2. Ontwerpbegroting WIL 2025

Begroting 2025 en meerjarenbeleidsperspectief

INHOUD INHOUD ......................................................................................................................................................................................................................................................... 2 1. VOORWOORD ............................................................................................................................................................................................................................................ 4 2. LEESWIJZER ................................................................................................................................................................................................................................................ 5 3. SAMENVATTING ........................................................................................................................................................................................................................................ 6 ...................................................................................................................................................................................................................................................................... 6 4.

INLEIDING .................................................................................................................................................................................................................................................. 7 5. PROGRAMMA INKOMEN ......................................................................................................................................................................................................................... 13 5.1 DE MAATSCHAPPELIJKE UITDAGING IN DE LEKSTROOM.......................................................................................................................................................................................... 13 5.2 DE MAATSCHAPPELIJKE OPGAVE VAN DE LEKSTROOM GEMEENTEN.......................................................................................................................................................................... 13 5.3 DE BEOOGDE IMPACT VOOR INWONERS VOLGENS DE LEKSTROOM GEMEENTEN .........................................................................................................................................................

13 5.4 DE OPDRACHT VOOR EN VAN WIL .................................................................................................................................................................................................................... 13 5.5 WAT GAAN WE DOEN IN 2025? ...................................................................................................................................................................................................................... 14 5.6 UITGANGSPUNTEN WIL ................................................................................................................................................................................................................................. 15 5.7 WAT WILLEN WE ALS WIL REALISEREN? ............................................................................................................................................................................................................ 15 5.8 WAT GAAT E.E.A. KOSTEN? .............................................................................................................................................................................................................................

17 5.9 WORK IN PROGRESS ...................................................................................................................................................................................................................................... 20 6. PROGRAMMA WERK ............................................................................................................................................................................................................................... 21 6.1 DE MAATSCHAPPELIJKE UITDAGING IN DE LEKSTROOM.......................................................................................................................................................................................... 21 6.2 DE MAATSCHAPPELIJKE OPGAVE IN DE OGEN VAN DE LEKSTROOM GEMEENTEN ......................................................................................................................................................... 21 6.3 DE BEOOGDE IMPACT VOOR INWONERS VOLGENS DE LEKSTROOM GEMEENTEN .........................................................................................................................................................

21 6.4 DE OPDRACHT VOOR EN VAN WIL .................................................................................................................................................................................................................... 21 6.5 WAT GAAN WE DOEN IN 2025? ...................................................................................................................................................................................................................... 23 6.6 UITGANGSPUNTEN ........................................................................................................................................................................................................................................ 23 6.7 WAT WILLEN WE ALS WIL REALISEREN? ............................................................................................................................................................................................................ 23 6.8 WAT GAAT E.E.A. KOSTEN? .............................................................................................................................................................................................................................

25 6.9 WORK IN PROGRESS ...................................................................................................................................................................................................................................... 26 7. PROGRAMMA INKOMENSONDERSTEUNING ............................................................................................................................................................................................ 28 7.1 DE MAATSCHAPPELIJKE UITDAGING IN DE LEKSTROOM.......................................................................................................................................................................................... 28 7.2 DE MAATSCHAPPELIJKE OPGAVE VAN DE LEKSTROOM GEMEENTEN.......................................................................................................................................................................... 28 7.3 DE BEOOGDE IMPACT VOOR INWONERS VOLGENS DE LEKSTROOM GEMEENTEN .........................................................................................................................................................

28 7.4 DE OPDRACHT VOOR EN VAN WIL .................................................................................................................................................................................................................... 28 7.5 WAT GAAN WE DOEN IN 2025? ...................................................................................................................................................................................................................... 30 7.6 UITGANGSPUNTEN ........................................................................................................................................................................................................................................ 30 7.7 WAT WILLEN WE ALS WIL REALISEREN? ............................................................................................................................................................................................................ 31 7.8 WAT GAAT E.E.A. KOSTEN? ............................................................................................................................................................................................................................. 32

2

Begroting 2025 en meerjarenbeleidsperspectief

7.9 WORK IN PROGRESS ...................................................................................................................................................................................................................................... 34 8. BEDRIJFSVOERING ................................................................................................................................................................................................................................... 36 8.1 DE OPDRACHT VOOR EN VAN WIL .................................................................................................................................................................................................................... 36 8.2 WAT GAAN WE DOEN IN 2025? ...................................................................................................................................................................................................................... 36 8.3 UITGANGSPUNTEN ........................................................................................................................................................................................................................................

