2022-59 RV D22.276702 Principebesluit regionalisering milieustraten in Zeeland

*Z019DE740D3* Zaaknummer Documentnummer

Z22.014842 D22.276702

Raadsadvies Onderwerp

Principebesluit regionalisering milieustraten in Zeeland

Advies

1. Een positieve zienswijze in te dienen op het principebesluit, waarbij wordt uitgegaan van het volgende: a. Iedere gemeente accepteert de uitgangspunten van het principebesluit waar onderzoek naar moet worden gedaan; b. in de regio De Bevelanden wordt een circulair ambachtscentrum gerealiseerd; c. er dient een operationeel/financieel onderzoek te worden uitgevoerd naar een mogelijk brengpunt van grof groenafval binnen de gemeente Kapelle. 2. Akkoord te gaan met het uitvoeren van aanvullende nadere onderzoeken en uitwerkingen van regionale spreiding zoals in het voorstel genoemd ten behoeve van definitieve besluitvorming. Steller: H.J.J. Vermaire Datum: 16‑11‑2022

Beeldvormende behandeling Oordeelsvormende behandeling Besluitvormende behandeling

20 december 2022 24 januari 2023

Portefeuillehouder

S.A. Mackintosh

Datum collegevergadering

22 november 2022

Aantal bijlagen Documentnummers v/d bijlagen

7 D22.274909 D22.274910 D22.274911 D22.274912 D22.274913 D22.274914 D22.274915

Samenvatting In 2020 heeft Royal Haskoning DHV (RHDHV) in opdracht van het algemeen bestuur van de gemeenschappelijke regeling Openbaar Lichaam Afvalstoffenverwijdering Zeeland (AB OLAZ) een onderzoek uitgevoerd naar de toekomst van de milieustraten in Zeeland op het gebied van milieuwetgeving, kostenbeheersing en de landelijke doelstelling (Van Afval Naar Grondstof: VANG) tot het reduceren van de hoeveelheid ongesorteerd brandbaar afval. U bent over het onderzoeksresultaat van RHDHV geïnformeerd via een raadsnieuwsbrief op 8 april 2021 en via regiobijeenkomsten in het najaar van 2021. Voordat uitvoering wordt gegeven aan een verregaande en concrete uitwerking van regionale spreiding, heeft het AB OLAZ besloten eerst te inventariseren of de deelnemende gemeenten aan het OLAZ de conclusies en aanbevelingen uit het rapport van RHDHV -1-

ondersteunen en daarmee ook het principe van regionale spreiding met verschillende soorten milieustraten binnen het OLAZ. Het dagelijks bestuur van het OLAZ legt om deze reden door middel van een aanbiedingsbrief het voorstel “principebesluit regionalisering milieustraten” met bijbehorende bijlagen ter consultatie aan u voor om een zienswijze in te dienen.

-2-

Advies 1.

2.

Een positieve zienswijze in te dienen op het principebesluit, waarbij wordt uitgegaan van het volgende: a. iedere gemeente accepteert de uitgangspunten van het principebesluit waar onderzoek naar moet worden gedaan; b. in de regio De Bevelanden wordt een circulair ambachtscentrum gerealiseerd; c. er dient een operationeel/financieel onderzoek te worden uitgevoerd naar een mogelijk brengpunt van grof groenafval binnen de gemeente Kapelle. Akkoord te gaan met het uitvoeren van aanvullende nadere onderzoeken en uitwerkingen van regionale spreiding zoals in het voorstel genoemd ten behoeve van definitieve besluitvorming.

Inleiding: waar gaat het over? Vanuit de Wet milieubeheer is iedere gemeente verplicht om een locatie te hebben waar inwoners hun (grof) huishoudelijk afval kunnen brengen. Een gemeente mag dit brengpunt ook oprichten in samenwerking met gemeente(n) in de regio. Behalve deze wettelijke verplichting zijn er ook andere redenen waarom gemeenten milieustraten inrichten: milieu: bevorderen van de scheiding en het hergebruik van afvalstoffen (in relatie tot de VANG-doelstelling); serviceverlening: verbeteren van de aanbiedmogelijkheden voor gescheiden afvalstoffen; kosten: verminderen van de kosten. Het laten brengen van afval is goedkoper dan het ophalen en de verwerking van gescheiden afval. Conclusies onderzoek RHDHV: Om in beeld te krijgen op welke wijze het OLAZ uitvoering kan geven aan de opgaven van wet- en regelgeving waaraan de milieustraten moeten voldoen, de VANG-opgave en het beheersen van de kosten heeft RHDHV in opdracht van OLAZ verkennend onderzoek gedaan naar de toekomst van de milieustraten in Zeeland.

