210093 bijlage 1 Raadsvoorstel Vaststelling programmabegroting 2022 - 2025

Het is daarom nodig en wenselijk om vroegtijdig af te wegen welke vorm van aanbesteding de voorkeur heeft. Op productniveau gaat het vooral om de samenhang tussen materialen, de levensduur, standaardisatie, verbindingen en deconstructie. Of dat een object modulair uit te breiden is om in zijn functie te kunnen blijven voldoen en/of dat de leverancier eigenaar blijft van het geleverde object. Kortom, het vraagt om een goede afweging in het (ontwerp)proces i.s.w. met assetmanagers (levensduur, afschrijftermijn e.a.) hoe hiermee om wordt gegaan. Wanneer een aanbestedingsstrategie vroegtijdig opgesteld wordt is de verwachting dat dit financiële voordelen kan opleveren. Zodra eisen, risico’s en gevolgen voor de omgeving vroegtijdig in beeld worden gebracht en afgewogen kan de marktbenaderingsstrategie bepaald worden en kunnen afspraken gemaakt worden met marktpartijen. Het ontwerpproces kan hierdoor op de meest efficiënte manier ingericht worden. Het vroegtijdig opstellen van de strategie kan ook helpen om innovatieve oplossingen op het gebied van duurzaamheid vanuit de markt te stimuleren.

94 | Beleidsbegroting

Beleidsterrein 5A Verharde openbare ruimte De gemeente heeft als primaire taak de zorg voor een goed functionerende openbare ruimte die aansluit bij de beleving van haar inwoners. We hanteren hierbij beeldkwaliteit Niveau B CROW. Voor de kwaliteit van de openbare ruimte zijn niet alleen het beheer en onderhoud belangrijk, maar ook functionele, esthetische, ruimtelijke en sociale aspecten. Hierbij regelt en borgt de gemeente dat ingrepen op het juiste moment, tegen de laagste mogelijk maatschappelijke kosten en zonder kapitaalvernietiging worden uitgevoerd. Doelen en prestaties bij 5A Verharde openbare ruimte Doel

Prestatie

5A1 Schoon, heel en veilig

5A1.1 Ontwikkelen beleid openbare ruimte 5A1.2 Beheren openbare ruimte 5A1.3 Inzamelen huishoudelijk afval 5A1.4 Beheren contracten buitenreclame 5A1.5 Handhaven gebruik openbare ruimte 5A1.6 Werken voor derden cluster beheer

5A1.1 Ontwikkelen beleid openbare ruimte Bodem en ondergrond De bodem kan veel bieden aan de ontwikkeling van de stad: de bodem is het fundament waar veel functies bij elkaar komen. De bodem kan water bergen, is de plek voor kabels en leidingen, biedt het letterlijke fundament voor stedelijke ontwikkeling, de bodem geeft energie via (on)diepe energiewinning, de bodem geeft een schat aan informatie over ons verleden en de biodiversiteit is afhankelijk van een gezond bodem-water systeem. Daarbij moeten we kijken naar uitdagingen uit het verleden zoals bodemdaling en bodemverontreiniging. Kortom de bodem wordt voor van alles gebruikt en is steeds belangrijker voor het functioneren en leefbaar houden van de stad. Daarom moeten we afwegen welke functies we allemaal nodig hebben van de bodem en hoe we de stad duurzaam ontwikkelen (klimaatadaptief, biodivers, duurzame energie, woningbouw etc.). Hiervoor richten we in 2022 een regiegroep bodem en ondergrond in die projecten in de stad gaat begeleiden in de afwegingen die we moeten maken in boven- en ondergrond. Daarnaast worden alle activiteiten op het gebied van bodem en ondergrond afgestemd in een nieuw Leids Uitvoeringsprogramma Bodem en Ondergrond (LUBO), dat in 2022 van kracht moet worden. In 2022 wordt een coördinator aangesteld voor de implementatie van de Wet Basisregistratie Ondergrond (BRO).

