OUD 4247 Jaarstukken 2025_Raadsversie

Wet maatschappelijke ondersteuning In 2025 is het nieuwe Wmo-beleidsplan vastgesteld, waarin vijf hoofdthema's centraal staan: regie vergroten, maatschappelijke kracht versterken, passende ondersteuning bieden, bewustwording stimuleren en het creëren van een toekomstbestendig Wmo-stelstel. Deze koers is verankerd in de visie dat inwoners zoveel mogelijk zelfredzaam zijn en zo lang mogelijk prettig thuis kunnen blijven wonen. We hebben daarbij nadrukkelijk ingezet op een stevige sociale basis, samenwerking met eerstelijnszorg en partners, en een integrale aanpak binnen het sociaal domein. Zoals verwacht is in 2025 er opnieuw een groter beroep gedaan op de Wmo. Het aantal meldingen is met 6% gestegen ten opzichte van 2024. Dit is de grootste stijging sinds 2022. Het aantal cliënten dat gebruik maakt van woonvoorzieningen, vervoersvoorzieningen en rolstoelen is redelijk stabiel gebleven. Het beroep op huishoudelijke ondersteuning is licht gestegen. De stijging in het beroep op de Wmo is vooral zichtbaar bij begeleiding. Er wordt daarbij vooral een steeds groter beroep gedaan op de individuele begeleiding, waarbij het product leren en ontwikkelen het meest moet worden ingezet. Dit is ook gelijk het duurste product binnen de begeleiding. Om de stijging van het aantal meldingen goed te kunnen afhandelen, is gekeken naar de manier van onderzoek en indicatietermijnen.

Als de melding het toestaat wordt een verkort onderzoek gedaan, zodat voldoende tijd overblijft voor de steeds complexere meldingen. Er zijn langere indicatietermijnen toegepast bij cliënten met levenslange beperkingen. Dit geeft zekerheid geeft aan de cliënt en zorgt voor minder belasting in de uitvoering. Speerpunten: •

Implementatie van het nieuwe Wmo-beleid Het nieuwe Wmo-beleid is in 2025 vastgesteld en wordt geïmplementeerd naar concrete acties, zoals het aanpassen van de Verordening en de beleidsregels in de richting van zelfregie, maatschappelijke kracht en best passende hulp. Toelichting: Het Wmo-beleidsplan is op 23 september 2025 vastgesteld door de gemeenteraad. In plaats van concrete acties is tegelijk met het Wmo-beleidsplan ook de nieuwe verordening vastgesteld. De beleidsregels zijn op 25 november 2025 door het college vastgesteld. 66

•

Extra inzet vanuit integraal zorgakkoord (IZA) en gezond en actief leven akkoord (GALA) Er wordt vanuit IZA/GALA (tijdelijke middelen) ingezet op het ondersteunen van ouderen en op het gebied van mentale gezondheid. Voorbeelden hiervan zijn valpreventie, mantelzorgondersteuning, een pilot met een ‘digitale koffer’ met domotica-mogelijkheden die ouderenadviseurs meenemen bij huisbezoeken (start pilot in 2025) en bewustwording van voorbereid zijn op langer zelfstandig thuis wonen. Toelichting: In 2025 zijn valpreventieve beweeginterventies uitgevoerd en is extra mantelzorgondersteuning ingezet bij inwoners. Ook hebben er signalerende huisbezoeken plaatsgevonden, waarbij de ‘slim wonen koffer’ is ingezet. Voor de overige extra inzet wordt er verwezen naar hoofdstuk 7, Volksgezondheid.

•

Toeleiding Beschermd Wonen (BW) Vanaf 2025 ligt de toeleiding naar Beschermd Wonen niet langer bij de centrumgemeente, maar wordt dit een gemeentelijke taak. Dit volgt uit regionale afspraken. Dit betekent dat inwoners zich direct melden bij onze gemeente en begeleid worden naar een passende woonvorm. Daarnaast volgen wij de ontwikkelingen rondom de hervorming van beschermd wonen, nadat de wetswijziging hierover controversieel is verklaard. Toelichting: Door het aanpassen van de website kunnen inwoners zich nu direct melden in Leidschendam-Voorburg en wordt het onderzoek uitgevoerd door consulenten van Leidschendam-Voorburg met ondersteuning vanuit de gemeente Den Haag.

Werk en inkomen In juni 2025 is het Regionaal Werkcentrum in Zoetermeer officieel geopend. Ook de satellietlocaties van het Werkcentrum in Leidschendam en in Voorburg zijn in 2025 geopend. Het Werkcentrum draagt bij aan laagdrempelige en toegankelijke informatievoorziening voor iedereen die werkt zoekt of een loopbaanvraag heeft. Ook werkgevers kunnen terecht met vragen over onder meer personeel en subsidie. Met de Binnenbaan is, samen met Zoetermeer en Rijswijk, een nieuwe dienstverleningsovereenkomst vastgesteld voor 2026-2030. Centraal hierin staan verbeteren van de samenwerking en verbreden van mogelijkheden voor werk. Landelijk wordt gewerkt aan een transitie die de sociale werkbedrijven meer toekomstbestendig moet maken. Het afgelopen jaar is de nieuwe tijdelijke wetswijziging alleenverdienersregeling succesvol geïmplementeerd en uitgevoerd. Deze tijdelijke wetswijzing zal tot 2028 worden uitgevoerd door gemeenten en daarna worden overgenomen door de belastingdienst. De doelstellingen van de Wet Inburgering (WI 2021) zijn in 2025 onder druk komen te staan door oplopende tekorten in de uitvoering. Hierdoor is in 2025 een wachtlijst ontstaan. Hoewel het Rijk vanaf 2026 extra budget heeft toegezegd, is hier nog geen vervolg aan gegeven. Eind 2025 is de uitvoering van de WI 2021 landelijk geëvalueerd, inclusief de kosten die gemeenten maken voor inburgering.

De resultaten zijn begin 2026 beschikbaar gekomen. Mede vanwege deze landelijke ontwikkelingen is er besloten het inburgeringsbeleid in 2026 door te ontwikkelen. (iBabs 4370) Al deze taken zijn ook uitgevoerd voor de gemeente Voorschoten en Wassenaar, op grond van de bestaande samenwerkingsovereenkomst met deze gemeenten over werk, inkomen en inburgering. Speerpunten:

67

•

Implementeren van nieuw minimabeleid In 2025 implementeren we het nieuwe minimabeleid. Centraal hierin staat het stimuleren om inwoners mee te laten doen in de samenleving en werken te laten lonen, waarbij aandacht is voor de menselijke maat. Wij monitoren het gebruik van de regelingen. In tweejaarlijkse gesprekken met de partners wordt het gebruik onder andere ook besproken. De gemeenteraad wordt geïnformeerd over het minimabeleid via de Armoedemonitor en de Sociaal Domein-monitor. Toelichting: Het minimabeleid wordt volgens het plan gefaseerd geïmplementeerd. In 2025 zijn de eerste wijzigingen geïmplementeerd en doorgevoerd. De laatste wijzigingen zullen per 1 januari 2027 zijn doorgevoerd. Het gebruik van de regelingen wordt doorlopend gemonitord. De tweejaarlijkse gesprekken met partners stonden in 2025 in het teken van de doorgevoerde wijzigingen. Daarnaast werd ook input opgehaald over ontwikkelingen die partners zien. Deze tweejaarlijkse gesprekken worden gecontinueerd.

•

Versterken van de uitvoering en herziening Participatiewet Om de dienstverlening te versterken trekken wij lessen uit de evaluatie van de welzijnsgesprekken met inwoners. Tegelijkertijd is de verwachting dat het Rijk de herziene Participatiewet en de wet Van school naar duurzaam werk invoert en implementeren we deze wetten. De implementatie hiervan heeft invloed op de dienstverlening van de gemeente. Toelichting: Naar aanleiding van de evaluatie Welzijnsgesprekken is besloten deze werkwijze structureel te maken. (iBabs 3937) Voor de voorbereiding en implementatie van de herziene Participatiewet is in 2025 een projectaanpak opgezet. De implementatie gebeurt in fases. Inmiddels zijn n.a.v. de landelijke herziening de lokale Beleidsregels gewijzigd en vastgesteld. De voorbereiding om uitvoering te geven aan de wet van school naar duurzaam werk hebben plaatsgevonden. Op 1 januari 2026 is de wet “Van school naar duurzaam werk” in werking getreden.

