Bijlage 4 ontwerp-omgevingsvisie Bommelerwaard

63

Kernopgave 9. We hebben kwalitatief goede woningen voor alle doelgroepen in een goed woonklimaat / Een kwantitatief en kwalitatief verantwoorde groei van woningaanbod. We streven naar verplaatsing van hinderlijke bedrijven uit de kernen naar bedrijventerreinen. Er zijn kansen om bestaande gebouwen te gebruiken voor woningen, gebieden om te vormen naar woongebieden en om bestaande woningen om te zetten naar een nu gewenste vorm. We onderzoeken of we meer ruimte voor woningsplitsing kunnen bieden om tegemoet te komen aan behoefte aan kleinere en goedkopere woningen. Bestaande nieuwbouwprojecten worden ontwikkeld en afgerond. Bij nieuwe projecten zoeken we aansluiting bij bestaande woningbouwlocaties. Hierbij wordt ook toegezien op een groene en duurzame leefomgeving en een goede parkeerbalans. Nieuwe woningen zijn altijd CO2/energieneutraal. De ontwikkelingen op de woningmarkt vragen van ons om heldere antwoorden en scherpe keuzes op het gebied van het wonen. De vijf opgaven uit onze Woonvisie (2021-2025) benoemen dit. Dat betekent allereerst dat we inzetten op een versnelling van de nieuwbouw van woningen. Tegelijkertijd zorgen we voor de juiste woningen voor de juiste prijs op de juiste plek. We hebben daarbij oog voor differentiatie, waarmee we alle doelgroepen passend kunnen bedienen.

Het derde thema gaat over het verduurzamen van de bestaande woningvoorraad, als stap in de richting van een energie- en CO2neutrale Bommelerwaard. We stimuleren verder de realisatie van een breed palet van woningen en woonvormen voor senioren. Zodat al onze bewoners, die zelfstandig willen wonen en een zorgvraag hebben in de Bommelerwaard, hier kunnen blijven wonen. Elke kern heeft zijn eigen identiteit. De nieuwbouw sluit dan ook aan op de woningbehoefte en autonome bevolkingsgroei van de kern. De nieuwbouw zorgt voor de realisatie van verschillende woningtypen en prijsklassen en geeft hiermee de huidige inwoners de mogelijkheid om binnen de gemeente invulling te geven aan hun veranderde woonwens. Een goed woonklimaat in de 64

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

kernen bestaat ook uit het hebben van mogelijkheden tot ontmoeting, sporten en spelen. We zetten in op ruimte voor ontplooiing en ondernemerschap. De dorpen en stad hebben een rijk verenigingsleven. Naast andere doelgroepen zijn internationale werknemers van groot economisch belang, met name voor agrariërs en (delen van) het bedrijfsleven. Beide gemeenten streven daarom naar goede huisvesting van internationale werknemers. Zaltbommel heeft een nadrukkelijke voorkeur voor het huisvesten van internationale werknemers bij werkgevers op het terrein (tuinbouw/ bedrijvigheid) of in woningen in het buitengebied (verkamering). Zaltbommel wil geen verkamering in de kernen. De gemeente Zaltbommel zet de bestaande plannen voor geconcentreerde huisvesting voort. Aanvullend zijn er twee locaties voor geconcentreerde huisvesting mogelijk bij de kern Zaltbommel (max. 150 personen inclusief 10% spoedzoekers en uitgangspunt is zoveel mogelijk nabij werkomgeving). De gemeente Zaltbommel wil regionaal samenwerken in een op te richten beheerorganisatie om de problematiek van het huisvesten van internationale werknemers (arbeidsmigranten) gezamenlijk aan te pakken. De gemeente Maasdriel wil ongewenste concentratie van huisvesting van internationale werknemers in een straat of wijk voorkomen. De gemeente treedt streng op tegen illegale en ondeugdelijke huisvesting van internationale werknemers.

Kernopgave 9. We hebben kwalitatief goede woningen voor alle doelgroepen in een goed woonklimaat / Een kwantitatief en kwalitatief verantwoorde groei van woningaanbod. Waar willen we dit bereiken? We zien dat de grotere kernen van de Bommelerwaard, Zaltbommel, Kerkdriel, Hedel, Ammerzoden, Brakel, Aalst en Nederhemert een constante en aanzienlijke behoefte aan woningen houden. We verwachten daarnaast dat kernen met een goed voorzieningenniveau en de kernen met een goede verbinding met (en in de nabijheid van) de A2 een (meer regionale) aantrekkingskracht hebben dat zich in een hogere woningbehoefte vertaalt. Daar staat tegenover dat veel kleinere kernen een grotere natuurlijke groei hebben en meer gericht zijn de op eigen bevolkingsgroei. Open gebieden houden we zoveel mogelijk open om de woonkwaliteiten te borgen. We zoeken daarbij naar de balans met het vinden van geschikte woningbouwlocaties voor het versnellen van de woningbouwproductie. Nieuwbouw sluit aan op bestaande bebouwing. De open kom komt pas als laatste in beeld. We gaan met de afweging inbreiding versus uitbreiding zorgvuldig om. Vanuit het oogpunt van zorgvuldig ruimtegebruik, waarbij ook wordt gekeken naar de impact van ontwikkelingen op vooral de beschikbare landbouwgrond, wordt niet per definitie gekozen voor uitbreiding. We willen hier per situatie een afweging in maken maar de nadruk ligt op inbreiding.

In de periode tussen omgevingsvisie 1.0 en 2.0 bekijken we nader, bijvoorbeeld in visies op kernniveau, wat gewenste uitbreidingsrichtingen en –locaties voor de kernen zijn. Daarbij bekijken we ook binnen welke concrete kaders en voorwaarden ontwikkelingen kunnen plaatsvinden. Duurzaamheid, klimaatbestendigheid, (sociale) veiligheid en voldoende ruimte voor parkeren, groen, sport/spel en ontspanning worden daarbij meegenomen.

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

65

Kernopgave 9. We hebben kwalitatief goede woningen voor alle doelgroepen in een goed woonklimaat / Een kwantitatief en kwalitatief verantwoorde groei van woningaanbod. Indien overgegaan wordt tot uitbreiding, heeft uitbreiden in de richting van het ‘droge land’ de voorkeur. In de gebieden ‘open kom’ ligt het primaat bij de agrarische bedrijvigheid en het beschermen van waarden als ‘openheid’. Ook dit werken we nader uit in de visies op kernniveau. In de gemeente Maasdriel is er nog een aantal mogelijke inbreidingslocaties (met name herstructureringslocaties). Bij inbreiding bekijken we of compacter bouwen een optie is of eventueel bouwen in meerdere lagen passend in de omgeving, bijvoorbeeld een levensloopbestendige benedenwoning met een maisonnette erboven. In de kernenvisies die opgesteld worden voor Kerkdriel, Hedel en Ammerzoden moet duidelijk worden in welke richting deze kernen (na 2030) kunnen uitbreiden. Hoe gaan we dit bereiken? We pakken hierin als gemeenten een proactieve, regisserende rol, in nauwe samenwerking met de woningcorporaties. Dat betekent dat we open staan voor ideeën en initiatieven, binnen de visie die wij op onze toekomst hebben. Die bestaat uit een zo duidelijk mogelijke stip op de horizon en een flexibele weg naar die toekomst. Daarbij luisteren we naar onze partners en inwoners en geven we ruimte aan passende plannen en ideeën.

Dat kunnen we beslist niet alleen, daar hebben wij onze stakeholders en inwoners hard bij nodig. We hebben ze daarom betrokken bij het opstellen van deze woonvisie en betrekken hen ook bij de uitvoering ervan. Gezamenlijk werken we aan een aantrekkelijke subregio waar het goed wonen is, vanuit ieders taak, rol en verantwoordelijkheid. Dit betekent dat we op sommige onderdelen een regierol hebben en afspraken maken met partijen. Op andere onderdelen zijn we juist een samenwerkingspartner en faciliteren we initiatieven van inwoners en organisaties.

