B 07a. Bijlage P+R-plus Leiden (LIS 22 juni, B 07)

P+R-plus Leiden Een alternatief voor parkeren in de binnenstad

De potentie van stadshubs (P+R-plus-voorzieningen) nader onderzocht

24 september 2020 - Versie 2.0

Autorisatieblad

P+R-plus Leiden Een alternatief voor parkeren in de binnenstad

Opgesteld door Gecontroleerd door Vrijgegeven door

Naam

Bronzwaer, E.

Akkoord √

Datum

24-09-2020

Gasthuis, RH

√

24-09-2020

Zuiver, H

√

24-09-2020

Op dit autorisatieblad ontbreken de handtekeningen wegens de digitale verwerking van ons vrijgaveproces. Dit rapport is aantoonbaar vrijgegeven. Versie historie

Versie 0.1 0.2 0.3 1.0 2.0

Naam

Concept Concept Concept Definitief Definitief

Datum

26-06-2020 07-07-2020 17-08-2020 16-09-2020 24-09-2020

Korte toelichting

Concept rapportage Opmerkingen verwerkt Opmerkingen verwerkt Definitieve rapportage Definitieve rapportage

P+R-plus Leiden / Proj.nr. MN001431 / vrijgegeven / Versie 2.0 / 24 september 2020

Samenvatting en aanbevelingen De gemeente Leiden zet de komende jaren in op een ingrijpende verandering: de auto moet minder dominant in het straatbeeld van de binnenstad aanwezig zijn. In de binnenstad komt parkeergelegenheid in de openbare ruimte te vervallen ten gunste van onder andere verbetering van de verblijfsruimte, ruimtelijke kwaliteit en andere modaliteiten. Flankerende maatregelen zijn nodig om deze ambitie te kunnen realiseren, zoals bijvoorbeeld alternatieve parkeervoorzieningen, gedragsverandering en bevorderen van multimodale mobiliteit. In het kader hiervan heeft de gemeente Leiden Movares gevraagd te onderzoeken in hoeverre overstappunten en specifiek P+R-plus-voorzieningen hier aan bijdragen I. Het P+R-plus concept P+R-plus is een uitgebreide parkeervoorziening buiten het centrum met bovenmatige voorzieningen (zoals bijvoorbeeld fietskluizen, deelfietsen, pakket afhaalpunt). De betreffende locatie sluit naadloos op het aanwezige mobiliteitsnetwerk bestaande uit hoogwaardige en alternatieve modaliteiten (deelfiets, deelscooters, pendelbusjes, ..). Gebruikers kenmerken zich door het feit dat hun eindbestemming in het centrum van Leiden ligt. Zij willen gemakkelijk, snel en tegen een aantrekkelijk tarief (goedkoper dan de binnenstadgarages) hun eindbestemming kunnen bereiken. •

Individuele behoeften en kenmerken van de reiziger spelen een grote rol in het al dan niet gebruiken van P+R-plus-voorzieningen. Inzicht bij de reiziger in de voordelen van deze voorziening kan leiden tot een gedragsverandering. Bij de keuze voor P+R-plus is het dus van belang de reiziger centraal te stellen en naast de locatie met de aanwezigheid van frequent, openbaar vervoer ook de verblijfskwaliteit. De knoopwaarden (strategische en logische positie met goede verbindingen natransport) leveren mogelijk niet genoeg voordeel op om een reiziger over de streep te trekken tot ander gedrag.

•

Belangrijker voor een succesvol overstappunt is de kwaliteit van de voorziening (de verblijfskwaliteit) en het voordeel van de overstap binnen de hele reis. Bij de uitwerking van toekomstige P+R-plus locaties moet dit een centrale plek hebben. Het uiteindelijke succes van een overstappunt is afhankelijk van een zekere noodzaak (push-factoren) en aantrekkelijkheid (pull-factoren). Hierbij gaat het om minder kans op een parkeerplaats en duurder parkeren in de binnenstad versus betrouwbaar, comfortabel, betaalbaar en veilig kunnen parkeren op afstand met goed en aantrekkelijk natransport. We zien hierbij voor P+R-plus vooral potentie voor (incidentele) binnenstadbezoekers.

•

Bovenstaande resulteert in de volgende eisen voor een succesvolle P+R-plusvoorziening: 1. Bereikbaarheid: de parkeervoorziening moet snel en gemakkelijk (zonder omweg) vanaf hoofdwegennet bereikbaar zijn en op een strategische locatie tussen bestemming en herkomst zijn gelegen. 2. Informatievoorziening: De locatie moet goed bewegwijzerd zijn zodat de aanrijroute duidelijk en herkenbaar is. Informatievoorziening omvat ook

P+R-plus Leiden / Proj.nr. MN001431 / vrijgegeven / Versie 2.0 / 24 september 2020

1

informatie over openingstijden, tariefstelling, routes en tijden van het aanvullend vervoer (zowel heen- als terugweg) en de loop- en fietsroutes richting bestemmingen (overzichtskaart aanwezig). 3. Comfort: een overstappunt moet voldoende aantrekkelijk zijn: -

loopafstanden (naar bijvoorbeeld OV-halte of fietsverhuur) zijn beperkt (bij voorkeur direct op elkaar aansluitend),

-

frequente en parkeerlocatie,

-

beschutte wachtruimtes met voldoende zitplaatsen,

-

One-shop-stop: parkeerticket kan gebruikt worden voor OV, pendelbus of deelfiets / deelscooter – voorkomen moet worden dat de reiziger voor ieder deel apart moet betalen.

directe

busverbinding

naar

binnenstad

vanaf

4. Tariefstelling: parkeertarief voor parkeren inclusief natransport moet samen lager zijn dan het parkeertarief in de binnenstad. •

De mogelijkheden voor stadsbevoorradingscentra zijn separaat onderzocht. Gezien het benodigd ruimtegebruik, de in Leiden beschikbare ruimte en het verschillende karakter van stadshub voor goederen en personen (eigen ruimtevraag), zijn er volgens ons geen directe koppelkansen tussen beide concepten. We zien bij het inrichten van P+R-plus-voorzieningen op genoemde locaties mogelijkheden voor een combinatie met wijkmobiliteitspunten. Bijvoorbeeld door het reserveren van plaatsen voor (elektrische) deelauto’s en andere duurzame mobiliteitsvormen (waaronder e-fiets en e-scooter) die door omwonenden / werknemers kunnen worden gebruikt. Dit zorgt voor menging van functies en dubbelgebruik van voorzieningen.

Het P+R-plus-concept staat beschreven in hoofdstuk 2. II. Ruimtelijke mogelijkheden P+R-plus Een belangrijke conclusie van dit onderzoek is dat de beschikbare ruimte voor parkeren op afstand in Leiden zeer beperkt is. Wij komen op basis van de beschikbare ruimte uit 4 mogelijke locaties voor een P+R-plus-voorziening: •

Mendelweg

ca. 200 pp P+R-plus (+100 fase 2 Ehrenfestweg)

•

Lammenschans

ca. 150 parkeerplaatsen P+R-plus

•

Gebiedsontwikkeling Noord

ca. 150 parkeerplaatsen P+R-plus

•

P+R Zoeterwoude

extra parkeercapaciteit nader te bepalen

Bovenstaande locaties lijken kansrijk voor P+R-plus. Nader onderzoek is echter nodig om de exacte behoefte (vraag) en marktpotentie van deze P+R-plus-locaties te kunnen bepalen. Alternatieve locaties zijn onderzocht (zie paragraaf 3.3), maar deze worden niet kansrijk geacht.

P+R-plus Leiden / Proj.nr. MN001431 / vrijgegeven / Versie 2.0 / 24 september 2020

2

Deze mogelijke locaties voor een P+R-plus-voorziening liggen in de directe nabijheid van een autosnelweg en hebben een rechtstreekse OV-verbinding met het NS-station. Er is echter niet altijd een rechtstreekse verbinding met de binnenstad waardoor een extra overstap nodig is – een directe verbinding heeft voor P+R-plus grote toevoegde waarde. De loop- en fietsafstand naar de binnenstad zijn acceptabel, waardoor naast het OV een extra mogelijkheid voor natransport kan worden geboden. Deze drie locaties bevindingen zich bovendien op de belangrijkste toegangswegen, waardoor reizigers vanuit verschillende windrichtingen een goed alternatief worden geboden zonder dat ze hiervoor extra autokilometers in Leiden hoeven te maken. Dit sluit aan op de doelen van de Mobiliteitsnota 2020-2030. De potentiele locaties voor P+R-plus, alsmede de mogelijkheid om gebruik te maken van bestaande (semi)private parkeergarages in de binnenstad, staan beschreven in hoofdstuk 3. III. Conclusies Het P+R-plus-concept biedt goede kansen voor het autoluw maken van de binnenstad (pull-factor). Het bieden van goede alternatieven draagt immers positief bij aan de beweging richting een autoluwe binnenstad. P+R-plus kan een succes worden door gerichte communicatie (bij voorkeur samen op te pakken met de binnenstadsondernemers) en het hanteren van concurrerende parkeertarieven.