Enkele conclusies van dit onderzoek zijn: omdat de milieustraten in Zeeland vrij toegankelijk zijn voor zowel inwoners, bedrijven als toeristen, worden er aanzienlijk meer kilo’s grof huishoudelijk (rest)afval gebracht naar de Zeeuwse milieustraten in vergelijking met de rest van Nederland, resulterend in hogere exploitatiekosten; er is onvoldoende ruimte op de huidige milieustraten om de verschillende wettelijk verplichte afvalstromen kwijt te kunnen; hierdoor voldoen de huidige milieustraten niet aan de landelijke eisen die gesteld zijn aan een milieustraat; het realiseren van mogelijkheden tot demontage en kringloop is een belangrijke manier de hoeveelheid (rest)afval op de milieustraten te verminderen; om alle huidige milieustraten toekomstbestendig te maken zorgt dit naar inschatting voor een totale investering van €45 tot €140 miljoen*. * De kosten voor 13 nieuwe milieustraten compleet niveau in Zeeland worden door RHDHV ingeschat op totaal circa 45 miljoen. (13 milieustraten á 3,5 miljoen). Voor 13 nieuwe milieustraten compleet plus niveau worden de kosten ingeschat op totaal circa 140 miljoen (13 milieustraten á 10,7 miljoen).

Vervolgaanpak: Op basis van bovenstaande conclusies adviseert RHDHV om te onderzoeken of een regionale aanpak mogelijk is. De Begeleidingscommissie van het OLAZ (BC OLAZ) heeft op basis van de advisering van RHDHV een voorstel tot een principebesluit opgesteld. Het dagelijks bestuur van OLAZ (DB OLAZ) heeft de concepttekst van het principebesluit voorgelegd aan de leden van het AB OLAZ in haar vergadering van 6 oktober jl. en vervolgens toegezonden aan de griffies van de gemeenten binnen het OLAZ.

-3-

Voorstel principebesluit: Het DB OLAZ legt een principebesluit voor waarbij de gemeente (college en raad) als deelnemer aan het OLAZ wordt gevraagd om: 1. een zienswijze in te dienen op het voorstel van het DB OLAZ voor het principe van regionale spreiding van milieustraten in Zeeland, zoals bedoeld in het rapport RHDHV, te weten: a. een milieustraat ‘Compleet Plus’ niveau (het betreft een circulair ambachtscentrum die voldoet aan alle wettelijke eisen met eventueel aanvullingen als kringloopactiviteiten in regio De Bevelanden, Zeeuws Vlaanderen en Walcheren; b. een milieustraat ‘Compleet’ niveau (het betreft een milieustraat die voldoet aan alle wettelijke eisen, aangevuld met functies als demontage van grof restafval) in Veere, Schouwen-Duiveland, Reimerswaal, Tholen, Sluis en Hulst; c. een brengfaciliteit ‘Basis’ niveau (deze voldoen niet aan de wettelijke eisen, het gaat om inzamelpunten voor de meest voorkomende stromen op locaties waar wordt voorgesteld de milieustraten te verwijderen) in Kapelle, Borsele en Noord-Beveland; 2. Akkoord te gaan met het uitvoeren van nadere onderzoeken en uitwerking van regionale spreiding ten behoeve van definitieve besluitvorming.

Doel van het principebesluit: Doel van dit principebesluit is om te bepalen of het principe van regionale spreiding door de individuele gemeenten wordt ondersteund voordat er hoge kosten worden gemaakt voor nader onderzoek en uitwerking tot regionale spreiding. Daarnaast biedt het u een kans om standpunten naar voren te brengen die het OLAZ kan gebruiken bij het stellen van nadere kaders in de uitwerking van definitieve besluitvorming. Globaal verwachte financiele gevolgen en milieueffect volgens het rapport van RHDHV: Financieel: Bij herontwikkeling van de 13 milieustraten volgens het voorstel moet worden gedacht aan een investering van circa 50 tot 60 miljoen euro. Hierbij is uitgegaan van 3 milieustraten compleet plus (à 10,7 miljoen per milieustraat) en 6 milieustraten compleet (à 3,5 miljoen per milieustraat) en 3 basisvoorzieningen (totaal 1 miljoen). Ook stijgen de operationele kosten significant met name omdat er extra personeel wordt voorzien om burgers te assisteren, toe te zien op scheidingsgedrag, de kwaliteit van grondstoffen te bewaken en restafval te minimaliseren. Ingeschat wordt dat de jaarlijkse kosten hierdoor aanzienlijk zullen stijgen (van circa 25 euro (prijspeil 2022) naar verwachting 45 euro/inwoner per jaar). Milieu: In het onderzoeksrapport is uitgegaan van 42 kg restafval per inwoner per jaar (2019).

