Brief aan de raad meicirculaire 2024 (2)

Aan: de gemeenteraad

Onderwerp

: Uitkomsten meicirculaire 2024

Datum

: 18 juni 2024

Zaaknummer

: 964970

Geachte raadsleden, Inleiding Eind mei is de Meicirculaire 2024 van het Gemeentefonds verschenen. Met deze meicirculaire worden gemeenten geïnformeerd over de wijzigingen van het gemeentefonds naar aanleiding van de Voorjaarsnota 2024 van het rijk. Vanwege de demissionaire status van het kabinet is deze circulaire beleidsarm. In deze raadsinformatiebrief willen wij u informeren welke gevolgen dit heeft voor de gemeente Maasdriel. Anders dan voorgaande jaren, zijn in deze Kadernota de uitkomsten van de laatste meicirculaire niet opgenomen. Dit vanwege de tijdsplanning en het bestuurlijk proces. Samengevat heeft de Meicirculaire 2024 onderstaand effect op het begrotingssaldo: Omschrijving (bedragen * € 1.000) Meicirculaire 2024 Meerjarenbegroting Gemeentefonds Verschil Taakmutaties IU/DU Effect begrotingssaldo

2024 46.672 44.950 1.722

2025 48.632 45.320 3.312

2026 45.843 41.652 4.191

2027 45.848 41.001 4.847

2028 46.002 41.001 5.001

88 184

146 -

132 -

124 -

130 -

1.450

3.166

4.059

4.723

4.871

Uitkomsten Meicirculaire 2024 De Meicirculaire 2024 bevat informatie over de nieuwe financieringssystematiek vanaf 2024 en het schrappen van de oploop van de opschalingskorting vanaf 2026. Taakmutaties Taakmutaties zijn te omschrijven als veranderingen in het gemeentelijk takenpakket. Dit kunnen (extra) nieuwe taken zijn, maar ook verschuiving van taken van bijvoorbeeld het Rijk naar de gemeente (of andersom). Effect begrotingssaldo 2025-2028 Op 28 mei 2024 is de Kadernota 2025-2028 aan u toegezonden. In dit document is een negatief begrotingssaldo voor de komende jaren opgenomen. Het begrotingssaldo uit de Kadernota met daarbij de uitkomsten van de Meicirculaire 2024 levert onderstaand (bijgesteld) begrotingssaldo op voor de komende jaren:

Omschrijving (bedragen * € 1.000) Saldo Kadernota 2025-2028 Effect bijstelling Gemeentefonds Begrotingssaldo 2025-2028

2025

2026

-7.396 3.166 -4.230

-9.965 4.059 -5.906

2027

2028

-10.936 4.723 -6.213

-10.843 4.871 -5.972

Hoeveelheidsverschillen Het gemeentefonds wordt verdeeld op basis van maatstaven. De actualisatie van de gemeentelijke aantallen van de diverse verdeelmaatstaven in de algemene uitkering leiden tot positieve effecten voor de begroting. Dat is met name te wijten aan de drie geprognotiseerde maatstaven waarbij de gemeente Maasdriel harder groeit t.o.v. het landelijk gemiddelde. De prognoses van Werkzaak zien we toenemen. Accres (nieuwe financieringssystematiek) Het gemeentefonds groeit zodat gemeenten gecompenseerd worden voor loon- en prijsstijgingen. Dit wordt het accres genoemd. Het accres bestaat uit een volumedeel en een nominaal deel. Met het volumedeel bedoelen we het deel dat gaat over de compensatie van bevolkingsgroei en reëel accres. Met het nominale deel bedoelen we de compensatie voor loon- en prijsontwikkeling. In de Voorjaarsnota 2024 is eenzijdig door het Rijk besloten om het gemeentefonds vanaf 2024 te indexeren op basis van de ontwikkeling van het bruto binnenlands product. Ook is afgesproken de algemene uitkering al vanaf 2024 jaarlijks te indexeren met de nieuwe BBPsystematiek. Met die systematiek wordt het volume-accres gebaseerd op de gemiddelde volumeontwikkeling van het bruto binnenlands product in de achterliggende 8 jaar en wordt het prijsaccres gebaseerd op de ontwikkeling van het prijspeil van het bruto binnenlands product in het lopende jaar.

Deze systematiek is de opvolger van de zogenaamde ‘trap-op, trap-af’ systematiek waarbij de financiële middelen die beschikbaar zijn voor gemeenten meebewogen met de totale rijksuitgaven. In deze variant zouden gemeenten meer geld beschikbaar hebben voor de opgaven in vergelijking met de nieuwe financieringssystematiek. Dat leidt op korte termijn tot een lagere uitkering voor decentrale overheden. Terwijl het rijk die afname van het gemeentefonds in 2024, en in de jaren 2026 tot en met 2029 volledig compenseert, is dat in 2025 niet het geval. Het rijk haalt 675 miljoen uit het gemeentefonds van ongeveer 31,5 miljard. Volgens het demissionair kabinet kunnen praktisch alle gemeenten deze incidentele korting van 675 miljoen op het gemeentefonds in 2025 opvangen. Het hoofdlijnenakkoord van het nieuwe kabinet bevat geen wijzigingen van de accressen gemeentefonds. Het resterende financieel ravijn vanaf 2026 blijft onveranderd € 2,5 miljard. In het accres zit ook het vervallen van de opschalingskorting. De opschalingskorting werd in 2015 ingevoerd als prikkel voor gemeenten om te fuseren. Het idee van het toenmalige kabinet was dat grotere gemeenten veel schaalvoordelen hebben, dus dat een korting op het gemeentefonds gerechtvaardigd was. In die tijd wilde het Rijk nog toe naar een systeem met alleen maar 100.000- plus gemeenten, maar die beleidsambitie werd al snel losgelaten.