36 8.4 WAT WILLEN WE ALS WIL REALISEREN? ............................................................................................................................................................................................................ 37 8.5 WAT GAAT E.E.A. KOSTEN? ............................................................................................................................................................................................................................. 38 9. BBV PARAGRAFEN ................................................................................................................................................................................................................................... 40 10. UITGANGSPUNTEN OPSTELLING FINANCIËLE BEGROTING ..................................................................................................................................................................... 46 BIJLAGE: TAAKVELDEN .................................................................................................................................................................................................................................

50 BIJLAGE: BELEIDSINDICATOREN ARTIKEL 8 BBV ........................................................................................................................................................................................... 50 BIJLAGE: DE KANSRIJKE OPTIES IN BEELD..................................................................................................................................................................................................... 52 BIJLAGE: INTEGRAAL OVERZICHT OP DE OPMERKINGEN EN BEDENKINGEN OP DE KADERBRIEF 2025 ......................................................................................................... 56

3

Begroting 2025 en meerjarenbeleidsperspectief

1. VOORWOORD Voor u ligt de concept Begroting 2025 van Werk en Inkomen Lekstroom (WIL). In deze roerige tijden beschrijven we hier onze inzet voor 2025. Dat doen we graag en met trots. We zijn tot nog toe, ondanks grote uitdagingen, nog steeds in staat onze dienstverlening goed in de lucht en op niveau te houden. Dat willen we blijven doen. De voorliggende Begroting kent dit jaar wel een iets andere vorm dan u van ons gewend bent, met het Kwaliteitskompas als leidraad. We denken hiermee beter met u het goede gesprek te kunnen voeren over wat u van ons vraagt (onze opdracht en prestaties) en wat u van ons realistisch mag verwachten (in termen van activiteiten en kosten). Met u is afgesproken dat 2024 een tussenjaar is. In dit jaar verkennen we op welke wijze we de balans tussen opdracht, middelen en uitvoering kunnen herstellen. Want deze balans is behoorlijk uit het lood. Na 10 jaar WIL is het goed onze opdracht en dienstverlening nog eens fundamenteel tegen het licht te houden. De uitdaging is simpel: (hoe) kunnen we met minder inzet van personeel dan in 2024 onze dienstverlening op hoog niveau houden? Want daarover zijn we het eens: WIL doet het goed. Daartoe verkennen we in 2024 een aantal kansrijke opties qua dienstverlening, zoals bijvoorbeeld een meer eenvoudige uitvoering of een aanpak gericht op focusgroepen. In deze verkenning kijken we uiteraard ook naar wat e.e.a.

betekent voor onze bedrijfsvoering, werkprocessen, uitvoerings- en regelingskosten als ook de opdracht die wij op dit punt van u gekregen hebben. We gebruiken hier de term ‘kansrijk’ omdat we verwachten dat deze opties er daadwerkelijk aan bijdragen dat we onze dienstverlening in een nieuwe balans niet alleen op hoog niveau en waar nodig aangepast aan deze tijd kunnen houden, maar ook bijdragen aan het in financiële zin houdbaar houden van onze dienstverlening. We gaan er vanuit een eind te kunnen komen, maar de uiteindelijke keuze is een politiek-bestuurlijke (en dus aan u). Een winstwaarschuwing is evenwel op zijn plaats. Lukt het ons niet om consensus te krijgen over de knoppen waar we aan moeten draaien? Of leveren de kansrijke opties onvoldoende op? Dan is er of meer geld nodig of moeten we de dienstverlening op onderdelen terugbrengen met serieuze impact voor klanten en inwoners. Linksom of rechtsom hebben we dan niet alleen de begroting 2025 inhoudelijk en financieel scherp gesteld, maar ook meteen de contouren helder voor het Meerjarenbeleidsplan WIL 2026-2028. Direct na de zomer willen we met u het gesprek hierover voeren in ons Gesprek met de Raad.

