Financiële positie Presentatie team SMC gemeente Leiden

Update onderzoek financiële positie 2019 Commissie voor de rekeningen 10 juni 2021

Doel presentatie a. Actualisatie - In hoeverre is het beeld gewijzigd ten opzichte van (de prognose in) het onderzoek uit 2019? b.Informatievoorziening - Op welke wijze wordt de raad over de verschillende deelaspecten van de financiële positie geïnformeerd? c. Opvolging aanbevelingen - Wat is er met de aanbevelingen gedaan? + Technische ‘knoppen’ waaraan de raad kan draaien om de (ontwikkeling van de) financiële positie te beïnvloeden.

Clustering bevindingen / adviezen Deloitte 2019 1. Beeld financiële positie en informatievoorziening.

2. Rente en geldleningen 3. Risico’s, risicobeheersing en weerstandsvermogen

4. Investeringsplanning / planningsoptimisme 5. De ‘knoppen’ om aan te draaien.

Beeld financiële positie en informatievoorziening

Vooraf: raamwerk informatievoorziening - Financiële samenvatting - Ontwikkeling kapitaallasten en schuldquote

Strategische verkenningen (eens per 4 jaar)

- Samenvatting financieel resultaat - Paragraaf weerstandsvermogen- en risicobeheersing - Paragraaf financiering

Kaderbrief (juli t-1)

Begroting (november t-1)

Jaarstukken (juli t+1)

Voortgangsrapportages (juli en november t)

- Hoofdlijnen financiële positie - Paragraaf weerstandsvermogen- en risicobeheersing - Paragraaf financiering - Meerjaren investeringsplanning (MJIP)

1. Beeld financiële positie en informatievoorziening Bevindingen / adviezen Deloitte 2019: - Bevinding: De uitgangspositie van de gemeente Leiden ultimo 2017 is gunstig ten opzichte van het landelijk beeld. - Bevinding: De verslechtering van de financiële positie Leiden als gevolg van geplande investeringen en de financiering hiervan is in beeld bij de gemeente.

Beeld financiële positie en informatievoorziening

Actualisatie: ontwikkeling schuldquote 200% 189%

Bereikbaarheidsinvesteringen, IHP enz.

180%

163%

160%

166%

141%

140% 120% 114% 108% 100% 94% 80% 60%

86%

89%

97%

81% 71% 2017

2018

Raming begroting 2018

2019 Raming begroting 2019

Beeld financiële positie en informatievoorziening

2020

2021 Raming begroting 2020

2022

2023

2024

Raming begroting 2021

Realisatie

Actualisatie: ontwikkeling solvabiliteit 45% 40%

43% 40% 37% 36%

35%

34%

32% 29%

30%

26% 26%

25%

22% 20%

19%

18%

15% 10% 2017

2018

Raming begroting 2018

2019 Raming begroting 2019

Beeld financiële positie en informatievoorziening

2020

2021 Raming begroting 2020

2022

2023

2024

Raming begroting 2021

Realisatie

Actualisatie: vergelijking met andere (typen) gemeenten Gemeente

Netto schuldquote

Solvabiliteit

Leiden 2020

97%

32%

Leiden 2024

189%

18%

100.000-300.000 inwoners*

65%

29%

Zeer sterk stedelijk*

69%

35%

*Cijfers Waarstaatjegemeente.nl (2019)

Zie ook onderzoek provincie Zuid-Holland.

Beeld financiële positie en informatievoorziening

Actualisatie: aanwending financiering Cijfers Deloitte 2019 referentiegemeenten

Geactualiseerde cijfers Leiden 2020

2024

Gemeente Langlopende schulden Vlottende passiva - vlottende activa Externe financiering (A)

(realisatie) 455.396 52.145 507.541

(prognose) 894.212 63.262 957.474

Financiële vaste activa Grondexploitaties (2024: voorraden) Inzet financiering FVA en GREX (B)

18.694 11.912 30.606

18.222 165 18.387

Externe financiering ten behoefte van voorzieningenniveau (A-B)

476.935

939.087

(Im)materiële vaste activa Externe financiering in % vaste activa

826.101 58%

1.201.422 78%

Beeld financiële positie en informatievoorziening

Referentiegemeente

Externe financiering in

Haarlem

76%

Dordrecht

29%

Nijmegen

75%

Delft

58%

Zaanstad

78%

Informatievoorziening - In financiële inleiding jaarstukken, kaderbrief en programmabegroting. - Paragrafen weerstandsvermogen en risicobeheersing, financiering en MJIP.

