkeling van de
groen. Want een tevreden mens woont in een fijne
gemeente. Het kwaliteitsmanifest is agenderend en
wijk, een goed huis met groen en voorzieningen in
richtinggevend. Onze ambitie voor een klimaat van
de buurt, loopt door een aantrekkelijke historische
kwaliteit heeft met dit manifest handen en voeten
binnenstad, werkt misschien in een bijzonder
gekregen.
architectonisch nieuw kantoor, vertoeft in een mooi groen park, of geniet van het buitengebied. Al die tevredenheid leidt tenslotte tot “diep geluk”. En dat “diep geluk” is wat ons raakt en inspireert om ruimtelijke kwaliteit beter te verankeren in alles wat we doen.
8
Meppel | Kwaliteitsmanifest
Meppel | Kwaliteitsmanifest
9
3. Relatie met de omgevingswet (en ander beleid) Het kwaliteitsmanifest heeft een directe relatie met de Omgevingswet maar de reikwijdte is smaller (zie afbeelding op de rechterpagina). De Omgevingsvisie gaat over de gehele fysieke leefomgeving, waarbij ook gedacht moet worden aan luchtkwaliteit, geluid, bodem, gezondheid en landbouw. Het kwaliteitsmanifest zegt alleen expliciet iets over de kwaliteit van de inrichting van de openbare ruimte, beeldkwaliteit van de bebouwing en de beleving daarvan. Het kwaliteitsmanifest biedt daarmee uitgangspunten voor een deel van de scope van de omgevingsvisie. Specifiek voor erfgoed is er de erfgoedvisie en het erfgoedbeleid ontwikkeld. Een andere bouwsteen voor de omgevingsvisie vormt het gebiedseigen verhaal. De details op het gebied van erfgoed en het DNA van Meppel zijn in deze specifieke beleidstukken terug te vinden.
10
Meppel | Kwaliteitsmanifest
Binnen scope Buiten scope
KWALITEITSMANIFEST
OMGEVINGSVISIE
ERFGOEDVISIE
Beeldkwaliteit
Openbare ruimte
Luchtkwaliteit
Bodem
Gezondheid
Etcetera
Erfgoed
Meppel | Kwaliteitsmanifest
11
12
Meppel | Kwaliteitsmanifest
A Kwaliteiten van Meppel Meppel | Kwaliteitsmanifest
13
1. Ruimtelijke kwaliteit en Omgevingskwaliteit Ruimtelijke kwaliteit
Wat is de definitie van ruimtelijke kwaliteit?
Voor dit kwaliteitsmanifest hanteren wij het
De ruimtelijke kwaliteit van de omgeving is een
begrip ‘ruimtelijke kwaliteit’. Dit is het specifieke
optelsom met een subjectieve uitkomst; het is het
kwaliteitsbegrip dat onderdeel uitmaakt van
ontwerpen en inrichten van de omgeving zodat die
omgevingskwaliteit. Omgevingskwaliteit reikt verder
goed bruikbaar is (‘gebruikswaarde’), duurzaam en
dan ruimtelijke kwaliteit; het omvat alle ingrediënten
robuust (‘toekomstwaarde’), en aangenaam om te
voor een veilige en gezonde fysieke leefomgeving.
ervaren (‘belevingswaarde’). Het zijn de waarden die
Bij ruimtelijke kwaliteit gaat het over een deel van
zijn ontleend aan de Romeinse architect Vitruvius.
deze ingrediënten al draagt ruimtelijke kwaliteit ook bij aan andere aspecten. Ruimtelijke kwaliteit gaat
Ruimtelijke kwaliteit is dus geen vastomlijnde
alleen over de openbare ruimte en de gebouwen.
rekensom met een gegarandeerde uitkomst. Het
Welstand is weer een onderdeel van ruimtelijke
betekent wel een gesprek voeren over wat (ver)
kwaliteit; het gaat dan specifiek alleen om de
bouwen aan Meppel ons geeft en ontneemt, brengt
gebouwde omgeving waar een omgevingsvergunning
en beleeft, elke keer als we op een plek zijn. Want
voor nodig is.
we willen plekken maken waar we keer op keer blij van worden als we er zijn. Pas als in de beleving van
In dit manifest is bewust gekozen om te focussen op
gebruikers sprake is van ruimtelijke kwaliteit, is het
ruimtelijke kwaliteit, met oog voor de brede context
een realiteit geworden.
van omgevingskwaliteit. Deze focus helpt in het daadwerkelijk realiseren van kwaliteit in Meppel.