De exacte behoefte vanuit de reiziger is vooralsnog onbekend. We adviseren daarom te starten met de ontwikkeling van één (pilot)locatie (voorkeur Parkeergarage Mendelweg), de samenwerking aan te gaan met aanbieders van hoogwaardig, snel en comfortabel natransport (denk aan Stadsparkeerplan, deelfiets, OV-aanbieders). Als blijkt dat P+R-plus bij de Mendelweg succesvol is, dan kan het concept verder worden uitgerold tot een netwerk van parkeervoorzieningen op afstand. IV. Vervolgacties Op basis van bovenstaande conclusies komen we tot de volgende vijf vervolgacties voor de nadere uitwerking van het P+R-plus-concept:

P+R-plus Leiden / Proj.nr. MN001431 / vrijgegeven / Versie 2.0 / 24 september 2020

3

Figuur 1 Aanbevelingen P+R-plus Leiden samengevat

Actie 1: Duidelijkheid toekomst parkeerterrein Haagweg / Stadsparkeerplan De dienst die momenteel door Stadsparkeerplan wordt geboden komt overeen met de eisen die in deze rapportage worden gesteld aan P+R-plus. De belevingswaarde (snel, comfortabel, betaalbaar, betrouwbaar) komt overeen met een aantal aspecten waar de ‘plus’ uit P+R-plus voor staat. De dienstverlening van Stadsparkeerplan is gebaseerd op een gecombineerde service (exploitatie parkeerterrein en aanbieder shuttlebus). Dit is het ‘one-shop-stop’-concept, waarbij parkeren (deels) de aanvullende diensten financiert. De huidige dienstverlening van Stadsparkeerplan speelt hiermee een belangrijke rol in het ‘P+R-plus concept’ en dient ons inziens als voorbeeld voor overige locaties. Het parkeerterrein wordt ook goed gebruikt door verschillende doelgroepen. We adviseren derhalve om: 1. Duidelijkheid te creëren over de toekomst van de parkeervoorziening Haagweg. De parkeeropgave ligt immers hoger als deze locatie voor andere functies dan parkeren wordt gebruikt.

P+R-plus Leiden / Proj.nr. MN001431 / vrijgegeven / Versie 2.0 / 24 september 2020

4

2. Met Stadsparkeerplan in gesprek te gaan over potentiele P+R-plus locaties en de mogelijkheden die Stadsparkeerplan ziet om deze te exploiteren / aanvullende diensten te leveren. Actie 2: P+R-plus als onderdeel van te bouwen parkeergarage Mendelweg We adviseren een P+R-plus-voorziening te realiseren als onderdeel van de nieuw te bouwen parkeergarage Mendelweg. Het voornemen is om deze parkeergarage in 2022 te openen. Deze locatie is voor automobilisten goed te bereiken van de A44 / Plesmanlaan. Gezien de ligging ligt het voor de hand om in te zetten op de (deel)fiets en lopen als natransport. Een directe busverbinding tussen het Bio Science Park / Naturalis en de binnenstad komt de bereikbaarheid en daarmee de aantrekkelijkheid van de locatie als overstappunt ten goede. Op basis van het gebruik, de ontwikkelingen rondom Autoluw en onderstaande onderzoeken moet worden bepaald of de realisatie van aanvullende P+R-plusvoorzieningen haalbaar c.q. gewenst is. Actie 3: Nader behoefte-onderzoek en marktconsultatie In voorliggende rapportage staan de ruimtelijke mogelijkheden in Leiden voor P+Rplus-voorzieningen beschreven. Nader onderzoek is nodig om de vraag en potentie van P+R-plus te kunnen bepalen.

We adviseren om middels een onderzoek onder forensen en binnenstadbezoekers de exacte behoeften (locaties, gewenst natransport, inrichtingsniveau/verblijfskwaliteit, prijs-kwaliteit) en het effect van minder parkeerplaatsen in de binnenstad / bieden van alternatieven op de vervoerswijze te onderzoeken. Een P+R voorziening is veelal niet kostendekkend te exploiteren. Een aantrekkelijk parkeertarief (goedkoper dan parkeren in de binnenstad) in combinatie met hogere kosten door het aanbieden van alternatieven voor het natransport (deze alternatieven hoeven niet gratis aangeboden te worden, maar dat zou natuurlijk het gebruik wel bevorderen) drukken in het geval van P+R plus extra op de exploitatie. We adviseren om middels een marktconsultatie te onderzoek wat de mogelijkheden / interesse vanuit de markt voor P+R-plus is. Voor een commerciële aanbieder is P+Rplus waarschijnlijk alleen interessant als er vraag is (=gebruikersonderzoek) en een positieve businesscase mogelijk is of als aanvullende financiering vanuit de gemeente (begroting, parkeergelden binnenstad, ondernemersfonds etc.) beschikbaar is. Actie 4: Betere benutting bestaande voorziening P+R Zoeterwoude In Zoeterwoude bevindt zich een recreatief transferium / P+R. De insteek is dat bezoekers hier parkeren en al lopend of fietsend het Groene Hart in trekken. Het wordt ook gebruikt als carpoolplein.

Dit overstappunt is gelegen langs de N206 nabij afslag 7 Zoeterwoude-Dorp van de A4. Er kan gratis worden geparkeerd. Bus 400 brengt reizigers in 13 minuten naar station Leiden Centraal.

P+R-plus Leiden / Proj.nr. MN001431 / vrijgegeven / Versie 2.0 / 24 september 2020

5

Het overstappunt wordt echter slecht aangegeven, er is geen verwijzing op de A4 of de afslag. Pas als men op de N206 richting Zoeterwoude rijdt (dus niet richting Leiden!) wordt verwezen naar het overstappunt. Vooral incidentele bezoekers van Leiden zullen zich daarom niet bewust zijn van de mogelijkheid. We adviseren om samen met Zoeterwoude en de provincie de mogelijkheden om deze locatie aantrekkelijker te maken voor bezoekers / werknemers van Leiden te onderzoeken. Hierbij gaat het enerzijds om betere parkeerverwijzing, anderzijds om de haalbaarheid van aanvullende voorzieningen zoals deelfietsen. Actie 5: rol gemeente De gemeente moet op basis van het gebruikersonderzoek en de marktconsulatie bepalen welke rol ze wilt nemen bij de uitrol van P+R-plus. Dit hangt onder andere af van de grondpositie en de kansen die marktpartijen (Stadsparkeerplan of een commerciële parkeeraanbieder) zijn. We adviseren om in ieder geval regie te houden op onderstaande punten: •

Promotie: Het opzetten van een communicatiestrategie en stadspromotie waar P+R-plus integraal onderdeel van uit maakt, is essentieel. Bezoekers van de binnenstad moeten immers weten dat zij tegen een voordelig tarief, aan de rand van de stad kunnen parkeren en gebruik kunnen maken van een of meerdere duurzame alternatieven voor het laatste stuk naar de bestemming.

•

Tariefstelling: Qua tariefstelling moet P+R-plus tussen de duurdere binnenstadgarages en de gratis transferia worden gepositioneerd. Om concurrentie tussen P+R-pluslocaties te voorkomen adviseren we om het tarief van verschillende P+R-plus locaties en parkeerterrein Haagweg op elkaar af te stemmen.

•

Parkeerverwijzing: Autoverkeer moet op belangrijke ontsluitingswegen door middel van (dynamische) parkeerverwijzing naar P+R-plus-voorzieningen. De gebruiker moet er ook op kunnen vertrouwen dat er parkeerplaatsen beschikbaar zijn (op zijn minst dus vol/vrij signalering). Op het moment dat gebruikers voor de parkeervoorzieningen staan en ze er geen gebruik van kunnen maken is de kans aannemelijk dat zij in de toekomst het gebruik van P+R-plus vermijden. Alle P+Rplus locaties moeten dus aangesloten zijn op het parkeerverwijssysteem van de gemeente.

•

Uitstraling: Bij P+R-plus gaat het om meer dan alleen het parkeren van de auto. Kwaliteit van de voorziening (de verblijfskwaliteit) en het voordeel van de overstap binnen de hele reis zijn belangrijk voor een succesvol overstappunt. Dit betekent dat de voorziening een hoogwaardige uitstraling moet hebben waar mensen zich welkom voelen. Tegelijkertijd komt een uniforme inrichting de herkenbaarheid en daarmee de acceptatie / het gebruik van een netwerk van P+R-plus-voorzieningen ten goede.

