210102 Bijlage 4 Adviesrapport bureau Goudappel
Tekst van het document
Leidse Ring Noord Snelheid en gebruik van tracé Oude Spoorbaan
Opdrachtgever
Gemeenten Leiden en Leiderdorp
Titel rapport
Leidse Ring Noord
Kenmerk
009462.20210825.R1.02
Datum publicatie
10 september 2021
Projectteam Goudappel
Rico Andriesse, Joran van Kessel, Sander van der Drift
Projectteam opdrachtgever
Jan Smit, Joost Klimbie, Rik Verhoeven
Status
Definitief © Copyright Goudappel BV
Inhoudsopgave 1. Inleiding
1
1.1
Aanleiding
1
1.2
Werkwijze
2
1.3
Uitvoering onderzoek
4
2. Inventarisatie beschikbare informatie
5
2.1
Snelheid
5
2.2
Intensiteiten en ontwerp
6
3. Analyses routekeuze, snelheid en reistijden 8 3.1
Routekeuzes
8
3.2
Reistijden Zijlbrug - A4/N11
10
3.3
Reistijden naar bestemmingen Leiderdorp
12
3.4
Snelheid referentiewegen
14
3.5
Tussenconclusie
20
3.6
Opgave
20
4. Maatregelen
22
4.1
Oplossingsrichtingen stimuleren gebruik Oude Spoorbaan
22
4.2
Naleving snelheidslimiet Oude Spoorbaan
27
5. Conclusie en aanbevelingen
31
1. Inleiding In dit hoofdstuk worden de aanleiding en de gebruikte werkwijze van de verkeersstudie beschreven.
1.1
Aanleiding
De Leidse Ring Noord is een project van de gemeenten Leiden en Leiderdorp om een ringstructuur te realiseren. De aanleg van deze ringweg heeft als doel om de Leidse regio leefbaar, duurzaam en bereikbaar te houden. Verkeer dat rijdt op de ringweg, zorgt voor minder verkeer in woonwijken en draagt bij aan een leefbare en toegankelijke binnenstad van Leiden en dorpskern van Leiderdorp. Zo ontstaat meer ruimte voor fietsers, voetgangers en openbaar vervoer, maar ook meer ruimte voor groen.
Figuur 1.1: Leidse Ring Noord en tracédelen
Het project bestaat uit vijf tracédelen. Per tracédeel worden infrastructurele maatregelen uitgevoerd om de doorstroming te verbeteren. Een van deze delen is het tracé over de Oude Spoorbaan ten noorden van Leiderdorp. Er is voor gekozen het tracé binnen de bebouwde kom te laten vallen en een maximumsnelheid van 70 km/h in te stellen met 2x2 rijstroken. Op dit moment ligt het tracé buiten de bebouwde kom en is de limiet 50 km/h.
Leidse Ring Noord - 10 september 2021
1
Figuur 1.2: Tracé Oude Spoorbaan
Met de vaststelling van het Kaderbesluit in 2020 is een motie aangenomen, waarin het volgende is opgenomen: •
de maximumsnelheid van 70 km/h moet zo veel mogelijk worden nageleefd.
•
de Leidse Ring Noord moet daadwerkelijk door het verkeer gebruikt worden, waarbij verkeer door de dorpskern van Leiderdorp wordt tegengegaan.
Goudappel BV is gevraagd advies te geven hoe deze situatie zo goed mogelijk kan worden bereikt. Hierbij moet worden gezocht naar een balans, waarbij enerzijds de weg aantrekkelijk genoeg moet zijn om niet alsnog door de dorpskern te rijden, maar anderzijds gewaarborgd moet worden dat de limiet op de ringweg zo veel mogelijk wordt nageleefd.
1.2
Werkwijze
De hiernavolgende stappen zijn ondernomen om te komen tot een advies: 1.
Inventarisatie informatie.
2.
Verzameling aanvullende data.
3.
Genereren en afwegen maatregelen.
4.
Opstellen eindadvies.
1. Inventarisatie beschikbare informatie Over de Leidse Ring Noord is de afgelopen jaren al veel gerekend, getekend en geschreven. Daarom is de relevante beschikbare informatie (onder andere verkeersstudies, memo’s en tekeningen) opgehaald en zijn de belangrijkste bevindingen samengevat. Daarnaast is een locatiebezoek uitgevoerd om een goed beeld te krijgen van de huidige weg en omgeving.
Leidse Ring Noord - 10 september 2021
2
2. Verzameling aanvullende data Moderne technieken om de anonieme data van rijdende voertuigen te volgen, maakt het mogelijk om snel inzicht te krijgen in het verkeersbeeld in een gebied of op specifieke wegen. Met behulp van Floating Car Data van diverse bronnen is daarom aanvullend inzicht verkregen met betrekking tot de volgende aspecten: •
Routekeuze Leidse Ring Noord/Engelendaal Met behulp van data van het Nederlands Verplaatsingspanel is voor de routes Zijlbrug afslag A4 en Zijlbrug - N11 inzichtelijk gemaakt in hoeverre de Leidse Ring Noord en Engelendaal worden gebruikt in de huidige situatie.
•
Snelheden en reistijden huidige routes Met behulp van Google-data zijn de gemiddelde snelheden en reistijden van de route via de Leidse Ring Noord en de route via de Engelendaal in beeld gebracht.
•
Snelheden referentiewegen Met behulp van Google- en Here-data1 zijn gereden snelheden van vergelijkbare referentiewegen verzameld (limiet 70 km/h en 2x2 rijstroken). Door een koppeling te maken met de weg- en omgevingskenmerken van deze wegen, is gezocht naar goede praktijkvoorbeelden.
3. Generen en uitwerken maatregelen Vervolgens is een eerste selectie van maatregelen opgesteld, die bijdragen aan het naleven van de limiet en/of het voorkomen van sluipverkeer door de kern van Leiderdorp. Deze maatregelen zijn opgesteld op basis van een interne sessie binnen Goudappel, waaraan adviseurs met expertise op het gebied van verkeersontwerp, verkeersmanagement, geluid en verkeersgedrag hebben deelgenomen. De meest kansrijke maatregelen zijn verder uitgewerkt een om een beter oordeel te kunnen vormen over de inpasbaarheid en werking. 4. Eindadvies De bevindingen uit de inventarisatie van beschikbare informatie, de belangrijkste conclusies uit de aanvullende data-analyses en de meest kansrijke maatregelen zijn ten slotte gecombineerd om een eindadvies te kunnen geven. Hierbij wordt ingegaan op maatregelen om enerzijds de snelheid op de Oude Spoorbaan te beperken en anderzijds verkeer van deze weg gebruik te laten maken, in plaats van alternatieve wegen door de dorpskern van Leiderdorp.
Deze beschreven stappen vormen de basis voor de indeling van de resterende hoofdstukken.
1
HERE is een leverancier van navigatiediensten (vergelijkbaar met bijvoorbeeld TomTom). Van
gebruikers van deze dienst worden gegevens verzameld, waaronder gereden snelheden. Leidse Ring Noord - 10 september 2021
3
1.3
Uitvoering onderzoek
De verzameling van de data van dit onderzoek heeft plaatsgevonden in het voorjaar van 2021. De situatie zoals in dit rapport beschreven, heeft dus betrekking op deze periode. Tijdens het voorjaar van 2021 waren veel corona-beperkingen opgeheven, maar er was nog wel sprake van relatief veel thuiswerken. In het voorjaar 2021 was de intensiteit op het hoofdwegennet op het niveau van 80% van 2019. Het aantal voertuigverliesuren was circa een derde van 2019 [ANWB, 2021]. Zeker voor de routekeuze richting N11 kunnen de onderzoeksresultaten worden beïnvloed door de situatie op de A4. Als het drukker is op de A4 is namelijk de kans op het gebruik van alternatieve routes groter, mede door de kern van Leiderdorp. Anderzijds loopt op dit moment ook een project op de A4 ter hoogte van Leiderdorp beter te laten doorstromen.
