210108 Bijlage 7 BEA deel 2

BOMEN EFFECTANALYSE Boshof, Gasthuiswijk Leiden

BOMEN EFFECTANALYSE Boshof, Gasthuiswijk Leiden

Status rapport Definitief 19 april 2021

Projectnummer 20212299

Opgesteld voor Contactpersoon: M. Reefman Organisatie: Greenpoint Advies Adres: Plantsoen 57i 6701 AS Wageningen

Gezien door Naam: T. Faber Functie: Adviseur bomen, natuur & groene leefomgeving, European Tree Technician

Opgesteld door Naam: J. Eichholtz Functie: Adviseur bomen, natuur & groene leefomgeving, European Tree Technician Van Helvoirt Groenprojecten bv Oisterwijksebaan 8A 5056 RD Berkel-Enschot Postbus 145 5056 ZJ Berkel-Enschot 013-5408200 06-52396036 www.vanhelvoirtgroenprojecten.nl

© 2021 Van Helvoirt Groenprojecten bv.

INHOUD 1.

INLEIDING

1

1.1 1.2

Aanleiding en doel Uitvoering

1 1

2.

PROJECTGEGEVENS

2

2.1 2.2 2.3

Locatie Planfase Verwachte werkzaamheden

2 2 3

3.

HUIDIGE SITUATIE

4

3.1 3.2 3.3 3.4

Boomstatus Boomgegevens Visuele inspectie BEA-onderzoek

4 4 5 6

4.

EFFECTENANALYSE

8

4.1 4.2 4.3

Effect op wortelgestel Effect op stam en kroon Effect op groeiplaats

8 8 8

5. CONCLUSIE EN ADVIES BIJLAGEN

9 11

1. INLEIDING 1.1 AANLEIDING EN DOEL In opdracht van Greenpoint Advies heeft Van Helvoirt Groenprojecten een Bomen Effect Analyse (BEA) uitgevoerd. De BEA is gericht op 6 Italiaanse populieren (Populus nigra ‘Italica’) in de straat Boshof in de Gasthuiswijk te Leiden. Deze BEA is een uitbreiding op de eerder opgestelde BEA in deze wijk (Van Helvoirt 2021, BEA Gasthuiswijk fase 2, kenmerk 20212106). Aanleiding voor het onderzoek is dat gemeente Leiden voornemens is de huidige riolering in de straat Boshof te vervangen door een gescheiden stelsel, en het maaiveld opnieuw wil inrichten. Gemeente Leiden wil weten wat de invloed van het project op de betreffende bomen is en heeft Van Helvoirt Groenprojecten gevraagd dit middels een BEA inzichtelijk te maken. De BEA is een gestandaardiseerde methode die de invloed van ruimtelijke ingrepen op bomen binnen de invloedsfeer in beeld brengt. De volgende vragen staan in de BEA centraal: • • •

Wat is de huidige kwaliteit van de bomen? Welke effecten hebben de werkzaamheden op de bomen? Welke maatregelen en eventuele projectaanpassingen zijn nodig om de bomen duurzaam te kunnen behouden (minimaal 15 jaar in de huidige verschijningsvorm)?

1.2 UITVOERING Het veldwerk voor dit onderzoek is uitgevoerd op vrijdag 2 april 2021 door J. Eichholtz, boomtechnisch adviseur. Dit rapport bevat een uitwerking van de resultaten.

Pagina 1 van 10

2. PROJECTGEGEVENS 2.1 LOCATIE De projectlocatie (afbeelding 1) wordt gevormd door: • •

Willem Klooslaan, de doorgaande weg aan de noordzijde van de onderzoeksbomen; Boshof, de straat met de 6 onderzoeksbomen.

Afbeelding 1: projectlocatie met bomen (in groen).

