2023.10.17 Memo aan leden commissie samenleving

Memo Zaaknummer: 123855

Van Aan Betreft Datum

: : : :

Gemeentesecretaris op verzoek van wethouder Foekema Griffie tav leden commissie samenleving Nadere duiding situatie Wmo huishoudelijke Ondersteuning 17 oktober 2023

Aanleiding Tijdens de vergadering van de commissie samenleving op 11 oktober heeft portefeuillehouder wethouder Foekema aangegeven dat hij een nadere duiding van de situatie van de Wmo huishoudelijke ondersteuning op papier zou zetten. Deze treft u hieronder aan.

Toelichting De maximale capaciteit van de gecontracteerde zorgverleners voor huishoudelijke ondersteuning in IJsselstein ligt rond de 750 inwoners. Dit niveau werd begin 2022 bereikt. Als gevolg hiervan begonnen er lange wachtlijsten te ontstaan, Iedere nieuwe aanvraag kwam op een wachtlijst. Aangezien capaciteitsuitbreiding in deze arbeidsmarkt vrijwel onmogelijk was en is, konden mensen alleen hulp krijgen als een andere inwoner de hulp niet meer kreeg of overleed. Dit was vooral schrijnend voor de mensen die geen particuliere hulp hadden of konden betalen; voor de mensen waarbij het ging om substitutie van de huidige particuliere hulp naar gesubsidieerde hulp via de gemeente was het nadeel beperkt tot een latere ingangsdatum van het financiële voordeel. Om te voorkomen dat mensen die geen particuliere hulp kunnen betalen in het vervuild huis moeten leven, heeft de Raad van de gemeente IJsselstein unaniem ingestemd met het voorstel om de financiële zelfredzaamheid mee te wegen bij de verstrekking van een Wmo HO voorziening. Hierbij werd aangesloten bij de inkomensgrens die het Rijk voorstelt waarboven vanaf 2026 waarschijnlijk een inkomensafhankelijke eigen bijdrage gaat gelden. Daarnaast is ook ingestemd met een pilot om mensen financieel te helpen bij het inhuren van een particuliere hulp.

Met deze twee maatregelen beoogt de gemeente de wachttijd, die inmiddels 6 maanden bedroeg en snel verder opliep, terug te brengen. De maatregelen hebben effect gehad en de wachttijd is sinds juli drastisch verminderd. We hebben momenteel zelfs enige ruimte bij bepaalde zorgverleners, maar lopen nu aan tegen capaciteitsproblemen bij de indicatiestelling. Om dit op te lossen stellen wij voor een loket te creëren voor HO. Hiermee gaan we ook experimenteren met een nieuwe werkwijze, die hopelijk bijdraagt aan een verbeterde en snellere dienstverlening aan onze inwoners. Juridisch: Sinds 2020 is het abonnementstarief van kracht. Destijds is er door verschillende organisaties en gemeenten gewaarschuwd dat dit substitutievragen uitlokt, met alle gevolgen voor de kosten en beschikbaarheid van de zorg. In de wet wordt wel gesproken over ‘eigen kracht’, maar het beschikken over middelen om een particuliere hulp in te huren werd hier niet onder verstaan. Hier wordt vooral gedoeld op mantelzorgers, familie en anderen in het netwerk waarvan verwacht mag worden dat deze een deel van de zorg op zich nemen. Een aantal gemeenten (waaronder IJsselstein) gesteund door de VNG ziet dit anders. Het verschil tussen mensen waarvan verwacht mag worden dat ze hulp verlenen en mensen die dit tegen betaling willen doen, is te gering om de laatste groep uit te sluiten van ‘eigen kracht’.

Het gaat erom of de client in staat geacht mag worden om zelf de huishoudelijke ondersteuning te regelen. Dit is de kern van het verschil van mening over de interpretatie van het begrip ‘eigen kracht’ in de wet Wmo 2015. Wij hopen daarnaast op een meer principiële uitspraak van de Centrale Raad van Beroep (CRvB) dat

het abonnementstarief in strijd is met de bedoeling van de Wmo. De CRvB heeft een grote werkvoorraad en het kan nog wel anderhalf jaar duren voor er een uitspraak komt. Er is zelfs nog geen zitting geweest. Er zijn nog enkele gemeenten die de inkomenstoets hanteren, zoals Krimpen aan den IJssel. In deze gemeente is er een breed draagvlak voor de maatregel, zowel in de gemeenteraad als onder de bevolking. De gemeente Krimpen heeft nog geen enkel bezwaarschrift ontvangen. In die situatie kan een gemeente er mee door gaan. Het mag niet, maar het rijk handhaaft niet. Het is als het ware een collectieve afspraak binnen de gemeente die breed door inwoners gedragen wordt. En zolang dat zo is, wordt dit door het Rijk gedoogd. Dat ook het Rijk momenteel anders denkt over het abonnementstarief, blijkt uit het voornemen om de inkomensafhankelijke bijdrage voor Wmo diensten per 1 januari 2026 in te voeren. Een inkomensafhankelijke regeling kan alleen via het rijk en met hulp van het CAK , waardoor een inkomensafhankelijke bijdrage in plaats van de inkomenstoets niet mogelijk is. Het Rijk gaat in het voorstel uit van een inkomensgrens van 185% van het sociaal minimum waarboven de eigen bijdrage gaat gelden. In IJsselstein: In IJsselstein heeft een inwoner bezwaar gemaakt tegen de afwijzing van de verlenging van zijn indicatie voor HO op grond van zijn inkomen.