•

Uitvoeren van het re-integratie- en participatiebeleid We voeren het re-integratie- en participatiebeleid uit. Centraal in het beleid staat het begeleiden van inwoners naar werk, mede door de inzet van matchmakers en een leerwerkmakelaar. Consulenten begeleiden inwoners die niet kunnen werken naar participatie. In 2025 zetten we hier extra op in met 2 participatieconsulenten, een leerwerkmakelaar en een matchmaker (zie iBabs 3442). De gemeenteraad wordt over de voortgang van het beleid geïnformeerd in de Sociaal Domein-monitor. Toelichting: In 2025 is extra ingezet op begeleiding van inwoners naar werk door twee extra participatieconsulenten, een leerwerkmakelaar en een matchmaker. In 2025 is de inzet hiervan geëvalueerd en is de raad geïnformeerd over de positieve resultaten. (iBabs 4499)

•

Inspelen op landelijke en lokale ontwikkelingen schuldhulpverlening Het geactualiseerde beleidsplan gaat in 2025 van start. Het plan richt zich op het versterken van curatieve schuldhulpverlening, doeltreffende vroegsignalering, het verstevigen van het netwerk van schuldhulporganisaties en preventie afgestemd op trends in de schuldenproblematiek. De gemeenteraad wordt via de Sociaal Domein-monitor geïnformeerd over de monitoring van het beleidsplan. Toelichting: In 2025 is het Beleidsplan schuldhulpverlening door de raad vastgesteld. Daarnaast zijn een uitvoeringsplan, een communicatieplan en een monitoringsplan schuldhulpverlening voor de periode 2025-2028 door het college vastgesteld. (iBabs 4474)

Versterkingsprogramma Sterk voor Noord

68

Sinds begin 2025 werkt het programma met het tweede uitvoeringsplan waarin alle acties van partners en inwoners staan beschreven die zij binnen de 3 programmalijnen uitvoeren voor de jaren 2025 en 2026. De afzonderlijke projecten hebben financiering ontvangen en zijn in uitvoering. De projecten worden apart verantwoord. De voortgang op de projecten en programmadoelen worden bijgehouden via het projectenboek. Op de website www.sterkvoornoord.nl staat een overzicht van het uitvoeringsplan en de projecten die eronder vallen. Speerpunten: Er zijn geen speerpunten aanwezig bij dit beleidsterrein.

Betrokken verbonden partijen GGD Veilig Thuis Het voorkomen van huiselijk geweld en kindermishandeling, door middel van een samenhangende aanpak. Werkbedrijf de Binnenbaan B.V. Geeft uitvoering aan beschut werk en aan re-integratietrajecten waarin inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt begeleid worden naar een volgende stap op de arbeidsmarkt.

Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden Het servicebureau behartigt de belangen van de gemeenten op het terrein van uitvoering van inkooptaken, zoals gezamenlijke inkoop en het contracteren van Jeugdzorg. Er is voldoende passende jeugdhulp beschikbaar in de regio Haaglanden. De declaraties van jeugdhulp zijn rechtmatig. De jeugdhulp is doelmatig en doeltreffend. Wat heeft het gekost? Sociaal domein

Primitieve Begrotings- Begroting begroting wijzigingen na wijziging 2025 2025 2025

Realisatie 2025

Verschil 2025

Baten

44.078

2.741

46.819

50.740

3.921

Lasten

131.114

4.830

135.944

133.246

2.698

Saldo van lasten en baten

-87.036

-2.090

-89.125

-82.506

6.620

Bedragen x € 1.000

Financiële toelichting op de afwijkingen Het saldo van baten en lasten van het programma Sociaal Domein is ten opzichte van de begroting 2025 in totaal € 6.620.000 voordelig. Hieronder wordt ingegaan op de onder- en overschrijdingen. Baten € 3.921.000 voordelig Inkomensregelingen (€ 1.873.000 voordeel)

69

Gemeenten ontvangen van het Rijk een gebundelde uitkering (BUIG) voor het bekostigen van de uitkeringen in het kader van de Participatiewet, IOAW, IOAZ en Bbz 2004 (levensonderhoud startende ondernemers) en voor de inzet van loonkostensubsidie. Bij de beschikking van de BUIG die eind 2025 bekend is geworden is het macrobudget naar boven bijgesteld. Daarnaast is een hoger bedrag ontvangen voor de loonkostensubsidie dan de T-2 regeling. Zie ook de raadsbrief met iBabs-nummer 4461. Dienstverlening aan Voorschoten en Wassenaar (€ 264.000 voordeel) De opbrengsten van de gemeenten Voorschoten en Wassenaar voor de uitvoering op het gebied van Werk en Inkomen vallen op basis een verlaging van het relatieve aandeel van LeidschendamVoorburg hoger uit. De werkwijze van het aanpassen van de procentuele verdeling van de kosten over de drie gemeenten wordt vanaf 2026 aangepast (vaste index), zodat er geen sprake meer is van een verschil aan het einde van het jaar. Noodopvang vluchtelingen (€ 602.000 voordeel) Binnen de gemeente zijn een aantal noodopvanglocaties voor vluchtelingen die met verschillende regelingen gefinancierd worden.

De grootste verschillen betreffen de locatie aan de Overgoo voor de Oekraïense vluchtelingen (€ 914.000 hogere opbrengsten) in verband met capaciteitsuitbreiding en het Azc aan het Stationsplein, waarbij de opbrengst aan toeristenbelasting een latere startdatum had dan was opgenomen in de tweede tussentijdse rapportage (€ 341.000 lagere opbrengsten). Voorgesteld wordt om het voordeel bij resultaatbestemming van het jaarrekeningsaldo toe te voegen aan de reserve Vluchtelingenopvang. De reserve Vluchtelingenopvang voorziet in een buffer voor toekomstige ontwikkelingen op vluchtelingenopvang die op de gemeente afkomen als gevolg van de voortdurende situatie in Oekraïne en de ontwikkelingen rondom de noodopvang en het asielbeleid in Nederland (spreidingswet) enerzijds en de verlaging van het normbedrag per opvangplek. Arbeidsparticipatie (€ 171.000 voordeel) De vergoedingen over voorgaande jaren in het kader van de arbeidsparticipatie waren niet geraamd: € 91.000 voor de matchmakers en € 80.000 voor de ESF (Europees Sociaal Fonds) subsidie. Toeslagenaffaire (€ 753.000 voordeel) De opbrengsten van de SPUK voor de Toeslagenaffaire zijn hoger dan geraamd, hier staan tevens hogere lasten tegenover. Wet Inburgering en Onderwijsroute (€ 233.000 voordeel) Voor de uitvoeringskosten van de inburgering van statushouders worden twee specifieke uitkeringen ontvangen.

De periode van inburgering duurt momenteel drie jaar. De specifieke uitkering mag uitgegeven worden gedurende deze periode. Tegenover dit voordeel staan ook hogere lasten. Uitkeringen Besluit bijstandverlening zelfstandigen (Bbz) (€ 239.000 nadeel) De uitgaven aan uitkeringen op grond van het Bbz laten een nadeel zien van € 239.000. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt doordat de uitkeringen die onder de oude specifieke uitkeringen vallen lager zijn uitgevallen dan geraamd. Als gevolg hiervan zijn ook de bijbehorende inkomsten lager. De omvang van deze uitkeringen kan van jaar tot jaar sterk variëren, omdat deze afhankelijk is van het aantal aanvragen en de individuele situaties van zelfstandigen. Huuropbrengsten IKC (€ 160.000 voordeel) Tegenover dit voordeel staat een nadeel op de baten van programma 4 Onderwijs. Dit wordt verklaard doordat de begrote huurinkomsten van de Integrale Kind Centra (IKC) op programma 4 staan en de realisatie op dit programma verantwoord wordt. Overige afwijkingen 70

Het totaal van de overige kleine afwijkingen is € 104.000 voordelig.