Leidse Ring Noord - 10 september 2021
4
2. Inventarisatie beschikbare informatie In de afgelopen jaren zijn diverse studies uitgevoerd en memo’s geschreven met betrekking tot de Oude Spoorbaan. In dit hoofdstuk wordt een overzicht gegeven van de belangrijkste aspecten die uit deze inventarisatie naar voren zijn gekomen. Hiermee wordt inzicht gegeven in het proces hoe tot de toekomstige weginrichting met 2x2 rijstroken met een limiet van 70 km/h is gekomen.
2.1
Snelheid
Memo ‘Maximumsnelheid Leidse Ring Noord, deel Oude Spoorbaan’ (DTV consultants, 2019) In eerste instantie werd ervan uitgegaan dat het tracé van de Oude Spoorbaan buiten de bebouwde kom blijft liggen, waardoor in principe een keuze dient te worden gemaakt tussen een limiet van 60 of 80 km/h. Het blijkt echter juridisch mogelijk te zijn de bebouwde-komgrens te verleggen. De richtlijnen om een weg aan te merken als binnen de bebouwde kom, zijn als volgt: •
minimaal 30% bebouwingsdichtheid bij tweezijdige bebouwing, 50% bij eenzijdige bebouwing;
•
bebouwde kom lengte minimaal 400 meter;
•
afstand tussen de bebouwing en wegas maximaal 25 meter (wordt niet aan voldaan).
Hoewel aan de laatste richtlijn niet wordt voldaan, kan hier met motivatie van worden afgeweken en de komgrens worden verplaatst. Daarom is beoordeeld of 50 of 70 km/h de best passende maximumsnelheid is. Hierbij is 70 km/h het best passend. Een limiet 50 km/h past totaal niet bij het wegbeeld en het verwachtingspatroon van de weggebruikers, en vergroot daarmee het risico op verkeersonveilige situaties. Memo ‘Snelheidscontroles’ (politie, 2019) De politie geeft aan dat handhaving het sluitstuk is als op het gebied van infra al het mogelijke/redelijke is gedaan. Bij meer dan 20% overschrijders van de toegestane snelheid is eerst de wegbeheerder ‘aan de beurt’. Daarnaast is voor de politie van belang dat de weg is ingericht conform de CROW-richtlijnen.
Leidse Ring Noord - 10 september 2021
5
2.2
Intensiteiten en ontwerp
Memo ‘Verkeerskundig ontwerp Oude Spoorbaan’ (DTV Consultants, 2017) Tussen de Engelendaal en Schildwacht zijn tellingen uitgevoerd en prognoses berekend, deze zijn weergegeven in tabel 2.1.
Tabel 2.1: Spitsintensiteiten tussen Engelendaal en Schildwacht
Voor zeven varianten is de mogelijke vormgeving onderzocht. In tabel 2.2 zijn de resultaten hiervan weergegeven. Een groene kleur geeft aan dat een bepaalde oplossing toereikend is. Bij een rode kleur is een bepaalde oplossing niet toereikend. Er is geconstateerd dat de Oude Spoorbaan verbreed dient te worden naar 2x2 rijstroken.
Tabel 2.2: Overzicht score verschillende varianten en bijbehorende elementen (element 3 is uiteindelijk een turbo-rotonde geworden)
Memo ‘Effecten Leidse Ring Noord voor wegennet Leiderdorp’ (gemeente Leiderdorp, 2019) Op basis van de analyses met een nieuwe versie van het verkeersmodel wordt geconcludeerd dat door de komst van de Leidse Ring Noord het verkeer in Leiderdorp minder de routes over het bedrijventerrein en de woonwijken zal nemen, maar meer via de Engelendaal. Dit is de drager van het Leiderdorpse wegennet en conform het mobiliteitsbeleid van de gemeente Leiderdorp. Deze verandering is met name het gevolg van het opheffen van de bypass nabij de Zijlbrug naar de Baanderij.
Leidse Ring Noord - 10 september 2021
6
Tevens zorgt de Leidse Ring Noord ervoor dat verkeer uit de noordelijke wijken van Leiderdorp en verkeer van/naar Leiden zich meer zal oriënteren op de Leidse Ring Noord en minder op de Engelendaal. Ook dit is conform de gestelde doelen van de Leidse Ring Noord, zoals die zijn uitgesproken tussen de gemeenten Leiden en Leiderdorp. Memo ‘VISSUM-studie Oude Spoorbaan’ (DTV Consultants, 2019) Met behulp van een VISSUM-studie zijn de reistijden van de Oude Spoorbaan bepaald in de ochtend- en avondspits met diverse varianten (2x2/2x1, 50/80 km/h, huidige/toekomstige intensiteiten), inclusief rotondes en kruispunten op het traject. Geconcludeerd is dat zowel de kwaliteit als robuustheid van de verkeersafwikkeling toeneemt bij 2x2 rijstroken. De reistijden komen daarmee onder het huidige niveau.
Leidse Ring Noord - 10 september 2021
7
3. Analyses routekeuze, snelheid en reistijden Op basis van diverse analyses wordt in dit hoofdstuk ingegaan op de huidige routekeuzes en reistijden (naar bestemmingen) binnen Leiderdorp. Ook is de snelheid op diverse referentiewegen onderzocht. Uiteindelijk wordt een tussenconclusie op basis van de bevindingen gegeven.
3.1
Routekeuzes
Met behulp van data uit het Nederlands Verplaatsingspanel (NPV)2 is inzicht verkregen in de routekeuzes voor twee routes door Leiderdorp. Beide rijrichtingen zijn meegenomen. De volgende routekeuzes zijn onderzocht: •
N446 na afslag A4 - Oude Spoorbaan ter hoogte van de Zijlbrug;
•
Rijksweg N11 - Oude Spoorbaan ter hoogte van de Zijlbrug.
Beide routekeuzes zijn weergegeven in de figuren 3.1 en 3.2. In deze figuren geldt dat dikkere lijnen wegen aangeven die door meer weggebruikers zijn bereden.