P+R-plus Leiden / Proj.nr. MN001431 / vrijgegeven / Versie 2.0 / 24 september 2020

6

Inhoudsopgave Samenvatting en aanbevelingen

1

1

Inleiding 1.1 Ambitie 1.2 Doelstellingen 1.3 Onderzoeksvragen 1.4 Leeswijzer

8 8 8 9 9

2

Het P+R-plus concept 2.1 Context P+R-Plus 2.2 Eisen en behoeften 2.2.1. Knoopwaarde 2.2.2. Plaatswaarde 2.2.3. Verblijfskwaliteit 2.3 Doelgroepen 2.4 Uitwerking P+R-plus Leiden 2.4.1. Eisen locatie 2.4.2. Eisen gebruikers 2.4.3. Koppelkansen

10 10 11 11 12 13 15 16 17 18 19

3

Potentie P+R-Plus 3.1 Toekomstige ontwikkelingen parkeren 3.2 Bestaande parkeervoorzieningen 3.2.1. (semi)private garages 3.2.2. Bestaande overstappunten 3.3 Knoopwaarde ruimtelijke ontwikkelingen 3.3.1. Bio Science Park 3.3.2. Ontwikkeling ‘Paardenwei’ 3.3.3. Lammenschans 3.3.4. Gebiedsontwikkeling Noord 3.3.5. Bestaande transferia 3.4 Plaatswaarde van potentiële locaties 3.5 Ruimtelijke potentie P+R-plus (aanbod) 3.6 Aanbieders

20 20 21 22 23 24 25 25 26 27 27 28 32 34

Bijlage 1 – Overzicht parkeergarages binnenstad Leiden

35

Bijlage 2 - Overzicht P+R-plus locaties

36

Bijlage 3 – Berekening afname autoverkeer

37

Bijlage 4 -P+R in andere steden (best-practices)

38

Colofon

43

P+R-plus Leiden / Proj.nr. MN001431 / vrijgegeven / Versie 2.0 / 24 september 2020

7

1 1.1 Ambitie

Inleiding

De gemeente Leiden heeft de ambitie om haar binnenstad autoluw te maken. Deze ambitie staat beschreven in de ‘Mobiliteitsnota 2020-2030’ en de ‘Parkeervisie 20202030’. Beide beleidsnota’s zijn in juli 2020 door de gemeenteraad vastgesteld. De gemeente wil de komende jaren ingrijpende maatregelen nemen om de leefbaarheid te vergroten en stappen te zetten op het gebied van duurzaamheid. Daarvoor moet het autogebruik worden verlaagd. Hiervoor wordt in de binnenstad het aantal parkeerplaatsen op straat verminderd, het aantal uit te geven parkeervergunningen beperkt en de parkeertarieven stadsbreed verhoogd (pushfactoren). Verschillende doelgroepen die op dit moment gebruik maken van het straatparkeren in de binnenstad (bewoners, werknemers, bezoekers, bevoorrading) moeten alternatieven om de binnenstad te bereiken worden geboden. Het bieden van goede alternatieven draagt immers positief bij aan de beweging richting een autoluwe binnenstad (pullfactoren). Daarbij is er onderscheid tussen de doelgroep bewoner (niet op straat, maar in garage) en binnenstadbezoekers en forenzen (op afstand parkeren en duurzaam naar eindbestemming)

1.2 Doelstellingen

In de gemeentelijke Mobiliteitsnota staat beschreven dat ‘overstappunten’, ook wel ‘hubs’ genoemd, mogelijke alternatieven voor straatparkeren in de binnenstad zijn. De gemeente Leiden maakt hierbij onderscheid in een drietal typen overstappunten. •

De grootste overstappunten zijn grootschalige locaties aan de rand van het stedelijk gebied waar automobilisten kunnen overstappen op snel én frequent hoogwaardig openbaar vervoer (transferia).

•

Een schaalniveau kleiner zijn de zogenaamde stadshubs, waaronder P+R-plus. Dit zijn plekken in de stad waar bezoekers of werknemers van buiten de stad hun auto parkeren en overstappen op een andere vorm van transport, zoals openbaar vervoer of deelfiets.

•

Het kleinste overstappunt bevindt zich op wijkniveau. Dit zijn locaties waar bewoners uit de stad op relatief korte afstand van hun woning hun mobiliteit kunnen ‘kopen’ in de vorm van ‘mobiliteit als een service’ (wijkmobiliteitspunten). Dit overstappunt vormt vooral een alternatief voor eigen autobezit van bewoners en is niet gericht op bezoekers van de stad.

In dit onderzoek verkennen we de mogelijkheden van P+R plus overstappunten voor binnenstadbezoekers en woon-werkverkeer. Deze uitkomsten vormen input voor de uitwerking van diverse beleidsplannen in Leiden (mobiliteit, parkeren, autoluw).

P+R-plus Leiden / Proj.nr. MN001431 / vrijgegeven / Versie 2.0 / 24 september 2020

8

1.3 Onderzoeksvragen

Deze adviesrapportage richt zich op de P+R-plus locaties en de potentie hiervan voor werknemers en bezoekers van de binnenstad. Hierbij staan het concept van P+R-plus (onderdeel 1) en de potentie (onderdeel 2) centraal, vertaald in onderstaande vragen: 1a. welke eisen worden er gesteld aan P+R-plus locaties? 1b. welke behoefte(s) hebben de woon-werk reiziger en recreatieve bezoekers ten aanzien van P+R-plus locaties? 1c. wat zijn mogelijke koppelkansen tussen enerzijds P+R-plus en anderzijds een (wijk) mobiliteitshub (overstap op deelmobiliteit) of goederenuitgiftepunt? 2a. Wat is de potentie voor (een netwerk van) P+R-plus-voorzieningen aan de rand van de binnenstad dan wel met een transferium/transferia aan de rand van de stad? 2b. in hoeverre kan gebruik gemaakt worden van bestaande binnenstad garages en particuliere garages aan de rand van de binnenstad? 2c. welke rol kunnen of willen commerciële aanbieders hierin hebben? 2d. wat is de verwachte afname van auto-bewegingen naar de binnenstad? In deze rapportage wordt niet ingegaan op stadsbevoorrading en bewonersparkeren. Beide onderwerpen worden in aparte trajecten onderzocht. Eventuele koppelkansen worden kort benoemd en vormen input voor de agenda Autoluw.

1.4 Leeswijzer

Hoofdstuk 2 beschrijft de wensen en eisen die de gebruikers aan een P+R-plus overstaplocatie stellen. Vanuit diverse theoretische kaders is beschreven wat de optimale locatie van een dergelijk overstappunt binnen het stedelijk gebied en het aanwezige mobiliteitsnetwerk is. Ook de potentiële doelgroepen voor P+R-plus worden toegelicht. De onderzoekvragen 1a t/m 1c komen in dit hoofdstuk terug. Hoofdstuk 3 geeft inzicht in potentiële locaties van P+R-plus om de binnenstad van Leiden autoluw te maken. Vanuit de opgaven en toekomstige ontwikkelingen worden kansrijke P+R-plus locaties beschreven, inclusief hun bijbehorende potentie en omvang. De onderzoekvragen 2a t/m 2d komen in dit hoofdstuk terug.

P+R-plus Leiden / Proj.nr. MN001431 / vrijgegeven / Versie 2.0 / 24 september 2020

9

2

Het P+R-plus concept

Het concept van overstappunten, waaronder P+R, bestaat al geruime tijd. Eind jaren zeventig zijn dergelijke overstappunten opgezet om ketenmobiliteit te bevorderen; met name de combinatie auto en OV. In deze keten wordt gebruikt gemaakt van de sterke punten van de auto én het openbaar vervoer. Een overstappunt vergroot de bereikbaarheid van binnensteden en verlicht de parkeerdruk op werklocaties of attractiepunten. Er bestaan verschillende concepten zoals P+R (Park and Ride), P+B (Park and Bike) en P+W (Park and Walk). In dit hoofdstuk koppelen we de theorie over overstappunten aan het Leidse P+R-plus-concept. Dit ter onderbouwing van de keuze voor potentiële P+R-plus-locaties en het inrichten hiervan. 2.1 Context P+R-Plus

De gemeente Leiden wil overstappunten aan de rand van de binnenstad realiseren ten behoeve van een betere bereikbaarheid en minder auto’s in de binnenstad. Deze overstappunten noemt de gemeente stadshubs. De gemeente heeft een eerste uiteenzetting gemaakt van locatie-eisen voor de verschillende overstappunten. Om de onderlinge relaties tussen de stadshubs aan te duiden, zijn alle typologieën opgenomen. In groen weergegeven is de locatie-eis voor een P+R-plus voorziening. Tabel 1. Overzicht locatie-eisen stadhubs gemeente Leiden.