In mei of begin juni organiseren wij een Raadsinformatieavond voor de 4 raden gezamenlijk om in gesprek te gaan over waar we staan en uw eerste reflecties (specifiek voor Houten organiseren we op verzoek een 1-op-1 gesprek). Hoe vervelend ook misschien, qua proces is hierdoor op inhoud en financieel een 1ste Begrotingswijziging 2025 nodig. En deze ligt pas eind van het jaar formeel voor. We zorgen ervoor dat eventuele financiële consequenties tijdig bij u bekend zijn, zodat u deze kunt betrekken bij de vaststelling van uw eigen begroting 2025. Tot slot. In voorgaande jaren trof u de begroting SW ook in de begroting WIL aan. Daar zien we dit jaar van af; de begroting SW leggen we u later separaat voor. De uitvoering van de SW is geen reguliere WIL opdracht die WIL voor alle Lekstroomgemeenten uitvoert, maar een DVO-activiteit die WIL uitvoert voor IJsselstein, Lopik, Nieuwegein en Vijfheerenlanden. De Kaderbrief WIL 2025 is op 14 maart 2024 ongewijzigd vastgesteld; de hierin genoemde financiële en inhoudelijke uitgangspunten zijn het fundament onder deze begroting. Het is in dit licht dat u de voorliggende Begroting moet lezen en beoordelen. We wensen u veel leesplezier. Met vriendelijke groet, W. Eggengoor Voorzitter algemeen en dagelijks bestuur

Rob Esser Directeur Werk en Inkomen Lekstroom

4

Begroting 2025 en meerjarenbeleidsperspectief

2. LEESWIJZER De voorliggende Begroting schetst de inhoudelijke en financiële inzet van WIL in 2025. De snelle lezer verwijzen wij naar de samenvatting in hoofdstuk 3 op de volgende pagina’s. In hoofdstuk 4 gaan we vervolgens allereerst in op de uitdaging waarvoor WIL samen met u de komende jaren staat en de piketpaaltjes die door ons geslagen zijn als onderlegger voor de verdere uitwerking van wat we beogen in 2025. U vindt hier zowel een aantal kansrijke opties die we willen uitwerken als het gedachtegoed van het Kwaliteitskompas. In de hoofdstukken 5 tot en met 8 gaan we per programma in op de maatschappelijke opgave die zien op het betreffende domein (inkomen, werk en inkomensondersteuning), de opdracht die WIL heeft (in onze ogen) en de activiteiten die we willen gaan uitvoeren met bijbehorende begroting. Met een korte weergave van de kansrijke opties die we specifiek op dit domein willen gaan verkennen. Hoofdstuk 9 bevat de verplichte BBV-paragrafen, incl. een schets van de risico’s die we zien. We sluiten af met de gebruikelijke begrotingsparagrafen en bijlagen. Wat mag u van ons wanneer in de tijd verwachten? Wanneer?

Wat?

Oogmerk?

April 2024

Ontwerp Begroting WIL 2025 met daarin de maatschappelijke opgave Lekstroom, het aandeel (de ‘taartpunt’) WIL daarin en een uitwerking op hoofdlijnen van de activiteiten (per programma) die WIL in 2025 zal verrichten (met eerder vastgestelde KPI’s), incl. verkenning van de kansrijke opties. Roadshow per gemeente met daarin open gesprek over financiële en inhoudelijke opgave WIL 2025 en in meerjarenperspectief. Definitieve Begroting 2025 WIL na vaststelling in AB (incl. Reactie op zienswijzen).