14
Meppel | Kwaliteitsmanifest
Kwaliteit ontstaat in de harten van mensen en wordt werkelijkheid waar visie, vakmanschap en daadkracht een ontmoeting aangaan met de omgeving.
Meppel | Kwaliteitsmanifest
15
1. Kwaliteit in Meppel Waar zien we die kwaliteiten van Meppel terug? Het zijn plekken waar de bebouwing en de openbare ruimte op elkaar reageren. Waar de omgeving een verhaal vertelt, prikkelt, uitdaagt
Combinatie van volumes; met voldoende differentiatie, ingebed in het groen en in verbinding met het omliggende waardevolle landschap.
Herstructurering op basis van een historische stedenbouwkundige structuur; met waardevolle openbare ruimte, groene randen en verbindingen.
en nieuwsgierig maakt. Waar erfgoed en monumenten de geschiedenis tot leven brengen en plekken waar ruimte is voor ontmoeting en beleving.
Nieuwe elementen en bebouwing accentueren de bestaande historische context en bebouwing.
De historische boom, het groen, de bestrating en het monumentale bebouwingsensemble versterken elkaar.
16
Meppel | Kwaliteitsmanifest
Voortbouwen op oude elementen maken de omgeving interressant.
A Kwaliteitswaarden en ambities van Meppel Meppel | Kwaliteitsmanifest
17
A. Kwaliteitswaarden Naast een algemene definitie van ‘ruimtelijke
We hebben de kwaliteitswaarden geprioriteerd,
kwaliteit’ gaat het om dé kwaliteiten van Meppel. We
specifiek op die waarden die het meest van invloed
zien bepaalde kwaliteitswaarden steeds terugkomen.
zijn op de ruimtelijke kwaliteit van Meppel. Niet alle
Op basis van bestaand beleid zijn de belangrijkste
9 kwaliteitswaarden gaan specifiek over ruimtelijke
kwaliteitswaarden van Meppel vastgelegd.
kwaliteit. Andersom draagt ruimtelijke kwaliteit wel bij aan deze waarden.
De belangrijkste kwaliteitswaarden dragen uiteindelijk allemaal bij aan het bereiken van ruimtelijke kwaliteit. Maar wil Meppel slagvaardig, gericht en met volle aandacht inzetten op ruimtelijke kwaliteit, dan is focus belangrijk. We zijn er van overtuigd dat als we ons focussen op een aantal kwaliteitswaarden, dit ook zal uitstralen op andere waarden.
18
Meppel | Kwaliteitsmanifest
De ondergrond; de bodem en waterhuishouding vormen de ontginningsgeschiedenis en occupatie van het landschap. Bovenregionale infrastructuur. Verbindt kwaliteit met en versterkt de regionale schaal en bereikbaarheid. Fijnmazige lokale infrastructuur, nauw verbonden met het landschap én fungeert als casco en verbinder. Groen en gezond. Het buitengebied en de groene lopers naar de stad, dragen bij aan gezondheid, recreatie, sport, verblijf en biodiversiteit. De openbare ruimte verbindt, draagt kwalitatief bij aan de overgang van openbaar naar privé, soort(en) groen en de inrichting. Overgangen en randen. Meppel kent zorgvuldig vormgegeven overgangen en groene randen van wijken en deelgebieden. De cultuurhistorie maakt onderdeel uit van en draagt bij aan de identiteit van Meppel; maat en schaal, functie en architectuur. De menselijke maat, de kleinschalige korrel en incidentele contrasten maken de stad (be)leefbaar. De ruimte van stad, dorp, landschap en architectuur hebben van oorsprong een sterk en eigen Meppeler DNA.