66

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

Met onze acties en beleid richten wij ons op het scheppen van voorwaarden, zodat iedereen een kwalitatief goede woning in een goed woonklimaat kan bewonen. Aandachtspunten zijn meer aanbod van sociale huurwoningen en voldoende betaalbare huur- en koopwoningen voor starters (van < € 250.000), doorstromers en ouderen. Daarnaast is aandacht nodig voor spoedzoekers en huisvesting van internationale werknemers. Wij zorgen bij nieuwe woningbouwontwikkelingen voor randvoorwaarden voor een goede ontsluiting op het wegennet en goede bereikbaarheid voor de hulpdiensten. Bij initiatieven van ondernemers, inwoners en gemeente wordt rekening gehouden met de Bommelerwaarden. Nieuwe initiatieven moeten geen afbreuk doen aan de waarden en kwaliteiten van een deelgebied en waar mogelijk deze waarden en kwaliteiten juist versterken. Iedereen wordt uitgenodigd om hieraan mee te werken en actief te zijn.

Kernopgave 9. We hebben kwalitatief goede woningen voor alle doelgroepen in een goed woonklimaat / Een kwantitatief en kwalitatief verantwoorde groei van woningaanbod. Actielijst: 1. We geven uitvoering aan de opgaven uit de woonvisie Bommelerwaard. • We sturen op de versnelde realisatie van woningen voor de komende 5 jaar: 1.000 woningen in de gemeente Zaltbommel, 700 woningen in de gemeente Maasdriel. • We sturen op een woningbouwprogramma voor de langere termijn (> 5 jaar), zodat we een continuïteit van de woningproductie kunnen waarborgen. • Hierbij is adaptief programmeren een waardevol instrument. De systematiek werken we verder uit in samenwerking met de regio. • In bestemmingsplannen / het omgevingsplan zullen we percentages van woningbouw-categorieën opnemen: sociale huur, sociale koop (tot 2 ton), middeldure huur en particulier opdrachtgeverschap. 2. Per kern brengen we het beoogde woningbouwprogramma (kwantitatief en kwalitatief) in beeld, uitgaande van een verantwoorde groei van het woningaanbod. Niet alleen uitbreiding maar ook inbreiding met aandacht voor duurzaamheid en levensloopbestendigheid.

3. Samen met Woonstichting de Kernen, Bazalt Wonen en Woningstichting Maasdriel zetten we in op het behouden en versterken van een aantrekkelijk woonklimaat in de Bommelerwaard. Daarbij vergroten we samen de flexibiliteit en diversiteit van de huidige woningvoorraad om aan te sluiten bij de behoefte van kleinere huishoudens en jongeren. Over de realisatie van sociale huurwoningen maken we prestatieafspraken met de corporaties. 4. Om de opgaven te realiseren, zullen echter ook sociale huurwoningen op gronden van projectontwikkelaars gerealiseerd moeten worden. We gaan daarover het gesprek aan met de marktpartijen en de corporaties. We willen daarbij tevens borgen dat de juiste sociale huurwoningen worden gebouwd. 5. We zetten de Bommelerwaard goed op de kaart bij potentiële kopers als aantrekkelijke woonomgeving. 6. We passen de Ladder voor Duurzame verstedelijking toe bij de afweging van nieuwe woningbouwinitiatieven.

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

67

Kernopgave 9. We hebben kwalitatief goede woningen voor alle doelgroepen in een goed woonklimaat / Een kwantitatief en kwalitatief verantwoorde groei van woningaanbod. 7. We zetten in op besparen van energie bij woningen in de huur- en koopsector. 8. We informeren en stimuleren particuliere woningeigenaren om de energieprestaties van hun woning te verbeteren. 9. We onderzoeken en bepalen welk niveau van flexibiliteit in het omgevingsplan van de Bommelerwaard nodig is om tot een kwantitatief en kwalitatief verantwoorde groei van woningaanbod te komen. 10. We hebben waar mogelijk een faciliterende rol bij woningsplitsingen en aanvragen voor woningomzettingen met als doel meer flexibiliteit en diversiteit. 11. We zetten beleidsregels voor mantelzorgwoningen voort. 12. We voeren samen met de regio de visie op beschermd wonen en maatschappelijke- en verslaafdenopvang uit. 13. We voeren het beleid uit voor incidentele particuliere woningbouw (gemeente Zaltbommel). 14. We maken afspraken over verduurzaming van de woningvoorraad en aardgasloos bouwen (met corporaties, ontwikkelaars en initiatiefnemers). We zetten de mogelijkheden voor een starterslening (tot NHG grens, € 325.000) voort.

68

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

69

Kernopgave 10. We hebben voldoende bereikbare zorg-, welzijns- en overige voorzieningen, voor alle inwoners van onze gemeente / De kernen in onze gemeente zijn toekomstbestendige krachtige en initiatiefrijke kernen. NB: Kernopgave 10 en 15 zijn samengevoegd omdat er veel overeenkomsten zijn. We hebben beide titels gehandhaafd. De oorspronkelijke nummering is veranderd.

Welke ontwikkelingen spelen er? Binnen het sociaal domein zien we landelijke ontwikkelingen die gevolgen hebben voor de zorg in het kader van de Wmo en Jeugdwet en de transformatieopgaven voor de komende jaren. Het betreft onder meer het sluiten van klinieken voor langdurig verblijf en de verhuizing van mensen vanuit langdurig verblijf naar een beschermde woonvoorziening of eigen woning (GGZ, gehandicapten- en ouderenzorg). Daarnaast gaat het over decentralisatie van budgetten voor beschermd wonen en maatschappelijke opvang van centrumgemeenten naar gemeenten, arbeidsmatige dagbesteding en beschut werken. Tot slot vormt de inzet op positieve gezondheid een belangrijke ontwikkeling. Er wonen in de gemeente Zaltbommel relatief veel jongeren ten opzichte van het landelijke gemiddelde. In Maasdriel wonen net iets minder jongeren dan landelijk gemiddeld. In beide gemeenten wonen iets minder ouderen dan landelijk gemiddeld. Er is behoefte aan tijdelijke huisvesting voor jongeren in de Bommelerwaard, waar jongeren kunnen leren zelfstandig te wonen. Door onze welvaart worden we steeds ouder. Door deze toenemende vergrijzing en meer kwetsbare mensen in de verschillende wijken is er een toenemende vraag naar bereikbare zorg en maatschappelijke voorzieningen. Het aantal mensen dat meerdere ziekten (waaronder dementie) tegelijkertijd heeft, neemt toe.

Er is er daardoor meer behoefte aan thuiszorg en mantelzorg. Ontmoeting en contact met leeftijdgenoten, ook op oudere leeftijd zijn belangrijk als het gaat om meedoen in de maatschappij, het voorkomen van eenzaamheid en het draagt bij aan geluk. Kinderen hebben niet altijd tijd

70

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

om hun ouders te bezoeken, wonen ver weg of hebben naast een drukke baan zorg voor hun gezin. Digitalisering biedt kansen voor zorg op afstand en het bestrijden van eenzaamheid. Tegenwoordig worden internet en andere communicatiemiddelen steeds vaker ingezet in de strijd tegen eenzaamheid. Uit cijfers blijkt dat angst en depressieve gevoelens in de Bommelerwaard minder spelen dan op regionaal niveau. Dat komt volgens de GGD onder andere door goed welzijnswerk en een sterke sociale cohesie. Wat willen wij bereiken? We streven naar een krachtige en vitale participatiesamenleving waarin inwoners zelfbewust en, indien nodig, samen met maatschappelijke organisaties en de gemeente regie voeren op het eigen bestaan. Een voorbeeld van zo’n lokaal initiatief is de Gebiedsvisie Energiek Oensel (gemeente Zaltbommel), waarin bewoners een beeld schetsen van mogelijke scenario’s voor de toekomst van Oensel. De gemeente ziet in deze visie aanknopingspunten voor wat betreft: • Landschappelijke inpassing van de bedrijventerreinen. • Verduurzaming van het gebied (energie). • Bufferfunctie (tussen bedrijventerreinen en Hurwenense Kil). • Kansen voor recreatief gebruik. Wij zijn twee gemeenten met levendige dorpen en stad met inwoners die elkaar helpen. We streven ernaar dat inwoners in staat worden gesteld deel te nemen aan activiteiten van hun keuze.

Sociale contacten, een zinvolle daginvulling, zingeving en gezondheid leiden tot een verhoogd welbevinden van de inwoner. De gemeenten zijn rijk aan organisaties, kerken, instellingen, sportclubs en verenigingen. Zij hebben een belangrijke rol binnen de gemeenschap en leveren een enorme bijdrage aan het welbevinden van inwoners. Dit maakt de Bommelerwaard sterk.