2.2 PLANFASE Het project bevindt zich in de voorbereidingsfase. Voor het onderzoek is gebruikgemaakt van de volgende tekeningen die door de opdrachtgever zijn verstrekt: •

•

Tekening: Wurck architectuur stedenbouw landschap. Leiden Gasthuiswijk, Overzichtstekening Fase 2 incl bomen BEA. Projectnummer: nvt, schaal nvt, datum: nvt (Bijlage 1) Digitale kaart: Gemeente Leiden. Groene Kaart Leiden. Geraadpleegd op 9 april 2021, op https://groenekaart.leiden.nl

Pagina 2 van 10

2.3 VERWACHTE WERKZAAMHEDEN In deze BEA worden de volgende werkzaamheden getoetst: •

•

Ontgraving van open sleuf ten behoeve van verwijderen oude riolering en aanleg nieuw gescheiden rioleringsstelsel. Uitgegaan wordt van een ontgraving met behulp van een sleufbekisting. Door te werken met een sleufbekisting wordt de werksleuf zo smal als mogelijk gehouden. De sleufbekisting zal ongeveer 80 centimeter vanuit het hart van het riool aangebracht worden. De diepte van het huidige en nieuwe riool is niet aangegeven. Aanbrengen parkeervoorzieningen in de groenstrook van de 6 onderzoeksbomen.

Pagina 3 van 10

3. HUIDIGE SITUATIE Een overzicht van de onderzoeksbomen is opgenomen in bijlage 2.

3.1 BOOMSTATUS Met behulp van de Groene Kaart beschermt gemeente Leiden verschillende aangewezen houtopstanden. De houtopstanden bestaan uit solitaire bomen, boomstructuren en boomgebieden. In de Gasthuiswijk zijn enkele solitaire bomen als beschermd aangewezen. Zo ook de 6 onderzoeksbomen (afbeelding 2). Dit houdt in dat de bomen niet zonder toestemming van het bevoegd gezag mogen worden gekapt.

Afbeelding 2: de 6 onderzoeksbomen zijn aangewezen als waardevolle bomen

Geen van de bomen is opgenomen in het Landelijk Register van Monumentale Bomen van de Bomenstichting1.

3.2 BOOMGEGEVENS Een overzicht van de boomgegevens is opgenomen in bijlage 3. De 6 onderzoeksbomen betreffen Italiaanse populieren (Populus nigra ‘Italica’) welke in een groenstrook staan tussen de Boshof en de Willem Klooslaan. De bomen vormen een natuurlijke afscheiding tussen de doorgaande weg en de kleinere toegangswegen in de hofjes.

1

Bron: Bomenstichting. (z.d.). Portaal monumentale bomen. Geraadpleegd op 19 april 2021, van https://www.bomen.meetnetportaal.nl/source/index.php

Pagina 4 van 10

3.3 VISUELE INSPECTIE Een overzicht van de inspectiegegevens is opgenomen in bijlage 3. Door middel van een visuele inspectie zijn de verschillende delen van de boom vanaf de grond beoordeeld om een indruk te krijgen van de boomkwaliteit2 (combinatie van conditie3 en structuur4) op het moment van opname. Voor een goede beoordeling van de boomkwaliteit zijn ook de onderhoudstoestand5 en levensverwachting6 geschat, uitgaande van ongewijzigde ondergrondse groeiomstandigheden. De belangrijkste bevindingen zijn: •

•

•

•

De onderzoeksbomen vertonen een voor de soort normale twijggroei, knopbezetting en vertakkingspatroon. Dit duidt op een goede conditie. Alleen voor boomnummer 1364 geldt een redelijke conditie. De kwaliteit van de bomen is matig. Bij deze bomen zijn er (toekomstige) gebreken aangetroffen zoals ingerotte snoeiwonden (afbeelding 3) en lichte klankafwijkingen in de plankwortels. De levensverwachting van de onderzoeksbomen is redelijk. Dit houdt in dat zij onder de huidige omstandigheden nog 10 tot 15 jaar in hun huidige verschijningsvorm kunnen doorgroeien. De bomen veroorzaken in de rijbaan van Boshof ernstige wortelopdruk. De straatklinkers worden tot meer dan 3 centimeter opgedrukt (afbeelding 4).