Meppel | Kwaliteitsmanifest
19
A. 3 kwaliteitsambities Door de 9 kwaliteitswaarden gelaagd, in
1. We benutten de ondergrond en waterhuishouding
tijdsperspectief en in samenhang te bekijken
van Meppel bij nieuwe ontwikkelingen. Zij zijn
komen we tot 3 krachtige ambities voor
al eeuwenlang vormend voor de ontwikkeling
ruimtelijke kwaliteit in Meppel.
van Meppel en daarmee hét fundament voor alle ontwikkelingen. 2. We zetten groene en openbare verbindingen en overgangen in; sterke lijnen verbinden de bebouwing in de stad met het buitengebied en vice versa. 3. We maken gebruik van de bestaande cultuurhistorische structuren en bebouwing (reagerend op de bodem en fijnmazige historische infrastructuur) en de identiteit van een plek. Dit betekent: wonen in een leefbare omgeving met een herkenbaar DNA.
20
Meppel | Kwaliteitsmanifest
Meppel | Kwaliteitsmanifest
21
Ambitie 1: De bodem en het water als bron De bodem en het water als bron van kwaliteit De bodem en het watersysteem vormen samen
Bij nieuwe ontwikkelingen dient er dan ook erg
de ondergrond voor alle latere ontwikkelingen op
zorgvuldig naar de onderliggende lagen en systemen
het gebied van infrastructuur, natuur, bebouwing,
gekeken te worden. Zij hebben immers veel invloed
gebruik, beleving en nog veel meer. Deze laag is
op de systemen daarboven. De weidse ontginningen
al eeuwenoud en heeft veel invloed op de (on)
en bijbehorende watersystemen in het noorden
mogelijkheden voor kwaliteitsontwikkelingen. Waar
vormen een duidelijke herkenbare basis voor
de Nederlandse ontwerptraditie lang geloofde in een
eeuwenoude ontwikkelingen, zoals de kenmerkende
onbegrensde maakbaarheid, beseffen we steeds
lintdorpen Nijeveen en Kolderveen. Ditzelfde geldt
meer de uniciteit en onveranderbaarheid van de
voor het markante Reestdal. Een totaal ander
basislaag. In de Alpenlanden is het een normaal
landschap van essen en kampen met kleinschalige
gegeven dat een weg in een toegankelijk dal wordt
erven en afwisselingen tussen open en gesloten
aangelegd. In de vlakkere omgeving van Meppel zijn
gebieden.
deze relaties er eveneens, maar je moet er soms
Onze ambitie is om deze specifieke kwaliteiten
iets bewuster naar op zoek. Het watersysteem en
te koesteren ondanks druk vanuit de
de bodemkwaliteit vormen een duidelijk speerpunt
woningbouwopgave, de energieopgave en opgaven
dat veel invloed heeft op zowel het centrum als het
in de landbouw. Daarnaast willen we kansen voor
buitengebied en vormt een fundamenteel element
natuurontwikkeling en recreatie benutten.
voor de ontwikkeling van Meppel als geheel. Kortom: Benut de bodem en het water als bron voor ontwikkelingen.
22
Meppel | Kwaliteitsmanifest
Meppel | Kwaliteitsmanifest
23
Ambitie 2: Versterken van verbindingen en overgangen Openbare ruimte en groen De openbare ruimte verbindt plekken en mensen
Door Meppelers goed te verbinden met het
en vormt een continue laag tussen ondergrond
openbaar groen en het buitengebied dragen
en bebouwing. Doorgaande lijnen en ruimtelijke
we bij aan gezondheid en geluk. Mensen zijn
kwaliteit van de inrichting draagt bij aan continuïteit
gelukkiger in een groene omgeving. Het vermindert
in kwaliteit. De aansluiting op de omgeving met
criminaliteit en stress en bevordert de gezondheid.