Kernopgave 10. We hebben voldoende bereikbare zorg-, welzijns- en overige voorzieningen, voor alle inwoners van onze gemeente / De kernen in onze gemeente zijn toekomstbestendige krachtige en initiatiefrijke kernen. We streven naar een inclusieve samenleving, waarin iedereen mee kan doen. Inclusie staat voor een samenleving die toegankelijk is voor iedereen en waar iedereen er toe doet. Het gaat om meedoen in een samenleving waar iedereen zich geaccepteerd en veilig voelt. We richten onze sociale infrastructuur daarop goed in en volgen onze Lokale Inclusie Agenda. Bewustwording is de eerste tijd het sleutelwoord: onze inspanningen richten zich in eerste instantie (vooral) op het betrekken van zoveel mogelijk mensen bij de Lokale Inclusie Agenda en het op gang brengen van het gesprek over inclusie in de Bommelerwaard.

Eenzaamheid willen we tegengaan door het stimuleren van netwerken en contacten met leeftijdsgenoten. Dit kan gezondheidsproblemen en fysieke klachten in sommige gevallen voorkomen. We dragen een steentje bij door initiatieven van inwoners te ondersteunen. Daarbij denken we aan activiteiten voor alle leeftijdsgroepen: jongeren, volwassenen en ouderen. We kunnen ook faciliteren in de vorm van ontmoetingsplekken (binnen en buiten). Alle kinderen verdienen een zo passend mogelijke plek in het onderwijs. Onderwijs dat uitgaat van hun mogelijkheden, maar ook rekening houdt met hun beperkingen. Kinderen gaan, als dat kan, naar het regulier onderwijs.

Met het oog op behoud en goede toegankelijkheid van voorzieningen ondersteunen wij initiatieven voor verbreding van gebruik van voorzieningen en samenwerking tussen functies. Er zijn welzijns- en zorgvoorzieningen in de directe woonomgeving, zoals voorzieningen die:

Wij vinden “thuisnabij” onderwijs belangrijk en dan bij voorkeur in het dorp, zodat de kinderen al van jongs af aan een plek hebben in de samenleving. Dorpshuizen en binnen- en buitensportaccommodaties zijn belangrijke voorzieningen voor ontmoeting en de (sportieve) ontplooiing van onze inwoners. De gemeente Maasdriel faciliteert ontmoetingsruimte binnen de kernen die op dit moment beschikken over een dorpshuisof dorpshuisfunctie. Het gaat hierbij om de volgende kernen: Alem, Ammerzoden, Hedel, Heerewaarden, Hurwenen, Kerkdriel, Rossum, Velddriel en Well.

•

•

• •

Het mensen mogelijk maakt om zo lang mogelijk zelfstandig te kunnen wonen. Ouderen in onze gemeenten geven zelf ook aan dit graag te willen, ondanks dat ze toenemende lichamelijke beperkingen zullen ervaren. Zorg aan hen wordt meer buiten de muren van een zorginstelling (extramuraal) geboden in plaats van binnen die muren (intramuraal), kortom: bij mensen thuis. Ook kan gedacht worden aan mantelzorgwoningen of kangoeroewoningen. Dat laatste is een combinatie van twee (zelfstandige) woningen of wooneenheden onder één dak. Een deel voor het gezin en een deel voor de zorgbehoevende ouder. We zien het als belangrijke taak om inwoners ervan bewust te maken dat ze langer zelfstandig thuis moeten wonen, en ze te wijzen op mogelijkheden om tijdig woningaanpassingen of zorg thuis te organiseren of te financieren. Ouders in staat stelt om kinderen gezond en veilig te laten opgroeien. Ontmoeting en sociale samenhang van jeugd en jongeren faciliteren en bevorderen.

De gemeente Zaltbommel heeft dorpshuizen in de kernen Zaltbommel, Poederoijen, Kerkwijk, Nederhemert, Aalst en Zuilichem. Inzet hierbij is om laagdrempelige ontmoeting en inloop onder inwoners te vergroten, onder andere via een nieuwe subsidieregeling hiervoor per 2022. De komende periode wordt daarnaast ingezet op het plaatsen van meerdere functies in maatschappelijk vastgoed, mede om ontmoetingen te faciliteren. Waar willen we dit bereiken? Zorg- en welzijnsvoorzieningen zijn in de kernen geconcentreerd, goed bereikbaar en toegankelijk voor alle (kwetsbare) inwoners van onze gemeenten. In Maasdriel zijn deze vooral in Kerkdriel, Hedel en Ammerzoden Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

71

72

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

Kernopgave 10. We hebben voldoende bereikbare zorg-, welzijns- en overige voorzieningen, voor alle inwoners van onze gemeente / De kernen in onze gemeente zijn toekomstbestendige krachtige en initiatiefrijke kernen. en Rossum gesitueerd. Voor een goede spreiding van de dienstverlening over de gemeente wordt door de gemeente Zaltbommel gedacht aan een zorgplein (waar voorzieningen gebundeld kunnen worden) op (ten minste) een locatie in Zaltbommel en een in het westen van de Bommelerwaard. Het voorzieningenniveau van een kern moet aansluiten bij de schaal van een kern. Het doel is om de voorzieningen zo laagdrempelig en toegankelijk mogelijk te maken. Zo dicht mogelijk bij de mensen om te voorzien in de behoeften. Voor Zaltbommel geldt de volgende benadering (‘drietrapsraket’) voor wat betreft het voorzieningenniveau: • eerste stap: zoveel mogelijk voorzieningen in de kernen behouden (zo lokaal mogelijk). Indien niet haalbaar; • tweede stap: voorzieningen behouden in een cluster van kernen (NB: sluit aan bij clustering in Woonvisie) indien niet haalbaar; • derde stap: benutting centrumfunctie van de stad Zaltbommel als voorzieningen niet lokaal of ‘sublokaal’ gerealiseerd kunnen worden of als het gaat om voorzieningen met een bovenlokale functie. Het primaire onderwijs vindt zoveel als mogelijk nabij of in de eigen kern plaats.

Voor het voorgezet onderwijs is het van belang dat er, naast een breed aanbod, een goede aansluiting en bereikbaarheid (zowel binnen de Bommelerwaard als naar Den Bosch) georganiseerd is. Hoe willen we dat bereiken? Inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en de gemeenten werken aan een Bommelerwaard waarin iedereen kan meedoen, iedereen tot zijn recht komt en zijn talenten benut. Bij initiatieven wordt door de initiatiefnemers rekening gehouden met de Bommelerwaardse Waarden (zie hoofdstuk 7).

Iedereen wordt uitgenodigd om hieraan mee te werken en actief te zijn. Wat inwoners zelf kunnen, doen zij zelf. Wij helpen inwoners die dat nodig hebben. Eind 2019 is de Woonzorgvisie Bommelerwaard 2020-2024 door de gemeenteraden vastgesteld. De kern van de woonzorgvisie is opgenomen in de Woonvisie 2021 – 2025. Uitgangspunt is dat de wensen en mogelijkheden van de inwoner centraal staan. Het gaat om een passende plek (woning) in de samenleving met ondersteuning (zorg) die zo passend, dichtbij en licht mogelijk is. De mogelijke varianten van zorg moeten flexibel geleverd kunnen worden. Vanuit de woonzorgvisie wordt jaarlijks een uitvoeringsagenda opgesteld. Daarin worden concrete projecten benoemd en gemonitord. Vergrijzing maakt het extra van belang om te investeren in preventieve voorzieningen waardoor ouderen zo lang mogelijk in goede gezondheid zelfstandig kunnen leven. Hoe gezonder inwoners oud worden en hoe meer hulp zij uit hun omgeving kunnen krijgen, hoe kleiner het beroep op duurdere voorzieningen. Dit vraagt enerzijds creativiteit in het ontwikkelen van hulp aan de aanbodkant bijvoorbeeld op het gebied van wonen, anderzijds een gewijzigde houding in de gemeenschap dat het bieden van onderlinge hulp een absolute ‘must’ is.