Lasten € 2.698.000 voordelig Langer Zelfstandig Wonen (€ 2.144.000 voordeel) In 2025 zijn enkele beschikkingen afgegeven in het kader van Langer Zelfstandig Wonen. In overleg met de accountant zijn deze uitgaven echter nog niet in 2025 verantwoord, omdat de bijbehorende prestatie – de realisatie van collectieve woningaanpassingen in nieuwbouw – nog niet heeft plaatsgevonden. Doordat de lasten in 2025 lager uitvallen, is ook de onttrekking aan de reserve Langer Zelfstandig Wonen lager dan geraamd. De financiële claim van de afgegeven beschikkingen blijft op de reserve rusten totdat de prestatie daadwerkelijk is geleverd. Wet Inburgering en Onderwijsroute (€ 218.000 nadeel) Er zijn meer kosten gemaakt voor de inburgering van statushouders. De periode van inburgering duurt momenteel drie jaar. De specifieke uitkering mag uitgegeven worden gedurende deze periode. Tegenover dit nadeel staat een hogere verantwoording van de opbrengsten, zie de toelichting bij de specifieke uitkering. (Nood)opvang vluchtelingen (€ 577.000 voordeel) De gemeente heeft in 2025 kosten gemaakt rondom het organiseren van de opvang van de vluchtelingen uit Oekraïne, zoals huur-, personeels- en energiekosten, kosten voor beveiliging en leefgeld. De daadwerkelijke lasten zijn lager uitgevallen waardoor er een voordeel op de lasten is ontstaan van € 747.000.

Naast deze locatie zijn er kosten gemaakt voor de voorbereiding van een doorstroomlocatie (€ 80.000) en hogere lasten voor de Amv locatie aan de Overgoo (€ 78.000). Voorgesteld wordt om het voordeel bij resultaatbestemming van het jaarrekeningsaldo toe te voegen aan de reserve vluchtelingen. Inkomensregelingen (€ 1.056.000 voordeel) De verschillen binnen de diverse inkomensregelingen werden veroorzaakt door: • Uitkeringen Participatiewet, IOAW, IOAZ en Bbz (€ 717.000 voordeel, 2% afwijking) (BUIG). In tegenstelling tot landelijke ontwikkelingen was er binnen de gemeente LeidschendamVoorburg een daling van het aantal uitkeringsgerechtigden. Daarnaast was de invulling van het aantal statushouders lager dan verwacht wat ook effect heeft op de uitkeringen. • Uitkeringen specifieke uitkering Bbz (oude regeling) (€ 151.000 voordeel), zie ook het verschil in de baten. • Minimabeleid (€ 188.000 voordeel). In 2025 is het nieuwe minimabeleid gefaseerd ingevoerd en nog niet het volledige budget uitgegeven. Daarnaast was onterecht indexatie over alle regelingen uitgevoerd, dit wordt in 2026 weer gecorrigeerd. De Binnenbaan (€ 331.000 voordeel) De bijdrage aan de Binnenbaan is lager, onder andere vanwege een versnelde uitstroom van het aantal Wsw-ers. Een gedeelte van deze groep gaat met vervroegd leeftijdspensioen.

Toerekening sociaal domein (€ 802.000 voordeel) De toegerekende personele kosten binnen dit programma zijn lager uitgevallen dan geraamd. Dit wordt onder meer veroorzaakt door ontvangen UWV-vergoedingen voor zwangerschap en ziekteverzuim die niet waren begroot. Daarnaast zijn de salariskosten lager uitgekomen doordat niet alle formatieplaatsen gedurende het gehele jaar waren ingevuld. Tegelijkertijd zijn op enkele

71

specifieke werkzaamheden, waaronder de uitvoering van werkzaamheden in het kader van de toeslagenaffaire, meer uren toegerekend dan vooraf was voorzien. Toeslagenaffaire (€ 710.000 nadeel) De toerekening van de lasten van aan de SPUK voor de Toeslagenaffaire zijn hoger dan geraamd, omdat een gedeelte van de salariskosten en kosten voor kwijtscheldingen gedeclareerd mocht worden. Hier was geen rekening mee gehouden in de begroting. Jeugdhulp (€ 2.700.000 nadeel) In 2025 is sprake van een stijging van de gemiddelde kosten per jeugdige die jeugdhulp ontvangt en in mindere mate van een toename van het aantal jeugdigen met jeugdhulp. Met name de kosten voor duurdere verblijfsvormen en geïntegreerde en hoogspecialistische GGZ zijn gestegen. Zo hebben kleinere groepen op verblijflocaties geleid tot hogere kosten per jeugdige. Daarnaast heeft het tekort aan passend zorgaanbod ertoe geleid dat in sommige gevallen relatief dure maatwerkafspraken moesten worden gemaakt. Een beperkt aantal jeugdigen in verblijf en hoogspecialistische GGZ brengt bovendien zeer hoge kosten met zich mee. Deze ontwikkelingen hebben geleid tot een tekort op het jeugdzorgbudget. De inzet van het Actieplan Jeugd heeft de stijging van de jeugdzorgkosten wel enigszins kunnen beperken. Tegenover dit tekort staat een voordeel van € 330.000 door de vrijval van een reservering voor zorgkosten uit voorgaande jaren.

Er is een positieve ontwikkeling zichtbaar in het tijdig declareren door zorgaanbieders, waardoor het niet aannemelijk is dat deze zorgkosten alsnog zullen worden gedeclareerd. Vastgoed (€ 123.000 voordeel) Er zijn in 2025 er minder storingsmeldingen geweest bij de panden behorend bij het programma Sociaal Domein. Ook de kosten voor energie zijn gedaald. Arbeidsparticipatie (€ 135.000 voordeel) De kosten voor de re-integratietrajecten zijn lager omdat de kosten voor de trajecten nog lager waren dan geraamd. Dit is een eenmalig voordeel voor 2025. Specifieke uitkering Integraal Zorg Akkoord (IZA) (€ 187.000 voordeel) Het voordeel is behaald omdat geplande extra kosten voor het Sociaal Servicepunt zijn niet uitgegeven. Om de specifieke uitkering toch maximaal te benutten zijn er extra preventieve maatregelen ingezet welke vallen onder programma 7 Volksgezondheid en milieu. Op dat programma is daarom een nadeel. Overige afwijkingen Het totaal van de overige kleine afwijkingen is € 181.000 voordelig. Voorgestelde overhevelingen: • Alleenverdieners problematiek: De regeling is geïmplementeerd in 2025, maar in 2026 en 2027 zal de regeling nog uitgevoerd moeten worden. Het is onduidelijk of het rijk hiervoor nog geld beschikbaar zal stellen, vandaar dat voorgesteld wordt de niet gebruikte gelden door te schuiven (€ 76.000).

• Participatiewet in balans: De overgebleven incidentele middelen vanuit 2025 zijn nodig om de rest van de nieuwe regelingen te kunnen invoeren voor het komende jaar (€ 90.000). • Schuldhulpverlening: Vanwege het steeds groter wordende aantal mensen met problematische schulden is dit bedrag (€ 76.000) nodig om iedereen van voldoende ondersteuning te voorzien. Daarnaast is er bij de kadernota bespreking 2026-2029 in de gemeenteraad motie 897 aangenomen en zal een deel van deze middelen worden ingezet ten

72

•

•

behoeve van het nieuwe communicatieplan schuldhulpverlening om zo meer mensen met financiële problemen te bereiken. Sterk voor Noord: Op de verschillende opgaven binnen zijn een aantal projecten uit het uitvoeringsplan nog niet opgestart en daar is de overheveling voor gewenst.Het betreft bij Jeugd, jongeren en onderwijs is een aantal taalprojecten voor kinderen en hun ouders. Bij financiële zelfredzaamheid extra taal ondersteuning en bij fijn en veilig wonen extra inzet op jongeren en afval. Voorgesteld wordt om het saldo van € 148.000 over te hevelen naar 2026. Actieplan Jeugd: In het Actieplan is een BI-analist opgenomen voor de jaren 2025 en 2026. De werving is echter pas eind 2025 gestart; de verwachting is dat begin 2026 iemand aangenomen wordt voor deze werkzaamheden. De inzet is daarom verschoven van 2025 en 2026 naar 2026 en 2027. Daarnaast is de ontwikkeling van de toegang uitgesteld naar 2026. (€ 400.000)

Relevante documenten Beleidsplan re-integratie en participatie (iBabs nr. 3442) Startnotitie doorontwikkeling subsidiesystematiek maatschappelijke functies (iBabs nr. 3769) Plan van Aanpak GALA 2023-2026 (iBabs nr. 3482) Informeren over koers Wmo beleid (iBabs nr. 3121) Vaststellen visie op de Sociale basis (iBabs nr. 9898) Dynamisch minimabeleid (iBabs nr. 3846) Informeren over eindevaluatie welzijnsgesprekken (iBabs nr. 3937) Actieplan Jeugd (iBabs nr. 3975) Informeren over tussentijdse evaluatie programma Sterk voor Noord (iBabs nr. 3976) Vaststellen Algemene subsidieverordening maatschappelijke subsidies Leidschendam-Voorburg 2026 (iBabs nr. 3790) Vaststellen beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028 (iBabs nr. 4008)