2

Boomkwaliteit zegt iets over de boomtechnische staat en wordt bepaald door conditie en structuur van de boom. De volgende kwaliteitsklassen worden onderscheiden: goed, redelijk, matig en slecht. 3 De conditie is de toestand van een boom op het moment van opname. Hierbij wordt o.a. gelet op blad- of knopbezetting, bladverkleuring, vertakkingpatroon, groei t.o.v. normaal, symptomen die wijzen op aantastingen. De volgende klassen worden onderscheiden: goed, redelijk, matig en slecht. 4 Bij structuur gaat het om stabiliteit en breukvastheid. Stabiliteit heeft betrekking op het omvallen van de boom en breukvastheid heeft betrekking op afbreken van de stam en het af- of uitbreken van takken. Voor de beoordeling wordt gebruikgemaakt van de Visual Tree Assessment (VTA) en Integrierte Baum Analyse (IBA). Met deze methodes kan op grond van zichtbare kenmerken gebreken of signalen die duiden op verborgen gebreken beoordeeld worden. 5 Bij de beoordeling van de onderhoudstoestand wordt gekeken naar de benodigde snoeimaatregelen om tot een aanvaard boombeeld te komen. Hierbij wordt met name gelet op de aanwezigheid van afgestorven takken of mogelijk (toekomstige) ‘probleemtakken’ zoals plakoksels of takken die binnen het rijprofiel hangen. De volgende klassen worden onderscheiden: aanvaard, regulier, achterstallig of verwaarloosd. 6 De levensverwachting wordt geschat a.d.h.v.

boomsoort, leeftijd, conditie en eventueel aanwezige aantastingen. Ook de boven- en ondergrondse groeiruimte zijn factoren die in de beoordeling van de levensverwachting worden meegenomen. De volgende klassen worden onderscheiden: < 5 jaar, 5 – 10 jaar, 10 – 15 jaar en > 15 jaar.

Pagina 5 van 10

Afbeelding 3: de onderzoeksbomen hebben alle 6 te maken met ingerotte snoeiwonden. In de toekomst kunnen deze voor problemen zorgen

Afbeelding 4: ernstige wortelopdruk tot meer dan 3 centimeter bij boom 1094

Pagina 6 van 10

3.4 BEA-ONDERZOEK Tijdens het BEA-onderzoek zijn op mogelijke knelpunten de ondergrondse groeiruimte en de beworteling van de bomen in kaart gebracht. Op deze manier worden de effecten van de werkzaamheden op de bomen ingeschat. Er zijn twee profielkuilen gegraven en er is een grondboring vanuit de eerdere BEA gebruikt, om een indruk van de bodemopbouw en wortelspreiding te krijgen. In bijlage 2 is een overzicht gegeven van de locaties binnen het projectgebied waar het onderzoek is uitgevoerd. De bevindingen zijn opgenomen in bijlage 4. Uit de profielkuilen, op 1,9 meter uit het hart van de onderzoeksbomen in de rijbaan, blijkt dat de bomen direct onder de klinkerverharding wortelen met dikkere (stabiliteits)wortels en op een diepte vanaf 75 centimeter onder maaiveld met fijnere wortels. De wortelloze tussenliggende laag bestaat uit humusarm matig fijn bruin zand. Vanaf 70 à 75 centimeter onder maaiveld wordt matig humeus, zeer fijn donkergrijs zand met klei aangetroffen. Grondwater is er tijdens het veldwerk van de eerdere BEA op vrijdag 15 januari en woensdag 20 januari op circa 90 centimeter onder maaiveld aangetroffen. Vochtnalevering vanuit het grondwater is het gehele jaar mogelijk; de bomen staan daarom op een grondwaterprofiel7.

Afbeelding 3: dikke oppervlakkige wortel boom 806

7

Afbeelding 4: dikke oppervlakkige wortel boom 1254

Grondwaterprofiel: profiel waarbij gedurende het hele jaar voldoende capillaire

vochtnalevering vanuit het grondwater naar de boomwortels mogelijk is.