Formele mogelijkheid om waar nodig bij te sturen.

Gesprek met de Raad over de voorgenomen keuze WIL m.b.t. de financiële en inhoudelijke doorwerking van de verkenning van de kansrijke opties dan wel alternatieve inhoudelijke of financiële scenario’s i.r.t. de BG 2025 (i.c. de 1ste BW 2025), de Kaderbrief 2026, het Meerjarenbeleidsplan 2026-2028 en de bijbehorende Doorontwikkelagenda WIL. 1ste Begrotingswijziging WIL 2025 met daarin de definitieve keuze die WIL maakt gehoord het gesprek met de Raad. Kaderbrief 2026 met daarin beoogde inzet WIL op hoofdlijnen, inclusief financiële uitwerking daarvan.

Informatie-uitwisseling en mogelijkheid tot bijsturing raden.

Meerjarenbeleidsplan WIL 2026-2028 met daarin schets koers en beoogde inzet WIL op hoofdlijnen, incl. financiële uitwerking daarvan. Definitieve 1ste BW 2025 WIL, Kaderbrief 2026 en MJBP 2026-2028 na vaststelling in AB (incl. Reactie op zienswijzen).

Formele mogelijkheid om waar nodig bij te sturen.

Mei 2024 Juli 2024 Begin oktober 2024

November/ december 2024 November/ december 2024 November/ december 2024 Maart/april 2025

Informatie-uitwisseling en mogelijkheid tot bijsturing raden. Ter kennisgeving

Formele mogelijkheid om waar nodig bij te sturen. Formele mogelijkheid om waar nodig bij te sturen.

Ter kennisgeving

5

Begroting 2025 en meerjarenbeleidsperspectief

3. SAMENVATTING Overall blijft onze visie en missie nog steeds simpel: we willen klanten en inwoners gericht vooruithelpen. ✓ ONZE INZET IN 2025

✓ ✓

✓ ONZE UITDAGING IN 2025

✓ ✓ ✓

✓ FINANCIEEL IN 2025

✓ ✓ ✓

We willen onze dienstverlening op het hoge niveau van 2024 blijven bieden. Vanuit vertrouwen, aansluitend op de leefwereld van klanten en met maatwerk waar nodig. Met als extra opdracht/taak: de uitvoering van de sociale recherche en het ontzorgen van statushouders cf. de nieuwe afspraken. Tegelijk willen we onze dienstverlening blijven doorontwikkelen waar nodig, passend bij de tijdgeest en cf. onze (mogelijk bij te stellen) opdracht.

We willen onze opdracht, dienstverlening en middelen weer in balans brengen zonder de extra middelen uit 2024 (en met -ceteris paribus- minder uitvoeringskosten dan in 2024). We zullen hiertoe een aantal ‘kansrijke opties’ verkennen in 2024 en deze -ook gaandeweg 2025-implementeren. Hiermee leggen we tegelijk de basis voor het Meerjarenbeleidsplan (MJBP) 2026-2028 en de Kaderbrief 2026 (als jaarschijf 2026 van dit MJBP). Onze inzet in 2025 zoals hierboven geschetst is dus onder voorbehoud; de dienstverlening kan op onderdelen mogelijk minder of anders worden. De financiële ‘winst’ van de te verkennen kansrijke opties is al ingeboekt; de tijdelijke middelen 2024 zijn m.a.w. al afgeboekt, terwijl dienstverlening en opdracht nog moeten worden herijkt. De uitvoeringskosten voor de SR-uitvoering en het ontzorgen van de statushouders zijn als meerkosten ingeboekt (= beleidsrijke wijziging). Als technische wijzigingen zijn opgenomen: de verwachte CAO-stijging 2025 (als raming), de zekere hogere ICT-kosten (cf. brief Houten) en een aanpassing van de regelingskosten BUIG, WLB, LKS en minimaregelingen/bijzondere bijstand (op basis van de realisatiecijfers 2023). In de risicoparagraaf zijn de eventuele meerkosten geschetst van de PM posten Kaderbrief, eventueel oplopende klantvolumes en een mogelijk investeringsbudget voor de Doorontwikkelagenda WIL 2026-2028.