tuinen en gebouwen, parken en parkeerplaatsen
Daarnaast stimuleert een groene omgeving het
is van belang voor de beleving van een plek. Wij
gemeenschapsgevoel.
zetten stevig in op kwaliteit van de openbare ruimte. Waar er steeds meer ruimte is voor individuele
Door ruimtelijke kwaliteit actief in te zetten biedt dit
ontwikkelingen op individueel niveau kan de
ook kansen voor gezonde voet- en fietsverbindingen.
gemeente het verschil maken op het gebied van
Groene verbindingen dragen bovendien bij aan meer
de openbare ruimte. Een betere openbare ruimte
biodiversiteit.
stimuleert tevens alle inwoners om aan de kwaliteit van gevel tot gevel te werken. Naast de letterlijke verbindingen is de ambitie dat de openbare ruimte en parken nog sterker als ‘stepping stones’ tussen het centrum, de wijken en het buitengebied fungeren. Door ze beter te koppelen aan groene en blauwe structuren dringt het groen van het buitengebied steeds meer door tot diep in de stad.
24
Meppel | Kwaliteitsmanifest
Meppel | Kwaliteitsmanifest
25
Overgangen
Ruimtelijk functionele verbindingen
Naast verbindingen zijn de dorps- of wijkranden
Ruimtelijke verbindingen dragen bij aan functionele
de plekken waar je de overgang ervaart naar het
verbindingen, in lijn met de oorspronkelijke en
buitengebied of het park in je woonomgeving.
kenmerkende handelsgeest van Meppel; waar
Het is een plek die een verandering markeert en
het water sterk gekoppeld was aan bedrijvigheid.
ruimtes definieert. Het kunnen plekken zijn waar
Tegenwoordig vormt de strategische ligging van
je een gevoel van openheid ervaart of de start
Meppel aan belangrijke infrastructuur nog steeds
van een ommetje. We willen bestaande goede
een belangrijke kwaliteit. Verspreid in de stad zijn
randen bewaren en nieuwe kwalitatieve randen en
in de loop der jaren diverse ‘trekkers’ ontstaan
overgangen creëren. Goede overgangen markeren
zoals onderwijsinstellingen, krachtige bedrijven en
ruimtes en geven herkenbaarheid aan een plek.
voorzieningencentra. De ambitie is om ruimtelijke
Routes langs en door randen heen, versterken dit
verbindingen aantrekkelijk te maken en functionele
effect.
‘trekkers’ sterker te verbinden aan het stedelijk of dorpse weefsel voor een blijvend aantrekkelijk vestigingsklimaat. Zo dragen de ruimtelijke kwalitatieve verbindingen bij aan de (economische) kwaliteit van een gebied.
26
Meppel | Kwaliteitsmanifest
Meppel | Kwaliteitsmanifest
27
Ambitie 3: Meer doen met het Meppeler DNA Een mooie gemeente als motor voor ontwikkelingen Heb je de keus, dan wil je in de mooiste stad of het
historische bebouwing en handelshuizen zoals de
mooiste dorp wonen. In de meest aantrekkelijke
nu hooggewaarde grachtenpanden. Naast deze
wijk en in het leukste huis met de groenste tuin.
bestaande kenmerken hebben wij de ambitie dat
Een mooie en unieke gemeente bindt mensen en
elke nieuwe ontwikkeling een ‘eigen karakter’
bedrijven en is economisch aantrekkelijk. Het DNA is
krijgt. De ‘genius loci’ oftewel de geest van de
één van de motoren onder de Meppeler economie en
plek is hiervoor een belangrijk uitgangspunt.
daarom investeren wij in meer Meppeler DNA.
Dit zal meer naar voren moeten komen in elke unieke gebiedsontwikkeling op basis van onze
Meppeler DNA
cultuurhistorische waardestellingen.
