Evaluatierapport Samenwerkingsagenda 2018-2022

Maar geïnterviewden geven ook aan dat het soms lijkt alsof stevige discussie niet meer mag. Verschil van mening en scherp debat lijken soms zo gevoelig te liggen, dat raadsleden er terughoudend in zijn. Dat is niet de bedoeling en het zou zonde zijn als die ontwikkeling zich in de volgende periode doorzet. Verschil van mening hebben mag. Het is een noodzakelijk element van een goed functionerende lokale democratie. Een vergelijkbare zorg uiten geïnterviewden over het vergaderen zelf. Eén van de veelgehoorde argumenten voor de Samenwerkingsovereenkomst was het stoppen met langdurig en vooral overbodig vergaderen. “Niet over alles eindeloos vergaderen,” was een veel gehoorde klacht, zo bleek ook uit de gesprekken met inwoners. Maar inmiddels is ook veel te horen dat dit ook niet moet worden overdreven. Vergaderen heeft een functie. Niet alles hoeft kort en bondig. Lastige onderwerpen, maar soms ook ‘gewone’ onderwerpen, kunnen best onderwerp van gesprek zijn. Vergaderen mag geen doel op zich zijn, maar andersom geldt dat ook voor het ‘minder vergaderen’. Dat mag ook geen doel op zich zijn. Vergaderen is namelijk ook functioneel. 32 / 41

In Kaag en Braassem is weinig concreet afgesproken over spelregels. Het werkt goed, maar hoe en waarom het precies werkt is over het algemeen niet omschreven. Opgeschreven procedures zijn geen garantie voor goede samenwerking en goed debat, maar ze bieden soms wel houvast. Het goede aan Kaag en Braassem is dat men gewoon is begonnen en dat het inmiddels goed werkt, maar het lijkt ook goed om in deze fase toch een aantal afspraken expliciet te maken. Door een spelregeldocument of een procesakkoord op te stellen bijvoorbeeld. Dat zijn spelregels om op terug te vallen als het lastig is, maar ook om een meer gedeeld beeld te krijgen van wat bij bepaalde overleggen de bedoeling is. Dat sluit ook aan bij een ander punt van zorg dat door veel geïnterviewden is benoemd. Het vergadermodel is voor veel betrokken niet goed duidelijk. Kaag en Braassem is afgestapt van het BOB-model, maar wat precies de werking van het ‘Context en Kaders model’ is, is voor velen niet duidelijk. Er is geen gedeeld beeld van hoe het model werkt. Dat betekent ook dat geïnterviewden aangeven dat ze soms niet goed weten wat precies de bedoeling van een bepaalde avond of overleg is. Ook leidt het er soms toe dat er heel veel tijd aan het begin van vergaderingen verloren gaat aan het duidelijk krijgen wat de aard en insteek van het overleg is.

Meer inhoudelijk is de klacht van een aantal raadsleden dat ze bij de Context en Kadersavonden te weinig voorbereidingstijd hebben. De avonden zijn bedoeld om zoals de naam als aangeeft - Context en Kaders mee te geven aan het College en daarmee als raad opdrachtgever voor het College te zijn. Maar raadsleden krijgen pas heel kort voor aanvang inhoudelijke informatie over het onderwerp en moeten vaak ter plekke bedenken wat ze er van vinden. Zo komen de avonden inhoudelijk niet goed van de grond. Meer helderheid over het vergadermodel en de bedoeling van concrete bijeenkomsten binnen dat model kan helpen om in de komende periode effectiever en scherper het gesprek te voeren. Dat voorkomt ook dat veel geclusterd wordt op één avond, namelijk de maandagavond. Ook is bij deze vergaderingen het college in de lead, dat leidt soms ook tot rolverwarring en de vraag of het primaat van de raad hiermee ook echt terug komt bij de raad.