Deze kosten zijn vanwege hun aard (niet 100% zeker en/of niet nu al in te schatten) niet in de Begroting opgenomen.

6

Begroting 2025 en meerjarenbeleidsperspectief

4. INLEIDING De balans tussen de beschikbare financiële middelen en gevraagde dienstverlening en noodzakelijke personele inzet is naar de toekomst toe structureel niet meer op orde. In de 1ste Begrotingswijziging (BW) 2024 is hiertoe de noodklok geluid. De oorzaak hiervan is simpel: we hebben te weinig personeel voor het werk dat gedaan moet worden als we de dienstverlening inhoudelijk op het huidige peil willen houden (iets wat de huidige tijd ook van ons vraagt) en onze opdracht en spelregels hetzelfde blijven. Het is dan ook fijn dat hier begrip, herkenning en erkenning voor is en in de uitgebrachte zienswijzen op de 1ste BW 2024 positief is gereageerd op het voorstel 2024 als tussenjaar te beschouwen in bovenstaand herijkingsproces. Met tijdelijk extra middelen om bovenstaande disbalans in 2024 te herstellen (i.c.m. eigen inzet cf. voorstel 1ste BW 2024). Voor 2025 zijn deze extra middelen er (vooralsnog) niet, gelet op de uitgesproken wens van alle Lekstroom gemeenten de Nullijn (=primaire begroting 2025 uit de Kaderbrief 2025) als (voorlopig) uitgangspunt te nemen voor de Begroting 2025 en daarna.

De aanvraag levensonderhoud als voorbeeld voor de 'sluipende' toename van de gevraagde inzet Het basistakenpakket van Inkomensbeheer wordt onder andere gevormd door het vaststellen van het recht op een uitkering de hoogte en de duur hiervan (=besluiten) en het actualiseren van de uitkering in de tijd (=beheren). De uitkeringsaanvragen zijn in de afgelopen jaren complexer geworden. Landelijk zien we dit beeld ook terug in de gemiddelde duur van de werkprocessen om tot een besluit te komen en de beheertijd. In het Formatieonderzoek WIL 2019 is de besluittijd geraamd op gemiddeld 6 uur, het beheren op 60 minuten gemiddeld. Het meest recente formatieonderzoek (2023/2024) rekent ondertussen met 7 uur voor een besluit en 100 minuten voor het beheren. Jaarlijks nemen we ongeveer 800 besluiten en beheren we 2.400 uitkeringen. In 5 jaar tijd is er voor besluiten en beheren dus circa 1,5 fte extra nodig (0,3 fte per jaar). Die formatie is er niet bijgekomen. Er rust op de 10-11 fte van 2019 (die er nog steeds zit vijf jaar later) dus een te zware last. Om de noodzakelijke herijking van onze opdracht, dienstverlening en personele inzet effectief te kunnen richten en voorstellen voor aanpassing te kunnen doen, hebben we aantal piketpaaltjes gedefinieerd: financiële piketpaaltjes, maar ook inhoudelijke en procesmatige piketplaatjes. Financiële piketpaaltjes •

Het vertrekpunt voor de voorliggende Begroting 2025 is de basisbegroting 2025 zoals deze in de Kaderbrief 2025 is geschetst (zie tabel hieronder). De extra middelen zoals verstrekt vanuit de 1ste BW 2024 zijn er in 2025 dus niet meer. Ook is er in 2025 geen extra dekking meer voorhanden vanuit ESF of anderszins zoals geschetst in de 1ste BW 2024. Alle vraagstukken waarvoor WIL m.a.w. in 2024 extra geld heeft gekregen, moeten daarmee binnen de begroting gerealiseerd worden. De financiële uitdaging waarvoor WIL staat is in 2025 is daarmee op voorhand minimaal € 800.000 groot. Tegelijk is er een ‘inhoudelijk’ fors gat qua dienstverlening te dichten.