De gemeenten hebben vastgoed in bezit in de vorm van dorpshuizen en brede scholen en deze kunnen geschikt zijn of gemaakt worden als locaties voor een zorg-adviesplein (Wmo, Jeugdwet, Participatiewet). Daarnaast zijn we ook met andere partijen in overleg om te bekijken of zij hiervoor ruimte kunnen bieden. Samenwerking tussen ketenpartners op dezelfde plek leidt makkelijker tot meer maatwerk en innovatieve ideeën.

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

73

Kernopgave 10. We hebben voldoende bereikbare zorg-, welzijns- en overige voorzieningen, voor alle inwoners van onze gemeente / De kernen in onze gemeente zijn toekomstbestendige krachtige en initiatiefrijke kernen. Actielijst: 1. Het Koersdocument Krachtige kernen dragen we uit met als doel het vergroten van de leefbaarheid in de kernen in Maasdriel en het gebiedsgericht werken in Zaltbommel. 2. We zetten in op voldoende ondersteuning zodat alle doelgroepen zich prettig voelen in alle kernen. In Zaltbommel hebben we daarom een integrale benadering, gericht op de 6 O’s: Opvoeding, Ontwikkeling, Ontspanning, Ontmoeten, Ondersteunen en Ontzorgen. 3. De zes pijlers waar we ons de komende jaren op richten zijn: jongerenhuisvesting, brede beweging tegen armoede, zorgmijding en eigen bijdrage, laagdrempelige activiteiten, positieve gezondheid en samenredzaamheid. 4. We zorgen voor een ondersteuningsstructuur in de wijken voor kwetsbare inwoners met nieuwe specifieke voorzieningen en (beschutte) ontmoetingsplekken. 5. We geven uitvoering aan de Lokale Inclusie Agenda Maasdriel & Zaltbommel (gezamenlijk en/of individueel) voor een meer inclusieve samenleving. 6. We zetten in op het meer realiseren van (buiten)voorzieningen voor jongeren. 7. We bevorderen de samenwerking die gericht is op versterking van de kwaliteit van zorg- en welzijnsvoorzieningen.

74

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

8. Vanuit onze verantwoordelijkheid voor zorg en ondersteuning zetten we in op preventieve voorzieningen. 9. Wij faciliteren alternatieve en innovatieve dienstverlening (bijvoorbeeld een bank zonder baliefunctie) als daarmee voorzieningen in de kernen in stand kunnen blijven. 10. Door middel van een gebiedsgerichte benadering dan wel via de gebieds-/ dorpscoördinatoren stimuleren we leefbare en krachtige kernen en eigen initiatieven. 11. De gemeente Zaltbommel wil het gesprek aangaan met bewoners over de gebiedsvisie Energiek Oensel. Wel laat de gemeente het voortouw bij bewoners als het gaat om de realisatie van landschaps-, water- en groenvoorzieningen. 12. We voeren het leefbaarheidsprogramma/gebiedsgericht werken uit, waarin van buiten naar binnen, participatie en verbindingen leggen centraal staan. Dit doen wij samen met de dorps- en wijkraden (-platforms) en andere betrokkenen en verenigingen. 13. We onderhouden bestaande kunst in de openbare ruimte. Als inwoners initiatief nemen om een nieuw kunstwerk te realiseren in de openbare ruimte en er blijkt vanuit de samenleving breed draagvlak en financiële middelen voor het initiatief te zijn, denken wij hierover constructief mee.

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

75

Kernopgave 11. Zaltbommel: Het centrum van Zaltbommel (en de winkelcentra in de overige kernen) en de centra van Kerkdriel, Hedel en Ammerzoden zijn toekomstbestendig en aantrekkelijk. Maasdriel: De centra van Zaltbommel, Kerkdriel, Hedel en Ammerzoden zijn toekomstbestendig en aantrekkelijk. Welke ontwikkelingen spelen er? Binnen de regio Rivierenland is een sterke hiërarchische structuur aanwezig ten aanzien van de centrale winkelgebieden. Met centrale winkelgebieden bedoelen we de binnensteden en centrumgebieden in de verschillende gemeenten en kernen. Het centrum van Tiel staat aan de top van de hiërarchie (met circa 34.000 m2 winkelvloeroppervlak (wvo). Hieronder staan de centrumgebieden van Zaltbommel (circa 12.000 m2 wvo), Culemborg, Geldermalsen en Druten. Deze winkelgebieden hebben een bredere verzorgingsfunctie (boven-lokaal) en weten ook consumenten uit nabijgelegen gemeenten aan te trekken. Ten aanzien van de bestaande hiërarchie in de centrale winkelgebieden zien we dat er relatief veel (zeer) kleine winkelgebieden (< 1.500 m2 wvo) bestaan die mogelijk in de toekomst verder onder druk komen te staan. Het is niet onwaarschijnlijk dat deze ‘onderkant’ in de toekomst zal verdwijnen. Het aantal webwinkels neemt toe, terwijl de omzet van de fysieke winkels daalt en de leegstand mede als gevolg daarvan toeneemt.

De leegstand in de regio is aanzienlijk lager dan de gemiddelde leegstand in Nederland, maar de leegstand is afgelopen jaren wel gegroeid. Het winkelvoorzieningenniveau komt hierdoor onder druk te staan, vooral in de kleine kernen. De toekomstige vraag naar detailhandel is sterk afhankelijk van de ontwikkeling van het draagvlak en het aantal inwoners. Andere ontwikkelingen zijn schaalvergroting in de supermarktenbranche, doehet-zelf, sport-outdoor en tuincentra. Supermarkten zijn steeds belangrijker als publiekstrekker voor winkelcentra. Zij zorgen voor grote bezoekersstromen (+- 10.000 bezoekers per week) waar speciaalzaken van kunnen profiteren. Het aantal supermarkten in kernen tot 2.000 inwoners is sterk afgenomen in de periode 2004-2012. 76

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

Met de aanblijvende schaalvergroting onder supermarkten is de verwachting dat deze ontwikkeling verder doorzet. Hierdoor ontstaan mogelijk wel kansen voor clustering. Bedrijfsvoering van zelfstandige winkeliers/ondernemers zal in de toekomst verder onder druk komen te staan als gevolg van vergrijzing/ opvolging, internet en koopzondagen. Gemeente Maasdriel bestaat uit elf kernen. Het is niet realistisch om te verwachten dat detailhandel in alle kernen aanwezig is en/of blijft. Dit is in het verleden ook gebleken. Dit is waarom de gemeente voor concentratie van detailhandel heeft gekozen. Op deze manier blijft het centrumgebied interessant voor gebruiker en aanbieder. Om dit ook zichtbaar te maken in de kernen zijn de afgelopen jaren de centrumplannen Hedel, Ammerzoden en Kerkdriel gerealiseerd. Binnen de hele Bommelerwaard groeit de horeca & recreatiesector weer. Welk effect de coronapandemie heeft op de langere termijn is nog onduidelijk. Het groeiende aanbod van eetgelegenheden, logiesaccommodaties en recreatiebedrijven en de toenemende concurrentie van aanbieders uit bijvoorbeeld de foodsector leidt tot blijvende prijsdruk en beperkte omzetgroei. Om te excelleren zijn ligging, concept en ondernemerskwaliteiten van belang.

Wat willen we bereiken? De kernen van Zaltbommel, Kerkdriel, Hedel en Ammerzoden hebben binnen de Bommelerwaard het grootste oppervlak aan winkels en hebben daarmee een belangrijke functie. De centra hebben een aantrekkingskracht met een compact(er) kernwinkelgebied, een aantrekkelijke uitstraling, beleving, service en gastvrijheid. We willen de centra levendig houden en ontwikkelen, passend bij de eigen identiteit en de schaal van de kern. De centra zijn niet alleen aantrekkelijk voor de dagelijkse boodschappen, maar ook voor vrijetijdsbesteding en vermaak, bijvoorbeeld in de vorm van culturele activiteiten.