73

7. Volksgezondheid en milieu De gemeente is verantwoordelijk voor de inzameling van afval en voor het aanleggen en onderhouden van de riolen. Hiervoor wordt ook belasting geïnd (riool- en afvalstofheffing) welke in principe kostendekkend zijn. Dit zijn de twee grootste onderdelen van dit programma. Daarnaast worden ook nog uitgaven die rondom milieubeheer, begraafplaatsen en de volksgezondheid (zoals infectieziektebestrijding en gezondheidsbevordering) op dit programma verantwoord. Wat wilden we bereiken Het is fijn leven in onze gemeente. De leefbaarheid voor mens en dier staat echter onder druk door klimaatverandering, biodiversiteitsverlies, verstedelijking, vervuiling van bodem, lucht en water, overlast van geluid, etc. Een goede leefomgeving is voorwaardelijk voor onze gezondheid en welzijn. Het verbeteren van de leefomgeving en werken aan een duurzame toekomst zijn daarom belangrijk in ons beleid. Het bevorderen van de volksgezondheid is een belangrijk aandachtspunt voor de gemeente. De gemeente wil bereiken dat inwoners een gezonde leefstijl hebben, gezondheidsbedreigingen op tijd worden gesignaleerd en infectieziektes voorkomen worden. De gemeente heeft vastgelegde taken op het gebied van volksgezondheid en milieu. Deze zijn onder meer vastgelegd in de Wet publieke gezondheid en de nieuwe Omgevingswet. Die voeren we uit.

Daarnaast geven we als gemeentelijke organisatie zelf, proactief, het goede voorbeeld als het gaat om gezondheid, energiebesparing en duurzaamheid. Wat hebben we bereikt Voor een schone en duurzame leefomgeving is een goedwerkend en passend afvalbeleid van groot belang. De aanwezigheid van bijplaatsingen van afval en grofvuil heeft een negatieve invloed op het leefklimaat van inwoners. Daarom stuurt de gemeente samen met Avalex op het verminderen van afvaldumpingen en het versneld opruimen daarvan. De invoering van spoedeisende bestuursdwang sinds het najaar van 2025 wordt ingezet als preventieve maatregel om het aantal dumpingen te verminderen of te voorkomen. Daarnaast worden repressieve maatregelen toegepast door middel van de 24-uurs maatregel, waarbij Avalex gedumpt afval snel verwijdert. Parallel hieraan werkt de gemeente toe naar de VANG-norm, waarbij inwoners maximaal 100 kg restafval per persoon per jaar produceren. Tegelijkertijd is het doel dat 75% van het totale afval wordt gescheiden en verwerkt tot nieuwe grondstoffen, zoals compost, plastic granulaat of andere gebruiksartikelen. Op het gebied van volksgezondheid geven de GGD Haaglanden en de Jeugdgezondheidszorgorganisatie Zuid-Holland West (JGZZHW) uitvoering aan het bevorderen, bewaken en beschermen van de publieke gezondheid, waaronder de wettelijke taken.

In dat kader is gezamenlijk gewerkt aan participatief actieonderzoek voor fijnmazig vaccineren in de wijk. In 2025 is gestart met de evaluatie van het convenant tussen de acht gemeenten en de JGZZHW. De uitkomsten hiervan worden in 2026 verwacht. Bij de realisatie van de woningbouwopgave wordt ingezet op een klimaatadaptieve woonomgeving, die is gerealiseerd of opgenomen in de ontwerpen. Met name bij bouwplannen met een hoge dichtheid op een beperkte kavel kan de kwaliteit van de woonomgeving onder druk komen te staan, wat geen positieve invloed heeft op gezondheid en welzijn. Positief is dat in de gemeente steeds meer openbare ruimte beschikbaar is voor ontmoeting en beweging. De fysieke kwaliteit van bodem, water en lucht is vastgelegd in de gemeentelijke Omgevingsvisie, waarmee een ambitie voor de lange termijn is bepaald. Indicatoren Verplichte indicatoren

74

Nr. Naam

Eenheid

Peiljaar

33 Omvang huishoudelijk restafval

Kilogram per inwoner

2024

34 Hernieuwbare elektriciteit %

2022

Waarde

Bron

193 (landelijk CBS - Statistiek 148) huishoudelijk afval 9,9 (landelijk Rijkswaterstaat 32,5) Kilimaatmonitor

Toelichting op de indicatoren 33 Omvang huishoudelijk restafval Niet gescheiden ingezameld restafval dat te groot of te zwaar is om op dezelfde wijze als het huishoudelijk restafval te worden aangeboden. 34 Hernieuwbare elektriciteit Het percentage hernieuwbare energie, ook wel duurzame of groene energie genoemd. Dit is energie afkomstig van natuurlijke bronnen die constant worden aangevuld zoals uit wind, waterkracht, zon, bodem, buitenluchtwarmte en biomassa.

Overige indicatoren Wat gingen we ervoor doen? Volksgezondheid We blijven in 2025 samen met partners uitvoering geven aan het landelijke ‘Gezond en actief leven akkoord’ (GALA) in Leidschendam-Voorburg. De ambitie van het akkoord is een gezonde generatie in 2040, met weerbare gezonde inwoners die kunnen opgroeien, leven, werken en wonen in een gezonde leefomgeving. Een leefomgeving waarin sprake is van een sterke sociale basis en de fysieke en mentale gezondheid wordt bevorderd en behouden. Hierbij gaat er speciale aandacht uit naar inwoners in kwetsbare situaties. Dit doen we in 2025 onder andere door (extra) in te zetten op programma's rondom gezonde levensstijl, het verstevigen van de ketenaanpak voor kinderen en volwassenen naar gezonder gewicht, valpreventie, aanpak overgewicht en de uitbreiding van welzijn op recept naar een breder aanbod. Deze ambitie vormt een belangrijke randvoorwaarde voor de acties en speerpunten van programma 6, Sociaal Domein. Vanuit het integraal zorgakkoord (IZA) en gezond en actief leven akkoord (GALA) worden in 2025 met tijdelijke middelen, bestaande projecten uitgebreid. Milieu Afvalinzameling De doelstelling van de gemeente is om, samen met Avalex als onze afvalinzamelaar, het restafval in de gemeente zo spoedig mogelijk onder de VANG-norm van 100 kilogram restafval per persoon per jaar te brengen.

Voor het reduceren en beter scheiden van afval zijn in 2023 gesprekken met inwoners gestart om te komen tot een optimalisatie van het afvalbeleid. In 2024 worden hiertoe voorstellen gedaan die in 2025 moeten worden geïmplementeerd. Door het restafval te verminderen, zal minder afval verbrand hoeven te worden. Tegelijkertijd worden door betere afvalscheiding waardevolle grondstoffen bespaard die gebruikt kunnen worden voor nieuwe producten. In 2024 loopt in de gemeente een pilot om de afkeur van grondstofstromen PMD en GFT te verminderen. In de pilot wordt gekeken naar de meest effectieve maatregelen op een bepaalde locatie. De uitkomsten uit deze pilot, die tot eind 2024 loopt, worden meegenomen in de keuze in 2025 welke maatregelen we doorvoeren in de gemeente. Bodem, Lucht, Geluid en Externe veiligheid De gemeente beschermt en verbetert de kwaliteit van de leefomgeving. Hierbij stuurt zij op het

75

verminderen van geluidhinder, bodemverontreiniging, luchtvervuiling en geur en het voorkomen van nieuwe knelpunten. Vergunningverlening en handhaving staan centraal. Maatregelen zoals stil asfalt voor lucht en geluid liften mee met wegbeheer, duurzaamheid en verkeersveiligheid. Voor geluidssanering van woningen met een zware geluidsbelasting is een landelijke subsidieregeling beschikbaar. De mogelijkheden bij de herinrichting Veursestraatweg worden onderzocht. Een te onderzoeken optie voor de Parkweg (Huygenskwartier) is een snelheidsverlaging naar 30 km per uur. In 2025 zal een voorstel worden opgesteld voor benodigde middelen. De bodemkwaliteitskaart 2024-2029, het Actieplan Geluid 2024-2029, verbeteringen van de luchtkwaliteit naar aanleiding van een regionale samenwerking op initiatief van de GGD en de milieuzone Damcentrum worden opgenomen in het concept Omgevingsplan. De bestaande data worden in 2025-2026 ontsloten via kaart en geschikt gemaakt voor de landelijke databases.