.

Pagina 7 van 10

4. EFFECTENANALYSE De werkzaamheden vinden plaats binnen de kwetsbare boomzone (kroonprojectie + 1,5 meter).

4.1 EFFECT OP WORTELGESTEL Het gescheiden riool komt op circa 1,9 meter uit het hart van de onderzoeksbomen te liggen. Dit houdt in dat het middelpunt van de buitenste buis op deze afstand komt te liggen. Door gebruik te maken van een sleufbekisting wordt de graafafstand tot het hart van de onderzoeksbomen circa 1,10 meter. De beworteling ter plaatse vindt plaats binnen de minimale graafafstand. Naast het ruime verwachte percentage wortelverlies van 30 tot 40% kan de stabiliteit van deze bomen in gevaar komen en vallen deze bomen terug in conditie en toekomstverwachting. De verwachting is dat de bomen zich hiervan niet zullen herstellen. Het alleen realiseren van parkeerplaatsen volgens het voorlopig ontwerp is niet mogelijk zonder de bomen te verwijderen. De bomen staan met de stamvoet tegen de rijbaan aan, waardoor er geen ruimte vrij is voor het aanleggen van parkeerplaatsen in deze groenstrook. Onderzoek naar wortelverlies is hierbij dan ook niet zinvol.

4.2 EFFECT OP STAM EN KROON De werkzaamheden vinden grotendeels plaats binnen de kroonprojectie. Hierdoor kan schade ontstaan aan de stam. Onder de boomkronen is naar verwachting voldoende vrij ruimte, waardoor de kans op schade aan de boomkroon klein is.

4.3 EFFECT OP GROEIPLAATS Wanneer materiaal of materieel wordt opgeslagen binnen groenstrook of binnen de kroonprojecties van de onderzoeksbomen kan de bodem onnodig verdicht raken. Dit heeft negatieve gevolgen voor de conditie en levensverwachting.

Pagina 8 van 10

5. CONCLUSIE EN ADVIES 5.1 CONCLUSIE Voor dit onderzoek zijn 6 bomen opgenomen. De bomen zijn volgens de Groene Kaart van de gemeente Leiden aangewezen als waardevolle bomen. De conditie van de onderzoeksbomen is goed op boom 1364 na welke een redelijke conditie heeft. De onderzoeksbomen hebben een levensverwachting van 10 tot 15 jaar. De bomen zullen naar aanleiding van de voorgenomen werkzaamheden 30 tot 40% wortelverlies ondervinden. Dit percentage wortelverlies zorgt voor structurele conditievermindering en een verlaagde levensverwachting. Daarnaast vindt het wortelverlies binnen de minimale graafafstand plaats waardoor het verlies aan stabiliteitswortels een verhoogd risico geeft op windworp. Aanpassingen in het werk zijn noodzakelijk om deze bomen duurzaam in stand te houden. Het realiseren van een parkeerstrook zoals is ingetekend in het voorlopig ontwerp is met behoud van de bomen niet mogelijk. Aanpassingen in het ontwerp zijn noodzakelijk om deze bomen duurzaam in stand te houden.

5.2 AANBEVELINGEN De beworteling van de bomen maakt het onmogelijk om zonder ernstig wortelverlies de werkzaamheden te realiseren. Onderzocht dient te worden of het huidige (gemengde) rioleringsstelsel niet gerelined kan worden. Door het riool te relinen voorkom je graafwerkzaamheden die wortelschade veroorzaken. Echter is het wel aan te bevelen groeiplaats verbetering onder de rijbaan aan te leggen in de vorm van bomengranulaat. Dit zorgt ervoor dat de bomen nieuwe wortels in lager gelegen zones gaan maken waardoor nieuwe wortelopdruk in de verharding zoveel als mogelijk wordt voorkomen. Bij het herstraten van de rijbaan dient de gehele rijbaan verhoogd aangelegd te worden. Dit zodat de nieuwe rijbaan niet meer tegen de bovenzijde van de wortels aandrukt. Houdt hiermee rekening dat een dergelijke verhoging minimaal 10 centimeter bedraagt. Mocht relinen geen optie zijn, dan zullen de 6 onderzoeksbomen vervangen dienen te worden door nieuwe bomen. Verplanten van de bomen is niet mogelijk vanwege de soort in combinatie met de grootte en dat zij oppervlakkig en wijdverspreid wortelen. Het maken van een verplantkluit is hierdoor onmogelijk.