Kernopgave 11. Zaltbommel: De centra vanHet Zaltbommel, centrum van Kerkdriel, Zaltbommel Hedel(en ende Ammerzoden winkelcentra zijn in toekomstbestendig de overige kernen) en ende centra aantrekkelijk van Kerkdriel,/Hedel Het centrum en Ammerzoden van Zaltbommel zijn toekomstbestendig (en de winkelcentra en in aantrekkelijk. de overige kernen) Maasdriel: en de Decentra centravan vanKerkdriel, Hedel en Ammerzoden Zaltbommel, Kerkdriel,zijn Hedel toekomstbestendig en Ammerzoden zijn en aantrekkelijk. toekomstbestendig en aantrekkelijk. In de gemeente Zaltbommel willen we de voorzieningen in een kern laten aansluiten bij de schaal van een kern: dus dagelijkse voorzieningen in zoveel mogelijk kernen. We willen leegstand tegengaan binnen de hele Bommelerwaard. Oplossingen zijn volgens experts te vinden in de samenwerking tussen vastgoedeigenaren, winkeliers en gemeenten waarbij niet enkel naar het individueel belang wordt gekeken, maar waar het gezamenlijk belang voorop staat. Waar willen we dit bereiken? Wat staat op de visiekaart? Zaltbommel, Kerkdriel, Ammerzoden en Hedel vormen centrale winkelgebieden met winkels, voorzieningen en andere passende functies zoals horeca, met een functie voor de hele Bommelerwaard.

Hoe gaan we dat bereiken? Met onze acties en beleid maken we het mogelijk dat ondernemers ruimte vinden in de centra van Zaltbommel, Kerkdriel, Hedel en Ammerzoden en, in gemeente Zaltbommel, in de overige winkelcentra in de kernen om bij te dragen aan het levendig maken van de centra. Dit kunnen winkels, horeca, hotels, culturele activiteiten of andere activiteiten zijn (zoals stadswandelingen). We zetten in op transformatie en vernieuwing van bestaande winkelgebieden. Winkelgebieden met weinig toekomstwaarde en leegstand, zoals kleine buurtcentra of een aanloopstraat, komen in aanmerking voor omvorming naar andere functies. De winkelgebieden met toekomstwaarde in de Bommelerwaard worden toekomstbestendig gemaakt. Denk hierbij aan vernieuwing of verkleining naar compacte winkelgebieden, in combinatie met wonen. We zetten in op een mix van vernieuwen, herstructureren, transformeren en sloop van bestaande winkelgebieden indien nodig en mogelijk.

Het tegengaan van leegstand en verloedering is een prioriteit. We verleggen onze focus van kwantiteit naar kwaliteit van winkelgebieden. Op regionaal niveau maken we keuzes over nieuwe winkelprojecten met een bovenlokale impact en verzorgingsfunctie. Qua uitstraling krijgen de centrumgebieden een impuls (gezelligheid, sfeer en aandacht voor oude bebouwing, groen en uitstraling bedrijfsleven). De uitstraling moet aansluiten bij de gewenste beleving. Verder willen we de diversiteit van functies in centra vergroten. Hierbij wordt gedacht aan activiteiten die het verblijf van de bezoeker verlengen en mensen verleiden om ook naar het centrum te komen wanneer er geen dagelijkse boodschappen gedaan hoeven te worden (recreatieve ontwikkeling en verbinding centrum en recreatiegebied gewenst). In het centrumgebied is ruimte voor evenementen. De centrumgebieden moeten goed bereikbaar zijn voor bezoekers en bevoorradingsverkeer (goede interne en externe bereikbaarheid). Voor de stad Zaltbommel, als lokaal en bovenlokaal functionerend winkelcentrum voor de dagelijkse boodschappen én de hoogfrequente aankopen zetten we in op: • • •

Het aantrekkelijk houden van het winkelaanbod in de binnenstad (nieuwe ontwikkelingen zijn aanvulling bestaande aanbod, versterken belevingsfunctie). Versterking van de woonfunctie met bijbehorende leefbaarheidsfunctie (speelvoorzieningen, groen). Versterking van de toeristisch-recreatieve en culturele kwaliteiten en verlengen verblijfsduur van bezoekers om economische impuls binnenstad te bereiken).

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

77

Kernopgave 11. Zaltbommel: Het centrum van Zaltbommel (en de winkelcentra in de overige kernen) en de centra van Kerkdriel, Hedel en Ammerzoden zijn toekomstbestendig en aantrekkelijk. Maasdriel: De centra van Zaltbommel, Kerkdriel, Hedel en Ammerzoden zijn toekomstbestendig en aantrekkelijk. De gemeente Maasdriel gaat samen voor een bloeiend centrum en richt zich op concentratie van de detailhandel in de centrumgebieden. Er wordt voor de kernen onderscheid gemaakt in drie categorieën:

Actielijst: 1. Uitvoeren van de detailhandelsvisie Maasdriel ‘Samen voor een bloeiend centrum’.

1. De centrumgebieden Ammerzoden, Hedel en Kerkdriel. Detailhandel wordt in deze kernen gecentreerd. Nieuwe detailhandel buiten het centrum wordt niet toegestaan. 2. ln de kernen Rossum en Velddriel is nog behoorlijk wat detailhandel aanwezig. Detailhandel is in deze kernen alleen toegestaan op locaties met de bestemming detailhandel. 3. ln de kernen Alem, Heerewaarden, Hoenzadriel, Hurwenen, Well en Wellseind is weinig tot geen detailhandel aanwezig. ln deze kernen is (kleinschalige) detailhandel voor de dagelijkse levensbehoeften (onder voorwaarden) toegestaan.

2. Uitvoering van de Herijking Visie Binnenstad Zaltbommel met als doel: het aantrekkelijk houden van de binnenstad. Gebaseerd op de drie pijlers: wonen, winkelen en beleven. winkelaanbod binnenstad.

78

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

3. Het opstellen van kernenvisies, waarin wij per kern beschrijven wat de staat is van het voorzieningenniveau en de leefbaarheid en of / hoe dat verbeterd kan worden. Voor Maasdriel staat dit op de planning. Voor Zaltbommel is dat (nog) niet het geval.

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

79

Kernopgave 12. Zaltbommel: We zorgen samen met onze inwoners voor een veilige, schone en gezonde leefomgeving, zowel boven als onder de grond. Maasdriel: We hebben een veilige, schone en gezonde leefomgeving, zowel boven als onder de grond. Welke ontwikkelingen spelen er? Met de Omgevingswet als vliegwiel komt het belang van een gezonde leefomgeving hoger op de agenda. Wij vinden dit een belangrijk aspect van onze omgevingsvisie en lichten dat daardoor wat uitgebreider toe. In de landelijke nota gezondheidsbeleid ‘ Gezondheid Breed op de Agenda (2020)’ is de gezonde leefomgeving een van de vier speerpunten, naast het terugdringen van gezondheidsverschillen. Er is steeds meer aandacht voor de effecten van geluidshinder, klimaatverandering (hittestress, wateroverlast), uitstoot en vervuiling op de gezondheid van de mens en de leefomgeving. Vaar- en snelwegen leiden tot geluidsoverlast en slechtere luchtkwaliteit. Blootstelling aan risicofactoren in binnen- en buitenmilieu is verantwoordelijk voor zo’n 4% van de totale ziektelast (RIVM 2018). De negatieve invloed van luchtverontreiniging op de gezondheid van mensen is inmiddels in veel studies aangetoond (WHO 2013; Gezondheidsraad 2016). Het gaat onder andere om effecten op de levensverwachting, de hoeveelheid ziekenhuisopnames en een toegenomen kans op luchtweg- en hartvaataandoeningen.

Gezondheidsrisico’s die samenhangen met luchtverontreiniging, zijn afhankelijk van de mate waarin mensen in hun dagelijkse omgeving verontreinigde lucht inademen. In de Bommelerwaard spelen deze risico’s met name in de zone rondom de A2 en langs drukkere doorgaande wegen. Positief is dat door de toename van het gebruik van elektrische voertuigen en stille banden het geluidsniveau afkomstig van wegen zal verminderen. Het is bekend dat blootstelling aan hoge niveaus van geluid de gezondheid direct beïnvloedt, denk aan gehoorschade. Ook lagere niveaus kunnen de gezondheid schaden, zeker bij langdurige blootstelling. Het kan gaan om geluid in de arbeidsomgeving, van (spoor)wegen, vliegtuigen en industrie, maar ook omgevingsgeluid afkomstig van horeca of buren. 80

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

In de wetenschappelijke literatuur worden de volgende gezondheidseffecten van geluid genoemd: gehoorschade (alleen bij hoge niveaus), cognitieve effecten (aandacht, motivatie, leerprestatie), hinder, slaapverstoring, stress, en hart- en vaatziekten (RIVM 2011; WHO 2011). In Nederland leven mensen en vee relatief dicht op elkaar; mede daardoor is er zorg over mogelijke gezondheidseffecten bij omwonenden van veehouderijen. Studies van het RIVM laten zien dat er een mogelijk extra risico is op longontsteking bij mensen die rond geitenhouderijen wonen. Deze aspecten spelen ook in de Bommelerwaard een rol. Enerzijds worden de Best Beschikbare Technieken steeds beter en blijft ontwikkeling daardoor mogelijk. Anderzijds worden milieuregels steeds strenger. Dat zien we in Noord-Brabant al gebeuren. De gemeenten bieden ruimte voor grondgebonden landbouwbedrijven. Voor intensieve, niet-grondgebonden veehouderijen richten de gemeenten zich op consolidatie of afbouw omwille van de impact op gezondheid, milieu, landschap en dierenwelzijn. Het Planbureau voor de Leefomgeving benoemt vier belangrijke thema’s voor de het bereiken van een gezonde leefomgeving: 1. 2. 3. 4.