Beeld financiële positie en informatievoorziening

2. Rente en geldleningen Bevindingen / adviezen Deloitte 2019: - Bevinding: De gehanteerde uitgangspunten ter afdekking van het risico van rentestijgingen zijn voorzichtiger dan referentiegemeenten. - Bevinding: Het risicoprofiel van de leningenportefeuille is evenwichtig (spreiding risico door lineaire aflossing, één uitzondering). - Advies: Houdt het aflossingsschema stabiel en het renterisicoprofiel beperkt door zo min mogelijk gebruik te maken van aflossingsvrije leningen. Rente en geldleningen

Actualisatie: Rente op nieuwe geldleningen (gemiddeld) 1,6%

1,40%

1,51%

1,4% 1,2% 1,18%

1,0%

1,03%

0,8% 0,6%

0,56%

0,4% 0,2%

0,14%

0,0% -0,2%

2014

Rente en geldleningen

2016

2017

2018

2019

2020

-0,09% 2021

Actualisatie: buffer rentestijging ongewijzigd (3% 2025) 16.000

14.740

14.000

12.396

12.000 10.053 10.000

7.709

8.000 6.000

6.528

Risicobuffer Rentestijging € 7 mln.

4.000 2.000

2.986

2021 Basispad

2022 Valt 0,5% mee

Rente en geldleningen

Valt 1% mee

2023 Valt 0,5% tegen

2024 Valt 1% tegen

2025 Constante 2021 (0,5%)

Actualisatie: vergelijking aannames andere gemeenten Gemeente

2021

2022

2023

2024

Zoeterwoude Leiden Utrecht Oegstgeest Zoetermeer Gouda Delft Leiderdorp

2,00% 1,50% 1,25% 0,50% 0,90% n.v.t. 0,50% 0,50%

2,50% 2,00% 1,50% 1,00% 1,30% 0,80% 0,54% 0,75%

3,00% 2,50% 1,75% 1,50% 1,70% 1,00% 1,07% 1,00%

3,50% 3,00% 2,00% 2,00% 2,00% 1,20% 1,10% 1,00%

89% 189% 103% 97% 29% 102% 72% 124%

Amersfoort

0,20%

0,20%

0,40%

0,50%

61%

Rente en geldleningen

Schuldquote 2024

Informatievoorziening en opvolging aanbevelingen Informatievoorziening - Informatievoorziening in de Paragraaf Financiering over renteverwachting (begroting) en afgesloten geldleningen (jaarrekening) Opvolging aanbevelingen - Alle leningen 20 jaar lineair conform aanbeveling.

Rente en geldleningen

3. Risico’s, risicobeheersing en weerstandsvermogen Bevindingen / adviezen Deloitte 2019: - Bevinding: het proces van risico-inventarisatie is in opzet toereikend. - Bevinding: Voor de garantstellingen die de gemeente heeft afgegeven is ook rekening gehouden in het risicoprofiel. - Bevinding: Hoewel de balanswaarden van de grondexploitaties relatief laag zijn in relatie tot de referentiegroep en het landelijk gemiddelde, is dit nog wel een risico. - Bevinding: Leiden heeft relatief hoge onderhoudsvoorzieningen getroffen in relatie tot referentiegemeenten. Risico’s, risicobeheersing en weerstandsvermogen

Actualisatie: prognose concernreserve 2021-2025 (x € 1 mln.) Norm 2025: 17,4 mln. Norm 2021: 11,6 mln.

Risico’s, risicobeheersing en weerstandsvermogen

Actualisatie: ontwikkeling benodigd weerstandsvermogen (x € 1 mln.) 18 17

17,5 16,1

15,9

16 15

15,4

14

14,7

13 12

12

11

11,6

10 9 8 2018 (JR)

2018 (PB)

2019 (JR)

Risico’s, risicobeheersing en weerstandsvermogen

2019 (PB)

2020 (JR)

2020 (PB)

2021 (JR)

Actualisatie en informatievoorziening Actualisatie - In 2020 uitvoeringsregels financiën college aangescherpt t.a.v. minimale zekerheid onder garantstellingen. - Voor Kaderbrief 2021-2025 zijn MJOP’s geactualiseerd (= onderbouwing onderhoudsvoorzieningen). Informatievoorziening - Paragraaf weerstandsvermogen (begroting en jaarstukken) - Over risico’s grondexploitaties: MPG. Risico’s, risicobeheersing en weerstandsvermogen