Pagina 9 van 10

. Algemene voorwaarden Bij behoud van de onderzoeksbomen geldt dat er gewerkt wordt met een open sleuf, waarbij dikke wortels (> ø5 cm) gespaard dienen te worden. Onder de kroonprojecties van de bomen dient ten alle tijden handmatig te worden voorgestoken. Bij werkzaamheden binnen de kroonprojecties van de onderzoeksbomen dient een bomenwacht8 aanwezig te zijn. In de open sleuven zullen wortels aanwezig zijn. Door de sleuven dezelfde dag dicht te gooien wordt voorkomen dat de wortels onnodig uitdrogen. Bij uitvoering met zonnig weer boven de 18 graden dienen de wortels in de open sleuf tijdelijk afgedekt te worden met natte lappen jute om zo uitdroging te voorkomen. Onverharde delen van de groeiplaats dienen afgezet te worden met fysieke afscherming. De bomen kunnen bijvoorbeeld worden afgeschermd worden door middel van bouwhekken te plaatsen langs het tracé. Hiermee moet worden voorkomen dat materiaal en materieel wordt opgeslagen op de onverharde groeiplaats. Om de stam en stamvoet te beschermen van bomen, waar geen fysieke afscherming door middel van bouwhekken mogelijk is, wordt aanbevolen om voor aanvang van de werkzaamheden stamommanteling op de bomen aan te brengen. Deze bestaat uit een ring van verticaal geplaatste planken rondom de stam en stamvoet. Om de stam is over de takvrije lengte (bemantelde) drainbuis gewikkeld om directe schade te voorkomen.

Voor de werkzaamheden binnen de kroonprojectie wordt aanbevolen om met klein materieel te werken (< 1000 kg) of met een midikraan op rupsbanden. Hiermee wordt structuurbederf en verdichting van de bodem beperkt.

8 De bomenwacht houdt toezicht over en begeleid de werkzaamheden rondom de bomen,

zodat schade zoveel mogelijk wordt voorkomen. De bomenwacht is het aanspreekpunt op de werkplek en adviseert bij mutaties in de werkzaamheden die gevolgen kunnen hebben voor de bomen. Verder houdt de bomenwacht de ontwikkeling van de bomen in het oog en adviseert hij over eventuele aanvullende maatregelen. De bomenwacht is in het bezit van ETT-certificaat (European Tree Technician).

Pagina 10 van 10

BIJLAGEN

BIJLAGE 1: PROJECT-/WERKTEKENINGEN

Rioolputten

Uitsnede tekening. Rioolputten zijn zichtbaar, echter de rioolleidingen worden niet weergegeven in de laatste versie van de verkregen tekening

Profielkuil 2

Profielkuil 1

Legenda Onderzoeksbomen Goed Redelijk Overige bomen

KLIC melding Laagspanning Datatransport Gas (lage druk) Riool (vrij verval) Water

Advies STATUS

Definitief PROJECTOMSCHRIJVING

Bomen Effect Analyse Boshof, Gasthuiswijk Leiden Greenpoint Advies PROJECTNUMMER

CONTACTPERSOON

20212299

Dhr. M. Reefman

ONTWERPER

CONTACTPERSOON

SCHAAL

Jorian Eichholtz

Tom Faber

1 : 300

TEK. NO.

DATUM

VERSIE

FORMAAT

BLAD NO.