REGIOHUB

STADSHUB

WIJKHUB

GOEDEREN

PERSONEN

logistiek ontkoppelpunt: nabij snelweg, vanwege groot ruimtebeslag buiten stedelijk gebied. stadsbevoorradingscentrum: nabij snelweg, in stedelijk gebied, met goede routes naar binnenstad. Bij voorkeur ook aan waterweg. goederenuitgiftepunt: op centrale plek in de wijk, nabij stadsweg

transferium: op kruising snelweg en regionaal OV (liefst rail), aan rand agglomeratie P+R-plus: nabij weg, OV en fietsnetwerk, in stedelijk gebied, evt. met aanvullend vervoer op maat (taxibusjes) of over water (watertaxi). wijkmobiliteitspunt: op centrale plek in de wijk, nabij stadsweg

Gemeente Leiden heeft voor de stadshubs gericht op personenvervoer de term “P+Rplus” geïntroduceerd. De toevoeging ‘plus’ geeft aan dat het hier om meer dan een overstappunt gaat. De potentiële locaties moeten een duidelijk hogere toegevoegde waarde hebben dan alleen overstappen van auto naar openbaar vervoer (dus meer modaliteiten, meer service).

P+R-plus Leiden / Proj.nr. MN001431 / vrijgegeven / Versie 2.0 / 24 september 2020

10

Movares betrekt daarom de kwaliteit van overstappunten in de aanpak. In onze eigen Knooppuntenvisie (2019) is de volgende definitie gegeven aan een ‘knooppunt’: ‘Het wisselen van modaliteit gebeurt op mobiliteitspunten in het netwerk. Dat zijn tegelijkertijd plekken waar we toch al moeten zijn, sociale hotspots met aanvullende functies (verblijven, winkelen etc.), als één van onze bestemmingen, waardoor overstappen niet als overstap voelt, maar als een logische tussenstap in een reis. Om de mobiliteitspunten ook bestemmings- en verblijfkwaliteit te kunnen geven worden deze zo gekozen dat verschillende netwerken overlappen. Hierdoor ontstaat er meer draagvlak voor voorzieningen. 2.2 Eisen en behoeften

In deze paragraaf geven we antwoord op de vragen welke eisen worden gesteld aan potentiële locaties en welke behoefte(s) potentiële gebruikers hebben ten aanzien van P+R-plus (onderzoeksvragen 1a en 1b) We baseren ons hierbij grotendeels op het Handboek P+R 1 en het Vlindermodel 2. Beide theorieën sluiten aan bij het gedachtegoed van een P+R-plus-locatie: •

P+R-plus is een middel om de binnenstad van Leiden bereikbaar te houden voor diegene voor wie het openbaar vervoer en de fiets, gedurende de hele, reis geen goed alternatief is.

•

Een P+R(-plus) locatie is alleen succesvol als de gebruiker zich ook bewust is van de voordelen. Het maken van een reis via een P+R-plus locatie moet dus duidelijke meerwaarde hebben ten opzichte van een reis met alleen de auto (en dan parkeren in bijvoorbeeld een binnenstadgarage). Dit moet ook bekend zijn bij de gebruiker.

•

De sleutel tot succes is daarom ook tweeledig: (1) het moet concurrerend zijn met een autoreis (gemak, snelheid, kosten) en (2) de gebruiker moet ‘geholpen’ worden om het te leren kennen én te gebruiken.

Een knooppunt wordt veelal ‘gescoord’ op basis van knoopwaarde, plaatswaarde, en verblijfskwaliteit. In het vervolg van dit hoofdstuk worden deze theorieën nader uitgewerkt. 2.2.1.

Knoopwaarde

Het Vlindermodel (2.0) stelt dat de knoopwaarde van een locatie wordt bepaald aan de hand van drie criteria: 1. Autobereikbaarheid; 2. Openbaar vervoer; 3. Langzaam verkeer (fietsen en lopen).

1 2

https://www.crow.nl/publicaties/inspiratieboek-p-r https://deltametropool.nl/nieuws/vlindermodel-2-0/

P+R-plus Leiden / Proj.nr. MN001431 / vrijgegeven / Versie 2.0 / 24 september 2020

11

•

Autobereikbaarheid: Het is belangrijk dat een overstappunt zich op een strategische en logische positie bevindt in het mobiliteitsnetwerk (auto, OV, fiets, lopen). Daarbij moet rekening worden gehouden met de herkomst en de bestemming van de gebruikers. Het overstappunt moet daarbij zonder omwegen, op een logische manier en zonder (al te veel) files bereikbaar zijn met de auto. Een overstappunt dat zich halverwege de bestemming bevindt, is veelal minder succesvol dan een overstappunt nabij de herkomst of bestemming. Autoverkeer moet op belangrijke ontsluitingswegen door middel van (dynamische) parkeerverwijzing naar de beschikbare overstaplocaties worden geleid. De gebruiker moet er op kunnen vertrouwen dat er parkeerplaatsen beschikbaar zijn. Op het moment dat gebruikers geen parkeerplaats kunnen vinden, is de kans aannemelijk dat zij in de toekomst het gebruik van P+R-plus gaan vermijden.

2.2.2.

Plaatswaarde

•

Openbaar vervoer: Ook de aanwezigheid van hoogwaardig en frequent openbaar vervoer is een vereiste. Voor veel gebruikers is het reizen conform een niethoogfrequente dienstregeling niet bevorderend. Als men op het overstappunt nog ‘lang’ moet wachten (1 minuut wachten wordt ervaren als ca. 3 minuten), dan is het aantrekkelijker om door te reizen naar de eindbestemming met de auto.

•

Langzaam verkeer: Naast (H)OV is de (deel)fiets / (deel)scooter ook een belangrijke modaliteit voor het natransport van P+R-plus naar de binnenstad. Net als bij de beschikbaarheid van parkeerplaatsen, moet er ook een, bovenmatige, beschikbaarheid zijn van deelfietsen en/of -scooters. Het voordeel van de fiets t.o.v. het (H)OV is dat de reiziger niet gebonden is aan een dienstregeling en dat relatief snel naar bestemming (binnenstad 10-15 minuten) kan worden gefietst. De aanwezige fietsroutes naar de binnenstad dienen een hoogwaardig inrichtingsniveau en voldoende capaciteit te hebben. Logischerwijs is ook lopen een optie. Hiervoor zijn goede en aantrekkelijke looproutes en verwijzingen tussen het overstappunt en de bestemming vereist.

Het Vlindermodel kent naast de knoopwaarde (bereikbaarheid) een plaatswaarde. De plaatswaarde heeft betrekking op ruimtelijke kenmerken en activiteiten van het knooppunt, in dit geval het P+R-plus overstappunt. Deze ruimtelijke kenmerken zijn nabijheid, intensiteit en mening. Nabijheid geeft aan of de knoop zelf een ‘centrum’ is voor zijn omgeving, of juist onderdeel is van de directe omgeving. Intensiteit betreft de dichtheid van inwoners, werknemers en bezoekers rondom de knoop. De laatste factor is mening: hoe verhoudt het aantal inwoners zich tot het aantal arbeidsplaatsen. Een P+R-plus overstappunt moet, zoals eerder aangegeven, een duidelijke meerwaarde bieden t.o.v. een ‘reguliere’ P+R-locatie (nabijheid van ruimtelijke functies). Hierbij moet voorkomen worden dat de plaatswaarde té groot wordt en op een transferium of station gaat lijken. Dergelijke knopen gaan hun eigen centrum vormen (zoals bijvoorbeeld een centraal station), terwijl een P+R-plus overstappunt bedoelt is om reizigers van de rand van de stad naar het centrum te verplaatsen. Voor een locatie geldt het volgende: P+R-plus Leiden / Proj.nr. MN001431 / vrijgegeven / Versie 2.0 / 24 september 2020

12

2.2.3.

Verblijfskwaliteit

•

Een locatie met een lage plaatswaarde (arbeidsplaatsen en inwoners) is niet geschikt voor een P+R-plus overstappunt. Dergelijke gebieden, buiten of aan de rand van het stedelijk gebied, zijn geschikt voor transferia / regiohub. Deze locaties zijn geschikt om autoverkeer van buiten de regio te faciliteren en vervolgens met een HOV-verbinding naar het centrum te reizen. Voorbeelden hiervan zijn bijvoorbeeld P+R Sassenheim en de bestaande transferia bij de A4 en A44.

•

Plaatsen met een hoge dichtheid van woningen en een lage dichtheid aan werklocaties. Dergelijke locaties zijn geschikt voor wijkmobiliteitspunten waar de wijkontsluitingsweg en belangrijke fietsroutes bij elkaar komen. In onder andere Amsterdam, Arnhem en Nijmegen lopen proeven met eHubs 3. Dit zijn kleinschalige locaties op straat met elektrische fietsen, scooters en auto's die gedeeld kunnen worden door bewoners uit de buurt (vertreklocatie voor bewoners).