Riool- en waterbeheer en klimaatbestendigheid Volgens het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie wordt een stresstest uitgevoerd voor waterveiligheid, droogte, bodemdaling en hittestress. De stresstest wateroverlast is in 2022 uitgevoerd. Belangrijk voor klimaatadaptatie zijn de rioolvervangingsprojecten zoals Voorburg-Noord. Er wordt regenwater in de bodem vastgehouden en minder naar de rioolwaterzuivering afgevoerd. De Impulsregeling klimaatadaptatie wordt hier besteed. De hittestress wordt bestreden met vergroenen en daaruit volgen mobiliteits- en groenopgaven. Voor verbetering van de waterkwaliteit zijn we met de Waterschappen in gesprek over maatregelen. Daarbij brengen wij onze bestaande acties in: onder andere natuurlijke oevers, kroosruimten. Maar maken we ook afspraken over een visparel, andere manier van schonen van watergangen, aanpakken extra knelpunten. Nabij de Oude Bleijk/A4 wordt met de woningbouwcorporaties een natuurvriendelijke oever aangelegd en de sloot verbreed voor de water/klimaatopgave van de nieuwbouw Venestraat/ Nieuwstraat en de waterkwaliteit (KRW-doelen). De water- en vergroeningsopgave op particuliere percelen wordt gestimuleerd via communicatie. Onder andere door voorlichting en de tegeltaxi gaat weer rijden. Met de woningbouwcorporaties wordt gewerkt aan afkoppelen van daken.

De gemeente geeft het goede voorbeeld met verwijderen en vergroenen van eigen verhardingen ruimte (extra steenbreek). Tevens vindt beheer en onderhoud plaats op basis van het Water- en rioleringsplan (WRP). Wat hebben we daarvoor gedaan? Volksgezondheid We hebben in 2025 actief gewerkt aan het ‘Gezond en actief leven akkoord’. Zo zijn er voor ouderen vitaliteitsdagen geweest en is valpreventie aangeboden. De nationale wandeluitdaging heeft in Voorburg en Leidschendam plaatsgevonden. We hebben ingezet op een verbreding van Welzijn op Recept met de module kunst en bewegen op recept. In Leidschendam-Noord is een groep jonge ouders samengekomen in het kader van kansrijke start die werkt met de methodiek van ‘Cuddle and Care’. Dit is gericht op de hechting. Voor de sociaal domein activiteiten vanuit GALA/IZA wordt er verwezen naar hoofdstuk 6. Speerpunten: •

Uitbreiding aanpak Kind naar Gezonder Gewicht Uitbreiding van de aanpak Kind naar Gezonder Gewicht naar Voorburg Midden, Voorburg Bovenveen en Leidschendam-zuid. Toelichting: Aan het einde van het jaar is de aanpakuitgebreid naar heel Leidschendam-Voorburg. Ook kan er nu verwezen naar de kinderleefstijlcoach binnen de ketenaanpak kind naar gezonder gewicht.

76

•

Mentale gezondheid Er wordt een vervolg gegeven aan de pilot van het programma Fit & StressLess om zo de mentale gezondheid van jongeren te verbeteren. Het programma Fit & StressLess combineert een individueel traject met een groepsgerichte aanpak zowel op mentaal vlak als fysiek door te bewegen met elkaar. Toelichting: Als onderdeel van aanpak op mentale gezondheid hebben afgelopen jaar hebben twee groepen jongvolwassenen het programma Fit en StressLess gevolgd.

Milieu Afvalinzameling In 2024 heeft het college maatregelen geïdentificeerd die kunnen bijdragen aan het verminderen van het restafval. In 2025 zijn hiervan vier maatregelen doorgevoerd: het invoeren van betalen voor het ophalen van grofvuil, het verkleinen van de openingen van ondergrondse GFT-containers, het stimuleren van het gebruik van GFT-bakjes en de inzet van de mobiele milieustraat voor de inzameling van kleine apparaten en klein chemisch afval (KCA). Daarnaast is gestart met het inregelen van de pilot afvalvrije scholen in combinatie met lessen over afval. Avalex heeft in kaart gebracht waar extra GFT-containers nodig zijn. Ook is onderzoek gedaan naar een verlaging van de inzamelfrequentie van restafval. Hieruit is gebleken dat een frequentie van eenmaal per drie weken niet haalbaar is. Op verzoek van de raad is tevens onderzoek uitgevoerd naar de mogelijkheden en gevolgen van de invoering van een restafvaltarief in de gemeente. Dit dient als startpunt voor een toekomstige discussie over een eventuele aanpassing van het afvalbeleid. Bodem, Lucht, Geluid en Externe veiligheid Bodem en water zijn sturend in de ruimtelijke ordening. Daarom wordt bij ieder ruimtelijk initiatief, gemiddeld circa 75 per jaar, een bodemadvies opgesteld. In 2025 zijn in totaal 114 bodemadviezen uitgebracht.

Daarnaast worden jaarlijks meer dan 250 verzoeken om bodemonderzoeksgegevens behandeld. In enkele gevallen is, ten behoeve van een initiatief, bodemverontreiniging verwijderd of veilig afgedekt, zoals bij Herenstraat 42 en de Leidsekade. De verplichte registratie van warmte-koudeopslagsystemen (WKO’s) in de landelijke Basisregistratie Ondergrond is door de Omgevingsdienst Haaglanden op orde gebracht. Ook de ontsluiting van bodemdata uit milieukundige onderzoeken via landelijke databases verloopt conform planning, zoals verantwoord in ENSIA. Ter verbetering van de luchtkwaliteit is een subsidieregeling ingesteld voor het vervangen van oude brommers door elektrische exemplaren voor inwoners die dit anders niet kunnen bekostigen. Dit draagt bij aan schonere lucht en stimuleert fietsen als vorm van beweging. In dit verband is ook het asfalteren van fietspaden uitgevoerd. Aangezien de luchtkwaliteit grotendeels wordt beïnvloed door regionale factoren, vindt samenwerking plaats binnen het Schone Lucht Akkoord. Bij vergunningverlening wordt voor kwetsbare bestemmingen extra aandacht besteed aan luchtkwaliteit. Verplaatsing van bijvoorbeeld scholen is niet realistisch, omdat vrijwel de gehele stad nabij snelwegen ligt; daarom wordt ingezet op maatregelen aan gebouwen.

Onderzoek naar geluidsreductie op de Veursestraatweg heeft geleid tot de keuze voor een geluidreducerend wegdektype bij de herinrichting. Daarnaast wordt de bebouwde komgrens met circa 650 meter verplaatst, zodat verkeer langzamer rijdt en de geluidsbelasting afneemt. Overige knelpunten uit het Programma Actieplan Geluid zijn vooralsnog niet oplosbaar, omdat maatregelen op die locaties niet mogelijk zijn vanwege verkeersveiligheid, doorstroming of technische beperkingen, zoals het ontbreken van mogelijkheden voor stiller asfalt op kruisingsvlakken. Speerpunten:

77

•

Verbetering Afval- en Grondstoffenscheiding met focus op GFT- en PMD-afval We verhogen de scheidingsgraad van GFT en PMD uit het restafval met 5% elk tijdens het kalenderjaar 2025. Dit doen we onder andere door uitbreiding van het aantal GFTcontainers in de gemeente, specifiek bij de hoogbouw en het opnemen van PMDverzamelcontainers in de nascheidingsroute. Daarnaast richt de gemeente zich op een verlaging van de afkeur van GFT- en PMDladingen met 5% gedurende hetzelfde kalenderjaar. Dit doen we door het implementeren van maatregelen die vanuit de pilot (uitgevoerd in 2023-2024) succesvol zijn gebleken. Toelichting: Om te komen tot een verlaging van de afkeur, hebben Avalex en de gemeente in 2025 verschillende maatregelen genomen die tot doel hebben de vervuiling van het GFT- en PMDafval te verlagen. Voor het verlagen van vervuiling van GFT-afval zijn trommelversmallers geplaatst in openingen van ondergrondse GFT-containers. Hierdoor passen (volle) restafvalzakken niet meer in deze ondergrondse containersvolle) restafvalzakken niet meer in de ondergrondse GFT-containers. Voor het verlagen van vervuiling van ondergrondse PMD-containers, is besloten om deze geheel uit te faseren omdat uit de pilot (2023-2024) bleek dat veel maatregelen niet het gewenste effect hebben.