Vanaf 2021 wordt de afvalstroom “sorteerbaar bouw en sloopafval” van de milieustraten verder uitgesorteerd, waarbij deze hoeveelheid inmiddels is verminderd tot gemiddeld 26 kg per inwoner per jaar. Door deze wijziging zijn de verwachte resultaten, genoemd in het onderzoekrapport niet meer actueel.

Relatie met strategisch beleid Deze ontwikkeling sluit aan bij de visie van gemeente (bouwsteen circulariteit) voor wat betreft het gemeentelijk afvalbeleid en de gedachte van een circulaire gemeente.

Argumenten: waarom geven we als college dit advies? 1.1 Een wijziging van de huidige opzet van de milieustraten in Zeeland is onvermijdelijk. Gelet op de opgaven van wet- en regelgeving waaraan de milieustraten moeten voldoen, de VANG-opgave en het beheersen van de kosten dient de huidige opzet van de milieustraten in Zeeland te worden aangepast. Regionalisering van milieustraten is hierbij een optie.

-4-

1.2 Het opheffen van de huidige milieustraat in Kapelle ligt in het kader van het voorstel regionalisering van milieustraten in Zeeland voor de hand. Voor de milieustraat in de gemeente Kapelle is duidelijk dat, wanneer regionalisering in Zeeland van milieustraten moet plaatsvinden, onze regionale milieustraat dan één van de milieustraten in Zeeland is die in de huidige vorm moet verdwijnen, gelet op bevolkingsdichtheid, aanrijtijden en onderlinge afstanden tussen milieustraten. Het flankerend beleid dat hiervoor in de plaats komt is nog niet concreet uitgewerkt, maar moet volgens het voorstel gezien worden dat er één of meerdere inzamelpunten komen waar de meest voorkomende afvalstromen kunnen worden ingezameld. Door de beperkte ruimte op de milieustraat in Kapelle kunnen niet alle afvalstromen worden afgegeven waardoor veel inwoners nu al uitwijken naar bijvoorbeeld de milieustraat in Kruiningen. Het in stand houden en het voldoen aan de huidige eisen voor een milieustraat zou voor de milieustraat in Kapelle te hoge kosten voor het OLAZ (dus voor de 13 Zeeuwse gemeenten) met zich meebrengen. Temeer vanwege de plannen van de gemeente om de locatie aan de Dijkwelseweg te herbestemmen is in dat opzicht een positieve zienswijze op zijn plaats.

Voorgesteld wordt om deze positieve zienswijze wel te koppelen aan een aantal uitgangspunten bij deze regionalisering, zoals onder a t/m c genoemd. a. Iedere gemeente accepteert de gevolgen die uit het voorstel uitvloeien. Eén van de redenen om regionalisering van milieustraten voor te stellen is het beperken van kosten door sommige milieustraten af te schalen zodat er financiele ruimte ontstaat om regionaal circulaire ambachtscentra te realiseren. Wanneer gemeenten afwijken van het voorstel principebesluit (bijvoorbeeld doordat gemeenten hun milieustraat toch liever willen behouden) zou betekenen dat de verwachte investerings- en operationele kosten voor alle deelnemers van OLAZ (nog) hoger zouden worden. b. Inwoners van de gemeente Kapelle moeten gebruik kunnen maken van een circulair ambachtscentrum in de regio. Met name in de regio De Bevelanden worden volgens het voorstel regionale milieustraten wegbezuinigd. Een regionale milieustraat compleet plus (circulair ambachtscentrum) in de regio (voorlopig gepland in centrumgemeente Goes) komt hiervoor in de plaats. Een voorwaarde om een positieve zienswijze in te dienen is dan ook dat er daadwerkelijk een circulair ambachtscentrum De Bevelanden wordt gerealiseerd waarmee circulariteit van afvalstromen meer wordt gewaarborgd en hiermee circulariteit voor de gemeenten in onze regio wordt bevorderd. c.