De Wet BRO heeft als doel om gegevens over de ondergrond en wat daarin aanwezig is te ontsluiten in één landelijke, digitale en openbare informatiebank. Met de BRO wordt de kennis over de ondergrond vergroot en voor iedereen beschikbaar. Dit betekent ook een verplichting (autonome ontwikkeling) voor de verschillende bronhouders om data aan te leveren voor de BRO en deze data te gebruiken en controleren. Als bronhouder is de gemeente verantwoordelijk om de gegevens over geotechniek, grondwatermonitoring, bodemopbouw en warmte-koude opslag aan te leveren. Gezien de drukte in de ondergrond en de maatschappelijke opgaven worden deze onderdelen steeds belangrijker. Openbare verlichting Leiden participeert in een meerjarig onderzoek van diverse universiteiten waaronder die van Leiden en het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO) in combinatie met diverse instituten in onder andere de gezondheidszorg en lichtwereld naar de invloed van (straat)verlichting op biodiversiteit. Vanuit de gemeente Leiden (openbare verlichting) haken we hierbij aan om uiteindelijk openbare verlichting te kunnen plaatsen waar wetenschappelijk onderbouwd, (meer) recht wordt gedaan aan mens, flora en fauna (zoveel mogelijk) binnen de normen van landelijke richtlijnen (verkeersveiligheid, sociale veiligheid).

Verder wordt in het kader van openbare verlichting geëxperimenteerd en nader uitvoering gegeven aan de besluiten van het college op het advies van de stadsecoloog. Handboek kwaliteit openbare ruimte Het Handboek Kwaliteit Openbare Ruimte krijgt in principe jaarlijks een update. Als het vooronderzoek naar het digitaliseren van het handboek positief uitvalt, zal in 2022 worden gewerkt aan de digitalisering van het handboek.

Beleidsbegroting | 95

5A1.2 Beheren openbare ruimte Wijkvervangingen Bij de 6 wijkvervangingsopgaven wordt integraal (per wijk) het gemengde rioolstelsel vervangen voor een gescheiden rioolstelsel. Hiermee wordt het hemelwater apart afgevoerd; de rioolwaterzuivering wordt minder belast en we kunnen beter anticiperen op hevige buien. Dit is meteen een mooie aanleiding om de wijk klimaatrobuust te herinrichten. We treffen dan maatregelen om hittestress, droogte in de ondergrond en waterlast in de toekomst te beperken. Ook wordt de wijk vergroend en wordt de biodiversiteit vergroot door de aanplant van inheemse bomen, planten en bloemensoorten. Om goed voorbereid te zijn op de energietransitie wordt in de ondergrond ruimte gereserveerd voor de aanleg van een toekomstig warmtenet. De wijken Gasthuiswijk-Haagweg-Zuid (fase 1en 2), Professorenwijk-Oost (fase 1), Houtkwartier-Oost en Vogelwijk-Raadsherenbuurt zijn in uitvoering. Voor de wijken (Hoge Mors, Professorenwijk-Oost (fase 2) en Gasthuiswijk en Haagweg-Zuid (fase 3 en 4) worden de uitvoeringsbesluiten in 2022 aangeboden. Het kaderbesluit voor de wijk Meerburg wordt begin 2022 ter besluitvorming aangeboden. Wijkbeheer Het aanleggen van geveltuinen, het realiseren van andere bewonersinitiatieven en het adopteren van een stukje openbare ruimte (vooral boomspiegels) vanuit Samen aan de slag 2.0 is nog steeds zeer succesvol, er is veel vraag naar.

Het is zelfs zo, dat er meer vraag is dan we met het beschikbare budget voor Samen aan de slag kunnen realiseren. Als de groei van de vraag zich doorzet en het budget gelijk blijft, zullen we vanaf 2022 prioriteit geven aan versteende gebieden of gebieden met veel klimaatstress. Dit kan betekenen dat aanvragers mogelijk op een wachtlijst worden geplaatst. We verwerken de aanvragen zo veel mogelijk voor meerdere bewoners in een straat tegelijk. Dit leidt tot zichtbare vergroening in de directe leefomgeving. Beheer kapitaalgoederen openbare ruimte Voor het beheer van de kapitaalgoederen werken we met beheerplannen die we elke vijf jaar actualiseren, zie voor een nadere toelichting de paragraaf onderhoud Kapitaalgoederen. Dit jaar is het eerste jaar van de nieuwe planperiode van de beheerplannen kapitaalgoederen (2022-2026). Beheren openbare verlichting Als eigenaar en beheerder is de gemeente Leiden verantwoordelijk voor een goede verlichting van de openbare ruimte, inclusief de bijbehorende onderdelen zoals: tunnelverlichting, illuminatieverlichting, eigen kabelnet, etc. Het beheer heeft als doel om te blijven voldoen aan het realiseren van een veilige, duurzame en sfeervolle omgeving voor alle gebruikers van de openbare ruimte. Bij de vervanging passen we LED-techniek toe in combinatie met het dimmen van de verlichting. Inmiddels is ca.