19-4-2021

01

A2

1 van 1

A Oisterwijksebaan 8A 5056 RD Berkel-Enschot Postbus 145 5056 ZJ Berkel-Enschot T 013-5408200 F 013-5408201 E info@vanhelvoirtgroenprojecten.nl

OPDRACHTGEVER

BIJLAGE 3: OVERZICHT BOOM-/INSPECTIEGEGEVENS Boom- Boomsoort nr. (latijn)

Boomsoort Standplaats (Nederlands)

Stam- Boom- KroonOnderhoudsomtrek hoogte diameter Conditie Zorgplicht toestand (cm) (m) (m)

LevensBoomveiligheid verwachting Kwaliteit VTA (jr)

435

Populus nigra Italica

Italiaanse populier

Beplanting

320

> 24

6-8

Goed

Achterstallig

Onderhoudssnoei

Risicoboom

10 - 15

Matig

806

Populus nigra Italica

Italiaanse populier

Beplanting

375

> 24

6-8

Goed

Achterstallig

Onderhoudssnoei

Risicoboom

10 - 15

Matig

1094

Populus nigra Italica

Italiaanse populier

Beplanting

375

> 24

6-8

Goed

Achterstallig

Onderhoudssnoei

Risicoboom

10 - 15

Matig

1254

Populus nigra Italica

Italiaanse populier

Beplanting

375

> 24

6-8

Goed

Achterstallig

Onderhoudssnoei

Risicoboom

10 - 15

Matig

1364

Populus nigra Italica

Italiaanse populier

Beplanting

277

> 24

6-8

Redelijk

Achterstallig

Onderhoudssnoei

Risicoboom

10 - 15

Matig

Populus 1722 nigra Italica

Italiaanse populier

Beplanting

375

> 24

6-8

Goed

Achterstallig

Onderhoudssnoei

Risicoboom

10 - 15

Matig

Opmerkingen Afgestorven takken; Ingerotte snoeiwonden; Ernstige wortelopdruk (> 3 cm) Afgestorven takken; Ingerotte snoeiwonden; Ernstige wortelopdruk (> 3 cm) Afgestorven takken; Ingerotte snoeiwonden; Ernstige wortelopdruk (> 3 cm) Afgestorven takken; Ingerotte snoeiwonden; Ernstige wortelopdruk (> 3 cm) Afgestorven takken; Ingerotte snoeiwonden; Ernstige wortelopdruk (> 3 cm) Afgestorven takken; Ingerotte snoeiwonden; Ernstige wortelopdruk (> 3 cm)

Verplantbaar

Nee

Nee

Nee

Nee

Nee

Nee

BIJLAGE 4: RESULTATEN BEA-ONDERZOEK Profielkuil 1 In rijbaan, op ca. 1,9 meter uit hart stam boom 806. Diepte (cm -mv)

Beschrijving

Bevindingen

0-8

Klinkerverharding

Ernstige opdruk

8-25

Straatzand

Extensief beworteld met dikkere wortels Ø > 10 cm

25-75

Humusarm, matig grof bruin zand

Geen beworteling aangetroffen

75-90

Matig humeus, uiterst fijn

Matig intensief beworteld met

donkergrijs zand en klei

opnamewortels

Afbeelding 7: profielkuil 1 t.o.v. boom 806.

Afbeelding 5: overzicht profielkuil 1.

Afbeelding 9: beworteling profielkuil 1.

Profielkuil 2 In rijbaan, op ca. 1,9 meter uit hart stam boom 1254. Diepte (cm -mv)

Beschrijving

Bevindingen

0-8

Klinkerverharding

Ernstige opdruk

8-25

Straatzand

Extensief beworteld met dikkere wortels Ø > 10 cm

25-70

Humusarm, matig grof bruin zand

Matig intensief beworteld met opname wortels en 1 dikkere wortel (Ø > 10 cm)

70-90

Matig humeus, uiterst fijn

Geen beworteling aangetroffen

donkergrijs zand en klei

Afbeelding 10: profielkuil 2 t.o.v. boom 1254.

Afbeelding 6: overzicht profielkuil 2.

Afbeelding 7: beworteling profielkuil 2.