Gezondheidsbescherming. Gezondheidsbevordering. Gezondheids-achterstanden. Vergrijzing.

Voor gezondheidsbescherming zijn al veel normen opgesteld. Voor het duurzaam terugdringen van gezondheidsverschillen tussen groepen is juist ook gezondheidsbevordering en de toegankelijkheid van voorzieningen van belang.

Kernopgave 12. We Zaltbommel: hebben een Weveilige, zorgen schone samen met en gezonde onze inwoners leefomgeving, voor eenzowel veilige, boven schone als onder en gezonde de grond / We leefomgeving, zorgen samen zowel metboven onze als inwoners onder voor de grond. een veilige, Maasdriel: schone We en hebben gezonde eenleefomgeving, veilige, schonezowel en gezonde boven als leefomgeving, onder de grondzowel boven als onder de grond. Op het vlak van veiligheid spelen de volgende ontwikkelingen. Door toenemende recreatie en toerisme worden gebieden intensiever benut en bestaat er meer kans op incidenten. Uiterwaarden zijn bijvoorbeeld slecht bereikbaar voor hulpdiensten, daarom zal er soms hulp moeten komen vanaf het water. Ook op de smalle wegen op de dijken neemt de drukte toe door verschillende gebruikers, met kans op ongelukken. Er komen steeds meer en grotere evenementen en festivals. Een goede bereikbaarheid, voorkomen van overlast en veiligheidsaspecten spelen hierbij een rol. Wat willen we bereiken? De gemeente Zaltbommel en Maasdriel willen een gezonde en veilige leefomgeving voor haar inwoners. Niet alleen nu, maar ook in de toekomst. De overheid is verantwoordelijk voor de basiskwaliteit: voor een gezonde en veilige leefomgeving zijn er wettelijke normen voor de milieukwaliteit. De kwaliteit van lucht, geur, geluid, bodem en water voldoen aan deze normen.

Voor het behoud van de goede milieukwaliteit in de Bommelerwaard hanteren wij in principe de standaard wettelijke normen. We bekijken in de volgende versie van de omgevingsvisie of in bepaalde gebieden de eisen strenger moeten zijn. Externe Veiligheid (EV) is een relevant onderdeel van het bereiken en in stand houden van een veilige fysieke leefomgeving. We zorgen voor meer koele plekken en routes (klimaatadaptatie) in en naar woon- en werkomgeving, met name voor kwetsbare groepen (kinderen, ouderen etc.). We zetten in op een hoge verkeersveiligheid, in de vorm van: • Voldoende ruimte voor voetgangers. • Extra aandacht voor de omgeving van de scholen en de routes hiernaartoe. • Een verkeersveilige en goede doorstroming van het verkeer op de ontsluitingswegen. Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

81

Kernopgave 12. Zaltbommel: We zorgen samen met onze inwoners voor een veilige, schone en gezonde leefomgeving, zowel boven als onder de grond. Maasdriel: We hebben een veilige, schone en gezonde leefomgeving, zowel boven als onder de grond. Waar willen we dit bereiken? De wettelijke milieunormen vormen de basis voor de hele Bommelerwaard. Afwijken kan enkel in zeer bijzondere gevallen en in goed overleg. Het is gewenst (milieu)hinderlijke bedrijven ten behoeve van de leefbaarheid zoveel mogelijk uit te plaatsen uit de woonkernen en linten. De vrijgekomen locaties kunnen worden herontwikkeld. Naast de aangewezen basisnetroutes voor het structureel vervoer van gevaarlijke stoffen wordt het spoortraject Meteren-Den Bosch beschouwd als een Eexterne Veiligheid (EV)-relevante transportroute. De gemeenten wensen de verkeersveiligheid sterk te verbeteren, onder andere door het verminderen van de doorgaande verkeersstromen door de kernen en linten en het scheiden van verkeersmodaliteiten (bijv. landbouwverkeer van recreatief verkeer). Buiten ontsluitingswegen liggen aantrekkelijke en rustige woonwijken. Hoe gaan we dit bereiken? Met onze acties richten wij ons op een zo veilig en gezond mogelijke leefomgeving. Hiertoe betrekken we (sociale) veiligheid en gezondheid bij nieuwe ontwikkelingen en houden we bij planvorming rekening met deze aspecten.

De gemeente zal zo vroeg mogelijk gebruik maken van de specifieke expertise van de betrokken ketenpartners om te komen tot goede afwegingen. De gemeente zal de veiligheidsregio betrekken vanuit haar rollen en taken die zijn vastgelegd in de Wet veiligheidsregio’s (Wvr), de Omgevingswet (Ow) en Wet publieke gezondheid (Wpg) en vanwege de expertise die zij daarin kan bieden. Gezamenlijk laten we het belang van een veilige en gezonde leefomgeving meewegen in besluiten over de inrichting en activiteiten van de leefomgeving, 82

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

voor zover dit nog niet is geborgd door toepassing van landelijke wet- en regelgeving. Bij de afwegingen kijken wij naar de risico’s en crisistypen die zich (kunnen) voordoen in de fysieke leefomgeving. We willen onveilige en ongezonde situaties voorkomen en zetten ons in voor de bescherming van personen. Bij het verlenen van (evenementen)vergunningen letten wij erop of rekening wordt gehouden met bouwkundige constructies die bestand zijn tegen extreme weersinvloeden zoals onweer, zware regenval of sneeuw. Ook wordt gekeken naar mogelijkheden om op te treden in deze situaties en het bieden van handelingsperspectief aan de bevolking. Hieronder vallen: • • • •

bestrijding en hulpverlening door de overheid en andere hulpdiensten; de bijdrage van private partijen en burgers aan de bestrijding en hulpverlening; het tijdig informeren en waarschuwen van de bevolking en; de bevordering van zelfredzaamheid en zelfbescherming van de bevolking.

Veiligheid is één van de belangrijkste levensbehoeften van onze inwoners en daarom de kerntaak van de overheid. Vermindering van overlast door jeugd, verwarde personen, drugsgebruik en ondermijnende criminaliteit vergroot (het gevoel van) veiligheid. Veel partijen hebben hier invloed op, zoals ondernemers, maatschappelijke organisaties, politie, het Openbaar Ministerie en natuurlijk de inwoners zelf. De inzet is alleen effectief als alle partijen op een goede manier samenwerken. De regie hierop is de verantwoordelijkheid van de gemeente, maar we kunnen het niet alleen.

Kernopgave 12. Zaltbommel: We hebben een Weveilige, zorgen schone samen met en gezonde onze inwoners leefomgeving, voor eenzowel veilige, boven schone als onder en gezonde de grond / leefomgeving, We zorgen samen zowel metboven onze als inwoners onder voor de grond. een veilige, Maasdriel: schone We en hebben gezonde eenleefomgeving, veilige, schonezowel en gezonde boven als leefomgeving, onder de grondzowel boven als onder de grond. We vragen dan ook van onze professionele partners en van onze inwoners dat ze actief meewerken aan het realiseren van een veilige en leefbare Bommelerwaard. Het veiligheidsgevoel en de werkelijke veiligheid worden in de gaten gehouden via de veiligheidsmonitor. Het doel is om onveiligheid te voorkomen en een gezonde leefomgeving te bereiken. Daarnaast geven we uitvoering aan de kernplannen (Maasdriel) waarin veiligheid een van de speerpunten is. Externe veiligheid gaat over de risico’s voor mens en milieu bij gebruik, opslag en vervoer van gevaarlijke stoffen. De gemeente Zaltbommel en Maasdriel ontwikkelen gezamenlijk beleid op dit vlak voor de hele Bommelerwaard. In samenwerking met de veiligheidsregio en de omgevingsdienst draagt de gemeente zorg voor een ruimtelijk ordeningsproces waarin veiligheidsrisico’s vroegtijdig worden onderkend en meegewogen. Zo willen we ook de veiligheid rondom de energietransitie borgen.