Figuur 3.1: Routekeuzes N446 na afslag A4 - Oude Spoorbaan ter hoogte van de Zijlbrug
2
Het Nederlands Verplaatsingspanel (NVP) is een grootschalige informatiebron over verplaatsingsgedrag, motieven en achtergrondkenmerken van Nederland. Met toestemming van de panelleden wordt via een smartphone-app bijgehouden wanneer, hoe, waar en met welk vervoermiddel ze zich verplaatsen. Het NVP is een initiatief van Dat.mobility, Kantar en Mobidot. Leidse Ring Noord - 10 september 2021
8
Figuur 3.2: Routekeuzes Rijksweg N11 - Oude Spoorbaan ter hoogte van de Zijlbrug
In tabel 3.1 is data afkomstig uit het NVP samengevat. Ruim 3.000 routekeuzes tussen de aangegeven locaties van bijna 500 verschillende weggebruikers zijn onderzocht voor route 1. Vrijwel alle weggebruikers (circa 97%) blijken gebruik te maken van de N446. Verkeer op deze route lijkt dus nagenoeg niet door de dorpskern van Leiderdorp te rijden en gebruik te maken van de gewenste route via de ringweg. Voor de tweede route zijn ruim 750 ritten geanalyseerd. Ruim 50% van de ritten is over de ringweg, 45% van de ritten zijn binnendoor door de kern van Leiderdorp. route 1: afslag A4 - Zijlbrug
route 2: N11 - Zijlbrug
454
205
3.011
759
2.934 (97%)
399 (53%)
54 (2%)
339 (45%)
aantal verschillende panelleden aantal routes routekeuze via de N446 routekeuze via de Engelendaal
Tabel 3.1: Routekeuzes
Al met al lijkt voor de eerste route weinig winst te behalen. Vrijwel alle wegebruikers maken voor deze route al gebruik van de ringweg. Met betrekking tot de tweede route naar/van de N11 is er wel potentie om meer weggebruikers via de ringweg te laten rijden, hoewel de hoeveelheid verkeer naar de N11 beperkter is qua omvang in vergelijking met verkeer naar de A4. Alleen het opwaarderen van de ringweg is mogelijk niet voldoende, congestie op de A4 kan gebruikers ertoe bewegen alsnog door de kern van Leiderdorp te rijden om de congestie zoveel mogelijk te vermijden. Daarnaast zal voor een deel van de weggebruikers de route via de ringweg gevoelsmatig omrijden zijn. Hoewel de reisafstand inderdaad groter is, geldt dit vaak niet voor de reistijd zoals beschreven in de volgende paragraaf.
Leidse Ring Noord - 10 september 2021
9
3.2
Reistijden Zijlbrug - A4/N11
Met behulp van opgevraagde data van Google3 zijn de reistijden voor twee routes (en twee varianten per route) in beeld gebracht. De routes komen overeen met de in paragraaf 3.1 onderzochte routes. De routes zijn weergegeven in figuur 3.3. Beide rijrichtingen zijn gescheiden meegenomen.
Figuur 3.3: Onderzochte routes
In figuur 3.4 zijn de reistijden voor route 1 gedurende een werkdag weergegeven. De bevindingen uit de figuur zijn in lijn met de resultaten uit paragraaf 3.1. De reistijd van de route via de Leidse Ring Noord is aanzienlijk korter in vergelijking met de reistijd via de Engelendaal. Daardoor is het logisch dat vrijwel alle weggebruikers voor de route de ringweg gebruiken, zoals ook blijkt uit de NPV-data.
3
Gebruik van Google API-data op basis van de metingen van 17 tot en met 30 juni 2021. Leidse Ring Noord - 10 september 2021
10
Daarnaast valt op dat de reistijd via de ringweg veel constanter is dan de reistijd via de dorpskern. De route via de ringweg resulteert in een reistijd van circa 220-250 seconden, met een enkele uitschieter in de avondspits naar 280 seconden. De route via de dorpskern heeft tijdens rustige perioden een reistijd van 300 seconden, maar loopt op naar ruim 400 en 450 seconden gedurende de dag.
Figuur 3.4: Reistijden varianten route 1 gedurende de dag per rijrichting
Figuur 3.5 toont de reistijden voor route 2 naar de N11. Over het geheel leidt variant 2B over de A4 en de ringweg tot de kortste reistijd met circa 500-550 seconden gedurende de dag. Richting het zuiden is echter een piek in de avondspits zichtbaar. Route 2A door de kern van Leiderdorp heeft de langste reistijd overdag, oplopend tot ruim 800 seconden tijdens piekmomenten. In de avond en nacht is de reistijd echter gelijkwaardig of korter in vergelijking met variant 2B. Uit de NVP-data bleek dat de Engelendaal voor circa 45% van de ritten werd gebruikt en de ringweg voor 53% van de ritten tussen de Zijlbrug en de N11. Alleen op basis van de reistijden is het aanzienlijke gebruik van de Engelendaal echter niet geheel verklaarbaar, het gebruik van de ringweg lijkt vaak een meer logische keuze te zijn. Het gevoel van omrijden via de ringweg speelt hierbij een waarschijnlijke rol. Er lijkt dus ruimte - in elk geval tijdens de onderzoeksperiode - om weggebruikers op basis van reistijdinformatie naar de ringweg te verleiden.
Leidse Ring Noord - 10 september 2021
11
Figuur 3.5: Reistijden varianten route 2 gedurende de dag per rijrichting
De reistijden op basis van Google-data zijn vergelijkbaar met de reistijden van de TomTom routeplanner. Zo berekent de planner voor route 1 een reistijd van circa 4 minuten (240 seconden) over de ringweg en 7,5 minuten over de Engelendaal (450 seconden). Voor route 2 wordt bij de variant over de ringweg een reistijd van 9 minuten (540 seconden) berekend en een reistijd van 12 minuten (720 seconden) voor het gebruik van de Engelendaal.4 Overigens worden meerdere routes door de kern van Leiderdorp aangegeven door de routeplanner met een vergelijkbare reistijd als over de Engelendaal. Dit betreft met name de routes: Rietschans, Touwbaan, Van der Marckstraat, Van Poelgeestlaan, Laan van Ouderzorg,
•
Van der Valk Boumanweg; Rietschans, Zijldijk, Van der Valk Boumanweg (alleen richting het noorden te berijden).
•
3.3
Reistijden naar bestemmingen Leiderdorp
Voor twee bestemmingen binnen Leiderdorp zijn de verschillende routeopties onderzocht5. Voor de route tussen de Zijlbrug en het ziekenhuis zijn er twee voornaamste varianten, zie figuur 3.6. Voor beide rijrichtingen geldt dat de route via de ringweg circa 1 minuut sneller is in vergelijking met de route via de Engelendaal. Zijlbrug - ziekenhuis
Ziekenhuis - Zijlbrug
(reistijd in minuten)
(reistijd in minuten)
route 1 (ringweg)
5:20
5:20
route 2 (Engelendaal)
6:10
6:30
route
Tabel 3.2: Reistijden varianten route Zijlbrug - ziekenhuis
4
De reistijden zijn berekend met de online TomTom routeplanner op een werkdag halverwege de middag en afgerond op halve minuten.
5
De reistijden zijn berekend met de online TomTom routeplanner op een werkdag halverwege de middag. Leidse Ring Noord - 10 september 2021
12
Voor de route tussen de afslag A4 en De Baanderij zijn drie varianten voor de heenrichting en twee varianten voor de terugrichting onderzocht (vanwege eenrichtingsverkeer op de Van der Valk Boumanweg).
Figuur 3.6: Routes Zijlbrug - ziekenhuis (links: route 1, rechts: route 2)
Figuur 3.7: Routes afslag A4 - De Baanderij (linksboven: route 1, rechtsboven: route 2, linksonder: route 3)
Leidse Ring Noord - 10 september 2021
13
De reistijden in tabel 3.3 laten zien dat ook voor deze route de variant over de ringweg verreweg het snelst is met een reistijd van circa 6 minuten. Over de Engelendaal is de reistijd minimaal 2 minuten langer. Richting De Baanderij is rijden via de Van der Valk Boumanweg ook een optie, maar de reistijd komt niet in de buurt van de reistijd via de rondweg. afslag A4 – De Baanderij
De Baanderij - afslag A4
(reistijd in minuten)
(reistijd in minuten)
route 1 (ringweg)
6:00
6:10
route 2 (Engelendaal)
8:30
8:00
route 3 (Van der Valk Boumanweg)
7:30
-
route
Tabel 3.3: Reistijden varianten route afslag A4 - De Baanderij
3.4
Snelheid referentiewegen
Voor diverse referentiewegen (70 km/h met 2x2 rijstroken) zijn de gemiddelde snelheden6 in beeld gebracht. In het onderzoek zijn wegen meegenomen, waarbij de wegkenmerken zo veel mogelijk overeenkomen met het beoogde ontwerp voor de Spoorbaan-noord. Er is rekening gehouden met een wegprofiel van 2x2 rijstroken, een open omgeving en een gestrekt wegverloop. Naast wegen met een maximumsnelheid van 70 km/h zijn als referentie ook enkele wegen met 50 km/h meegenomen: •
Auke Vleerstraat (Enschede);
•
Randstaddreef (Almere);
•
Energieweg (Amersfoort);
•
Leenderweg (Eindhoven);
•
N14 (Den Haag);
•
Veldhuizerweg (Utrecht).