Daardoor bleef er veel afkeur ontstaan waarna is gekozen om alle ondergrondse PMD-containers te verwijderen en hier MIX-containers van te maken waar PMD samen met restafval in weg worden gegooid. De ladingen uit deze MIX-containers worden vervolgens bij de nascheidingsinstallatie verwerkt waardoor zoveel mogelijk PMD uit het restafval wordt verwijderd. Ondanks de bovengenoemde maatregelen is een daling van 5% van de afkeur van GFT en PMD niet gehaald in 2025.

•

Verlagen van het aantal lachgascilinders in het restafval Voor het verlagen van het risico van lachgascilinders in verbrandingsinstallaties, en de kosten die dit met zich meebrengt, richt de gemeente zich in Avalex verband voor de verlaging van 10% van het aantal lachgascilinders dat in het restafval wordt gevonden. Dit doen we in Avalex-verband via reclamecampagnes. Toelichting: Er is nog geen sprake van een significante vermindering van het aantal lachgascilinders in het restafval. In 2026 zal hier extra aandacht aan worden besteed via (gerichte) communicatie. Ook hebben zowel Avalex als HVC processen ingericht om te zorgen voor een vermindering van het aantal lachgascilinders in het restafval. Zo werkt Avalex met een AI-camera die lachgascilinders die in de inzamelwagen belanden (via de lediging van de ondergrondse containers) herkent waardoor het gemakkelijker is om deze uit het restafval te halen op het overlaadstation. Aangezien dit een landelijk probleem is, is het college van mening dat een oplossing hiervan ook (deels) landelijk moet worden gezocht.

•

Verlagen van bijplaatsingen bij ondergrondse containers In 2025 zet de gemeente in op een verdere verlaging van het aantal illegale bijplaatsingen in de gemeente met 10%. Dit doen we door extra campagnes, handhaving en duidelijker communiceren over de handhavingsmethode (boete) bij overtreding.

Voor alle drie de maatregelen geldt dat de 4-maands rapportages van Avalex inzicht bieden in de mate waarin de gemeente door de loop van het jaar succesvol is op deze drie speerpunten. Toelichting:

78

In 2025 is een groei van het aantal bijplaatsingen geconstateerd. Om deze stijging een halt toe te roepen heeft het college in het najaar van 2026 de spoedeisende bestuursdwang ingevoerd. Hierdoor moet het makkelijker worden om mensen die afval (zowel fijn als grofvuil) illegaal dumpen verantwoordelijk te stellen door de kosten voor het opruimen bij ze neer te leggen. Het is nog te vroeg om te kunnen zeggen of de invoering van spoedeisende bestuursdwang heeft gezorgd voor een kentering van het aantal bijplaatsingen. •

Invoering milieuzone Damcentrum In 2025 voeren we de milieuzone in het Damcentrum in om vervuilend verkeer te weren en zo de luchtkwaliteit te verbeteren. Toelichting: De milieuzone in het Damcentrum is niet ingevoerd. Er heeft inhoudelijk onderzoek plaatsgevonden naar de (on)mogelijkheden voor de invoering van een milieuzone in het Damcentrum.

•

Verbetering luchtkwaliteit Onder coördinatie van de GGD en met de regiogemeenten onderzoeken we mogelijkheden voor verbeteringen van de luchtkwaliteit en maken we hier afspraken voor gezamenlijke maatregelen over. Toelichting: Ter verbetering van de luchtkwaliteit is de subsidieregeling ingesteld om brom- en snorfietsen met een verbrandingsmotor te vervangen door elektrische brom- en snorfietsen voor inwoners met een lager inkomen. Van de verminderde uitstoot profiteren vooral fietsers en voetgangers. Het asfalteren van fietspaden is stimuleert daarnaast een actieve, gezondere leefstijl. De luchtkwaliteit wordt voor het overgrote deel bepaald door regionale invloeden en daarom is samenwerking met de regio via het Schone Lucht Akkoord noodzaak. In de vergunningverlening is voor kwetsbare bestemmingen extra aandacht besteed aan de luchtkwaliteit.

Riool- en waterbeheer en klimaatbestendigheid

79

De stresstest voor wateroverlast in de stad is in 2022 uitgevoerd. In 2025 is voor het eerst een stresstest voor grondwateroverlast uitgevoerd. Hieruit blijkt dat door verdroging de grondwaterstanden verder onder het oppervlaktewaterpeil zakken dan eerder het geval was, waardoor het effect van klimaatverandering op de grondwaterstanden nu zichtbaar is. De klimaatstresstest voor wateroverlast in het buitengebied is uitgevoerd door de provincie. Daarmee is inzichtelijk gemaakt waar het buitengebied onderloopt bij extreme neerslag, vergelijkbaar met de situatie in Limburg enkele jaren geleden. De stresstesten voor hittestress en waterveiligheid uit 2019 zijn nog actueel en daarom niet opnieuw uitgevoerd. Naar aanleiding van deze inzichten is het Hoogheemraadschap van Rijnland gestart met de voorbereiding van de dijkversterking Starrevaart en Oostvlietweg in het buitengebied. Op aandringen van de gemeente heeft de provincie het beschermingsniveau van de Polder Klein Starrevaart verhoogd, in lijn met andere polders. Op basis van de stresstesten zijn circa 85 wateradviezen uitgebracht bij ruimtelijke initiatieven, voornamelijk voor woningbouw en verbouw. Voor de verbetering van de waterkwaliteit is gestart met de voorbereiding van natuurvriendelijke oevers en zones in de Broeksloot, het Mariënpark en de Schadeken.

Nabij de Oude Bleijk/A4 is samen met woningbouwcorporaties een natuurvriendelijke oever aangelegd en de sloot verbreed ten behoeve van de water- en klimaatopgave bij de nieuwbouw aan de Venestraat/Nieuwstraat en ter ondersteuning van de doelen uit de Kaderrichtlijn Water. De water- en vergroeningsopgave op particuliere percelen is gestimuleerd via communicatie en voorlichting. De inzet van de tegeltaxi is hierbij toegenomen ten opzichte van eerdere jaren. Met woningbouwcorporaties wordt gewerkt aan het afkoppelen van daken; het eerste project nabij de Evertsestraat is afgerond. Met het rioolvervangingsproject Ridder Snouckaertlaan is circa 2 hectare verhard oppervlak afgekoppeld van de gemengde riolering. Het beheer en onderhoud zijn uitgevoerd conform het Water- en rioleringsplan (WRP). In totaal is circa 2 miljard liter afvalwater ingezameld en getransporteerd naar de eindrioolgemalen van de hoogheemraadschappen en vervolgens verpompt naar de rioolwaterzuiveringsinstallatie Harnaschpolder en, vanuit Stompwijk, naar Leiden-Zuid. De laatste watergangen in gemeentelijk beheer zijn deze winter gebaggerd tot op de vaste bodem. Daarmee is de onderhoudscyclus afgerond en zal deze over enkele jaren opnieuw starten.

Door het vergroten van de waterdiepte en het beperken van de nalevering van voedingsstoffen uit de waterbodem, en in combinatie met het jaarlijks schonen van watergangen en het verwijderen van kroos, is een verbetering van de waterkwaliteit zichtbaar. Speerpunten: •

Wijkaanpak klimaatbestendig Voorburg-Noord noord In Voorburg-Noord worden voorbereidingen getroffen voor het klimaatbestendig maken van de wijk en vervangen van de riolering. Samen met de bewoners wordt gewerkt aan concept buurtvisie. Op het Van Faukenbergeplein wordt een waterplein of een vergelijkbare waterbergingsvoorziening ontworpen. In de straten van het plangebied ontwerpen we infiltratievoorzieningen door te vergroenen. De ondergrondse infiltratie/drainage-riolering werken we verder uit ten behoeve van de aanbesteding. Toelichting: In 2025 is de Buurtvisie vastgesteld door de raad. Vervolgens is gestart met de ontwerpfase. Door te kiezen voor een integrale benadering van de wijkaanpak en parallel het aanpassen van het parkeerregime in Voorburg Noord, is er een langere voorbereidingstijd nodig. Eerst komen tot heldere uitgangspunten om diverse ruimtevragers (groen, fietsparkeren, autoparkeren, toegankelijke trottoirs, enz.) een plek te geven in de schaarse ruimte, vervolgens eerste schetsen uitwerken en daarna het participatieproces opstarten. De integrale benadering vraagt om een ruimere planning. Het investeringsplan zal hierop worden aangepast.