•

Tot slot zijn er stadshubs / P+R-plus overstappunten. Deze overstappunten (voor bezoekers en werkcentrum binnenstad) zijn gelegen in het stedelijk gebied (niet in het stadscentrum). Het is belangrijk dat het overstappunt zich op een strategische en logische positie in het mobiliteitsnetwerk bevindt (naast of nabij een gebiedsontsluitingsweg, zie ook knoopwaarde). Op locaties waar wonen/werken gecombineerd kunnen worden met een overstap liggen kansen voor dubbelgebruik en vermenging van ruimtelijke functies.

Naast de plaats- en knoopwaarde is ook de verblijfskwaliteit van een P+R-plus overstappunt essentieel voor het succes. De beleving en aanwezige faciliteiten onderscheiden een dergelijke locatie van de ‘standaard’ P+R. Hierbij onderscheiden we onderstaande vijf punten. 1. Betrouwbaarheid: Gebruikers moeten er vanuit kunnen gaan dat zij gebruik kunnen maken van de functionaliteiten van een P+R-plus locatie. Dit betekent dat op de route naar het overstappunt duidelijk moet staan vermeld hoeveel parkeerplaatsen er beschikbaar zijn en wanneer de volgende (H)OV-verbinding vertrekt. Hiervoor is een dynamisch parkeerverwijssysteem noodzakelijk. Maar ook de dienstregeling van het (H)OV moet betrouwbaar zijn. Idealiter vertrekt er iedere 10 minuten een bus. Een beperkt tijdverlies door een snelle overstap, kortte wachttijden, hoge betrouwbaarheid en hoogfrequente verbinding zijn essentieel om een overstap aantrekkelijk te maken. 2. Bovenmatige voorzieningen (de PLUS-factor): Naast de betrouwbaarheid van de geboden dienst(en) is ook de aanwezigheid van (extra) voorzieningen op het knooppunt belangrijk. Naast (H)OV en (deel)fietsen denken we hierbij aan fietskluizen (t.b.v. eigen fiets voor woon-werkverkeer), elektrische oplaadpunten, pakket afhaalpunt (voor bijvoorbeeld levering van gekochte goederen uit de binnenstad 4), wachtruimtes en toiletruimtes en kleinschalige horeca.

https://ehubnijmegen.nl/ https://www.brabantmobiliteitsnetwerk.nl/handsfree-shoppen-en-spitsmijden-dankzijbaggyboys 3 4

P+R-plus Leiden / Proj.nr. MN001431 / vrijgegeven / Versie 2.0 / 24 september 2020

13

Figuur 2 Voorbeeld uitwerking overstappunt met extra functies en ruimtelijke kwaliteit (Onderzoek Cleantech regio. Movares 2020)

3. Comfort: De aanwezigheid van (bovenmatige) voorzieningen en het comfort voor de gebruikers gaan hand in hand. Gebruikers moeten worden beschermd tegen weerelementen. Zij moeten droog, uit te wind en zon kunnen wachten op de (H)OV-verbinding of een (deel)fiets te kunnen pakken. Onder comfort wordt ook de route- en reisinformatie verstaan. De locatie moet goed bewegwijzerd zijn waardoor de aanrijroute duidelijk en herkenbaar is. Iemand die er nog nooit is geweest, moet de juiste richting weten te vinden. Dit geldt tevens wat betreft informatie over openingstijden, tariefstelling, routes en tijden van het aanvullend vervoer (zowel heen- als terugweg) en de loop- en fietsroutes richting bestemmingen (overzichtskaart aanwezig). Ook op internet dient deze informatie goed vindbaar te zijn (dus niet alleen fysiek, maar ook digitaal op orde). De loopen fietsroute moeten bij voorkeur aantrekkelijk zijn (langs groen of historische locaties). Bezoekers, zeker toeristen, waarderen dergelijke routes meer dan reistijd. 4. Schoon en veilig: De sociale veiligheid op een overstappunt wordt beïnvloed door voldoende verlichting, camerabewaking en/of de aanwezigheid van een toezichthouder. Fiets- en looproutes op het terrein moeten gescheiden zijn, van autoroutes (gebaseerd op het STOP-principe 5). De kans dat de auto wordt beschadigd of gestolen moet worden geminimaliseerd.

Ook de uitstraling van het P+R-plus moet op een hoog niveau zijn. Rommel en onkruid geven een onverzorgd en verlaten beeld. Door in te zetten op regulier onderhoud kan het terrein een schone uitstraling krijgen hetgeen ook de veiligheid bevordert. Het gebruik van hoogwaardig en duurzame materialen is eveneens een plus. 5

Stappen, Trappen, Openbaar Vervoer, Personenauto’s

P+R-plus Leiden / Proj.nr. MN001431 / vrijgegeven / Versie 2.0 / 24 september 2020

14

5. Betaalbaar: De tariefstelling (zowel parkeren en natransport) speelt een belangrijke rol in het gebruik van overstappunten. Het hanteren van een parkeertarief werkt op twee manieren. Hiermee wordt voorkomen dat nietdoelgroepen gebruik maken van het P+R-plusterrein. Daarnaast is het mogelijk om als beheerder van het terrein prijsafspraken met de OV-concessiehouder en bijvoorbeeld een aanbieder van deelfietsen te maken. Dergelijke combinatietickets hebben in bestaande praktijkvoorbeelden 6 bijgedragen aan het succes. Er kunnen ook prijsafspraken gemaakt worden met (grote) werkgevers in de nabijheid van een P+R-plus locatie. Dit kan ook helpen om bijvoorbeeld de parkeerdruk in een bedrijvenpark te verlagen. Qua tariefstelling moet P+R-plus tussen de duurdere binnenstadgarages en de gratis transferia worden gepositioneerd. Dit vereist wel een structurele dekking van de exploitatiekosten vanuit de parkeerreserve. Het huidige parkeertarief van de garage Lammermarkt is 2,80 euro per uur met een maximum dagtarief van 20 euro (tarief 2020) 7. Stadsparkeerplan hanteert een gestaffeld tarief van 4,00 euro voor de eerste twee uur, 9,00 euro tot 4 uur en een maximum dagtarief van 13,50 euro per dag (tarief 2020). Dit is inclusief het wegbrengen naar en ophalen van elke gewenste locatie in de binnenstad met een shuttlebusje.

Parkeren bij Stadsparkeren is kortom goedkoper dan parkeren in de centrumgarages en op straat 8. Om concurrentie tussen P+R-plus-locaties te voorkomen moet het tarief van verschillende P+R-plus-locaties en Stadsparkeerplan op elkaar af worden gestemd. 2.3 Doelgroepen

P+R-plus is in potentie interessant voor woon-werkverkeer en binnenstadbezoekers. Beide doelgroepen staan centraal in dit onderzoek. Aandachtspunt is dat reizigers van ver buiten de regio naar Leiden komen. Idealiter reizen zij met de trein naar het centrum van Leiden. Een té aantrekkelijke P+R-plus-voorziening kan echter ook averechts werken en (bestaande) treinreizigers verleiden om met de auto te reizen. Dit staat haaks op de gemeentelijke doelstelling zoals bespreken in de Mobiliteitsnota 2020-2030. De afgelopen 10 jaar (2008-2018) lag het aandeel ‘dagjesmensen’ dat met de auto naar Leiden reist gemiddeld op 47%. Gemiddeld reist 33% van de dagjesmensen met de trein, en 20% komt met overige vervoersmiddelen. Dit betekent dat met name bezoekers die met de auto naar Leiden reizen voor bezoek musea, theater, binnenstad etc. een interessante potentiële doelgroep voor P+R-plus vormt. Voor bezoekers uit de regio die vaker naar Leiden gaan, geldt dat ze doorgaans bekend met de situatie zijn en weten waar zij kunnen parkeren, zonder lang te hoeven zoeken.

https://www.bezoekdenbosch.nl/nl/locaties/1213398089/transferium-pettelaarpark In de Parkeervisie is 2020-2030 is opgenomen dat, om de model shift en de doelen voor duurzame mobiliteit te bereiken, de parkeertarieven van de parkeerzones op straat in 2021 en 2022 met €0,30 per uur worden verhoogd. 8 In de parkeervisie is opgenomen dat het dubbeltjestarief in de tweede schil rondom de binnenstad worden aangepast. Andere doelgroepen dan bewoners en bezoekers van bewoners betalen het reguliere parkeertarief. Als blijkt dat de straatparkeerplaatsen nog steeds intensief worden gebruikt in vergelijking tot de parkeergarages, dan kan het parkeertarief op straat verder wordt verhoogd. Dit met als doel dat parkeren in de parkeergarages (EN P+R-plus) aantrekkelijker wordt dan parkeren op straat. 6 7

P+R-plus Leiden / Proj.nr. MN001431 / vrijgegeven / Versie 2.0 / 24 september 2020

15

Jaar

Aandeel

Aandeel

Aandeel

auto

trein

overig

2008

51 %

30 %

19 %

2009

44 %

38 %

17 %

2010

50 %

38 %

12 %

2011

41 %

39 %

19 %

2012

42 %

33 %

26 %

2013

51 %

33 %

16 %

2014

45 %

27 %

28 %

2015

50 %

27 %

23 %

2016

49 %

33 %

18 %

2017

51 %

33 %

16 %

2018

48 %

33 %

22 %

Gem.