De snelheden op deze wegen en overige kenmerken zijn weergegeven in het hiernavolgende overzicht. Auke Vleerstraat - Enschede trajectlengte meting
518 meter
limiet
50/70 km/h
gemiddelde snelheid werkdag
60 km/h
wegkenmerken
2x2 rijstroken, rijbaanbreedte 7 meter per richting; middenberm is circa 5-6 meter aan de oostzijde ligt een industriegebied met bebouwing redelijk
omgevingskenmerken
dicht op de weg; aan de westzijde ligt een parallelweg, verder open omgeving met grasland en bomen
opmerkingen
6
het traject ligt voor circa een derde deel binnen de bebouwde kom met een limiet van 50 km/h
Gebruik van Google API-data op basis van de metingen van 17 tot en met 30 juni 2021. Leidse Ring Noord - 10 september 2021
14
Randstaddreef - Almere trajectlengte
301 meter
limiet
50 km/h
gemiddelde snelheid werkdag
46 km/h
wegkenmerken omgevingskenmerken opmerkingen
2x2 rijstroken, rijbaanbreedte 6,5 meter per richting; de middenberm is circa 6-7 meter ligging in industriegebied, gebouwen aan beide zijden van de weg op circa 20 meter afstand -
Energieweg - Amersfoort trajectlengte
1.429 meter
limiet
70 km/h
gemiddelde snelheid werkdag
63 km/h
wegkenmerken omgevingskenmerken opmerkingen
2x2 rijstroken, rijbaanbreedte 7 meter per richting; de middenberm is 2-4 meter een deel van de bebouwing (industrie) is op afstand, maar het is grotendeel een open omgeving -
Leidse Ring Noord - 10 september 2021
15
Leenderweg - Eindhoven trajectlengte
627 meter
limiet
60 / 70 km/h
gemiddelde snelheid werkdag
63 km/h
wegkenmerken omgevingskenmerken opmerkingen
2x2 rijstroken, rijbaanbreedte 7,5 meter per richting; de middenberm is 4-5 meter er bevinden zich een geluidswal en bomen naast de weg op de circa 40% van het traject is de limiet 50 km/h, op het overige deel 70 km/h
N14 - Den Haag trajectlengte
1.085 meter
limiet
70 km/h
gemiddelde snelheid werkdag
64 km/h
wegkenmerken
2x2 rijstroken, rijbaanbreedte 7 meter per richting; de middenberm is 2-3 meter
omgevingskenmerken
er bevinden zich een geluidswal en bomen naast de weg
opmerkingen
-
Leidse Ring Noord - 10 september 2021
16
Veldhuizerweg - Utrecht trajectlengte
798 meter
limiet
70 km/h
gemiddelde snelheid werkdag
51 km/h
wegkenmerken omgevingskenmerken opmerkingen
2x2 rijstroken, rijbaanbreedte 7 meter per richting; de middenberm is circa 8 meter er bevinden zich bebouwing op ruime afstand en een open omgeving -
Aanvullend zijn de snelheden7 van vier 70 km/h-wegen in Zoetermeer in beeld gebracht: 1.
Afrikaweg.
2.
Amerikaweg.
3.
Australiëweg.
4.
Oostweg.
De locaties van de wegen zijn weergegeven in figuur 3.88.
Figuur 3.8: Locaties onderzochte 70 km/h-wegen Zoetermeer
7 8
Op basis van ViaStat statistiek snelheden, meetperiode september 2019. Hoewel de V85-snelheid in Zoetermeer op een aantal plekken ruim boven het maximum
uitkomt, zijn bij ons geen maatregelen bekend om dit te beperken. De Afrikaweg krijgt wel een heel andere uiterlijk in het kader van gebiedsontwikkeling. Leidse Ring Noord - 10 september 2021
17
Afrikaweg - Zoetermeer limiet
70 km/h
gemiddelde snelheid
75 km/h
V85
84 km/h
9
2x2 rijstroken, de rijbaanbreedte voor het autoverkeer is 7,5 meter breed per richting, daarnaast is de busbaan
wegkenmerken
aanwezig; de middenberm is circa 8 meter. Zeer breed profiel. er is enkele bebouwing op ruime afstand zichtbaar, maar
omgevingskenmerken
met name bomen en struiken naast de weg
opmerkingen
recht traject van circa 900 meter zonder kruispunten
Amerikaweg - Zoetermeer limiet
70 km/h
gemiddelde snelheid
72 km/h
V85
82 km/h 2x2 rijstroken, de rijbaanbreedte voor het autoverkeer is circa
wegkenmerken
7 meter breed per richting; de rijrichtingen zijn deels volledig van elkaar gescheiden door bosschage/bomen in de middenberm
omgevingskenmerken opmerkingen
9
gesloten omgeving door een geluidswal/scherm en bomen naast de weg een traject van circa 500 meter
Om na te gaan of een snelheidslimiet overeenstemt met de weginrichting en de omgeving wordt vaak
de V85-regel gehanteerd. Dat is de snelheid die door 85% van de automobilisten niet en door 15% wel wordt overschreden. Dit wordt gedaan om “extremen” uit de meting te halen. De V85-regel weerspiegelt daarom de snelheid die een ruime meerderheid van automobilisten als redelijk en veilig ervaart. Ter vergelijking: de V85 op de bestaande Oude Spoorbaan is 68 km/h (opgave gemeente Leiden). Leidse Ring Noord - 10 september 2021
18
Australiëweg - Zoetermeer limiet
70 km/h
gemiddelde snelheid
68 km/h
V85
80 km/h
wegkenmerken omgevingskenmerken opmerkingen
2x2 rijstroken, de rijbaanbreedte voor het autoverkeer is circa 7 meter breed per richting deels vrij open omgeving en deels bomen/bosschages naast de weg lang traject van ruim 3,5 kilometer met behalve twee VRI’s verder geen belemmeringen
Oostweg Zoetermeer limiet
70 km/h
gemiddelde snelheid
79 km/h
V85
90 km/h
wegkenmerken
2x2 rijstroken, de rijbaanbreedte is circa 7,5 meter breed per richting
omgevingskenmerken opmerkingen
grotendeels gesloten omgeving met bomen/bosschages en geleiderail naast de weg. Geleiderail geeft weg een snelwegkarakter. het zuidelijke traject heeft een lengte van ruim 1 kilometer zonder kruispunten
Leidse Ring Noord - 10 september 2021
19
3.5
Tussenconclusie
Diverse routekeuzes en reistijden zijn met behulp van data geanalyseerd. Deze onderzoeken kunnen worden gezien als nulmeting en herhaald na realisatie van de Leidse Ring Noord om meer inzicht in het effect van de ringweg te verkrijgen. De analyse van de routekeuzes voor weggebruikers tussen de afslag A4 en de Zijlbrug toont aan dat vrijwel al deze weggebruikers gebruik maken van de ringweg (Oude Spoorbaan). Met betrekking tot de andere route tussen de N11 en de Zijlbrug is er echter wel potentie om het aantal weggebruikers over de ringweg te verhogen en het gebruik van de Engelendaal te stimuleren. De reistijden via de ringweg zijn namelijk voor het overgrote deel van de dag lager of gelijkwaardig aan de reistijden van de route via de Engelendaal, terwijl de Engelendaal toch nog in bijna de helft van de onderzochte ritten wordt gebruikt. Met name tijdens de spits ligt er een uitdaging om het gebruik van de ringweg en de A4 te vergroten. Ook voor andere routes met specifieke bestemmingen (onder andere winkelcentrum De Baanderij en Alrijne Ziekenhuis) binnen Leiderdorp is de ringweg een snellere optie in vergelijking met de reistijd via de Engelendaal. Daarnaast zijn de snelheden op diverse referentiewegen (met 2x2 rijstroken en limiet 70 km/h) onderzocht. Enkele van deze wegen hebben ook een open wegomgeving aan minimaal één zijde.