Een belangrijke component is onze ambitie voor meer onderscheidende gebieden met meer
Maar er is meer. Wij voegen aan deze karakteristieke
beleefbaar Meppeler DNA. Dit komt veelvuldig in
waarden, nieuwe waarden toe op het gebied
beleidstukken, de politiek en in de samenleving
van duurzaamheid, circulariteit en biodiversiteit.
terug. Wat is dat typische Meppeler DNA? Dat zijn
Deze ingrediënten vormen een inspirerende basis
alle kenmerken van de ruimte en de bebouwing
voor de nieuwe identiteit van een gebouw of een
die het gebiedseigen verhaal van onze omgeving
gebiedsontwikkeling.
vertellen. Daar hebben we het over aspecten zoals de historische ondergrond, historische structuren zoals de kenmerkende waterwegen, de bebouwingslinten van Kolderveen en Nijeveen en de 28
Meppel | Kwaliteitsmanifest
Meppel | Kwaliteitsmanifest
29
Intermezzo: contrasten Intermezzo: Meppel een plek van contrasten Contrasten maken een plek spannend. De
Het toepassen van contrasten is geen vrijbrief om
binnenstad is in combinatie met de centrumschil,
alles maar toe te staan, maar kan soms iets extra’s
naast de karakteristieke grachtenpanden,
opleveren. Te veel contrasten oogt chaotisch en
herkenbaar door contrasten in maat en stijl. Denk
maakt de omgeving daardoor onbehaaglijk. Te
maar eens aan de panden uit het industrieel
weinig contrasten is saai en levert een eentonige
verleden zoals de gasfabriek, of de silo’s aan het
omgeving op. De juiste mix van ingrediënten
Molenpad. Groot naast klein, hoog tussen laag,
biedt afwisseling en variatie. Wij streven naar een
oud verwerkt in nieuw. De stad zit er vol mee en
balans. Dat gebeurt bij elk bouwplan of project
dat maakt haar bijzonder. De centrumring wordt
waarbij de gemeente in gesprek gaat met een
misschien niet door iedereen gewaardeerd door
architect, landschapper of stedenbouwkundige.
haar grotere schaal midden in de binnenstad. Toch
Hoe hoog mogen gebouwen worden? Tot hoever
vormt het een onderdeel van de gelaagdheid van de
mag een gebouw worden uitgebreid? De vraag
stad en draagt het bij aan het unieke karakter van
is wat de toegevoegde waarde is; levert het een
Meppel. Het contrast tussen de bouwconcentratie
herkenningspunt op of extra groene ruimte voor
van de stad en de openheid van het buitengebied,
ontmoeting? Elk project moet opnieuw bewijzen
maken beide gebieden interessanter. Daarom
dat het goed is en in zijn omgeving past. De
willen we de contrasten behouden en versterken.
kenmerkende contrasten van Meppel horen bij deze
Juist die contrastrijkheid geeft ruimte om soms te
omgeving.
experimenteren en combinaties uit te proberen als het een meerwaarde oplevert.
30
Meppel | Kwaliteitsmanifest
Meppel | Kwaliteitsmanifest
31
32
Meppel | Kwaliteitsmanifest
B Kwaliteitsprocessen in Meppel Meppel | Kwaliteitsmanifest
33
B. Organiseren van kwaliteitsprocessen Een goede ontwikkeling of goed ontwerp met
In het schema op de rechterpagina is de relatie
ruimtelijke kwaliteit staat niet op zichzelf; het
tussen omgevingswet en kwaliteitsmanifest te zien.
komt tot stand door het samenspel tussen partijen
De kwaliteitsambities uit deel A moeten hun
zoals de opdrachtgever, de ontwerper, de gebruiker
plek krijgen in de omgevingsvisie, waar bredere
en de bouwer. De gemeente Meppel wil met het
afwegingen worden gemaakt dan kwaliteit alleen.
kwaliteitsmanifest een klimaat organiseren waarin
Maar de ambities blijven staan!
ruimtelijke kwaliteit leidend is. Dat vraagt naast
De kwaliteitsprocessen en ontwikkelingen
een goede uitleg van wat we waar regelen, ook om
uit onderdeel B krijgen hun plek in een
een duidelijk proces voor alle betrokken partijen. Zo
programmatische aanpak, met langjarige focus voor
zetten we ambitie om naar daden.