33 / 41

Geïnterviewden geven ook aan dat hoewel het College “raadsbreed probeert te werken” het soms ook wat dubbele gevoelens oproept. Wethouders zijn afkomstig uit bestaande raadsfracties (of partijen) en hebben in dat opzicht ook een zekere kleur. Ze kunnen daar zelf niet veel aan doen en ze doen hun best om zoveel mogelijk in dienst van de raad te opereren, maar toch is het beeld soms dubbelzinnig. Dat wordt versterkt door het feit dat één partij niet deelneemt aan het College, hoewel dat strikt genomen dus niet de goede manier van uitdrukken is omdat geen van de wethouders “namens” een fractie aan het college deelneemt. Maar de afwezigheid van één partij leidt in de praktijk soms tot herinneringen aan de klassiek oppositie en coalitie verhoudingen. Met het gedrag dat daarbij hoort. Het verdient aanbeveling om daar bij een volgende periode meer bij stil te staan: wat zijn de verhoudingen tussen wethouders en de raad en wat als niet alle partijen ook met de vorming van het College meedoen? Wie heeft welke rol? Raadsbrede samenwerkingen hoeven niet uit alle partijen te bestaan, maar het is dan wel belangrijk om daar samen bij stil te staan. Dat is ook prettig voor wethouders zelf. In de gesprekken werd duidelijk dat wethouders soms ook terughoudend zijn, omdat ze de raad niet voor de voeten willen lopen.

Ze willen het primaat bij de raad houden, terwijl het soms ook nodig is om als college meer het voortouw te nemen. Bijvoorbeeld door concrete voorstellen te doen of toch nadrukkelijker voor te sorteren bij besluiten. Het werkt heel goed voor de cultuurverandering dat het college daar terughoudend in is geweest, dat heeft echt tot verandering geleid. Maar inmiddels is die verandering breed gedragen en is die terughoudendheid minder nodig. Wethouders zouden bij aanvang van de nieuwe periode met de raad het gesprek kunnen voeren: wat verwachten jullie van ons en wat is dan een goede werkwijze? Een laatste punt dat opviel in de gesprekken was de rol van de paarse blokken. Die worden door de betrokkenen positief gewaardeerd en zijn ook echt innovatief. Tegelijkertijd geeft een deel van de respondenten wel aan dat deze blokken de volgende keer meer raadsbreed tot stand kunnen komen. Het idee van de Samenwerkingsagenda was (letterlijk zo geformuleerd) dat het politieke proces niet in vier dagen maar in vier jaar moet plaatsvinden. Dat principe wordt goed gevolgd en men is daar ook positief over, maar de manier waarop de paarse blokken geformuleerd zijn sorteert al wel wat voor op hoe dat gesprek gaat verlopen. 34 / 41

In een volgende periode kan Kaag en Braassem overwegen om ook de paarse blokken in een raadsbreed proces , met alle raadsleden, te formuleren en uit te werken, en daar ruim de tijd voor te nemen. Dat zorgt voor breder eigenaarschap bij de raad, ook al komt er mogelijk precies hetzelfde uit als wat er nu staat. Veel geïnterviewden zijn dus positief over het raadsbreed samenwerken en zien het ook in een volgende periode graag gecontinueerd. Tegelijkertijd geven ze nog wel mee dat het kan helpen om ook tijdens de periode regelmatig te reflecteren en te evalueren. Het verbeteren van de samenwerking in een context waarin óók altijd de scherpte van politiek debat en verschil nodig is, is gebaat bij regelmatig het gesprek over “hoe het gaat”. Dus niet alleen over de inhoud, maar ook over hoe dat gesprek over de inhoud verloopt en wat daarin beter kan. Het moet geen navelstaren worden, maar betrokkenen moeten zichzelf ook tijd en gelegenheid gunnen om daar met elkaar bij stil te staan. Het zou een rol voor de burgemeester kunnen zijn om dit gesprek te entameren. Het is in de drukte van alledag het eerste wat verdwijnt, dus het is goed als een betrokkene zich daar specifiek verantwoordelijk voor voelt.

35 / 41

Geraadpleegde bronnen Input Evaluatie, Maak Meedoen Mogelijk, januari 2018 Boogers & Reusing 2018 M.J.G.J.A. Boogers & G.H. Reusing, Decentralisatie, schaalvergroting en lokale democratie: samenvattend onderzoek naar gevolgen voor rollen en posities van lokale bestuurders en naar gevolgen voor bestuurskracht en democratie, University of Twente 2018.

Broeksteeg 2020

J.W.L. Broeksteeg, Gemeenterecht, Deventer: Wolters Kluwer 2020.

De Staat van het Bestuur 2018

De Staat van het Bestuur 2018, Rapport van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties 2018.

De Staat van het Bestuur 2020

De Staat van het Bestuur 2020, Rapport van Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties 2020.

Kalken, L. van, G. Boogaard, M. van der Steen, W. Scherpenisse Een routekaart voor raadsakkoorden: varianten, ervaringen en lessen, Erasmus Universiteit Rotterdam, Rotterdam, 2021.