De opschalingskorting, oplopende tot bijna een miljard in 2025, bleef wel. Sinds 2020 is de opschalingskorting bevroren. In de meicirculaire 2024 is deze opschalingskorting definitief verwijderd. Het Rijk geeft daarom vanaf 2026 structureel 675 miljoen euro aan gemeenten. Het terugdraaien van deze korting verkleint het gat voor gemeenten vanaf 2026 dus met € 675 miljoen. BCF Het BCF (BTW-compensatiefonds) is een fonds waarmee gemeenten, provincies en andere decentrale overheden de btw kunnen compenseren die ze betalen over hun uitgaven. Dit fonds zorgt ervoor dat deze overheden geen financiële nadelen ondervinden van de btw die ze moeten betalen bij het uitvoeren van hun publieke taken. Het BCF werkt met een jaarlijks

2

vastgesteld plafond, wat betekent dat er een maximumbedrag is dat beschikbaar is voor compensatie van de btw-kosten. De 'ruimte onder het BCF-plafond' verwijst naar het verschil tussen dit vastgestelde plafond en het bedrag dat daadwerkelijk wordt uitgegeven aan btwcompensaties. Het plafond wordt in de regel niet bereikt, waardoor het overschot wordt toegevoegd aan het gemeentefonds, en gemeenten dus extra middelen krijgen. Dit voorjaar bleek dat er uiteindelijk € 573 miljoen minder op het fonds is gedeclareerd. Gemeenten mogen voor hun begroting 2025 en de bijbehorende meerjarenraming uitgaan van hun aandeel in een vrijval van maximaal € 573 miljoen. WOZ Om een eerlijke verdeling van het gemeentefonds te waarborgen, wordt rekening gehouden met de mogelijkheden van gemeenten om eigen inkomsten te genereren. De potentie die een gemeente uit de onroerendezaakbelasting kan halen, verschilt per gemeente. Daarom vindt in het gemeentefonds een correctie plaats voor deze mogelijkheid. Extra korting op jeugd vervalt Het kabinet Rutte IV had in aanvulling op de afspraken van de Hervormingsagenda Jeugd een extra korting van € 511 miljoen ingeboekt. Hiervan zou in 2025 al een korting van € 500 miljoen op de algemene uitkering worden geeffectueerd. In de meicirculaire wordt deze korting van € 500 miljoen in 2025 ongedaan gemaakt.

De reeks van € 511 miljoen vanaf 2026 is nog wel opgenomen in de gemeentefondsbegroting. Inmiddels is duidelijk dat het nieuwe kabinet ook deze korting van € 511 miljoen vanaf 2026 geheel schrapt. Vooralsnog neemt de algemene uitkering in 2025 toe wat een impuls voor de begroting van 2025 betekent. Daar tegenover staat dat de gemeente de bezuinigingen op de budgetten in het kader van de hervormingsagenda jeugd in de kadernota 2025 heeft teruggedraaid. Wellicht ten overvloede: de uitvoeringsbudgetten binnen het sociaal domein zijn realistisch geraamd. Samenvattend zijn de belangrijkste effecten van de Meicirculaire 2024 als volgt weer te geven: Omschrijving (bedragen * € 1.000) 2024 2025 2026 2027 2028 Hoeveelheidsverschillen 886 2.021 1.250 1.237 1.213 - Inwoners 75+ met drempel -52 243 217 215 213 - Huishoudens met laag inkomen boven drempel 1.008 1.310 696 692 683 - Bijstandsontvangers 151 209 217 213 201 Accres BCF WOZ Overigen Meicirculaire 2024 In begroting gemeente Maasdriel Taakmutaties Effect op de begroting Maasdriel

671 44 -223 344

1.426 301 -532 95

3.071 301 -532 98

3.753 301 -532 86

4.485 301 -532 78

46.672 44.950 -272 1.450

48.632 45.320 -146 3.166

45.843 41.652 -132 4.059

45.848 41.001 -124 4.723

46.002 41.001 -130 4.871

Bovengenoemde effecten worden verwerkt in de Programmabegroting 2025 en de meerjarenraming 2026-2028. Ondanks de positieve uitkomsten van de meicirculaire is de begroting nog steeds meerjarig flink negatief. Er is werk aan de winkel met betrekking tot de ‘herstelwerkzaamheden’ van structurele inkomsten, projecten & investeringen en het afwegingskader.

3

Het college van Maasdriel,

de secretaris,

de burgemeester (wnd)

P.U.L.M. Coesmans

J.L. Geurts

4