Omdat de afwikkeling van een bezwaarprocedure enige weken in beslag neemt, heeft hij de rechter gevraagd om in ieder geval tot de uitspraak over zijn bezwaarschrift te kunnen blijven beschikken over huishoudelijke ondersteuning op grond van de Wmo. De rechter heeft dat toegewezen. Dit heet een uitspraak als ‘voorlopige voorziening. Hiertegen staat geen beroep open. De voorzieningenrechter moet zonder grondig onderzoek vast kunnen stellen dat of er sprake is van dringende noodzaak of van een zeer grote waarschijnlijk van een geslaagd bezwaar. In dit geval oordeelde de rechter dat er van een dringende noodzaak geen sprake was, maar dat wel verwacht mag worden dat het bezwaar slaagt. Op grond daarvan heeft de rechter een voorlopige voorziening toegekend tot de afwikkeling van het bezwaarschrift (zie bijlage 1). De voorlopige voorziening houdt in dat de inwoner zijn oude indicatie houdt tot het moment van afwikkeling van het bezwaar (en niet dat wij de regeling in moet trekken). Wij hebben uiteraard de uitspraak van de rechter opgevolgd en onmiddellijk de indicatie afgegeven. Inmiddels is het bezwaar behandeld en hebben wij in overleg met de inwoner een oplossing gevonden waarmee aan het bezwaar is tegemoetgekomen.

Wij hebben eind augustus een mail ontvangen van een beleidsmedewerker van het ministerie van VWS (zie bijlage 2) waarin deze de verwachting uitspreekt dat wij het beleid zullen aanpassen. Wij hebben hierop geacteerd door net zoals in Krimpen aan den IJssel extra in te zetten op voorlichting en begeleiding. Alle mensen die vanwege hun inkomen niet meer in aanmerking komen voor de Wmo Huishoudelijke ondersteuning, worden uitgenodigd voor een persoonlijk gesprek. In dat gesprek worden de mogelijkheden verkend en wordt de inwoner geholpen om de juiste hulp geleverd te krijgen. Als onderdeel hiervan hebben wij de pilot Stimuleringsmaatregel opengezet voor inwoners met een inkomen boven de 185% van het sociaal minimum. Het loket moet dit door middel van specialisatie verder optimaliseren, waarmee de inwoners nog beter geholpen worden. Hierdoor hebben wij dezelfde situatie gecreëerd als in Krimpen aan den IJssel: brede steun in de raad en onder de inwoners. Zolang wij de steun van raad en de inwoners hebben (en er dus geen bezwaarprocedures en rechtszaken ontstaan) kunnen wij het huidige beleid continueren. Pas na de uitspraak van de CRvB ontstaat er een nieuwe situatie.

Bijlage 1 uitspraak Voorlopige voorziening

Uitspraak vovo 21 augustus 2023 - toegewezen.pdf

Bijlage 2: mail van Ministerie van VWS

Datum: 29 augustus 2023 om 12:11:46 CEST Aan: Onderwerp: RE: Informatie inkomensgrens huishoudelijke ondersteuning IJsselstein

Beste

We hebben kennisgenomen van de stukken en van de voorlopige voorziening. ECLI:NL:RBMNE:2023:4349 Volledige tekst uitspraak (recht.nl) Hierin wordt ook de lijn gevolgd van de hoogste rechter voor de Wmo 2015 als het gaat om het meewegen van inkomen: ECLI:NL:CRVB:2019:772, Centrale Raad van Beroep, 18/1084 WMO15 (rechtspraak.nl) r.o. 4.3. We achten de kans groot dat in de verdere procedure deze lijn blijft staan. Het is goed dat in ieder geval het ‘doe-vermogen’ van inwoners wordt meegewogen in de beleidsregels. We gaan ervan uit dat naar aanleiding van de zaak het gemeentelijk beleid wordt aangepast.

Met vriendelijke groet,

| Sr. juridisch beleidsmedewerker | Projectleider wetgevingstraject Wams | Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport | Directie Maatschappelijke Ondersteuning (DMO) | Parnassusplein 5 | 2511 VX | Den Haag | Postbus 20350 | 2500 EJ | Den Haag |