kwaliteit. Door daarnaast kwaliteitsprocessen door te vertalen in een stappenplan en een kwaliteitscheck,
Met de omgevingswet organiseren we een deel van
borgen we de kwaliteit tot aan het proces van de
ons bestaande beleid op een nieuwe wijze. Maar
omgevingsvergunning.
waar staat ons kwaliteitsmanifest ten opzichte van de omgevingswet? Onderdelen van het regelen van kwaliteit vallen onder verschillende onderdelen van de omgevingswet. Van visieniveau op hoofdlijnen tot het uitvoeringsniveau van de vergunningverlening. We hebben als gemeente veel instrumenten tot onze beschikking om bij te dragen aan het organiseren van ruimtelijke kwaliteit. We nemen dan ook onze rol als actief opdrachtgever. 34
Meppel | Kwaliteitsmanifest
NIEUW
BESTAAND (niet uitputtend) WET
Wet ruimteljike ordening Waterwet Woningwet
OMGEVINGSWET
KWALITEITSMANIFEST
BELEID
REGELGEVING
Structuurvisie Centrumvisie Woonvisie Erfgoedbeleid
raad
Omgevingsvisie
Handboek openbare ruimte
college
Omgevingsprogramma
raad
Omgevingsplan
Kwaliteitsontwikkelingen
Omgevingsvergunning
Kwaliteitscheck
Bestemmingsplan Bouwverordening Monumentenverordening Welstand Omgevingsvergunning
college
Kwaliteitsambities
Kwaliteitsprocessen
Meppel | Kwaliteitsmanifest
35
B. Een programmatische aanpak voor kwaliteit Gebruik en vernieuw bestaande instrumenten Binnen het nieuwe stelsel van de omgevingswet
In het schema op de vorige pagina is te zien
biedt een programmatische aanpak de kans om te
waar bestaande beleidstukken hun plek krijgen
focussen op belangrijke onderwerpen en deze ook
in het nieuwe stelsel van de omgevingswet. Veel
langjarig als programma in te zetten. Dit zorgt voor
beleidstukken gericht op kwaliteit kunnen hun
continuïteit. De volgende onderdelen moeten hun
plek krijgen in een programma. Daarnaast zullen
plek krijgen in deze programmatische aanpak.
de kwalitatieve uitgangspunten moeten worden doorvertaald in omgevingsvisie en -plan. Voor de
Een klimaat van kwaliteit
vele kleinschalige ontwikkelingen, die vaak afwijken
Draagvlak organiseren is essentieel om
van de standaard, bieden het stappenplan en de
kwaliteitsambities te realiseren. Inspireren,
kwaliteitscheck (p.40-42) een gespreksagenda om
stimuleren en faciliteren is met de komst van de
te borgen dat alle kwalitatieve onderwerpen aan bod
omgevingswet bij uitstek de rol van de gemeente.
komen. Het is de uitdaging voor de initiatiefnemers
Het vergaren en delen van kennis, toegespitst op
om daar invulling aan te geven.
de opgave, vergroot draagvlak. De gemeente speelt soms een uitvoerende rol, maar is steeds meer inspirator en facilitator. We gebruiken de expertise en energie van de verschillende (maatschappelijke) instellingen en organisaties in de stad. Door zelf als voortrekker het debat te houden en organisaties te betrekken ontstaat een gezamenlijk denken.
36
Meppel | Kwaliteitsmanifest
Architectenselectie en opdrachtgeverschap We gaan als gemeente bewust om met de
De manier waarop invulling wordt gegeven aan
selectie van ontwerpers (architecten, tuin- en
een selectieprocedure kan per opgave verschillen.