Van alle referentiewegen is de gemiddelde snelheid bekend, van een aantal wegen ook de V85. Over het algemeen is de gemiddelde snelheid van de onderzochte wegen beperkt en ligt vaak onder de limiet. De gemeten V85-snelheden liggen met waarden van minimaal 80 km/h wel aanmerkelijk hoger dan de limiet, hoewel deze slechts voor een beperkt aantal wegen zijn meegenomen. Voor de geluidssituatie langs de spoorbaan, de primaire aanleiding voor de zorgen over de snelheid, is het zaak dat de gemiddelde snelheid onder of op het maximum van 70 km/h ligt. Dit is immers de snelheid waarmee in de geluidsberekeningen rekening is gehouden.
3.6
Opgave
Met de vaststelling van het Kaderbesluit in 2020 is een motie aangenomen, waarin het volgende is opgenomen: •
de maximumsnelheid van 70 km/h moet zo veel mogelijk worden nageleefd.
•
de Leidse Ring Noord moet daadwerkelijk door het verkeer gebruikt worden, waarbij het verkeer door de dorpskern van Leiderdorp wordt tegengegaan.
Op basis van de onderzoeksgegevens van vergelijkbare wegen lijkt een gemiddelde snelheid van 70 km/h op de Oude Spoorbaan haalbaar zonder ingrijpende aanpassingen aan het voorliggende ontwerp. Een gemiddelde snelheid van 70 km/h betekent echter ook dat er locaties, weggebruikers en tijdstippen zijn waarop de snelheid hoger zal liggen dan het gemiddelde. Het is dus zaak om de maatregelen die redelijkerwijs mogelijk zijn om de Leidse Ring Noord - 10 september 2021
20
snelheid in de hand te houden, te treffen. Ook om excessen te voorkomen, de verkeersveiligheid te bewaken en in samenspraak met de politie zo nodig te kunnen handhaven. Dit alles binnen de andere randvoorwaarde voor het gebruik van de weg. Op basis van de onderzoeksgegevens voor de huidige situatie lijkt het gebruik van de Leidse Ring Noord voor de voornaamste verbinding al gemeengoed. Voor de verbinding naar de N11 (en dus ook naar de A4-zuid) lijken er nog mogelijkheden te zijn om weggebruikers naar de snelste route te verleiden en om blijvend te zorgen dat de route over de Leidse Ring Noord ook de snelste route blijft. De opgave om invulling te geven aan de motie, lijkt dus eerder om beperkt bij te sturen dan om sterk in te grijpen. Desondanks ligt er een opgave om het nodige en mogelijke te doen dat bijdraagt aan de doelstellingen uit de motie. De opgave is, vrij naar het model van de donut-economie, om het systeem zo te organiseren dat: 1.
De Leidse Ring Noord minimaal zo snel is, en daardoor zo veel gebruikt, dat andere wegen worden ontlast.
2.
De Leidse Ring Noord maximaal zo snel, dat overlast voor omwonenden wordt beperkt.
Leidse Ring Noord - 10 september 2021
21
4. Maatregelen De doelstelling van de studie is enerzijds om sluipverkeer door de kern van Leiderdorp tegen te gaan en het gebruik van de Leidse Ring Noord te stimuleren. Anderzijds wordt er echter belang aan gehecht dat de limiet op de Leidse Ring Noord zo veel mogelijk wordt nageleefd. Voor beide doelstellingen worden mogelijke maatregelen toegelicht. We gaan eerst in op mogelijke oplossingsrichtingen.
4.1
Oplossingsrichtingen stimuleren gebruik Oude Spoorbaan
Er zijn diverse opties om het gebruik van de Leidse Ring Noord (Oude Spoorbaan) te stimuleren. Dit kan in principe op twee manieren: A.
door te zorgen dat de Oude Spoorbaan herkenbaarder, vlotter, aantrekkelijker wordt;
B.
door te zorgen dat het minder aantrekkelijk wordt om alternatieven te gebruiken.
4.1.1
Oude Spoorbaan aantrekkelijker
Opwaardering geschikt alternatief De eerste optie is het aantrekkelijker maken van een route die geschikt is om meer verkeer te verwerken. In feite wordt deze maatregel al uitgevoerd door de opwaardering van de huidige Oude Spoorbaan van 2x1 rijstrook met een limiet van 50 km/h naar 2x2 rijstroken met een limiet van 70 km/h. Hoewel in de huidige situatie al vaak harder wordt gereden dan 50 km/h, wordt de route aantrekkelijker door de hogere limiet, in ieder geval voor de doelgroep die initieel vaak de maximumsnelheid volgt. Bovendien verbetert de betrouwbaarheid door de aanleg van een tweede rijstrook per richting. Over het algemeen stijgt de capaciteit van de weg en daarnaast is er meer gelegenheid om langzamer rijdend verkeer in te halen. Beïnvloeden gedrag weggebruikers met bebording Naast de diverse benoemde infrastructurele maatregelen zijn ook maatregelen om het gedrag van de weggebruikers te beïnvloeden, mogelijk. Hierbij speelt de reguliere bewegwijzering een rol, maar er kan ook worden gedacht aan bijvoorbeeld de (tijdelijke) inzet van dynamische route-informatiepanelen (DRIPs) of tekstkarren op strategisch gelegen locaties.
Leidse Ring Noord - 10 september 2021
22
Veel weggebruikers hebben een voorkeur voor het gebruik van de snelste route, maar ze zijn zich er mogelijk niet van bewust welke route dit is. Door een betrouwbaar advies te tonen over de reistijdwinst die kan worden behaald door het gebruik van een bepaalde route, kunnen weggebruikers worden gestimuleerd deze keuze te maken. De bewegwijzering is vaak al logisch aangegeven. Zo worden weggebruikers momenteel op de volgende wijze gestuurd: •
Op de N11 vanaf het oosten ter hoogte met de aansluiting op de A4 worden weggebruikers naar Leiderdorp en Leiden-Noord via de A4 gestuurd.
•
Na op de A4 komende vanaf het noorden de afslag Leiderdorp te hebben genomen, worden weggebruikers met bestemming Leiden en De Baanderij via de ringweg gestuurd.
•
Op de Zijlbrug in de richting van de Oude Spoorbaan worden weggebruikers met bestemming het ziekenhuis en alle overige richtingen (behalve Leiderdorp) via de ringweg geleid.
Dit komt overeen met de eerdere bevindingen op basis van de analyses van reistijden. Weggebruikers worden over het algemeen over zowel de snelste als meeste gewenste route gestuurd.