De gemeenten willen een gezamenlijk (gebiedsspecifiek) grondstromenbeleid voeren. In de nota bodembeheer staat hoe beschikbare grond en gerijpte baggerspecie mag worden opgeslagen, hergebruikt of toegepast en welke regels en procedures hierbij gelden. Ook is beleid opgesteld voor het verspreiden van baggerspecie en graafwerkzaamheden. Deze nota bodembeheer vormt samen met de bodemkwaliteitskaart het kader. Om een zo gezond mogelijke en gifvrije leefomgeving voor mens en dier te behouden en te bereiken geven we (meer) aandacht aan preventie en een duurzame en verantwoorde bestrijding van onkruid, ziekte en plagen.

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

83

Kernopgave 12. Zaltbommel: We zorgen samen met onze inwoners voor een veilige, schone en gezonde leefomgeving, zowel boven als onder de grond. Maasdriel: We hebben een veilige, schone en gezonde leefomgeving, zowel boven als onder de grond. Actielijst: 1. We werken aan een schone, gezonde en veilige leefomgeving, zowel onder- als bovengronds (bijv. effect gebruik gewasbeschermingsmiddelen op de ondergrond, beschermen strategische voorraden drinkwater). 2. We gaan op een milieuhygiënisch verantwoorde manier om met grond (nota bodembeheer 2020) en bevorderen verantwoord gebruik van vrijkomende grond.

8. We geven voorlichting over onderwerpen die gezondheid betreffen. Dit gebeurt bijvoorbeeld op het gebied van verantwoord stoken van hout, het aanplanten van groen (en het ontstenen van tuinen, het tegengaan van zwerfafval en een gifvrij onkruidbeheer. 9. We werken aan een fysieke en (sociaal) veilige omgeving door aanpak van overlast en probleemsituaties (o.a. woonwijken met keurmerk en voorzieningen voor jongeren).

3. We voorkomen milieuhinder en milieuvervuiling (zorgplichten) door uitvoering van de Nota Bodembeheer en geurverordeningen van de gemeente Zaltbommel en Maasdriel.

10. We zetten ons in voor een verbetering van de verkeersveiligheid, door uitvoering van het Gemeentelijke Verkeer en Vervoer Plan (GVVP).]

4. Risico’s in de leefomgeving gaan wij zoveel mogelijk tegen door risicobronnen en gevoelige functies te scheiden.

11. Op basis van een risicoanalyse bepalen we of we niet gesprongen explosieven moeten verwijderd alvorens te werken in of aan de grond.

5. Wij onderzoeken of wij voor bepaalde gebieden willen gaan werken met milieueisen (op het gebied van geluid- en geurbelasting) die strenger zijn dan de wettelijke normen.

12. We zorgen voor een schone leefomgeving door een goed beheer van de openbare ruimte / ons grondgebied (van groen, wegen, zwerfafval en openbare verlichting).

6. We werken aan een nieuwe beleidsvisie Externe Veiligheid Zaltbommel en Maasdriel 2021-2025. Deze beleidsvisie gaat de volgende onderdelen bevatten: de achtergrond van het beleidsveld externe veiligheid, de wettelijke kaders en de bestuurlijke afwegingsruimte evenals de consequenties voor andere beleidsvelden. De beleidsvisie verwerken wij na vaststelling in de tekst van de omgevingsvisie.

13. We stellen een hitteprotocol op, als een maatregel uit het Lokale Adaptatieprogramma. Dit wordt opgenomen in het gezondheidsbeleid.

7. In de openbare ruimte gebruiken we zo min mogelijk of geen chemische bestrijdingsmiddelen.

84

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

85

Kernopgave 13. De inrichting van onze leefomgeving stimuleert ontmoeting en een gezonde levensstijl.

Welke ontwikkelingen spelen er? Als we naar Nederland kijken dan zien we een aantal positieve ontwikkelingen op het vlak van leefstijl. De levensverwachting van zowel mannen als vrouwen is gestegen, het aantal volwassen rokers daalt en jongeren zijn minder gaan roken en drinken. Er is echter ook een sterke toename te zien van mensen met overgewicht, chronische ziekten en mensen met meerdere ziekten tegelijkertijd. In de laatste volksgezondheidsverkenning becijferde het RIVM dat bijna 20% van de ziektelast in Nederland wordt veroorzaakt door ongezond gedrag. We zien daarnaast grote verschillen in levensverwachting tussen laag en hoog opgeleiden. Analyses van het Planbureau voor de Leefomgeving uit 2020 laten zien dat de levensverwachting voor bewoners uit de 20% buurten met de laagste inkomens gemiddeld 3,3 jaar lager is dan voor de 20% buurten met de hoogste inkomens. Die gezondheid verschilt doordat minder aantrekkelijke buurten vooral huisvesting bieden aan bewoners uit de lage inkomensklassen, die vaak al over een slechtere gezondheid beschikken. Modelberekeningen wijzen uit dat verschillen in leefstijl tussen bewoners van buurten bijna de helft van het verschil in levensverwachting verklaren. Het gaat vooral om roken en bewegingsarmoede. Leefstijl en de kwaliteit van de sociale en fysieke omgeving hebben dus een behoorlijke invloed op de gezondheid.

De Bommelerwaard is door haar uitgestrekte landelijke gebied aantrekkelijk om in te bewegen en te werken. De vele fietsroutes en (deels autoluwe) dijken dagen uit om op de fiets te stappen. De gemeente Zaltbommel en Maasdriel scoren als ‘beweegvriendelijke omgeving’ boven het Nederlandse gemiddelde (bron: Atlas van de leefomgeving, 2020). Opvallend is wel dat de gezondheidssituatie van inwoners in Maasdriel op dit moment een trend laat zien die afwijkt ten opzichte van andere gemeenten in de regio. 86

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

Op verschillende terreinen (o.a. middelengebruik en gezond eetpatroon) sluit Maasdriel niet aan bij de positieve cijfers die landelijk of regionaal zichtbaar zijn (Nota Gezondheid, gemeente Maasdriel). Onze huidige leefomgeving heeft een grote invloed op wat en hoeveel we eten. In de afgelopen decennia is onze ‘voedselomgeving’ op zo’n manier veranderd en ingericht dat het steeds makkelijker is geworden om ons te buiten te gaan aan calorierijk voedsel. In deze prikkelende voedselomgeving worden we de gehele dag door blootgesteld aan tal van eetverleidingen. Dit wordt gezien als medeoorzaak van een ongezond eetpatroon, vooral bij jongeren. Binnen de gezondheidszorg ligt de focus steeds meer op Positieve Gezondheid. Het accent ligt daarbij niet op ziekte. Maar op mensen zelf, op hun veerkracht en op wat hun leven betekenisvol maakt. Gemiddelde score gezondheid inwoners Bommelerwaard

7.3

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

87

Kernopgave 13. De inrichting van onze leefomgeving stimuleert ontmoeting en een gezonde levensstijl.

Wat willen we bereiken? Wij willen een gezonde leefomgeving en leefstijl voor al onze inwoners van de Bommelerwaard. Gezondheid gaat over meer dan niet ziek zijn. Het gaat over onze woon- en werkomgeving, over de gebouwen, de openbare ruimte, de lucht, de bodem, het water en mobiliteit. In een gezonde leefomgeving zijn voldoende mogelijkheden om te bewegen, sporten en spelen, elkaar te ontmoeten, maar ook voldoende schone lucht en stilte. Voor ons als gemeenten betekent dit dat wij bij de inrichting van de leefomgeving zorgen voor een goede milieukwaliteit, veilige verkeersverbindingen, passende huisvesting, voldoende toegankelijke voorzieningen voor alle doelgroepen om elkaar te ontmoeten, te bewegen, sporten en spelen. We willen de openbare ruimte en de voorzieningen in iedere kern afstemmen op de behoeften van de verschillende doelgroepen. Bij de inrichting van de openbare ruimte kijken we bijvoorbeeld of we die kunnen inrichten met goede ontspanningsvoorzieningen zoals fiets- en wandelpaden. En zo dat jong en oud in beweging komt, gaat spelen of sporten. Zodat alle inwoners op een gezonde en veilige manier kunnen opgroeien en actief oud kunnen worden. Verder willen we ervoor zorgen dat onze inwoners gezonder worden en dat de leefstijl van jongeren verbetert.