80

•

Rioleringsproject Prinsenhof-Laagbouw In de laagbouw van Prinsenhof wordt de riolering vervangen en zoveel mogelijk verharding afgekoppeld van de gescheiden riolering en geïnfiltreerd in de bodem. Op een aantal plaatsen worden wadi’s aangelegd. Toelichting: De integrale wijkaanpak is hier volgens planning verlopen mede omdat de wijk ruimer is opgezet. Daardoor loopt de realisatie door de aannemer ongeveer volgens het schema.

Betrokken verbonden partijen ODH Milieu Omgevingsdienst Haaglanden verzorgt voor de gemeente wettelijke taken op het gebied van milieu vergunningverlening, toezicht (op bodem en op zwaardere/ complexere milieu-inrichtingen) en handhaving. Het college blijft voor deze taken het bevoegd gezag. Avalex Afval De gemeente wil toe naar een situatie waarbij inwoners maximaal 100 kg. per persoon/ per jaar aan restafval weggooien. Alle andere grondstoffen worden gescheiden ingezameld zodat ze hergebruikt kunnen worden of omgezet kunnen worden in compost. Verder heeft de gemeente een gewenst beeldkwaliteit vastgesteld op B (CROW Kwaliteitscatalogus Openbare Ruimte 2023). Avalex speelt een rol bij het bereiken van dit doel. GGD Het bevorderen, beschermen en bewaken van de publieke gezondheid

Centrumregeling samenwerking gemalendiensten De gemeente heeft de zorgplicht voor inzameling en transport van afvalwater. Het NADGemalenbeheer voert onderhoudstaken uit op het gebied van rioolgemalen en persleidingen binnen het beheergebied van Leidschendam-Voorburg, Delft en Pijnacker-Nootdorp. Het onderhoud aan de gemalen en persleidingen wordt volgens de afspraken in de Dienstverleningsovereenkomst uitgevoerd. Investeringen in gemalen en persleidingen worden door de gemeenten afzonderlijk opgepakt. Wat heeft het gekost? Volksgezondheid en milieu

Primitieve Begrotings- Begroting begroting wijzigingen na wijziging 2025 2025 2025

Realisatie 2025

Verschil 2025

Baten

28.262

846

29.108

28.742

-366

Lasten

27.752

1.571

29.323

29.660

-337

510

-725

-214

-918

-703

Saldo van lasten en baten Bedragen x € 1.000

Financiële toelichting op de afwijkingen Het saldo van baten en lasten van het programma Volksgezondheid en milieu is ten opzichte van de begroting 2025 in totaal € 703.000 nadelig. Hieronder wordt ingegaan op de onder- en overschrijdingen.

81

Baten nadeel € 366.000 Specifieke uitkering Integraal Zorg Akkoord (IZA) De baten voor de specifieke uitkering zijn € 155.000 hoger dan geraamd, zie ook de uitgaven. Riolering Aan het begin van 2025 is er onttrekking begroot uit de voorziening Riool van € 150.000 als dekking voor een inhaalslag van planmatig onderhoud aan de rioleringen. Aangezien deze kosten niet zijn gemaakt is de onttrekking is ook niet gedaan en geeft een nadeel van € 150.000. Voor 2023, 2024 en 2025 zijn in het buitengebied een aantal aanslagen riool- en waterzorgheffing opgelegd. Het belastbaar feit in de verordening riool- en waterzorgheffing 2023, 2024 en 2025 miste de juiste juridische grondslag om in het buitengebied te kunnen heffen. Deze aanslagen zijn vernietigd, wat heeft geleid tot een lagere opbrengst van € 150.000 dan begroot. Afval In 2025 is er minder afvalstoffenheffing opgehaald dan begroot, omdat er minder nieuwbouwwoningen zijn opgeleverd dan vooraf was voorzien. Dit geeft een nadeel van € 130.000. Daarnaast is er op basis van de gerealiseerde kostendekkend een onttrekking uit de voorziening gedaan van € 92.000 in het kader van het egalisatie-principe wat hiervoor geldt. Tot slot zijn er vergoedingen ontvangen voor prullenbakken en UPV-verpakkingen, die niet begroot stonden. Dit levert een voordeel op van € 272.000.

Aanpak Energietransitie Doordat er aanvullende planfinanciering vanuit het Rijk is ontvangen worden de gemeentebrede rijksmiddelen voor de aanpak van de energietransitie minder aangesproken. De resterende middelen blijven beschikbaar voor de komende jaren. (nadeel € 410.000) Overige afwijkingen Het totaal van de overige kleine afwijkingen is € 45.000 nadelig. Lasten nadeel € 337.000 Specifieke uitkering Integraal Zorg Akkoord (IZA) De lasten voor de specifieke uitkering zijn € 393.000 hoger dan geraamd, dit komt omdat er een verschuiving heeft plaatsgevonden met programma 6 Sociaal domein. De kosten voor IZA binnen dit programma hebben met name betrekking op preventieve maatregelen ter bevordering van de mentale gezondheid van jeugdigen. Dit wordt deels gecompenseerd door hogere opbrengsten, zie de toelichting bij de baten. Riolering Het nadeel wordt veroorzaakt door een technisch begrotingseffect. Door het later afronden van rioolprojecten uit 2024 zijn de kapitaallasten in 2025 met € 375.000 verlaagd, terwijl de bijbehorende storting in de voorziening Riool niet is begroot. Daarnaast leiden lagere lasten op andere taakvelden tot een extra storting van € 110.000 die op taakveld Riolering wordt verantwoord. Samen resulteert dit in een nadeel van € 485.000.

Basisfinanciering gemeentebrede aanpak Energietransitie De uitgaven voor de gemeentebrede aanpak Energietransitie zijn lager uitgevallen dan geraamd. In 2025 is de inzet met name gericht op de wijkgerichte aanpak in De Heuvel/Amstelwijk en Leidschendam-Zuid. Voor deze gebieden is aanvullende planfinanciering vanuit het Rijk ontvangen, waardoor een deel van de kosten hieruit kon worden gedekt. Hierdoor zijn minder uitgaven (€ 410.000 voordeel) gedaan vanuit de gemeentebrede middelen.

82

Begraafplaatsen De snoeiopdracht bomen en inboet beplanting op de begraafplaatsen zijn hoger uitgevallen, doordat er meer gesnoeid moest worden dan vooraf verwacht. Dit levert een nadeel op van € 110.000. Bodemonderzoek Herenstraat Voor de locatie Herenstraat zijn minder kosten gemaakt voor het bodemonderzoek en de bijbehorende werkzaamheden. Het gaat om een bedrag van € 136.000 ten opzichte van de begroting. Overige afwijkingen Het totaal van de overige kleine afwijkingen is € 78.000 voordelig. Overhevelingen: Schone Lucht Akkoord (voordeel € 27.000): De Subsidie inruilregeling brom- en snorfietsen is in 2025 opengegaan. Het budget is niet in het eerste jaar van openen van de subsidieregeling opgemaakt door inwoners. De verwachting is dat het budget verspreid over 2025 en 2026 op gaat. Relevante documenten Bodemkwaliteitskaart 2024-2029 (iBabs nr. 3050) Ontwerp Programma Geluid 2024-2028 (iBabs nr. 3743) Zienswijze begroting 2025 Avalex (iBabs nr. 3679) Zienswijze begroting 2025 Omgevingsdienst Haaglanden (iBabs nr. 3806) Begroting en zienswijze NAD (iBabs nr. 2595) Zienswijze begroting GGD en Veilig Thuis Haaglanden (iBabs nr. 3692) Halfjaar rapportages Avalex (iBabs nr. 3665) Plan van Aanpak GALA 2023-2026 (iBabs nr. 3482) Integraal zorgakkoord (IZA) (iBabs nr. 3733) Samenwerkingsovereenkomst project Gezonde Buurten in Leidschendam-Voorburg 2023-2024 (iBabs nr. 3592)

83

8. Bouwen en wonen (VHLOSV) Alle activiteiten op het gebied volkshuisvesting, ruimte en leefbaarheid (voorheen ruimtelijke ontwikkeling) en stedelijke vernieuwing behoren tot dit programma. Hieronder valt ook de (leges) omgevingsvergunning, bouwtoezicht en de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG). In de Omgevingsvisie (strategische visie voor de lange termijn voor de gehele fysieke leefomgeving) heeft de gemeente, in vervolg op de in 2021 vastgestelde 'bouwstenen', aangeven hoe zij de gewenste en benodigde functies op het gebied van wonen, voorzieningen, werken en vrije tijd een plek wil geven. Dit is een samenspel van bebouwing, bereikbaarheid, leefbaarheid en duurzaamheid, in relatie tot het vestigingsklimaat en de agglomeratiekracht (de kracht van stedelijke gebieden) van de regio.