Hoewel de bewegwijzering in de basis op orde is, blijkt een deel van de weggebruikers (bewust of onbewust) toch niet de aangegeven (snelste) route te kiezen. Dit geldt bijvoorbeeld voor weggebruikers tussen de N11 en de Zijlbrug. Specifieke inzet op deze doelgroepen met extra (tijdelijke) bebording en dynamische route-informatie kan het gebruik van de Leidse Ring Noord doen toenemen. Een DRIP ter hoogte de Zijlbrug die de route naar de N11-A4-zuid aangeeft is dan wenselijk. Voorwaarde voor gebruik van de DRIPs is dat deze betrouwbare informatie geven en reizigers sturen via de snelste route. Afhankelijk van de omstandigheden kan de route via de Engelendaal sneller zijn dan de route via de ringweg. Nadeel is dan dat weggebruikers ongewenst worden gestuurd via de Engelendaal indien dat onder bepaalde omstandigheden sneller is. Eenvoudiger is om de concrete bestemmingen A4/N11 Amsterdam-Utrecht – Den Haag op de statische bewegwijzering aan te laten brengen.
Figuur 4.1: Bestaande bewegwijzering Zijlbrug
Leidse Ring Noord - 10 september 2021
23
Beïnvloeden gedrag weggebruikers met campagne En andere optie is het inzetten van een campagne om de bekendheid en het gebruik van de Leidse Ring Noord te vergroten. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan de volgende aspecten: •
ontwerp logo Leidse Ring Noord voor gebruik in campagne-uitingen;
•
organiseren officieel en herkenbaar openingsmoment wanneer de gehele ringweg gereed is;
•
uitleg van het concept Leidse Ring Noord met voordelen voor zowel bewoners (minder verkeersoverlast in de kern Leiderdorp) als weggebruikers (tijdswinst).
Beeldkwaliteit Bij de keuze voor de inrichting van de weg en de omgeving speelt herkenbaarheid ook een belangrijke rol. Door de gehele Leidse Ring Noord zo veel mogelijk op vergelijkbare wijze in te richten, vormt de ringweg eerder een herkenbaar geheel. In een beeldkwaliteitsplan voor de gehele ringweg kunnen elementen worden benoemd die de ringweg een eigen gezicht geven. Idealiter worden deze al bij het ontwerp meegegeven en gelden die ook voor het Rijkswegdeel van de route. Andersom zou ook aansluiting worden gezocht bij de ontwerpelementen die al voor de A4, A44 en RijnlandRoute zijn of worden uitgewerkt. Gezien het stadium van het ontwerp, zijn eenvoudiger aanvullende maatregelen als herkenbare lichtmasten haalbaar.
4.1.2
Alternatieven minder aantrekkelijk
Afsluiting van de doorgaande route De meest effectieve manier om sluipverkeer op een route tegen te gaan, is deze route ergens te onderbreken als doorgaande route voor gemotoriseerd verkeer (afsluiting of ‘knip’). Het afgesloten gedeelte van de weg wordt dan ingericht als fietspad of busbaan. In de regel worden paaltjes of soms slagbomen gebruikt, zodat hulpdiensten (en eventueel openbaar vervoer) nog wel gebruik kunnen maken van de route. Een afsluiting van een weg heeft uiteraard zeer positieve gevolgen voor de leefbaarheid ter plekke, maar leidt elders tot extra verkeer. Een afsluiting is daarom alleen een goede maatregel als het verkeer verschuift naar een route die veilig ingericht is om extra verkeer te verwerken. Anders zal de afsluiting alleen leiden tot een verplaatsing van het probleem. Als er veel parallelle routes zijn, kunnen deze uiteraard niet allemaal afgesloten worden: er moet een duidelijke keuze gemaakt worden welke routes drukker mogen worden en er moeten eventueel aanvullende maatregelen worden genomen om het verkeer ook daadwerkelijk naar die routes te geleiden. Het is ook mogelijk om een route alleen in de spits af te sluiten en/of ontheffinghouders uit te zonderen. Op die manier worden de negatieve effecten van een afsluiting voor de eigen inwoners beperkt.
In de ‘Nota Circulatie’ uit 2020 worden diverse knips benoemd om het sluipverkeer op de doorgaande routes door de woonwijken te reduceren. Zo wordt de Spanjaardbrug autovrij gemaakt, waardoor de doorgaande route Van der Valk Boumanweg - Lage Rijndijk - Sumatrastraat eruit wordt gehaald. Aanvullend komt er een knip op de Heinsiuslaan ter hoogte van Winkelhof. Leidse Ring Noord - 10 september 2021
24
Doorgaand verkeer kan ook zonder een feitelijke afsluiting onmogelijk gemaakt worden door de invoering van ‘tegengesteld eenrichtingsverkeer’. Dat wil zeggen dat op een deel van de route eenrichtingsverkeer van oost naar west wordt ingevoerd en op een ander deel van de route juist eenrichtingsverkeer van west naar oost. Ook dit is zeer effectief tegen sluipverkeer, maar leidt ook tot extra omrijden voor eigen inwoners. Het omrijden leidt tot langere routes en dus per saldo tot meer autokilometers. Het invoeren van eenrichtingsverkeer kan in beginsel met een paar borden geregeld worden, maar een aanpassing van het wegprofiel is wel gewenst om te voorkomen dat er te hard gereden gaat worden. Uiteraard kan de alternatieve route Engelendaal zelf niet worden afgesloten of van eenrichtingsverkeer worden voorzien. De afsluiting van de routes door de woonwijken biedt wel ruimte om de Engelendaal zo nodig iets te beperken in doorstroming (door bijvoorbeeld doseren, of in ieder geval niet meer ruimte aan de auto te geven als het drukken wordt) zonder dat dit tot sluipverkeer leidt. Afwaardering alternatieve routes Op diverse wegen die deel uitmaken van de sluiproutes door Leiderdorp geldt een maximumsnelheid van 50 km/h. Afwaardering naar 30 km/h is een optie om deze routes minder aantrekkelijker te maken.
Bij een snelheid van 30 km/h horen echter wel fysieke maatregelen om die snelheid ook af te dwingen. Een dergelijke afwaardering van een route leidt over het algemeen tot een veiliger verkeerssituatie en een aantrekkelijker woonklimaat, maar een afwaardering leidt niet ‘automatisch’ tot minder (sluip)verkeer. Bij grote congestie op het hoofdwegennet kan het nog steeds sneller zijn om via het onderliggende wegennet te rijden, ook al kan men daar iets minder hard rijden dan voorheen het geval was. In hoeverre een afwaardering daadwerkelijk leidt tot minder (sluip)verkeer, is afhankelijk van de kwaliteit en de snelheid van de alternatieve routes. Op een groot deel van de Vronkenlaan geldt een maximumsnelheid van 50 km/h in de huidige situatie. Afwaardering naar een limiet van 30 km/h en toepassing van aanvullende snelheidsremmende maatregelen maakt de route minder aantrekkelijk voor doorgaand verkeer. Tegelijkertijd verbetert dan de verkeersveiligheid voor het langzame verkeer op deze schoolroute, waaraan meerdere basisscholen zijn gelegen. Nadeel is de beïnvloeding van de aanrijtijden van hulpdiensten en reistijden van het openbaar vervoer, wat er toe kan leiden dat het openbaar vervoer niet meer door de wijk kan/gaat rijden. Minder ingrijpende maatregelen zijn ook mogelijk om de doorstroming en snelheid te verlagen.