7

Begroting 2025 en meerjarenbeleidsperspectief

Financiële samenvatting Programma Inkomen Programma Werk Programma Inkomensondersteuning Bedrijfsvoering Totaal Programma Inkomen Programma Werk Programma Inkomensondersteuning Bedrijfsvoering Totaal baten Gemeente Houten Gemeente IJsselstein Gemeente Lopik Gemeente Nieuwegein Totaal bijdragen per gemeente

Begroting 2024 43.756.000 4.817.000

2e BW 2023 2024 structureel 2025 incidenteel structureel 85.000 25.000 0 114.000 0 0

146.000 192.000

Buig 1% risico opslag 410.000 0

2025 CAO

Begroting 2025 44.422.000 5.123.000

7.066.000

248.000

250.000

0

161.000

0

7.725.000

8.520.000 64.159.000 628.000

-

71.000 518.000 0 0

0 275.000 25.000 0

0 0 0 0

270.000 769.000 0 0

0 410.000 0 0

8.861.000 66.131.000 653.000 0

263.000

0

0

0

0

0

263.000

90.000 982.000 13.977.000 12.514.000 3.754.000 32.933.000 63.177.000

0 0 142.000 92.000 22.000 262.000 518.000

0 25.000 63.000 46.000 18.000 124.000 250.000

0 0 0 0 0 0 0

0 0 183.000 156.000 45.000 384.000 769.000

0 0 98.000 83.000 24.000 205.000 410.000

90.000 1.006.000 14.463.000 12.891.000 3.863.000 33.908.000 65.125.000

• Het recentelijk gezamenlijk ontwikkelde en vastgestelde nieuwe uitvoeringsarrangement voor de ontzorging van statushouders is de enige uitzondering hierop. In de kern is dit namelijk een nieuwe extra opdracht voor WIL, die in de zienswijzen op de 1 ste BW 2024 omarmd is als ‘voorbeeld voor de toekomst’. Bovenstaande begroting uit de Kaderbrief wordt hierop dus opgeplust. • Bovenstaande begroting is ook qua regelingskosten op een drietal punten aangepast op de realiteit: dit geldt specifiek voor de uitgaven in het kader van de Wet op de Lijkbezorging (zie programma Inkomen), de uitgaven aan LKS (zie programma Inkomen) en generiek voor alle regelingskosten i.r.t. de gebruikelijke actualisering van de klantaantallen (zie hiervoor de programma's Inkomen en Inkomensondersteuning). • De uitvoering van de Sociale Recherche is een nieuwe taak/opdracht van WIL vanaf 2025; bovenstaande begroting is hiervoor eveneens opgehoogd (zie programma Inkomen). • Gelet op de brief van Houten, zijn de ICT-kosten WIL, tot slot opgehoogd. Voor ICT was er per abuis in de 1e BW 2024 ten onrechte 75k in mindering gebracht. Deze was reeds eerder verwerkt en is nu gecorrigeerd. Er is voor 2025 geen verdere financiële doelstelling. Voor de jaren 2026 en daarna geldt voorlopig hetzelfde uitgangspunt; maar een extra financiële taakstelling is wel waarschijnlijk.

Wij verwachten dat hier in de loop van 2024 meer helderheid op komt. Er geldt in bovenstaande perspectief één structurele tenzij: substantiële wijzigingen in het klantvolume van WIL (meer aanvragen SHV, meer aanvragen levensonderhoud en BB door o.a. MOBW toename en meer statushouders) kunnen leiden tot meer inzet en meerkosten. WIL zal hierin uiteraard terughoudend 8