47 %

33 %

20 %

.

Tabel 2 Verdeling over vervoersmiddelen dagjesmensen Leiden in de periode 2008-2018

De belangrijkste kenmerken van woon-werk verkeer en binnenstadbezoekers is onderstaand weergegeven:

2.4 Uitwerking P+R-plus Leiden

•

Woon-werkverkeer reist dagelijks tussen woning en werk. Snel, goedkoop en betrouwbaar van punt A naar punt B komen is hierbij essentieel. De meeste mensen hebben voor woon-werkverplaatsingen een sterke gewoonte voor vervoermiddel, route en tijdstip van vertrek. Het beïnvloeden van gewoontegedrag is lastig. De meeste forenzen denken namelijk niet na over alternatieven en negeren informatie over deze opties. Voor structurele gedragsveranderingen is het vereist om ingeslepen patronen te doorbreken. Deze groep is primair verantwoordelijk voor doorstromingsproblemen tijdens de ochtend- en avondspits.

•

Binnenstadbezoekers reizen een of meerdere keren per maand/jaar naar het centrum van Leiden om te winkelen, horecabezoek en/of bezoek van een museum. Deze doelgroep creëert vooral op piekmomenten zoals de zaterdag en de donderdagvond voor parkeerdruk. Gemak, snelheid en lagere kosten dan parkeren in een centrumgarage zijn voor deze doelgroep essentieel om gebruik te gaan maken van een overstappunt. Hierbij is het belangrijk dat ze bekend zijn / gewezen worden op de verschillende parkeermogelijkheden in Leiden.

Een P+R-plusoverstappunt wordt door als volgt gedefinieerd: P+R-plus is een uitgebreide parkeervoorziening buiten het centrum met bovenmatige voorzieningen (zoals bijvoorbeeld fietskluizen, deelfietsen, pakket afhaalpunt). De locatie sluit naadloos op het aanwezige mobiliteitsnetwerk bestaande uit hoogwaardige en P+R-plus Leiden / Proj.nr. MN001431 / vrijgegeven / Versie 2.0 / 24 september 2020

16

frequente modaliteiten. Gebruikers kenmerken zich door het feit dat hun eindbestemming in het centrum van Leiden ligt. Zij willen gemakkelijk, snel en tegen een aantrekkelijk tarief (goedkoper dan de binnenstadgarages) en betrouwbaar hun eindbestemming kunnen bereiken. Kansrijke locaties voor P+R-plusoverstappunten zijn hoofdzakelijk te bepalen op basis van de nabijheid van grote toegangswegen (zoals snelwegen, grote gebiedsontsluitingswegen, (H)OV lijnen en (snel)fietsroutes). 2.4.1.

Eisen locatie

Voor bezoekers en werknemers wordt parkeren in de binnenstad van Leiden op termijn niet meer vanzelfsprekend door het stimuleren van alternatieven en maatregelen vanuit het programma Autoluw. Voorkomen moet worden dat automobilisten onnodig gaan zoeken naar parkeervoorzieningen, hetgeen tot extra autoverkeer leidt. Het is daarom belangrijk om potentiële gebruikers vroegtijdig te informeren over de mogelijkheden en af te vangen op de diverse toegangswegen naar het centrum. Voor de situatie in Leiden maken we onderscheid tussen drie overstappunten: •

Transferia: goedkoop parkeren bij de stadsrand voorzien van natransport per (H)OV. Voorbeeld hiervan zijn de bestaande overstappunten bij de A4 (Zoeterwoude) en de A44 (Oegstgeest en Sassenheim). Gezien het hier al gratis parkeren is, met goede, snelle OV-verbindingen is dit vooral aantrekkelijk voor woon-werk verkeer.

•

P+R-plus: betaald parkeren op een goed bereikbare plek aan de rand van de binnenstad, met goede en aantrekkelijke looproutes, fiets- en busverbindingen de stad in. Dit concept is, zoals het nog mogelijk is om in de binnenstad te parkeren, aantrekkelijk voor een deel van de binnenstadbezoekers. Het heeft de sterke voorkeur om het betaald parkeren te combineren met een combiticket voor parkeren + natransport.

•

Centrumgarages: parkeren dicht bij de bestemming tegen het minst aantrekkelijk tarief. 9 Deze parkeervoorzieningen kunnen mogelijk op termijn vooral worden gebruikt door bezoekers met een gericht doel in de binnenstad (geen langparkeerders).

De verschillende mogelijkheden zijn weergegeven in onderstaande afbeelding.

9 In het kader van een autoluwe binnenstad van Leiden spelen de bestaande centrumgarages een belangrijke rol. Het opheffen van parkeercapaciteit op straat kan immers deels worden opgevangen in de bestaande parkeergarages. De centrumgarages vervullen echter een andere behoefte (parkeren dicht bij de bestemming tegen hoog tarief) dan P+Rplus locaties. Hetzelfde geldt voor particuliere parkeergarages in en rondom het centrum die mogelijk buiten kantoortijden gebruikt kunnen worden door bezoekers. In dit geval gaat het “Park + Walk” concept en niet voor P+Rplus.

P+R-plus Leiden / Proj.nr. MN001431 / vrijgegeven / Versie 2.0 / 24 september 2020

17

Figuur 3 Ruimtelijke positionering P+R-plus.

2.4.2.

Eisen gebruikers

Voor zowel woon-werkverkeer als binnenstadbezoekers is het van belang dat de extra moeite die zij moeten leveren voor het overstappen opweegt tegen de voordelen van een P+R-plus-overstappunt. Het niet of minder gemakkelijk (aanbod en parkeertarief) kunnen parkeren is een push-factor om gebruik te maken van een P+R-plusoverstappunten. Pullfactoren / behoeften zijn: (1) betrouwbaarheid, (2) bovenmatige voorzieningen, (3) comfort, (4) schoon en veilig, (5) betaalbaar. Elke groep heeft, naast de gedeelde voorwaarde ‘veiligheid en betrouwbaarheid’, andere wensen wat betreft snelheid en gemak, comfort, prijs, service en beleving. Dit is samengevat in onderstaande tabel. Tabel 3. De belangrijkste aspecten per doelgroep.

Veiligheid Betrouwbaarheid Snelheid Gemak Comfort Prijs Beleving Woon-werk ++ ++ ++ + 0 ++ 0Binnenstadbezoek ++ ++ + ++ + + +(+) P+R-plus is hoofdzakelijk interessant voor binnenstadbezoekers die niet bekend in Leiden zijn (gemak, beleving zijn hierbij de belangrijkste incentives). Hierbij geldt dat in de Mobiliteitsnota 2020-2030 wordt ingezet op duurzame mobiliteit: lopen, fietsen en openbaar vervoer. Dit moet een bijdrage leveren aan verbetering van de bereikbaarheid, leefbaarheid en gezondheid in Leiden. Hierdoor kan het aandeel auto onder ‘dagjesmensen’(zie tabel 2) en de parkeerbehoefte op termijn lager uitvallen. Voor woon-werkverkeer zijn vooral het tarief en directheid (snel de eindbestemming kunnen bereiken) essentieel voor gebruik van de voorziening door. Voor woonwerkverkeer is gratis parkeren op (bestaande) transferia bij de A4 en A44 -in combinatie met snelle HOV-verbindingen- mogelijk interessanter dan P+R-plus.

P+R-plus Leiden / Proj.nr. MN001431 / vrijgegeven / Versie 2.0 / 24 september 2020

18

Bovenstaande resulteert in de verwachting dat P+R-plus voor de doelgroep binnenstadbezoekers deels concurreert met centrumparkeergarages en dat voor de doelgroep werknemers (gratis) transferia concurreren met P+R-plus. 2.4.3.

Koppelkansen

De koppelkansen met een wijkmobiliteitspunt midden in de wijk zijn beperkt omdat een P+R-plus locatie midden in een woonwijk niet aantrekkelijk is voor werknemers en bezoekers van de binnenstad. Wij zien zeer beperkte koppelkansen tussen P+R-plus en stadsbevoorradingscentra vanwege i) het benodigd ruimtegebruik, ii) de in Leiden beschikbare ruimte (zie hoofdstuk 3) en iii) het verschillende karakter van de functies (verschillend ruimtevraag) zijn er volgens ons zeer beperkt koppelkansen tussen beide concepten in Leiden. De mogelijkheden voor stadsbevoorradingscentra worden separaat onderzocht, waarbij ook gekeken wordt naar regionale mogelijkheden.

