Analyse structurele effecten bestuursrapportage 2024

MEMO l

Aan

: Gemeenteraad

Van

: College

Datum

: 1 oktober 2024

Onderwerp

: Analyse structurele effecten bestuursrapportage 2024

Inleiding Naar aanleiding van amendement A2024-08 heeft de raad het college verzocht om tijdens de vergadering op 7 oktober 2024 in gesprek te gaan over de gewenste invulling van de berekende financiële ruimte in de Kadernota 2025. Het college is daarbij gevraagd om de bestuursrapportage 2024 tijdig te overleggen, inclusief een analyse van de structurele effecten, en om mogelijkheden te presenteren voor neerwaartse bijsturing bij grote structurele overschrijdingen. Analyse van Structurele Effecten Op basis van de bestuursrapportage 2024 zijn de structurele effecten geanalyseerd en ingedeeld in drie hoofdcategorieën: • Effecten door Autonome Ontwikkelingen (Prijs- en Loonstijgingen) • Effecten door Marktontwikkelingen • Effecten door Aanpassing van Budgetten Effecten door Autonome Ontwikkelingen Belangrijk uitgangspunt is dat het Rijk de gemeenten een compensatie geeft voor de loon- en prijsstijgingen. Dit bedrag wordt berekend op basis van verschillende maatstaven in het gemeentefonds. Het betreft een gemiddeld begrootte compensatie, en niet een compensatie op basis van realisatie. Prijsstijgingen: Begrotingsvoorstel: In de begroting 2024 is een stelpost van € 682.000 opgenomen om prijsstijgingen te dekken, gebaseerd op een verwachte gemiddelde prijsstijging van 3% zoals vermeld in de meicirculaire 2023.

Werkelijke Ontwikkelingen: Gelet op de gegevens uit de eerste helft van 2024, blijkt dat een bijstelling van de materiële budgetten met € 865.000 noodzakelijk is. Dit betekent een extra structurele last van € 183.000 bovenop de begrootte stelpost. Compensatie en Herziening: De meicirculaire 2024 verhoogde de gemiddelde prijsstijging vanaf 2024 naar 4%, wat leidt tot extra compensatie van € 227.000. Deze aanpassing is niet in de bestuursrapportage 2024 verwerkt, maar is wel opgenomen als mutatie in de algemene uitkering 2025-2028. Loonstijgingen: Begrotingsvoorstel: Een stelpost van € 638.000 was opgenomen voor loonstijgingen, gebaseerd op een verwachte gemiddelde loonstijging van 5,2% volgens de meicirculaire 2023. Werkelijke Ontwikkelingen: Na recente CAO-akkoorden blijkt dat de personele budgetten met € 872.000 moeten worden bijgesteld, wat resulteert in een extra structurele last van € 216.000. Compensatie en Herziening: De meicirculaire 2024 verhoogde de gemiddelde loonstijging naar 6,4%, wat extra compensatie oplevert. Deze aanpassing is niet verwerkt in de bestuursrapportage, maar is meegenomen als mutatie in de algemene uitkering.

Conclusie: Als de stelposten indexering (loon en prijs) waren aangepast conform de meicirculaire 2024, zou het structurele tekort voor deze categorie in de bestuursrapportage € 54.000 zijn geweest in plaats van € 443.000. Een neerwaartse bijstelling is niet aan de orde, het betreft slechts een presentatieverschil in de verschillende P&C documenten. Effecten door Marktontwikkelingen De gemeenten in Nederland, waaronder ook Maasdriel, kampen met stijgende kosten voor zorg vanuit de Wmo en Jeugdwet, veroorzaakt door landelijke ontwikkelingen in 2023 en 2024. Zorgaanbieders hebben aangegeven dat de tarieven in 2024 niet meer kostendekkend zijn. Omdat de huidige contracten met zorgaanbieders aflopen per 31 december 2024, is de gemeente verplicht nieuwe reële tarieven vast te stellen. Een onafhankelijk kostprijsonderzoek heeft geleid tot een advies voor de tarieven in 2025, wat resulteert in een extra jaarlijkse indexatie van € 589.000 voor de zorg die de gemeente moet inkopen. Conclusie: Een neerwaartse bijstelling is niet aan de orde; om nieuwe contracten af te kunnen sluiten is deze indexatie noodzakelijk. Opmerking: Tot op heden was er geen compensatie vanuit het Rijk hiervoor gegeven.

