Van Risicomanagement naar risicogestuurd werken

Thema avond 12 juni 2023

van risicomanagement naar risicogestuurd werken Martin van Staveren

Wie is dr. ir. Martin van Staveren MBA? Staat voor ERG anders omgaan met risico’s én kansen

Motto: Iederéén risicoleider Risicoleiders zijn ongewoon gewone mensen, die steeds weer in staat blijken om risicogestuurd waarde te realiseren én te behouden, juist in een dynamische organisatieomgeving.

Pak je voorbeeldrol!

Kennismaking 1. Welke kennis & ervaring van/met onderstaande begrippen? 2. Wat raakt in omgaan met risico’s?

a. Risicomanagement b. Risicogestuurd werken c. Risicoleiderschap d. Geen van de drie

Basis Risicomanagement Gemeente Maasdriel

Doelen van Nota Risicomanagement 1. Voldoen aan wet- en regelgeving (BBV) 2. Kaderstelling bieden voor de gemeenteraad 3. Bepalen van de reikwijdte, taken en verantwoordelijkheden in de gemeente Maasdriel (risico-eigenaarschap) 4. Verhogen van het risicobewustzijn in de organisatie

Bron: NOTA RISICOMANAGEMENT EN WEERSTANDSVERMOGEN 2023-2026, concept 5 mei 2023

Visie uit de Nota Risicomanagement Gemeente Maasdriel

Gemeente Maasdriel wil een inspirerende organisatie zijn die publieke waarde creëert in een dynamische-complexe omgeving en daarbij de onzekerheden benoemt en bespreekt en op grond daarvan slagvaardige en effectieve besluiten neemt om de gestelde doelen te bereiken. Bron: NOTA RISICOMANAGEMENT EN WEERSTANDSVERMOGEN 2023-2026, concept 5 mei 2023

Pak je eigen rol!

Waarom risicogestuurd werken?

Van Staveren (2020)

Risicogestuurd werken vanwege 2 soorten vraagstukken

Gecompliceerd Tam vraagstuk

Complex ‘Wicked’ Wild vraagstuk

Eén eenduidige oplossing

Géén ultieme oplossing Wel keuzes & besluiten

Visie Gemeente Maasdriel

Integraal Risicomanagement => Risicogestuurd Werken 1. Het risicogestuurd werken is verankerd in de hele organisatie (MT, teammanagers, medewerkers; 2. Het gaat over risico’s van samenhangende projecten en plannen (intern en extern) met raakvlakken; 3. Iedereen draagt proactief bij aan risicobeheersing (van signaleren tot effectief beheersen en rapporteren); 4. Het is een continu proces, geen eenmalige actie.

Bron: NOTA RISICOMANAGEMENT EN WEERSTANDSVERMOGEN 2023-2026, concept 5 mei 2023

Wat is risicogestuurd werken?

Wat is RISICO? Gevolg van onzekerheid op een doel o.a. ISO (2009, 2018) COSO (2017) WEF (2016)

risico = onzekere gebeurtenis

Van Staveren (2020)

Risico ≠ Probleem = Oorzaak Risico Voorbeeld: personeelsgebrek

Dus… een probleem is er al

En… een risico kán optreden

Risico = Perceptie = Risicobereidheid Situatie-gebonden Veranderlijk Subjectief = Ambigu Vanuit verschillende rollen & taken: => Verschillende invalshoeken => Heldere kaders & prioriteiten => Waarden, visie & missie als basis

(H)Erken mate van risicobereidheid/risk appetite vanuit basisbehoeften en emoties

Angst: risicomijding Woede: risico nemen

Grote invloed op de risicobereidheid van individu, team, organisatie en samenleving Teleurstelling

Afgeleid uit Koerselman (2017) in Van Staveren (2020)

Vanwege perceptie: risico ≠ 100% objectief

Bron: Iedereen risicoleider (Van Staveren 2020)

Wat is risicogestuurd werken?

Complexiteit: Terug naar de essentie … 6 algemene risicostappen 1

Bepaal het doel

2

Inventariseer risico’s én kansen

3

Classificeer risico’s en kansen

4

Neem al dan geen maatregelen

5

Evalueer effectiviteit maatregelen

6

Communiceer en rapporteer

3 DOD-vragen 1

Wat is je Doel?

2

Wat is Onzeker?

3

Wat ga je Doen? Voor / met wie? Van Staveren (2018, 2020)

Vernieuwend risicomanagement Risicogestuurd werken: 6 stappen of 3 vragen toepassen… in DAT WAT JE AL DOET => in alle bestaande activiteiten en processen

Voorbeeld: risicogestuurd werken Uitvoering

Jaarplan

Toepassen van de 6 stappen of 3 vragen

Bijsturing

in de P&C cyclus

Rapportage

Wat vraagt risicogestuurd werken? Risicoleiderschap! Doelgericht durven omgaan met onzekerheden: risico’s én kansen

Expliciet => oog voor perceptieverschillen Realistisch => VUCA-realiteit erkennen Gestructureerd => 6 stappen of 3 vragen

Voorbeelden van Vaardigheden voor Risicoleiderschap Formeel én informeel leiderschap in 4 D’s

Doelgericht

Diversiteit

Durven

Doen

DOD-Focus 1. Wat zijn de Doelen? 2. Wat is daarbij Onzeker: risico's én kansen? 3. Wat al dan niet te Doen? Risicoleiderschap tonen = DOD-vragen aan elkaar stellen => Samen in risicodialoog gaan

Wat is een risicodialoog? Een risicodialoog is een gesprek over expliciet, realistisch en gestructureerd (ERG) omgaan met onzekerheden, risico’s en kansen, waarbij alle deelnemers aan het gesprek vrijmoedig spreken en openhartig luisteren. (Van Staveren, 2023)

Uitvoering met deelnemers en waarnemers, vanuit de 3 DOD-vragen • Wat is ons Doel? • Wat is daarbij Onzeker => wat zijn de risico’s en kansen, voor wie? • Wat staat ons vanuit onze risicobereidheid te Doen?

DOD-vragen met de risicodialoog Doelen: • Het expliciete risicogesprek met elkaar gaan voeren • Effecten van verschillen in risicoperceptie ervaren • Vaardigheden voor risicoleiderschap herkennen Uitvoering: • Risicodialoog: aan de slag met de 3 DOD-vragen • Wat is (nu, over 6 maanden, over 1 jaar) een relevant Doel? • Wat is Onzeker richting dat doel => toprisico of topkans? • Wat al dan niet te Doen aan dat risico of die kans?

Praktijktip: Zoek de dynamische balans

Van Staveren (2020)

PRAKTIJKTIPS voor RISICOLEIDERS + Herken de verschillen tussen wilde van tamme vraagstukken + Stel jezelf én anderen dagelijks de 3 DOD-vragen: 1. Doel? 2. Onzeker? 3. Doen? + Begin zelf, niet over 1 maand of 1 week, maar morgen, en hou vol + Integreer de essenties van risicoleiderschap in bestaande activiteiten

Risicoleiderschap martin@vsrm.nl www.vsrm.nl