Zo kan met de instellingen van de VRI’s minder prioriteit worden gegeven voor het doorgaande verkeer door bijvoorbeeld langzaam verkeer (fietsers en voetgangers) meer voorrang te geven. In de huidige situatie wordt de doorstroming voor het doorgaande verkeer op deze wijze al gedeeltelijk beperkt. Voor openbaar vervoer (bussen) er is wel groenlichtcoördinatie.
Leidse Ring Noord - 10 september 2021
25
Verkeersdosering Een laatste mogelijkheid om een route minder aantrekkelijk te maken is dosering van het verkeer. De meest bekende vorm hiervan is toeritdosering bij toeritten naar de autosnelweg. Maar ook op lokale wegen is dosering mogelijk. Het voordeel van dosering is dat de mate van vertraging eenvoudig kan worden aangepast aan de verkeerssituatie en de mate van sluipverkeer. Het effect is daarmee min of meer ‘instelbaar’. De flexibiliteit heeft echter wel grenzen: bij toeritten van autosnelwegen is verkeersdosering inmiddels een bekende en geaccepteerde maatregel, maar elders nog niet. Als men te lang moet wachten zonder dat men de reden daarvan goed begrijpt, wordt de maatregel soms niet goed geaccepteerd. Daardoor kan er slechts een beperkte extra vertraging en dus een beperkt effect worden bereikt. Een verdere dosering van het verkeer over de Engelendaal lijkt een goede mogelijkheid om de relatieve aantrekkelijkheid van de Leidse Ring Noord verder te vergroten. Dit kan bijvoorbeeld door verkeer vanuit de zijwegen en overstekende fietsers en voetgangers eerder en vaker groen te geven of bijvoorbeeld door op drukke momenten niet (te veel) extra groen te geven aan het doorgaande autoverkeer. Hierbij moet echter in ogenschouw worden genomen in hoeverre deze (deel vrij ingrijpende) maatregelen staan in verhouding met het doel.
Verkeer van/naar de A4 rijdt immers al veel via de ringweg en de hoeveelheid verkeer van/naar de N11 is beperkt in vergelijking met het overige verkeer op de Engelendaal. Aanpassingen wegbeeld Engelendaal Engelendaal heeft in de bestaande situatie het wegbeeld van een stedelijke ontsluitingsweg. De vormgeving is ondanks de basisvormgeving met 2x2 rijstroken en kruispunten met verkeerslichten relatief kleinschalig. De rijbanen hebben aan een kant trottoirbanden en aan de andere kant een smalle redresseerstrook. Tijdens de schouw ter plekke waren de bermen ingeplant met wilde bloemen, wat ook een vriendelijker uitstraling geeft. De bebouwing staat goed zichtbaar langs de rijbaan, fietsers en voetgangers gebruiken parallelle verbindingen.
Leidse Ring Noord - 10 september 2021
26
Denkbare maatregelen om de rijsnelheid van het gemotoriseerd verkeer op de Engelendaal verder te beperken, bijvoorbeeld bij een volgend groot-onderhoud: •
Versmallen rijbanen (van 7,00 naar 6,50 meter)
•
Toepassing stedelijke, gekromde lichtmasten
•
Rijbaan in de banden in de middenberm
•
Fysieke snelheidsremming met drempels of plateaus
•
Snelheidsaanduiding op het wegdek
4.2
Naleving snelheidslimiet Oude Spoorbaan
Waarbij het aan de ene kant gewenst is dat het gebruik van de Oude Spoorbaan wordt gestimuleerd, is aan de andere kant een naleving van de toekomstige snelheidslimiet van 70 km/h gewenst. Hierbij is het van belang dat de limiet als geloofwaardig wordt beschouwd door de weggebruikers. Geloofwaardige limiet Een geloofwaardige limiet is een limiet die past bij het beeld dat de weg en de situatie oproepen. De weg- en omgevingskenmerken moeten het logisch (geloofwaardig) maken dat er een limiet van 70 km/h geldt. Het idee is dat als de limiet niet geloofwaardig is, automobilisten meer geneigd zijn om hun eigen plan te trekken waar het gaat om snelheidskeuzen.
Figuur 4.1: Concept van een geloofwaardige snelheidslimiet
Geloofwaardigheid bestaat daarom uit drie elementen: •
de gestelde limiet;
•
het beeld van de weg;
•
het beeld van de omgeving.
De samenhang tussen deze drie elementen bepaalt de geloofwaardigheid van de weg, en daarmee wordt ook aangenomen de naleving van de limiet. De limiet van 70 km/h voor de Oude Spoorbaan wordt als een vaststaand feit verondersteld. Dit betekent dat geloofwaardigheid nog te beïnvloeden is door het beeld van de weg en het beeld van de omgeving.
Leidse Ring Noord - 10 september 2021
27
Deze beelden worden bepaald door de kenmerken van de weg en de omgeving, waarbij over het algemeen de volgende kenmerken van belang zijn: •
rechtstanden (bochtigheid en aantal kruispunten);
•
openheid van de wegomgeving (aanwezigheid en afstand tot de gebouwen en bomen);
•
wegbreedte (verhardingsbreedte, obstakelvrije zone en vrijebaanbreedte);
•
fysieke snelheidsremmers (verkeersdrempels, wegversmallingen);
•
type wegdek;
•
wegindeling (aantal rijbanen, aantal rijstroken, belijning, type rijbaanscheiding);
•
voetgangersvoorzieningen;
•
fietsvoorzieningen;
•
parkeervoorzieningen;
•
type kruispunten.
Uitwerking weg- en omgevingskenmerken Een aantal van de benoemde kenmerken staat vast en/of is niet van toepassing voor de Oude Spoorbaan, andere kenmerken zijn wel te beïnvloeden. Tabel 4.1 bevat de eerder benoemde kenmerken en een eventuele toelichting van de mogelijke uitwerking voor de Oude Spoorbaan.
Leidse Ring Noord - 10 september 2021
28
Kenmerk
Uitwerking
Rechtstanden
Niet van toepassing De aanwezigheid van bebouwing speelt een belangrijke rol bij de openheid van de wegomgeving. Bebouwing ligt echter op een groot gedeelte van het tracé aan slechts één zijde, is niet continu aanwezig en ligt vaak op grote afstand (70 meter of verder). Daarnaast ontnemen struiken/bomen deels het zicht op de bebouwing. Het plaatsen van meer bebouwing langs de Oude Spoorbaan is echter geen reële optie.
Openheid wegomgeving
Wel kan de openheid van de wegomgeving worden beïnvloed door de plaatsing van bomen/struiken naast de weg. Naast plaatsing in rijen kan daarbij ook worden gedacht aan plaatsing in groepjes of solitair. Verticale elementen leiden ertoe dat bestuurders denken sneller te rijden dan in werkelijkheid het geval is. Aan de andere kant kan begroeiing leiden tot verminderd zicht en mogelijke botsingen verminderen de verkeersveiligheid. Door de wegbreedte in het ontwerp beperkt te houden, kan de
Wegbreedte
snelheid van weggebruikers worden gereduceerd. Het rijden over een smallere rijbaan vereist namelijk meer inspanning. Niet van toepassing, hoewel turborotonde ter hoogte van Schilwacht
Fysieke snelheidsremmers
wel resulteert in lagere snelheden in vergelijking met bijvoorbeeld een VRI.