P+R-plus Leiden / Proj.nr. MN001431 / vrijgegeven / Versie 2.0 / 24 september 2020

19

3

Potentie P+R-Plus

In dit hoofdstuk beschrijven we potentieel kansrijke locaties voor P+R-plus in Leiden. Hiervoor brengen we eerst de bestaande situatie en toekomstige ontwikkelingen van parkeren in beeld. Vervolgens beschrijven we toekomstige gebiedsontwikkelingen. Daarna gaan we in op de multimodale bereikbaarheid van een aantal kansrijke locaties. Daarna beoordelen we deze locaties met de criteria uit hoofdstuk 2. Dit levert een vergelijking van potentiële locaties op. Als laatste gaan we nog in op de rol van commerciële aanbieders. 3.1 Toekomstige ontwikkelingen parkeren

Belangrijk voor de ‘zoektocht’ naar potentiële P+R-plus overstappunten is het in beeld brengen van de omvang van de opgave. Daarom onderstaand een korte weergave van relevante ontwikkelingen binnen de gemeente. 1.

De autoluwe binnenstad: De gemeente Leiden heeft het beleid om de komende jaren de binnenstad autoluw te maken. Bij toekomstige infrastructurele projecten in de binnenstad moeten openbare parkeerplaatsen langs de straat ruimte maken voor andere zaken (voetpaden, fietspaden, groen etc.). Ook komt er een strikter beleid aan het vergunningparkeren. Hierbij kan het zijn dat toekomstige appartementen in de binnenstad van Leiden geen aanspraak meer kunnen maken op een parkeervergunning. De gemeente werkt scenario’s uit voor het opheffen van parkeerplaatsen op maaiveld, waarbij mede wordt gekeken naar de beschikbaarheid van alternatieven voor verschillende doelgroepen. Er is hierover nog geen besluit genomen.

2.

Toekomst parkeergarage Centrum Morspoort: De parkeergarage Centrum Morspoort is aangelegd als tijdelijke parkeervoorziening. De gemeente onderzoekt in het kader van de Gebiedsvisie wat er na 2022 gaat gebeuren met deze parkeergarage. Hierbij wordt gekeken naar verschillende mogelijkheden, waaronder verwijderen van de parkeervoorziening ten behoeve van ruimtelijke ontwikkelingen of omzetten naar bewonersgarage. Voor deze studie zijn we er van uitgegaan dat deze parkeermogelijkheid vervalt voor de doelgroep binnenstadbezoekers.

3.

Parkeerterrein Haagweg: Het huidige parkeerterrein Haagweg wordt op dit moment gebruikt door Stichting Stadsparkeerplan Leiden. Het parkeerterrein heeft een capaciteit van 450 parkeerplaatsen. Er wordt door de gemeente Leiden nagedacht over een ruimtelijke invulling van deze locatie na 2022. Stadsparkeerplan heeft naar aanleiding van de parkeervisie Leiden gemeld dat zij toekomst zien in een ‘grote parkeerhub aan de rand van de stad’. “In combinatie met een slimme mobiliteitsapp kan de stad autoluw worden” 10.

10

Zie https://sleutelstad.nl/2020/07/20/stadsparkeerplan-wil-grote-hub-en-mobiliteitsapp/

P+R-plus Leiden / Proj.nr. MN001431 / vrijgegeven / Versie 2.0 / 24 september 2020

20

3.2 Bestaande parkeervoorzieningen

De parkeercapaciteit in de binnenstad wordt als gevolg van de autoluw-ambities verminderd. Deze paragraaf richt zich op de vraag in hoeverre gebruik kan worden gemaakt van bestaande binnenstadgarages (zie figuur hieronder) en particuliere garages aan de rand van de binnenstad. Hiermee maken we de noodzaak voor P+Rplus inzichtelijk.

Figuur 4. Overzicht parkeergarages binnenstad Leiden (zie ook bijlage 1)

In onderstaande tabel is de totale beschikbare capaciteit van de parkeergarages in de binnenstad van Leiden weergegeven voor diverse maatgevende tijdstippen. Uitgangspunt voor de nadere uitwerking is de beschikbare capaciteit op een zaterdagmiddag (13:00) omdat dit het drukste moment is. 11 Tabel 4. Overzicht beschikbare capaciteit (2019, LM, GM, MP, HW en HS, bron: gemeente).

Tijdstip Do 09:30 Do 14:00 Do 19:00 Do 23:00 Za 13:00

Capaciteit 2093 2093 2093 2093 2093

Bezetting (abs.) 860 974 823 617 1630

Bezetting (rel.) 41 % 47 % 39 % 29 % 78 %

Vrije plaatsen 1233 1119 1270 1476 463

Er zijn in Leiden Noord twee parkeergarages met structurele overcapaciteit (Soestdijkstraat en Ringkade). Beide voorzieningen zijn hoofdzakelijk bedoeld voor het nabij gelegen winkelcentrum. Ondanks de overcapaciteit zijn deze twee garages niet mee-genomen in de potentiële capaciteit van de P+R-plus-overstappunten. De twee parkeergarages voldoen namelijk niet aan de eisen van een P+R-plus-voorziening voor wat betreft parkeerverwijzing, bovenmatige voorzieningen en hoogfrequent openbaar vervoer richting de binnenstad buiten de spits (elke 12-20 minuten). Deze twee parkeervoorzieningen zijn mogelijk wel interessant voor woon-werkverkeer dat op termijn niet meer in de binnenstad kan parkeren. 11

P+R-plus Leiden / Proj.nr. MN001431 / vrijgegeven / Versie 2.0 / 24 september 2020

21

Uit bovenstaande tabel blijkt dat er -uitgaande van de gemiddelde bezetting in 2019nog ruim 1.110 parkeerplaatsen in de parkeergarages beschikbaar zijn op een werkdag en 460 parkeerplaatsen op de zaterdag. Hierbij merken we op dat in bovenstaand overzicht de parkeergarage Garenmarkt niet opgenomen. Deze garage is in februari 2020 geopend en heeft een capaciteit van 425 auto’s. Mede vanwege de corona-maatregelen is er nog geen betrouwbaar beeld van het gebruik en de huidige restcapaciteit van deze garage. Er is geen rekening gehouden met toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen en een eventuele ruimteclaim vanuit Autoluw. Als we indicatief uitgaan van 1.000 parkeerplaatsen die op termijn in de openbare ruimte worden opgeheven vanuit het Programma Autoluw en de bovenstaande overcapaciteit in de centrumgarages, dan resteert een theoretische opgave van 540 op afstand te realiseren parkeerplaatsen (=1000-460). Want automobilisten die nu in de openbare ruimte parkeren (met name bewoners) verplaatsen (deels) naar de parkeergarages. Binnenstadbezoekers parkeren vooral in de bestaande parkeergarages en beperkt op parkeerplaatsen in de openbare ruimte. De vermindering van de parkeercapaciteit treft daarmee vooral bewoners. P&R-plus is hiervoor geen alternatief.

Daarnaast wordt in de nieuwe mobiliteitsvisie voor onder andere forensen en binnenstadbezoekers ingezet op ‘modal shift’ (verandering van vervoerskeuze) ten gunste van lopen, fietsen en openbaar vervoer. Een vermindering van het totaal aantal parkeerplaatsen in Leiden (niet alleen centrum) draagt hier positief aan bij. Hiermee zou volstaan kunnen worden met minder parkeercapaciteit. Nader onderzoek onder gebruikers van de binnenstad, in nauwe samenhang met Autoluw en onderzoek naar het gebruik van de Garenmarkt is nodig om de exacte behoefte aan P+R-plus-voorzieningen te kunnen bepalen. 3.2.1.

(semi)private garages

Rondom het centrum zijn meerdere (semi) private parkeergarages die nu voorbehouden zijn aan één doelgroep (werknemers), maar mogelijk in het weekend ook gebruikt kunnen worden door bijvoorbeeld winkelend publiek. Benutting van deze parkeercapaciteit maakt het (deels) overbodig om extra parkeercapaciteit te realiseren. Hier liggen nadrukkelijk kansen voor optimaal (lees: meervoudig) ruimtegebruik, maar tegelijkertijd zijn er ook belangrijke kanttekeningen (onderzoeksvraag 2b): •

Parkeervoorzieningen bij kantoren zijn alleen interessant voor bezoeker van de binnenstad als deze goed zijn te vinden (dus opgenomen in het parkeerroute informatie systeem (PRIS), toegankelijk zijn (niet via kantoordeel) en het parkeertarief niet hoger dan het tarief in de openbare parkeergarages is.

•

Bedrijven als ParkBee 12 hebben technologie ontwikkeld waarmee (semi)private parkeergarages gemakkelijk kunnen worden ontsloten voor consumenten. De gemeente heeft in deze B2B-constructie geen rol en geen controle over de beschikbaarheid van de parkeervoorziening. Deze variant achten wij daarom niet toekomstbestendig genoeg, zonder duidelijke afspraken met de gemeente, om als basis te gebruiken voor beleidsvorming en lange termijn oplossingen.