Ostaaijen, J. van, 2016

Hard naar het college, zacht naar de samenleving. Op zoek naar een nieuwe verbindende rol van de gemeenteraad, Den Haag: raadslid.nu, 2016.

Ostaaijen, J. van, 2022

Lokale democratie doorgelicht. Het functioneren van een onbegrepen bestuur, Boombestuurskunde, Den Haag, 2022.

36 / 41

Raad voor het openbaar bestuur, 2018

Raad voor het openbaar bestuur, ‘Nieuwe politiek, nieuwe akkoorden’, 2018.

VNG Denktank, 2016

Maatwerkdemocratie. Naar een krachtiger, trefzekere gemeenteraad 2020 als kruispunt in de lokale democratie. Publicatie van de VNG Denktank. Den Haag: Vereniging van Nederlandse gemeenten, 2016.

Voermans, Boogaard & Uzman 2014

W.J.M. Voermans, G. Boogaard en J. Uzman, Samen Leiden geëvalueerd. Het Bestuursakkoord 2010-2014, Rapport Rekenkamercommissie Gemeente Leiden 2014.

37 / 41

Geraadpleegde documenten Beleidsdocumenten https://kaagenbraassem.bestuurlijkeinformatie.nl/Reports/Document/cc920114-a61d-465ab923-ae76c2847941?documentId=e3f7be7e-ee0b-4ac6-adf3-bcb485d3e1b9n

Overdrachtsdocument nieuwe raad 2018 Tekst en uitleg bij alle onderdelen waar de raad mee te maken zal krijgen, ook uitdagingen voor raadsperiode 2018 – 2022 staan hierin aangegeven. https://kaagenbraassem.bestuurlijkeinformatie.nl/Reports/Document/cc920114-a61d-465ab923-ae76c2847941?documentId=a452531f-3a3e-4234-9efb-dc2ed86c4dc1

Grip op samenwerking in de praktijk. Lessen en best practices uit gemeenten Boek door R. Stolk, R. de Greef en L. Vellekoop, bijgevoegd als onderdeel van het overdrachtsdossier. Conclusies over samenwerking binnen de raad op het gebied van prioriteren en selectief keuzes maken, het onderling verdelen van de aandacht, het benutten van raadscommissies, verder in positie brengen van grif es. Ook op niveau tussen verschillende raden https://kaagenbraassem.bestuurlijkeinformatie.nl/Reports/Document/cc920114-a61d-465ab923-ae76c2847941?documentId=e3f7be7e-ee0b-4ac6-adf3-bcb485d3e1b9

Procesvoorstel formatie raad https://kaagenbraassem.bestuurlijkeinformatie.nl/Reports/Document/ 2cddac3e-2a55-410d-8caf-bbb82c31e3f0?documentId=7053d103-ce4b-4bf2b8bb-09c47a8c1509

Samenwerkingsagenda 2018-2022 ‘Maak meedoen mogelijk’ https://kaagenbraassem.bestuurlijkeinformatie.nl/Reports/Document/ 2cddac3e-2a55-410d-8caf-bbb82c31e3f0?documentId=8d664d45-27cb-4b89b31a-114419b919e5

fi

38 / 41

Reglement van Orde voor de vergaderingen en andere werkzaamheden van de raad van de gemeente Kaag en Braassem, 2018 https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR611731 Jaarverslag gemeenteraad Kaag en Braassem 2018 https://kaagenbraassem.bestuurlijkeinformatie.nl/Reports/Document/6403446a-873f4a67-8dc5-eadf83f7633c?documentId=19c3f62b-cd32-415b-9fc2-3abe7de5bd50 Voortgangsmonitor 2019 https://kaagenbraassem.bestuurlijkeinformatie.nl/Reports/Document/06de16d5-9735-478d8c9e-fed35bce6e17?documentId=09235e1a-1f2f-448e-9546-d2ab8ad71ebb

Voortgangsmonitor 2020 https://kaagenbraassem.bestuurlijkeinformatie.nl/Reports/Document/06de16d5-9735-478d8c9e-fed35bce6e17?documentId=2e35220a-41cb-4ae8-8a0e-8d1320690f8e

Voortgangsmonitor 2021 https://kaagenbraassem.bestuurlijkeinformatie.nl/Reports/Document/06de16d5-9735-478d8c9e-fed35bce6e17?documentId=c76c66a0-ad19-471c-984a-b8522fea6473