Type wegdek
Niet van toepassing. In het ontwerp zijn 2x2 rijstroken ingetekend met een middenberm tussen de rijrichtingen. Door de breedte van de middenberm te
Wegindeling
beperken geen geleiderail toe te passen, wordt het gevaar van tegemoetkomend verkeer hoger ingeschat, en zal de snelheid over het algemeen lager liggen. In principe niet van toepassing, geen trottoir naast de rijbaan. Wel zijn aan beide zijden van de rotonde met de Schildwacht een voet-
Voetgangersvoorzieningen
gangersoversteekplaats en bushalte aanwezig. De aanwezigheid van voetgangers nabij de weg verlaagt de snelheid, omdat het risico op een gevaarlijke situatie hoger wordt ingeschat. In de beoogde nieuwe situatie maken voetgangers gebruik van een tunnel. Op vergelijkbare wijze als voetgangers leidt ook de zichtbaarheid van fietsers tot een hoger ingeschat gevaar en lagere snelheid. In de
Fietsvoorzieningen
huidige situatie ligt parallel aan de zuidzijde van de Oude Spoorbaan een tweerichtingsfietspad. Het pad ligt echter verdiept en op vrij ruimte afstand van de weg. Het meer in het zicht brengen van het fietspad draagt bij aan een lagere snelheid.
Parkeervoorzieningen
Niet van toepassing.
Type kruispunten
Niet van toepassing.
Tabel 4.1: Uitwerking voor de Oude Spoorbaan
Leidse Ring Noord - 10 september 2021
29
Wat al in het ontwerp zit…. •
toepassen relatief smalle rijstroken;
•
toepassen relatief smalle zij- en tussenbermen;
•
toepassen van de bypass als onderdeel van de rotonde;
•
toepassen van afwijkende geleiderails.
•
Toepassen afwijkende langsmarkering
•
Toepassen snelheidsdisplays
Wat nog kan worden overwogen… •
Maken van een duidelijke poort bij het begin van de bebouwde kom. Zowel verkeerskundig als landschappelijk/ruimtelijk. Bijvoorbeeld aanbrengen van ‘70’ op het wegdek en plaatsing van borden aan weerszijden van de weg om het begin van de bebouwde kom te markeren.
•
Versterken stedelijk karakter door toepassing van stedelijke lichtmasten (zelfde type lichtmasten op gehele LRN).
Beloning Uit de psychologie is bekend dat gedrag vaak sneller en duurzamer te veranderen is door gewenst gedrag te belonen dan door ongewenst gedrag te bestraffen. Ook het belonen van verkeersveilig gedrag blijkt een positief effect te kunnen hebben op het gedrag van automobilisten. De effectiviteit hangt wel af van de opzet van het beloningsprogramma, zoals de schaal, de doelgroep, de feedback, een combinatie van andere maatregelen en het type beloning.10 Mooi is dat je in dit geval de twee doelen, wel de ringweg gebruiken, niet te snel rijden, aan elkaar kan koppelen. Toch is toepassing van beloning in dit specifieke gevallen complex: •
Een systeem dat eenvoudig een koppeling maakt met kentekens (omgekeerd flitsen) is lastig met privacy-regels.
•
Voor een goed geborgd systeem zullen weggebruiker zich moeten aanmelden. Dat is dusdanig veel werk, dat de beloning ook echt serieus moet zijn. Dat lijkt te zwaar voor het doel.
•
Een terugvaloptie met bijvoorbeeld een lokaal doel, waarvoor weggebruikers samen kunnen sparen door zich aan de snelheid te houden, is ook relatief lastig, doordat de doelgroep van gebruikers heel breed is, en niet een buurt of een wijkje.
Als haalbaar alternatief zou een spel-element (gaming) kunnen worden toegevoegd. Een mogelijkheid is het om verkeersdeelnemers met prikkels langs de weg te belonen. Te denken valt bijvoorbeeld aan korte vragen langs de weg met het antwoord een paar honderd meter verder op. Het antwoord zou alleen getoond worden als de snelheidslimiet niet wordt overtreden.
10
Op basis van SWOV factsheet ‘Verkeershandhaving’, 2019. Leidse Ring Noord - 10 september 2021
30
5. Conclusie en aanbevelingen Met de vaststelling van het Kaderbesluit in 2020 voor de Leidse Ring Noord is voor de Oude Spoorbaan een motie aangenomen, waarin het volgende is opgenomen: •
de maximumsnelheid van 70 km/h moet zo veel mogelijk worden nageleefd;
•
de Leidse Ring Noord moet daadwerkelijk door het verkeer gebruikt worden, waarbij verkeer door de dorpskern van Leiderdorp wordt tegengegaan.
Op basis van de onderzoeksgegevens van vergelijkbare wegen lijkt een gemiddelde snelheid van 70 km/h op de Oude Spoorbaan haalbaar zonder ingrijpende aanpassingen aan het voorliggende ontwerp. Een gemiddelde snelheid van 70 km/h betekent echter ook dat er locaties, weggebruikers en tijdstippen zijn waarop de snelheid hoger zal liggen dan het gemiddelde. Het is dus zaak om de maatregelen te treffen die redelijkerwijs mogelijk zijn om de snelheid in de hand te houden. Ook om excessen te voorkomen, de verkeersveiligheid te bewaken en in samenspraak met de politie zo nodig te kunnen handhaven. In tegenstelling tot de huidige situatie kan er in de beoogde nieuwe situatie wel worden gehandhaafd bij excessen, aangezien de Leidse Ring Noord conform de CROW richtlijnen wordt ingericht. Het voorliggende ontwerp bevat al elementen die bijdragen aan het in de hand houden van de rijsnelheid, zoals een relatief smalle rijloper en relatief smalle bermen. Het is mogelijk en wenselijk hieraan nog enkele elementen toe te voegen, die zorgen voor het maken van een duidelijke poort bij het begin van de bebouwde kom, het versterken van het stedelijke karakter van de weg, het doorbreken van de openheid van de omgeving en die de weggebruiker aan de geldende snelheid herinneren. Aanvullende beloningsacties lijken weinig kansrijk.
Op basis van de onderzoeksgegevens voor de huidige situatie lijkt het gebruik van de Leidse Ring Noord voor de voornaamste verbinding al gemeengoed. Voor de verbinding naar de N11 (en dus ook naar de A4-zuid) lijken er nog mogelijkheden om weggebruikers naar de snelste route te verleiden en om blijvend te zorgen dat de route over de Leidse Ring Noord ook de snelste route blijft. De gemeente Leiderdorp neemt op het onderliggende wegennet al verschillende maatregelen om sluipverkeer te voorkomen. Dit betekent dat het mogelijk is de route via de Engelendaal zo nodig voor doorgaand verkeer minder aantrekkelijk te maken, zonder dat dit leidt tot sluipverkeer door de woongebieden, bijvoorbeeld door overstekende fietsers en voetgangers meer groen te geven ten koste van het doorgaande verkeer. Hierdoor kan in de verkeersstructuur, inrichting van de wegen, informatievoorziening en aanvullende maatregelen, zoals beeldkwaliteit van de gehele ringweg, worden gezorgd voor het beoogde gebruik van de Leidse Ring Noord en het tegengaan van verkeer door de dorpskern van Leiderdorp.
Leidse Ring Noord - 10 september 2021
31
Goudappel BV werkt vanuit Amsterdam, Den Haag, Deventer, Eindhoven en Leeuwarden en via onze partners in het buitenland Snipperlingsdijk 4
Postbus 161
+31(0) 570 666 222
BTW NL 0072 11 879 B01
7417 BJ Deventer
7400 AD Deventer
info@goudappel.nl
KVK
Nederland
Nederland
www.goudappel.nl
- 1032 september 2021 IBANLeidse NL09 Ring INGBNoord 0001 2746
3801 7479
32