In de septembercirculaire 2024 wordt op basis van een eerste analyse rekening gehouden met een compensatie van circa 50% van de extra jaarlijkse indexatie zoals opgenomen in de bestuursrapportage 2024. Effecten door Aanpassing van Budgetten Fouten in Begroting: Er zijn drie fouten in de begroting die gecorrigeerd moeten worden, totaal € 157.000 structureel: • Loonstijgingen: € 94.000 van de stelpost loonstijgingen is per abuis ingezet om de verhoging in de personeelslasten (anders dan indexatie) te compenseren. • VNG Contributie: De bijdrage aan VNG is niet verhoogd met € 25.000 zoals nodig. • Verhuur Ruimten: De ramingen voor verhuur van ruimten bij bijzonder onderwijs zijn te hoog opgenomen, met een overschatting van € 38.000. Conclusie: Een neerwaartse bijstelling is niet aan de orde, het betreft hier een correctie van fouten. Overige budgetaanpassingen Het onderdeel overige budgetaanpassingen betreft twee onderdelen die betrekking hebben op het beheer en onderhoud van de openbare ruimte. Het betreffen budgetaanpassingen voor het wegenonderhoud ad € 175.000 en onderhoud van het groen, bomen en beplanting ad € 244.000. Budgetaanpassing wegenbeheer: Op basis van de planning zou het beleidsplan wegen in december 2024 behandeld worden in de raad (dit is doorgeschoven naar Q1 2025).

Hiermee rekening houdend is, op basis van de berekeningen die nu gemaakt zijn, minimaal € 175.000 extra nodig boven op de middelen die al in de begroting opgenomen zijn om de verhardingen van Maasdriel te onderhouden op een niveau C. Dat is het minimale niveau waar gemeenten wettelijk aan moeten voldoen. Vooruitlopend op de besluitvorming is deze stelpost opgenomen in de bestuursrapportage 2024. Conclusie: Vastgesteld dat het onderhoud wegen de afgelopen jaar met € 475.000 is gestegen ten opzichte van de begroting die voortkwam uit het vastgestelde wegenbeleidsplan 2019-2022. Dit is een verhoging van circa 78% in 3 jaar tijd. Op basis van CBS-index voor Grond-, Weg- en Waterbouw (GWW) is de prijsstijging cumulatief circa 35% voor deze periode. Budgetaanpassing groen, bomen en beplanting: De budgetaanpassing voor groen betreft € 142.000. Dit bedrag is berekend als gevolg van een onjuist areaal in het contract. Op basis van een in 2023 uitgevoerde analyse van het areaal, blijkt dat het areaal groter is dan opgenomen in het contract. Het extra areaal leidt tot meerwerk. De structurele kosten zijn minimaal € 142.000. De budgetaanpassing van bomen en beplanting ad € 102.000 is als gevolg van de meerwerkkosten van 2023 nu structureel als stelpost meegenomen in de bestuursrapportage 2024.

Ook hier was op basis van de planning dat het beleidsplan bomen en beplanting in december 2024 behandeld zou worden in de raad (dit is doorgeschoven naar Q1 2025).

Pagina 2 van 3

Conclusie: Vastgesteld dat het onderhoud groen de afgelopen 3 jaren met circa € 380.000 is toegenomen. Dit is een verhoging van 133%. Daarnaast vastgesteld dat het onderhoud bomen en beplanting de afgelopen 3 jaren met circa € 105.000 gestegen, dit is een verhoging van circa 67%. Op basis van CBS-index voor Landschapsverzorging is de prijsstijging van zowel groen als bomen en beplating cumulatief circa 18% voor deze periode geweest. Samengevat: • De presentatie van prijs- en looneffecten had correcter kunnen zijn, maar dit heeft geen financieel effect op de meerjarenbegroting. In de komende P&C documenten moet een koppeling gemaakt worden van de compensatie van het rijk met betrekking tot indexaties en de werkelijk gerealiseerde indexaties. • Toekomstige begrotingsfouten dienen te worden voorkomen door verbeterde controles en procedures. • De aanpassing van producttarieven door onvoorziene marktontwikkelingen is getoetst en noodzakelijk gevonden. • Een uitgebreidere toelichting van de kostenstijgingen voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte had de transparantie vergroot. Op dit moment wordt er geen koppeling gemaakt tussen de extra inkomsten algemene uitkering en OZB met betrekking tot areaaluitbreiding en de extra lasten als gevolg van areaaluitbreiding voor beheer openbare ruimte. Dit moeten we in de toekomst wel gaan doen.

• Een budgetten van wegen, groen, bomen en beplanting zijn de afgelopen 3 jaren harder gestegen ten opzichte van de CBS-indexeringen GWW en Landschapsverzorging. Een diepgaande analyse is op dit moment niet aanwezig.

Pagina 3 van 3