4. Investeringsplanning / planningsoptimisme Bevindingen / adviezen Deloitte 2019: - Bevinding: De realisatie van de investeringen blijft achter op de investeringsplanning. De maximale omvang aan gepleegde investeringen in de periode 2011-2018 in enig jaar bedroeg ongeveer € 83 miljoen voor Leiden. Voor de periode 2019-2021 varieert de omvang van geplande investeringen tussen € 108 miljoen en € 166 miljoen. - Advies: Laat de vakafdelingen een reëlere investeringsplanning opnemen in de begroting. Investeringsplanning / planningsoptimisme

Actualisatie: investeringen (mat. vaste activa raming vs. realisatie) (in € 1.000) 1.300.000 1.199.375 1.200.000

1.100.000

1.112.527 1.076.783

1.000.000 900.000 830.561

950.573

800.000 819.660

760.867

700.000

724.049

679.169 600.000

2017

2018

Raming begroting 2018

2019 Raming begroting 2019

Investeringsplanning / planningsoptimisme

2020

2021

Raming begroting 2020

2022

2023

2024

Raming begroting 2021

Realisatie

Actualisatie: Ontwikkeling eigen vermogen (raming vs. realisatie) (in € 1.000) 360.000 342.749 340.000 325.708 320.000

306.634

300.000

297.802

280.000

260.000 240.000 236.332

220.000

225.163 200.000 2017

2018

Raming begroting 2018

2019

Raming begroting 2019

Investeringsplanning / planningsoptimisme

2020

2021

Raming begroting 2020

2022

2023

2024

Raming begroting 2021

Realisatie

Informatievoorziening en opvolging aanbevelingen Informatievoorziening - Meerjaren investeringsplanning programmabegroting. Opvolging aanbevelingen - Aparte presentatie over geweest in de commissie voor de rekeningen

Investeringsplanning / planningsoptimisme

5. De ‘knoppen’ om aan te draaien (1/2) Bevindingen / adviezen Deloitte 2019 over inkomstenkant: - Bevinding: Onbenutte belastingcapaciteit. Het gewogen gemiddelde ozb tarief van de gemeente Leiden ligt hoger dan 120% van het landelijk gemiddelde (m.n. door ozb-tarieven niet-woningen). Bevindingen / adviezen Deloitte 2019 over de uitgavenkant: - Bevinding: De financiële positie is afgelopen jaren wel minder solide is geworden. Wanneer eindigt deze ingezette lijn en stabiliseert de financiële positie? - Advies: Breng in beeld in welk jaar de (bestemmingsreserves) per saldo niet verder dalen en de schulden niet verder toenemen. De ‘knoppen’ om aan te draaien

5. De ‘knoppen’ om aan te draaien (2/2) Technische uitwerking advies: “breng in beeld in welk jaar de (bestemmingsreserves) per saldo niet verder dalen en de schulden niet verder toenemen”. - Advies: Begroot en realiseer structureel een saldo van baten en lasten rond de nullijn. - Advies: Stel een signaleringswaarde of streefwaarde vast voor solvabiliteit en de netto schuldquote. - Advies: Zorg ervoor dat de omvang van de investeringen jaarlijks een gelijke omvang gaat krijgen als het afschrijvingsvolume in enig jaar. Trek hier een periode van 4-8 jaar voor uit. De ‘knoppen’ om aan te draaien

Belangrijkste ‘technische’ knop: minder uitgeven, meer sparen Afspraken op hoofdlijnen (uitwerking aan het college): Vaststellen kader voor maximale ontwikkeling begrote schuldquote / solvabiliteit (schuldenplafond) Afspraken over ‘technische’ uitwerking: Rem op investeringen door investeringsplafond (als nieuwe kredieten MIP* < afschrijvingen, daalt omvang MVA en schuld op termijn)

Vorming financieringsreserve die niet als dekking wordt ingezet. (bijv. jaarlijkse storting begroten of incidentele meevallers bestemmen) N.B.: impact op ambities Aanvullend: rol van gemeente heroverwegen (N.B. vooral afweging doelmatigheid / doeltreffendheid vs. renterisico) Balansverkorting: kapitaalintensieve activiteiten schrappen van de gemeentebalans door verkoop of onderbrengen in andere rechtspersoon.

Bij nieuwe opgaven meer aan de markt / stad over laten met subsidie / inkoop i.p.v. zelf investeren / financieren.

Vragen?