landschapsarchitecten en stedenbouwkundigen) door
Belangrijke uitgangspunten daarbij zijn:
het bevorderen van goed opdrachtgeverschap. Dit betekent dat we helder de kaders van de
•
een (stedenbouwkundig) programma van eisen;
(steden)bouwkundige opgave formuleren. Het benoemen van en vasthouden aan het ambitieniveau
Wij formuleren de opgave helder, gebaseerd op
•
Wij selecteren op integrale kwaliteitscriteria
is daarbij van groot belang. Dit vraagt om volgens
en referentieprojecten. Dit bevordert een goed
de juiste selectiemethode een daarbij passende
ontwerpproces met een goede verhouding
ontwerper te kiezen. Bij de meeste bouwplannen
tussen kwaliteitscriteria (leidend principe) en
is de gemeente niet zelf de opdrachtgever maar
kostencriteria;
gaat het om een private partij (bewoner, bedrijf,
•
Wij beoordelen aanbestedingen met
ontwikkelaar, corporatie) die als initiatiefnemer
een competente, waar nodig brede,
een ontwerper inschakelt. In dat geval heeft de
beoordelingscommissie (of kwaliteitsteam),
gemeente in formele zin een rol in het aangeven van
waarin in ieder geval een meerderheid bestaat uit
de kaders en in de toetsing van een bouwplan. De
vakdeskundigen.
gemeente stimuleert partijen om goede ontwerpers in te schakelen.
Meppel | Kwaliteitsmanifest
37
B. Het kwaliteitsproces voor ontwikkelingen Activiteit binnen kaders omgevingsplan
GESLOTEN REGELS
OPEN REGELS
geen vergunning meldingsplicht eenvoudige check
uitwerking in beleidsregels begeleiding en advies
Activiteit met weinig publieke betekenis
Activiteit met grote publieke betekenis
SNEL PROCES
BREDE AFWEGING
check nut en noodzaak evenwichtige toedeling functies aan locatie
check doelstelling o-visie begeleiding en advies over publieke meerwaarde
Activiteit buiten kaders omgevingsplan Om meer richting te geven aan kwaliteitsprocessen
Oftewel: heeft een ontwikkeling veel of weinig
is het goed om te kijken om wat voor type
publieke betekenis. Een ander belangrijk
ontwikkeling het gaat. Vanuit kwaliteit kiezen wij
kwaliteitsaspect is in hoeverre er al bestaande
ervoor om onderscheid te maken in de maat en
spelregels zijn (omgevingsplan) of dat deze nog
schaal van een ontwikkeling. Dit betekent dat hoe
opnieuw ontwikkeld moeten worden. Kortom, valt
groter de ingreep is, hoe zwaarder de ruimtelijke
iets buiten of binnen het omgevingsplan. Op deze
kwaliteit weegt in de totale ontwikkeling ten opzichte
manier focussen wij op wat er toe doet en geven we
van andere beleidsvelden (economie, woonagenda,
ruimte waar het kan.
sociale veiligheid, enz.). 38
Meppel | Kwaliteitsmanifest
Als het duidelijk is of het om een grote of kleine ontwikkeling gaat, en er veel of weinig publiek belang is, dan kan het kwaliteitsproces worden doorlopen. De begeleiding en beoordeling is intensiever naarmate zowel de ambitie als het publieke belang groter wordt. De concrete personele invulling zal nader bepaald moeten worden. Dit geeft helderheid over de personen waarmee iemand de ontwikkeling kan bespreken en met wie je te maken krijgt (zie onderstaande afbeelding). Kwaliteitscheck We willen bereiken dat ruimtelijke kwaliteit boven alles in ons denken en
ambitie
handelen zit zodat we verder bouwen met diep geluk in werken en wonen. De kwalititeitscheck is een concreet hulpmiddel om mee aan de slag te gaan. Het biedt een geheugensteun bij het ontwikkelen van nieuwe initiatieven; is er daadwerkelijk overal aan gedacht? De
publiek belang
aan een Meppel waar we allemaal regulier
bijzonder
klein
smal advies
verbreed advies
groot
verbreed advies
breed advies
kwaliteitscheck is op de volgende pagina terug te vinden. Het stappenplan is terug te vinden op pagina 42. Dit helpt
bijzondere ontwikkelingen
maatwerk
om de kwaliteit in het ontwerpproces te verhogen!