Dat betekent dat we meer aandacht gaan besteden aan activiteiten die bijdragen aan één of meerdere dimensies van Positieve Gezondheid. Preventie, het ‘voorkomen’ door een gezonde leefstijl, is een van deze dimensies. Of de inrichting van een omgeving die het mensen makkelijk maakt om gezonde voedselkeuzes te maken. Hoe kunnen we gezondere ‘voedselomgevingen’ maken? Hoe kunnen we ons gezonde Bommelerwaards fruit en voedsel meer inzetten voor onze eigen gezondheid? 88

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

We zetten in op behoud en ontwikkeling van voorzieningen die uitnodigen tot ontmoeten en bewegen, zowel in de openbare ruimte als binnen. Daarbij is meer aandacht voor voorzieningen waar je kunt samen komen, je kunt ontplooien en bijvoorbeeld gezamenlijk een gezonde maaltijd kunt eten. Wat betreft groen-, speel- en sportvoorzieningen wordt gestreefd naar het behouden en verder faciliteren van de bestaande voorzieningen, om de leefbaarheid voor de bewoners op peil te houden. Deze voorzieningen zijn voor alle doelgroepen beschikbaar en rolstoeltoegankelijk. Culturele activiteiten kunnen een of meerdere pijlers voor positieve gezondheid versterken. Daarom willen we het cultuuraanbod (meer) zichtbaar maken, met als doel: • mensen in beweging te brengen; • het stimuleren van denkkracht en geheugen; • het geven van plezier en ontspanning; • mensen samen brengen. Waar willen we dit bereiken? Deze kernopgave geldt voor de hele Bommelerwaard, maar met name in en nabij de kernen. Bij uitbreiding of herstructurering/ transformatie van stedelijk gebied moet ook naar de ruimte voor voorzieningen gekeken worden. Er moet voldoende ruimte gereserveerd worden voor groen om in te bewegen, voorzieningen als ook voor speelruimte en ontmoetingsmogelijkheden. We behouden open/groene ruimte tussen kernen.

Verder willen we snelle fietsverbindingen tussen de kernen en naar omliggende gemeenten realiseren en ontbrekende schakels in het fietspadennetwerk realiseren.

Kernopgave 13. De inrichting van onze leefomgeving stimuleert ontmoeting en een gezonde levensstijl. levensstijl

Hoe gaan we dit bereiken? We stimuleren een gezonde leefstijl voor al onze inwoners, waarbij de focus ligt op positieve gezondheid, preventie en zelfredzaamheid. We geven hierover actieve voorlichting en we weren verkooppunten van ongezonde voeding in de nabijheid van kwetsbare functies zoals scholen. Het aspect gezondheid is een afwegingscriterium bij nieuwe initiatieven. We werken samen met onze gezondheidsmakelaars van GGD Gelderland-Zuid aan Positieve Gezondheid. De gezondheidsmakelaars van het team hebben ieder hun eigen werkgebied in regio Nijmegen en Rivierenland en zijn goed op de hoogte van de actualiteiten in hun wijk en/of gemeente. De makelaar werkt aan het bevorderen van gezondheid en het stimuleren van zelf- of ‘samenredzaamheid’ samen met het team Gezonde School, huisartsen en andere collega’s van de GGD, gemeente, professionals en bewoners.

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

89

Kernopgave 13. De inrichting van onze leefomgeving stimuleert ontmoeting en een gezonde levensstijl.

Actielijst: 1. We gaan samen met onze dorpsraden en wijkplatforms nader onderzoeken hoe (per kern / buurt) de fysiek-ruimtelijke inrichting kan bijdragen aan de sociale samenhang en een gezonde leefstijl van de bewoners. Gericht op maatregelen die op buurtniveau tot verbetering van de leefomgeving en gezondheid leiden en tot vermindering van gezondheidsachterstanden. 2. We werken verder aan het programma ‘Zaltbommel en Maasdriel Gezond’. Samen met maatschappelijke partners in het netwerk op het gebied van jeugd en zorg wordt gewerkt aan activiteiten op het gebied van gezonde leefstijl en aanpak overgewicht. Om te stimuleren tot bewegen worden verschillende projecten en activiteiten uitgevoerd. Hierbij zetten we buurtsportcoaches en gezondheidsmakelaars in. 3. We ontwikkelen een langetermijnvisie met betrekking tot sport en bewegen. Het doel is om de verbinding tussen zorg/welzijn, cultuur en sport te versterken. 4. We verbeteren fietsverbindingen en wandelpaden, waaronder de aanleg van (snelle door-) fietsroutes tussen de kernen en bij elke kern een ‘wandelommetje’ (wandelfaciliteiten)

90

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

5. We faciliteren en stimuleren initiatieven van bewoners en organisaties die gericht zijn op ontmoeten en bewegen, waaronder (de aanleg van) dorpsommetjes. In Maasdriel wordt het deelproject uit het koersdocument Krachtige kernen ‘Goed Idee doe er iets mee’ doorgezet vanwege succes. 6. Bij nieuwe ontwikkelingen worden eisen gesteld aan het aantal en de kwaliteit van (buiten)ruimte en speelvoorzieningen. Het doel is om alle leeftijdsgroepen uit te nodigen om te ontmoeten en bewegen in de openbare ruimte/buitenlucht.

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

91

9. Visiekaart: een ruimtelijke vertaling van de kernopgaven In hoofdstuk 8 staan de kernopgaven beschreven. Een aantal van deze opgaven zijn generiek en gelden voor de hele Bommelerwaard. Een aantal opgaven zijn gebiedsgericht. De visiekaart in dit hoofdstuk is een ruimtelijke vertaling van de (uitwerking van de) kernopgaven. Op de visiekaart staan de gebiedsgerichte opgaven: de opgaven per (globaal) gebied. Welke ontwikkelingen zien we graag per deelgebied? In hoofdstuk 8 zijn de kernopgaven uitgewerkt. Hier geven we aan welke ontwikkelingen we in elk deelgebied zien. Per deelgebied beschrijven we de beoogde ontwikkeling en waar – op basis van de kernopgaven en waarden – specifieke gebiedskeuzes zijn gemaakt. ‘Buitendijks land’: • Ruimte voor opvang fluctuerende waterstand. • Ruimte voor recreatieve functies/routes, mits rekening wordt gehouden met natuur, water en milieu. • Het rustige en natuurlijke karakter van de uiterwaarden. • Streven naar passende functies in uiterwaarden, met waterveiligheid voorop en ruimte voor medegebruik. • Het agrarisch gebruik van de uiterwaarden. ‘Droge land’: • Ruimte voor recreatieve voorzieningen aan de zuidoostzijde van de gemeente. • Nieuwe recreatieve routes en verbinding met andere routes en voorzieningen. • Veilige fietsroutes over de dijk.

• Geen nieuwe, maar ook verplaatsing van bestaande (glastuinbouw) bedrijven naar de daarvoor aangewezen gebieden. • Mogelijkheid van groei, modernisering en innovatie in de agrarische sector, met behoud/versterking van gewaardeerd groen landschap. 92

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

• • • • •

Ruimhartig toestaan van nevenactiviteiten op agrarische bedrijven indien deze een beperkte verkeersaantrekkende werking hebben en met behoud/ versterking van landschappelijke/natuurlijke waarden. Ruimere mogelijkheden voor functieverandering. Inzet op behoud en versterking van cultuurhistorische elementen en structuren, zoals monumentale boerderijen. Samenwerking en promotie van alle (cultuurhistorisch) waardevolle elementen en structuren. Investeren in de kleinschalige landschappelijke en ecologische blauwgroene dooradering (bermen, sloten, boomstructuren). Behouden van buffers tussen de kernen.