Wat wilden we bereiken Leidschendam, Stompwijk en Voorburg vormen een aantrekkelijke gemeente. De kenmerken en kwaliteiten die onze gemeente bijzonder maken willen we koesteren en versterken. Daarbij kijken we goed naar wat onze inwoners belangrijk vinden en spelen we in op maatschappelijke ontwikkelingen die er op ons af komen. Zo zorgen we ervoor dat we ons hoogwaardig verblijfsklimaat versterken, goed verbonden zijn en een plek kunnen bieden voor mensen met verschillende woonwensen. Gezien het huidige, grote en urgente tekort aan woningen is het nodig om extra woningen te bouwen. Dat doen we onder meer door: • Inzet op 5 perspectieven vanuit de koersnotitie omgevingsvisie: een hoogwaardig verblijfsklimaat, goed verbonden, een plek van en voor iedereen, economisch vitaal passend bij een woongemeente, duurzaam toekomstbestendig; • Het maken van een kwaliteitsleidraad voor ontwikkellocaties in de omgevingsvisie; • Te sturen op het type woningen en de betaalbaarheid; • Creëren van een hoogwaardig voorzieningenaanbod; • Het hebben van aandacht voor een evenwichtige opbouw van wijken; • Waar mogelijk beslechten we belemmeringen voor bestaande bouwprojecten.

Wat hebben we bereikt In 2025 hebben we onze activiteiten op het gebied van volkshuisvesting, ruimte en leefbaarheid onverminderd voortgezet. Hierbij is op alle 5 perspectieven inzet geleverd (zoals ook te lezen is bij de andere programma's) en heeft participatie door inwoners plaatsgehad. Er zijn nieuwbouwwoningen opgeleverd en bij lopende en nieuwe projecten wordt gestuurd op voldoende gewenste en betaalbare woningen en ruimte voor werken en voorzieningen. Bij verschillende projecten zijn belemmeringen die realisatie in de weg stonden weggenomen. Eind 2025 is de Omgevingsvisie vastgesteld door het college (raad februari 2026) met hierin opgenomen de kwaliteitsleidraad voor ontwikkellocaties. De Omgevingsvisie gaat de komende jaren de gewenste ruimtelijke ontwikkeling van de gemeente sturen. Indicatoren Verplichte indicatoren Nr. Naam

Eenheid

36 Nieuw gebouwde Aantal per 1.000 woningen woningen 37 Demografische druk % (verhouding tussen enerzijds jongeren en ouderen en anderzijds bevolking 20 tot 65 jaar)

Peiljaar 2024 2025

Waarde

Bron

4,3 (landelijk BAG/ABF 8,4) 80,9 (landelijk CBS 70,7)

84

38 Gemeentelijke In Euro's woonlasten eenpersoonshuishouden 39 Gemeentelijke In Euro's woonlasten meerpersoonshuishouden

2025

2025

1.007 COELO (landelijk 957) 1.085 (landelijk 1.050)

COELO

Toelichting op de indicatoren 36 Nieuw gebouwde woningen Het aantal nieuw gebouwde woningen, exclusief overige toevoegingen zoals transformaties. 37

Demografische druk (verhouding tussen enerzijds jongeren en ouderen en anderzijds bevolking 20 tot 65 jaar) De som van het aantal personen van 0 tot 20 jaar en 65 jaar of ouder in verhouding tot de personen van 30 tot 65 jaar.

38 Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishouden Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een eenpersoonshuishouden betaalt aan woonlasten. 39 Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een meerpersoonshuishouden betaalt aan woonlasten. Overige indicatoren Wat gingen we ervoor doen? Ruimtelijk beleid Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. De Omgevingswet bundelt alle wetten voor de fysieke leefomgeving. Met de mogelijkheden die de wet biedt, kan de gemeente de leefomgeving op een integrale wijze ontwikkelen. De omgevingsvisie, programma's, het omgevingsplan, het digitale stelsel Omgevingswet (DSO) en integrale afweging als onderdeel van de omgevingsvergunning, vormen belangrijke instrumenten om een mooie, schone, gezonde, toegankelijke en veilige leefomgeving te creëren. Vanaf 2024 werkt de gemeente met de wettelijk minimaal verplichte invulling van de instrumenten. Tegelijkertijd gaat het vormgeven, aanpassen en verbeteren van de instrumenten door. In het projectenboek wordt over de voortgang gerapporteerd. De omgevingsvisie is een verplicht instrument in de nieuwe Omgevingswet. De omgevingsvisie geeft richting aan het handelen van de gemeente en houvast aan mensen, organisaties en bedrijven die iets willen doen in Leidschendam-Voorburg.

De omgevingsvisie is ook het kader waarbinnen Leidschendam-Voorburg het omgevingsplan opstelt. Dit omgevingsplan vervangt de huidige bestemmingsplannen. De visie is het document met de ambities en richtingen; in het omgevingsplan worden deze vertaald in concrete regels. Na de vaststelling van de Koersnotitie (2024) zal de gemeente de Omgevingsvisie opstellen. De omgevingsvisie beschrijft het toekomstbeeld van Leidschendam-Voorburg 2050. Het is het centrale beleidsdocument dat richting geeft aan de leefomgeving. Met de leefomgeving wordt alles bedoeld dat nodig is om te kunnen leven, wonen, werken, leren, bewegen en recreëren. Dit is een samenspel van bebouwing, bereikbaarheid, leefbaarheid en duurzaamheid, in relatie tot het vestigingsklimaat en de agglomeratiekracht (de kracht van stedelijke gebieden) van de regio. Bij de totstandkoming van de omgevingsvisie worden inwoners, ondernemers, bedrijven, organisaties en het onderwijs betrokken om actief mee te denken. Uitgangspunt is: inspiratie, lokaal engagement, maatwerk, periodiek contact en transparantie. Gebiedsgerichte ambities en strategische keuzes worden vervolgens nader onderzocht waarbij aandachtspunten inzichtelijk worden gemaakt. Op basis

85

hiervan kunnen de definitieve gebiedsgerichte strategische keuzes en sturingsprincipes worden opgesteld. Het beoogde resultaat: een weloverwogen inspirerend toekomstbeeld voor 2050.

Grondexploitaties We bewaken de financiële voortgang van onze projecten met een grondexploitatie. Deze actualiseren we twee keer per jaar en daarover te rapporteren aan de gemeenteraad in het Meerjaren Perspectief Grondexploitaties (MPG). Er wordt in algemene zin en voor een aantal locaties specifiek onderzocht of de sturing op de ontwikkeling steviger kan worden vormgegeven vanuit een eigendomspositie van de grond. Dit kan leiden tot het openen van nieuwe grondexploitaties. Paragraaf 3.7 van de begroting (Grondbeleid) gaat nader in op ons grondbeleid en op lopende en nieuwe grondexploitaties. Wonen We voegen zoveel mogelijk betaalbare woningen toe aan de woningvoorraad. De komende jaren komen er tussen de 4.000-5.000 woningen bij. Al 140.000 m2 leegstaande kantoorgebouwen (CBS, Billiton en Total) hebben plaatst gemaakt voor 650 woningen. Die lijn zetten we door met de Van Ruysdaellaan en Overgoo. We richten ons op de realisatie van een meer betaalbaar, divers en duurzaam woningaanbod en leggen daarbij de nadruk op het sociaal en middensegment (zowel huur als koop). Hierbij streven we naar 30% sociaal en 20% middel dure woningbouw. We werken aan een aanbod dat anticipeert op de verwachte woonzorgvraag van de (toekomstige) inwoners van Leidschendam-Voorburg.

We zetten in op doorstroming uit de betaalbare woningbouw, meer ruimte voor creatieve en flexibele oplossingen en het tegengaan van woningspeculatie en huisjesmelkers. De verordening sociale en middeldure woningbouw is hierbij leidend. De gemeente kijkt actief naar kansen om ruimte te maken voor nieuwe woningen, bijvoorbeeld door gecombineerde bestemmingen van wonen en maatschappelijk vastgoed en het zogeheten ‘optoppen’ van bestaande woongebouwen.