Begroting 2025 en meerjarenbeleidsperspectief

opereren en eerst kijken of andere opties voorhanden zijn. Deze tenzij wordt in deze BG 2025 middels een disclaimer in de risicoparagraaf opgenomen. We verwijzen u naar de betreffende programma's daar waar wij dit mogelijk achten. Net zoals in voorgaande jaren is het voor WIL lastig op sommige onderdelen een reële financiële inschatting te maken van de te verwachten kosten die verband houden met beleidsmatige zaken (denk aan de implementatie van de Participatiewet in Balans, de lange termijn verkenning Sociale Infrastructuur Lekstroom Werkt, e.d.). In de Kaderbrief 2025 zijn deze kosten als PM post benoemd. Vanwege hun aard (nog steeds niet 100% zeker en/of niet goed in te schatten) hebben we deze kosten niet in de Begroting opgenomen. In de risicoparagraaf in deze begroting hebben we wel de eventuele meerkosten in deze indicatief en ruw geschetst; dit is het meest haalbare. Bij de vaststelling van zowel de Kaderbrief 2024 als de Begroting 2024 hadden wij nog geen zicht op de omvang van de cao-stijging 2024. Ondertussen is wel bekend wat de cao-stijging 2024 is. De Begroting 2024 wordt hierop bij de Turap formeel gecorrigeerd. In de voorliggende Begroting 2025 is deze begrotingswijziging 2024 uiteraard verwerkt. Ten aanzien van de cao-stijging 2025 nemen we een realistische raming van 5,8% op in de Begroting 2025 (dit is nieuw t.o.v.

andere jaren, waarin we steeds een 0% raming hebben opgenomen). De personeelslasten stijgen hierdoor fors t.o.v. de versie uit de Kaderbrief 2025. In de eerste helft van 2024 verkennen we een aantal kansrijke opties qua dienstverlening nader, zoals bijvoorbeeld een meer eenvoudige uitvoering of meer groepsgerichte aanpak, om het inhoudelijke 'gat’ te dichten en de geschetste financiële uitdaging van minimaal € 800.000 te kunnen realiseren. Deze kansrijke opties dragen waarschijnlijk ook bij aan het aanpassen van de dienstverlening aan de eisen van deze tijd (werken vanuit vertrouwen, eenvoud, maatwerk en werken vanuit de bedoeling). We gaan in de bijlage hieronder nader in op de diverse opties die we willen gaan verkennen. Als uitgangspunt voor de verkenning geldt dat WIL de financiële opgave zowel op de uitvoeringskosten als op de regelingskosten mag realiseren. Met als voorwaarde dat een eventuele besparing op de regelingskosten voor de gemeente NETTO ook zo uitpakt (d.w.z. niet (deels) naar het Rijk terugvloeit). Bij de uitwerking van deze opties schakelen we inhoudelijke expertise van Radar in. Radar zal ook als een soort ‘programmamanager’ fungeren om de uitvoering te ontlasten en voldoende snelheid en kwaliteit te kunnen borgen. De meerkosten hiervoor lopen via de Jaarrekening 2024.

Na een ambtelijk en bestuurlijk proces van consultatie stelt het AB WIL na de zomer vast welke kansrijke opties inhoudelijk en financieel verwerkt gaan worden in de 1ste Begrotingswijziging (BW) 2025; de werkelijke financiële opgave kan daarmee dus mogelijk ook meer zijn dan de eerder genoemde € 800.000,-- minimaal. Op voorhand willen we alvast aangeven dat het waarschijnlijk is dat sommige kansrijke opties mogelijk een langere uitwerkingstermijn zullen kennen voor zij rendabel zullen zijn. Dit soort opties zullen we opnemen in wat wij de Doorontwikkelagenda WIL 2026-2028 noemen, een middellange termijn agenda om onze dienstverlening structureel te herijken en in balans te brengen met onze opdracht en de beschikbare middelen. De Doorontwikkelagenda WIL zal uiteraard onderdeel worden van het op te leveren Meerjarenbeleidsplan WIL 2026-2028. Het is waarschijnlijk dat deze Doorontwikkelagenda WIL een investeringsbudget vraagt; mogelijk ook al in 2025. In de risicoparagraaf schetsen we indicatief en ruw aan welk bedrag we voor 2025 dan denken; in de Kaderbrief 2026 en het MJBP 2026-2028 nemen we een gespecificeerde kostenraming op.