40% van de openbare verlichting voorzien van LED-lampen. Dit jaar wordt gestart met de inventarisatie van Illuminatie verlichting en de inventarisatie van het eigen net. Energielevering van elektriciteit (2022) is contractueel vastgelegd. Elektriciteit kopen we gemeente breed 100% duurzaam in. In 2022 worden de vervangingen conform het Beheerplan OVL uitgevoerd: ■ wijkgericht vervangen van masten armaturen op basis van levensduur (waar mogelijk in combinatie met andere domeinen/projecten); ■ wijkgericht conserveren van lichtmasten; ■ start vervanging en aanbrengen LED-verlichting Leidse lantaarns in het gebied begrensd door Turfmarkt, Oude Vest, Nieuwe Rijn en Hooigracht. Beheren bruggen en viaducten We beheren en onderhouden de bruggen, tunnels en viaducten zodat de stad toegankelijk en bereikbaar is voor alle verkeersdeelnemers en voor de doorvaarbaarheid van het scheepvaartverkeer. Ook de bediening van de beweegbare bruggen hoort hier bij. De volgende activiteiten voeren we in 2022 uit: ■ groot onderhoud Schrijversbrug en Karnemelksebrug; ■ cyclisch onderhoud conserveren, slijtlagen, straatwerk, betononderhoud en remmingswerken; ■ groot onderhoud Zwartepadviaduct en Joop Walenkamptunnel; ■ vernieuwen kleine parkbruggen Klein Cronestein; ■ start voorbereiding vernieuwen verkeersbruggen in de Vlietweg en Trekvaartbrug.

Beheer wegen We onderhouden verharding op het wettelijke aansprakelijkheidsniveau (R–). Dat betekent dat we alleen ingrijpen (onderhoudsmaatregel uitvoeren) wanneer het aansprakelijkheidsniveau dreigt te worden overschreden. In de wijken Merenwijk en Leiden Noord wordt groot onderhoud uitgevoerd. Daarnaast wordt de verharding van de Kanaalweg Oost en Churchilllaan vervangen. Tegelijk met de onderhoudswerkzaamheden wordt ook groeiplaatsverbetering voor bomen die wortelopdruk veroorzaken toegepast. Tijdens de onderhoudswerkzaamheden worden waar mogelijk (kleine) verkeerskundige verbeteringen uitgevoerd. Ook vormt de Groene Kansenkaart een integraal onderdeel van de werkzaamheden.

96 | Beleidsbegroting

Uitvoeren straatreiniging en graffitibestrijding Straatreiniging draagt bij aan een schone en veilige openbare ruimte door het vegen van zwerfafval en blad, het legen en schoonhouden van prullenbakken, onkruidbestrijding en het verwijderen van graffiti en illegaal plakwerk. Het gebruik van de prullenbakken is tijdens de lockdown sterk toegenomen, terwijl de inzet van de Reiniging wegens de coronamaatregelen minder was. Waar mogelijk is de ledigingsfrequentie verhoogd en zijn tijdelijke prullenbakken bijgeplaatst. De verwachting is dat bij normalisatie van de maatschappelijke situatie ook het gebruik van de prullenbakken weer terug valt naar normale proporties. De situatie zal komende tijd extra scherp worden gemonitord. Indien blijkt dat het gebruik van de openbare ruimte intensiever blijft dan voor de coronaperiode zal een voorstel worden gedaan om de reguliere capaciteit bij het team Inzameling en Reiniging structureel te verhogen om zo beeldkwaliteit B te kunnen blijven bieden. De onkruidbestrijding vindt plaats zonder chemische middelen en op basis van beeldkwaliteit. De graffitibestrijding wordt door de DZB uitgevoerd op basis van meldingen. Beheren Walmuren De volgende werkzaamheden voeren we in 2022 uit: ■ cyclisch groot onderhoudsprogramma aan beschoeiingen en damwanden; ■ vervangen damwand Cronesteijnkade i.s.m.