Invulling van flankerend beleid zou een inzamelpunt voor grof groen binnen de gemeente kunnen zijn. Het voorstel omvat een onderzoek naar flankerend beleid bij de gemeenten waar de milieustraat verdwijnt. Er is een mogelijkheid om een inzamelpunt voor meest voorkomende afvalstromen in Kapelle te houden. Een eerste gedachte is een inzamelpunt voor grof groen binnen de gemeente. Het flankerend beleid inclusief financiele gevolgen wordt verder nog door het OLAZ met de betrokken gemeenten uitgewerkt. 2. Uitvoering van nader onderzoek is een logisch gevolg wanneer een positieve zienswijze op een principebesluit wordt uitgebracht. Door een positieve zienswijze in te dienen gaat men logischerwijs ook akkoord met het verder uitvoeren van nader onderzoeken en uitwerken van regionale spreiding ten behoeve van definitieve besluitvorming. Het betreft onder andere een concrete uitwerking van de verschillende soorten milieustraten, de verwachte resultaten en bijbehorende concrete kostenraming en een financieringsvoorstel verdeling kosten over de gemeenten.

-5-

Kanttekeningen en risico’s: 1.

Het OLAZ betreft een gemeenschappelijke regeling die in meerderheid besluiten kan nemen. Het gemeentelijk belang kan afwijken van het collectief belang. De gemeente Kapelle is als één van de 13 Zeeuwse gemeenten deelnemer van de gemeenschappelijke regeling OLAZ. Het AB OLAZ neemt uiteindelijk een besluit over dit voorstel principebesluit regionalisering milieustraten in Zeeland, met inachtneming van de kenbaar gemaakte zienswijzen. Het kan dus zijn dat het besluit van OLAZ afwijkt van de zienswijze van een gemeente.

Financiën: wat gaat het kosten en hoe gaan we dit financieren? Het nadere onderzoek wordt, naast de inzet van de Begeleidingscommissie OLAZ en de ZRD, deels door een extern bureau uitgevoerd. Hieraan zijn wel de nodige kosten verbonden, maar deze kunnen worden betaald door het OLAZ. In de begroting 2023 van het OLAZ is budget beschikbaar om deze werkzaamheden uit te voeren. Als dit budget ontoereikend blijkt, zal hiervoor een begrotingswijziging worden voorgelegd.

Wat communiceren we? Het OLAZ zal de communicatie over de besluitvorming van het principebesluit op zich nemen aan de hand van het versturen van een persbericht. De woordvoering zal verlopen via de voorzitter van het OLAZ, de heer Kees Weststrate van gemeente Borsele. Gelet op de mogelijke consequenties voor Kapelle en de verwachte reacties vanuit de Kapelse inwoners zal de gemeente zelf ook de nodige aandacht schenken aan communicatie over het principebesluit.

Uitvoering/aanpak Na de termijn voor het indienen van een zienswijze zal het DB OLAZ een definitief voorstel principebesluit regionalisering aan het AB OLAZ in de eerste helft 2023 voorleggen ter besluitvorming. Afhankelijk van het besluit zal in 2023 nader onderzoek plaatsvinden naar onder andere de volgende onderdelen: concrete uitwerking Compleet Plus niveau, Compleet niveau en Basisniveau (flankerend beleid) conform voorgesteld principebesluit; verwachte resultaten invoering regionalisering milieustraten; concrete kostenraming invoering regionalisering milieustraten; financieringsvoorstel verdeling kosten over de gemeenten.

Bijlagen -

Aanbiedingsbrief voorstel principebesluit (D22.274909) Voorstel principebesluit regionalisering van OLAZ aan gemeenten (D22.274910) Bijlage 1, Samenvatting rapport “Toekomstige milieustraten Zeeland” van RHDHV (D22.274911) Bijlage 2, Rapport “Toekomstige Milieustraten Zeeland” van RHDHV, dd. 19 nov 2020 (D22.274912) Bijlage 3, Memo nieuwsbrief Ontwikkelingen Milieustraat van 8 april 2021 aan gemeenteraden (D22.274913) Bijlage 4, Presentaties toekomst milieustraten tijdens regiobijeenkomsten voor bestuurders en raadsleden eind 2021 (D22.274914/15)

-6-