12 Zie https://parkbee.com/nl/

P+R-plus Leiden / Proj.nr. MN001431 / vrijgegeven / Versie 2.0 / 24 september 2020

22

•

Vanuit de duurzaamheidsambitie van de gemeente Leiden is verminderen van het aantal autobewegingen in de binnenstad gewenst. Het optimaal gebruik (dubbelgebruik) van private parkeergarages in (en rondom) de binnenstad lijkt hier haaks op te staan. Parkeren op een andere locatie in / rondom de binnenstad resulteert immers niet of beperkt tot minder autoverkeer in de binnenstad.

•

Het gebruik van private parkeergarages sluit niet aan op de eisen en wensen van een P+R-plus locatie. De gewenste voorzieningen bieden geen meerwaarde voor werknemers en bezoekers van de binnenstad. Het gebruik van private parkeergarages valt eerder onder P+W (parkeren dicht bij de bestemming), omdat deze private parkeerplaatsen vrijwel altijd op loopafstand van de binnenstad zich bevinden.

Omdat de beschikbare ruimte schaars is, is het ‘meervoudig gebruik’ van deze garages zeker het nader verkennen waard. Dit valt echter buiten de scope van dit onderzoek. 3.2.2.

Bestaande overstappunten

In Leiden is er reeds een dienstverlener die een meerwaarde biedt aan parkeerders (locatie Haagweg). Stadsparkeerplan 13 is sinds 1995 actief en levert een parkeer- en shuttlebusdienst aan bezoekers van de binnenstad. Parkeerders kunnen vooraf een parkeerplaats reserveren (niet verplicht), waarna zij gegarandeerd zijn van een parkeerplaats. De shuttlebus is snel (wachttijd en reistijd zijn beide ≤ 5 min.) in de binnenstad van Leiden en zet de shuttlebus de gebruiker op iedere gewenste locatie af. Ook op de terugreis zijn vergelijkbare wacht- en reistijden. Door de snelle dienstverlening zit de gebruiker (incl. zijn/haar medereizigers) alleen in de shuttlebus. Dit verhoogt het comfort en de beleving van het gebruik van deze dienst. Daarnaast biedt Stadsparkeerplan ook de mogelijkheid voor het huren van een (elektrische) deelfiets voor het natransport. Het klantenbestand van Stadsparkeerplan bestaat hoofdzakelijk uit bezoekers (forenzen, zakelijk verkeer, binnenstadbezoekers) uit het hele land. Er zijn hiernaast twee transferia rondom het stedelijk gebied van Leiden. Beide transferia liggen buiten de gemeentegrens van Leiden. •

In Zoeterwoude bevindt zich een recreatief transferium / P+R. De insteek is dat bezoekers hier parkeren en al lopend of fietsend het Groene Hart in trekken. Het wordt ook gebruikt als carpoolplein. Dit overstappunt is gelegen langs de N206 nabij afslag 7 Zoeterwoude-Dorp van de A4. Er kan gratis worden geparkeerd. Bus 400 brengt reizigers in 13 minuten naar station Leiden Centraal. Het overstappunt wordt slecht aangegeven, er is geen verwijzing op de A4 of de afslag. Pas als men op de N206 richting Zoeterwoude rijdt (dus niet richting Leiden!) wordt verwezen naar het overstappunt. Vooral incidentele bezoekers van Leiden zullen zich daarom niet bewust zijn van de mogelijkheid. Wellicht dat incidentele bezoekers denken dat het parkeerterrein bedoelt is als parkeerterrein voor de La Place en niet als transferium P+R.

•

Op 2 juni 1999 werd Transferium 't Schouw A44 geopend. Het transferium lag ter hoogte van de kruising van de provinciale weg N206 en de A44 bij afslag Leiden (afrit 8). De doelgroep was woon-werkverkeer uit de regio Amsterdam en de

13 https://parkingleiden.com/

P+R-plus Leiden / Proj.nr. MN001431 / vrijgegeven / Versie 2.0 / 24 september 2020

23

Bollenstreek met een bestemming in Den Haag en de binnenstad van Leiden. Het transferium is eind 2018 opgeheven in verband met de aanleg van de RijnlandRoute. Het transferium is vervangen door een -aanzienlijk kleinerparkeerterrein naast de nieuwe McDonald's-vestiging langs de Oude Rijn in Oegstgeest (40 parkeerplaatsen). Met de bus (R-NET) is het 8 minuten reizen naar Leiden Centraal. Het transferium / P+R staat met bebording aangegeven op de afritten van de A44 (maar niet goed zichtbaar). Verder weg zijn er transferia bij station Sassenheim (langs A44 – 6 minuten met de trein naar Leiden Centraal) en station Voorschoten (7 minuten met de trein naar Leiden Centraal). Beide bestaande overstappunten zijn vanwege de directe treinverbinding goede alternatieven voor parkeren aan de rand van Leiden. Het stimuleren van deze locaties valt echter buiten de scope van dit onderzoek. Dit geldt ook voor het volledig maken van een verplaatsing met het openbaar vervoer in plaats van grotendeels met de auto en overstappen in of aan de rand van Leiden. 3.3 Knoopwaarde ruimtelijke ontwikkelingen

De gemeente Leiden heeft een compact grondgebied en het stedelijk gebied gaat naadloos over in de buurgemeenten. Ontwikkelingsopgaves dienen vooral plaats te vinden op bestaande locaties. Dit geldt ook voor de realisatie van stadshubs (stadsbevoorrading en P+R-plus). We hebben door middel van interviews voor P+R-plus relevante gebiedsontwikkelingen geïdentificeerd. Deze inventarisatie heeft een beperkt aantal potentieel kansrijke ontwikkelingslocaties opgeleverd. Bij een aantal van deze ontwikkelingen is reeds nagedacht over de mogelijkheden van ‘parkeren op afstand’. In onderstaande paragrafen beschrijven we de (on)mogelijkheden van deze locaties.

Figuur 5. Overzicht potentiële P+R-plus overstappunten (zie ook bijlage 2). P+R-plus Leiden / Proj.nr. MN001431 / vrijgegeven / Versie 2.0 / 24 september 2020

24

3.3.1.

Bio Science Park

De ruimtelijke plannen voor het bedrijvenpark BSP voorziet in de realisatie van drie parkeergarages aan de westzijde van Leiden. •

Parkeergarage Mendelweg: Het voornemen van de gemeente is om in 2022 is het de parkeergarage Mendelweg te openen. Deze parkeergarage heeft een gedeelde functie met het bezoekersparkeren voor Naturalis. Vanwege de ligging (nabij de A44 en binnenstad) wordt bij het ontwerp van de parkeergarage nagedacht over de mogelijkheid om extra parkeerplaatsen ten behoeve van binnenstadbezoekers te realiseren (indicatie 200pp), alsmede ruimte voor aanvullende voorzieningen om de parkeergarage in te richten als P+R-plus locatie. Gezien de locatie van deze toekomstige parkeergarage adviseren wij om in te zetten op de (deel)fiets en lopen als natransport. De uitstraling, aanwezige voorzieningen en het comfort spreekt ook bezoekers van Naturalis aan. Eventuele wachtgelegenheden en horecavoorzieningen kunnen mogelijk door Naturalis worden beheerd. Andere voorzieningen (bijv. een pakket afhaalpunt) liggen i.v.m. het dubbelgebruik door Naturalis op deze locatie niet voor de hand.

•

Parkeergarage Ehrenfestweg: Deze parkeergarage krijgt hoofdzakelijk een functie voor werknemers van het Bio Science Park. Deze locatie biedt ruimte voor een toekomstige uitbreiding van de garage. Gezien de directe ligging aan de A44 is het ook geschikt als P+R-plus overstappunt voor bezoekers van de binnenstad. Voor deze locatie geldt dat moet worden ingezet op een bovenmatige aanwezigheid van deelmobiliteitsconcepten. Dit doordat wordt verwacht dat deze parkeergarage ook gebruikt gaat worden door werknemers van het Bio Science Park. Een deelfiets of deelauto sluiten hierbij ideaal aan op het veranderende mobiliteitsbeleid van bedrijven. Ook bezoekers van de binnenstad (zowel dagjesmensen als zakelijk verkeer) kan gebruik maken van de deelfiets. Ook wordt geadviseerd om de mogelijkheid te onderzoeken voor de inzet van een shuttlebus (eventueel in samenwerking met Stadsparkeerplan) voor het natransport van deze locatie naar de binnenstad. Op de Einsteinweg (221, 250) en de Plesmanlaan (R-NET 30, 31, 38) stoppen welleswaar meerdere bussen, maar deze hebben alle als eindbestemming het NS-station. Er is geen rechtstreekse busverbinding met het centrum, terwijl dit voor een P+R-plus voorziening wel gewenst is.