stakeholders riolering en wegen; ■ start werkvoorbereiding herstel achterschotten L-wanden kademuren; ■ cyclisch vervangingsprogramma beschoeiing en damwanden. Beheren straatmeubilair In 2022 gaan we verder met het cyclisch beheren van de verkeersborden om het kwaliteitsniveau op CROW B niveau te houden. Hierbij worden oude borden zoveel mogelijk door de eigen dienst hergebruikt. Beheren Spelen De speeltuinen en speelplekken worden conform het beheerplan Spelen onderhouden en beheerd. Via het Uitvoeringsplan Spelen wordt waar mogelijk extra kwaliteit aan de buitenruimte toegevoegd. Van oude speeltoestellen wordt eerst bekeken of renovatie en/of herplaatsing mogelijk is, of ze worden tijdelijk in depot opgeslagen tot een geschikte herbestemming wordt gevonden. Hiermee beperken we het gebruik van grondstoffen en bevorderen we circulariteit. De aanwezige speeltoestellen (totaal ca. 1.680 ) worden jaarlijks op veiligheid getoetst aan het Warenwetbesluit Attractie- en Speeltoestellen. Verminderen van overlast in eigen wijk Uit de Stads- en wijkenquête van de afgelopen jaren blijkt dat met name van zwerfvuil, hondenpoep, onkruid en drijfvuil overlast ervaren wordt. Na een periode van toename voor 2015 van de ervaren overlast laten zowel de Stads- en wijkenquête van 2017 als 2019 een daling van de ervaren overlast zien.

Bovendien krijgt de gemeente van haar bewoners een hoger rapportcijfer voor het onderhoud van de openbare ruimte (van 6,9 in 2015 naar 7,0 in 2017 en een 7,1 in 2019). Het zwerfafval in het groen wordt een keer per twee weken verwijderd. Daarnaast worden elke dag de meldingen van overlast van zwerfafval en dumping opgepakt. Deze meldingen worden meestal binnen 1 werkdag opgelost. Bewoners worden bij opschoonacties ondersteund met materialen en containeradoptie wordt aangemoedigd. 5A1.3 Inzamelen huishoudelijk afval Wekelijks wordt bij de ruim 55.000 huishoudens in Leiden afval opgehaald. Met minicontainers aan-huis voor restafval, GFT en papier en verzamelcontainers voor papier, glas en textiel. Het kunststofafval en blik wordt nagescheiden. Vrijwel alle verzamelcontainers zijn inmiddels ondergronds gebracht. Dit geeft een opgeruimder straatbeeld en leidt tot minder bijplaatsing. De hotspot-aanpak bij containers die in beeld zijn vanwege frequente bijplaatsingen wordt in samenwerking tussen Inzameling en Handhaving voortgezet. In het najaar van 2021 wordt gestart met een proef om groente- fruit- en etensresten (GFE) ook in te zamelen bij de hoogbouw. In het verleden is hiermee gestopt vanwege de hoge vervuilingsgraad. Met afsluitbare containers is de verwachting dat kwaliteit van het ingezamelde GFE beter zal zijn.

In het voorjaar van 2022 wordt de proef geëvalueerd en worden de ervaringen omgezet in een voorstel voor verdere uitrol. Verder worden de plannen voor de realisatie van een tweede milieustraat / duurzaamheidsplein op de Kenauweg verder uitgewerkt waarbij ook ruimte wordt gecreëerd voor aanvullende circulaire initiatieven om scheiding en hergebruik verder te stimuleren, grondstofcirkels te sluiten en daarmee de hoeveelheid te verbranden afval verder te reduceren. 5A1.4 Beheren contracten buitenreclame Om de opbrengsten buitenreclame zoveel mogelijk op peil te houden, passen we actief contractbeheer en contractmanagement toe. In lijn met de visie "Ruimte voor de Stad", is het aantal objecten voor reclameuitingen in de binnenstad verminderd. De mogelijkheid voor een nieuw contract voor analoge grote 8m² billboards alsmede het digitaliseren van een aantal reclameobjecten in de abri's wordt beleidsmatig onderzocht. In 2020 is de exploitatie van bushokjes, vrijstaande reclamevitrines alsmede van de A0- reclamedisplays (onderzijde van lichtmasten) succesvol aanbesteed en zijn alle objecten in 2021 geplaatst. Vanaf 2022 zijn alle reclamecontracten hierdoor weer volledig operationeel.

Beleidsbegroting | 97