Meppel | Kwaliteitsmanifest
39
B. Kwaliteitscheck voor ontwikkelingen
De ondergrond De bodem en waterhuishouding vormen de ontginningsgeschiedenis en occupatie van het landschap. In hoeverre volgt de ontwikkeling deze geschiedenis en welke kansen zijn er voor versterking van de leefbaarheid? Bovenregionale infrastructuur Ligt de ontwikkeling aan een bovenregionale structuur? Hoe draagt het bij aan de regionale schalen en sluit het aan op het omliggende landschap en de waarden? Fijnmazige lokale infrastructuur Hoe sluit het plan aan op de lokale bestaande infrastructuur? Liggen er kansen om structuren te verbeteren, herstellen of te verzachten? Groen en gezond In hoeverre is de ontwikkeling groen? En draagt het bij aan gezondheid, recreatie, sport, verblijven en biodiversiteit? De openbare ruimte verbindt In welke mate sluit het initiatief aan op de openbare ruimte en draagt het kwalitatief bij aan de overgang van openbaar naar privé, soort(en) groen en de inrichting? Overgangen en randen Wat is er nodig om de randen te voorzien van de juiste ingreep en waarom?
40
Meppel | Kwaliteitsmanifest
Verbindingen versterken Zijn er in de omgeving kansen voor verbindingen? Duurzaamheid Duurzaamheid, compact bouwen, korte kringlopen, natuurinclusief bouwen, energiezuinig en circulair. Hoe draagt de nieuwe ontwikkeling hieraan bij? Cultuurhistorie De cultuurhistorie maakt onderdeel uit van en draagt bij aan de identiteit van Meppel; maat en schaal, functie en architectuur. In hoeverre is er gebruik gemaakt van de cultuurhistorie als inspiratie? De menselijke maat De korrel van de plek (schaal) is belangrijk voor de beleving van de stad. Hoe reageert deze nieuwe ontwikkeling hierop? Vormgeving en architectuur Met oog op de vormgeving en architectuur wordt er voortgebouwd op het Meppeler DNA. Past op een plek een kap of plat dak, groot- of kleinschalige bebouwing, historiserend of vernieuwend? Hoe reageert de bebouwing op de omgeving en draagt het bij aan het Meppeler DNA? Inschakelen adviseurs Hoe worden op de beste manier de doelen van een ontwikkeling bereikt? Wie gaat er aan het werk en welke kennis en disciplines zijn nodig voor deze ontwikkeling?
Meppel | Kwaliteitsmanifest
41
Stappenplan voor kwaliteit
U gaat bouwen in Meppel? De stad, de dorpen en het landschap zijn ons lief; begin met het lezen van het kwaliteitsmanifest en ontdek de ambities van de stad.
1
3 2
De gemeente Meppel is opgebouwd uit verschillende gebieden, elk met een eigen sfeer en krarakter. Een nieuwe ontwikkeling moet daar wel bij passen. Gebruik de kwaliteitscheck als houvast.
Waar wilt u bouwen? De locatie zegt ook iets over het belang van de plek. Kijk in onze beleidsdocumenten of wij dit een belangrijke plek vinden.
Vergeet u niet naar buiten te gaan? Wat ziet u en gebeurt er rondom uw locatie? Maak foto’s en spreek met mensen uit de omgeving!
4 5
Verdiep u in de plek. Historische kaarten zijn een bron van informatie en helpen u de plek beter te begrijpen.
6 Schakel hulptroepen in en laat u adviseren. Een architect, stedenbouwer of landschapsontwerper kan u helpen. Een duwtje in de goede richting is nooit weg.
7 Durf te experimenteren en verras ons
met een nieuw en eigenzinnnig ontwerp. Een kopie is niet altijd passend op een andere plek en bovendien vaak
in een andere periode gebouwd.
8 Inspiratie nodig? In dit document zitten voorbeelden van plekken met kwaliteit.
Zo, allemaal gedaan?... aan de slag 42
Meppel | Kwaliteitsmanifest
Meppel | Kwaliteitsmanifest
43