Moties https://kaagenbraassem.bestuurlijkeinformatie.nl/Reports/Details/101f5079-f0b2-4048-8155dae5aa28c330 1-11-2021 Motie om verkiezingsborden te plaatsen verworpen https://kaagenbraassem.bestuurlijkeinformatie.nl/Reports/Document/d511809e-dd8e-4ab3a1b6-b7b74c104eca?documentId=b2700b2f-e7e1-4d8a-8f5c-8ca90367f468 1-11-2021 Motie om StemWijzer aan te bieden verworpen https://kaagenbraassem.bestuurlijkeinformatie.nl/Reports/Document/c66e554d-f8d9-4490b16c-c1f3bb64d2d7?documentId=4a61f058-ca06-4392-8c3d-47ce7e4ef370 1-11-2021 Motie lijsttrekkersdebat ingetrokken https://kaagenbraassem.bestuurlijkeinformatie.nl/Reports/Document/ce7ca32f-b9dd-4168bf7b-9fbfd358e729?documentId=f0f64e57-df94-4b07-a7cd-52feae809724 39 / 41

25-01-2021 Motie van Wantrouwen in wethouder Van der Wereld (CDA ) https://kaagenbraassem.bestuurlijkeinformatie.nl/Reports/Document/7459e159-31be-4878a836-e8f4bad98d57?documentId=a047f306-ca73-4b1e-8807-01d7a989bde5

Overig YouTube-kanaal Studio Kaag en Braassem https://www.youtube.com/channel/UCqo3lxu1rXfJc4ARkw9FoFg/videos Nieuwsbericht Trouw: Deze wethouder pakt het anders aan https://www.trouw.nl/nieuws/deze-wethouder-pakt-het-anders-aan-over-bijna-alle-kwestieswordt-unaniem-besloten~bae61ed9/ Nieuwsbericht: Geen nieuwe partijen bij gemeenteraadsverkiezingen Kaag en Braassem https://www.studiokaagenbraassem.nl/nieuws/geen-nieuwe-partijen-bij-gemeenteraadsverkiezingen-kaag-en-braassem Nieuwsbericht: Samen voor Kaag en Braassem maakt verkiezingsprogramma bekend https://www.allesinkaagenbraassem.nl/nieuws/samen-voor-kaag-en-braassem-maakt-verkiezingsprogramma-bekend.html Nieuwsbericht: CDA Kaag en Braassem presenteert kandidatenlijst https://www.allesinkaagenbraassem.nl/nieuws/cda-kaag-en-braassem-presenteert-kandidatenlijst.html Nieuwsbericht: VVD maakt kandidatenlijst gemeenteraadsverkiezingen 2022 bekend https://www.allesinkaagenbraassem.nl/nieuws/vvd-maakt-kandidatenlijst-gemeenteraadsverkiezingen-2022-bekend.html Nieuwsbericht: Eerdere verkiezingsuitslagen wijzen uit: stemgedrag ligt ver uiteen in gemeente Kaag en Braassem https://www.allesinkaagenbraassem.nl/nieuws/eerdere-verkiezingsuitslagen-wijzen-uit-stemgedrag-ligt-ver-uiteen-in-gemeente-kaag-en-braassem.html

40 / 41

Lijst van geïnterviewden Naam:

Datum:

Marina van der Velde, voormalig burgemeester

7 februari 2022

Hans Démoed, ambtenaar

8 februari 2022

Jan Vergeer, ambtenaar

8 februari 2022

Peter van Dijk, raadslid VVD

9 februari 2022

Astrid Heijstee, burgemeester

10 februari 2022

Theo Scherpenzeel, grif er

10 februari 2022

Anja de Rijk, raadslid CDA

10 februari 2022

Marcel Doze, raadslid CDA

10 februari 2022

Annette Bramer, gemeentesecretaris

10 februari 2022

Nick van Egmond, raadslid D66

10 februari 2022

Inge van der Meer, wethouder

11 februari 2022

Yvonne Peters, wethouder

11 februari 2022

Petra van der Wereld, wethouder

11 februari 2022

Floris Schoonderwoerd, voormalig wethouder

11 februari 2022

Fred Zoetendaal, raadslid SvKB

16 februari 2022

Kelly van der Wereld, raadslid SvKB

16 februari 2022

Ruud van der Star, raadslid PRO

16 februari 2022

Rick van Seggelen, raadslid PRO

16 februari 2022

Marja Spreij, voormalig gemeentesecretaris

23 februari 2022

fi

41 / 41