9

Begroting 2025 en meerjarenbeleidsperspectief

Samenvattend resulteert dan de volgende begroting overall.

Programma Inkomen

43.584.433

43.433.898

152.677

154.997

3.676.928

-91.000

Begroting 2025 47.327.501

Programma Inkomensondersteuning

7.041.654

7.555.572

173.538

176.175

-150.735

-170.000

7.584.550

Programma Werk

4.444.594

4.930.790

200.553

203.600

0

0

5.334.943

WIL

2023

1e BW 2024

2024 CAO

2025 CAO

Regeling

Overig

Programma Bedrijfsvoering

8.814.521

8.546.149

267.447

306.792

0

107.993

9.228.380

Totaal

63.885.203

64.466.409

794.215

841.564

3.526.193

-153.007

69.475.373

Gemeente Houten

14.542.691

14.306.471

189.451

200.745

1.111.768

-36.498

15.771.937

Gemeente IJsselstein

13.119.009

12.757.359

161.609

171.243

1.110.019

-31.134

14.169.096

Gemeente Lopik

4.056.254

3.823.834

46.416

49.184

440.690

-8.942

4.351.182

Gemeente Nieuwegein

32.167.271

33.578.745

396.739

420.392

863.715

-76.433

35.183.158

Totaal bijdragen gemeente

63.885.224

64.466.409

794.215

841.564

3.526.193

-153.007

69.475.373

Inhoudelijke en procesmatige piketpaaltjes Voor de Begroting 2025 zijn de huidige (programma)opdracht en positionering van WIL, inclusief leidende principes als werken vanuit de bedoeling, aansluiten op de leefwereld van klanten, uitgaan van vertrouwen, eenvoud en maatwerk in de kern onze eerste inhoudelijke piketpaaltjes. Ditzelfde geldt voor de nieuwe KPI’s en kerncijfers per programma zoals die bij de vaststelling van de Begroting 2024 zijn vastgesteld. Tegelijk is het goed de opdracht, positionering, activiteiten en KPI’s van WIL nog eens scherp te stellen in het licht van de maatschappelijke opgave waarvoor de Lekstroom gemeenten staan, de maatschappelijke effecten die zij voor hun inwoners in deze willen bereiken en de rol die zij in dit perspectief voor WIL zien (=de opdracht WIL). Deze check krijgt gestalte door gebruik te maken van het Kwaliteitskompas (voor korte toelichting zie verderop) en in co-creatie met uw ambtelijk apparaat. Support vanuit Movisie/Hogeschool Utrecht is in deze voorzien; de beperkte meerkosten hiervan lopen eveneens via de Jaarrekening 2024. In deze Begroting treft u de opbrengst van deze check aan.

In de lijn van onder andere de Participatiewet in balans zijn vanuit het veranderende mensbeeld belangrijke inhoudelijke piketpaaltjes voor WIL en de gemeente: • Menselijke maat: We werken vanuit de leefwereld en leveren maatwerk passend bij de situatie van de klant. Met als doel om deze inwoner het mogelijk te maken te participeren. • Vertrouwen: We maken de slag van werken vanuit controle naar werken vanuit vertrouwen. Hierbij sluiten we ook beter aan bij de mogelijkheden die de inwoner heeft. Hierbij blijven we een balans zoeken tussen deze 2 kanten van de medaille. • Eenvoud: We maken het eenvoudig(er) voor de inwoner om de ondersteuning te krijgen die nodig is. Regelingen worden vindbaar en toegankelijk voor een optimaal gebruik van het aanbod van WIL. • Een doelmatig, begrijpelijk en voorspelbaar vangnet.

10

Begroting 2025 en meerjarenbeleidsperspectief

Deze elementen vragen deels een andere inhoudelijke inzet van WIL en dus een herijking van en kijk op de dienstverlening die WIL biedt; op onderdelen werkt WIL al zo en is de gevraagde beweging al langer geleden ingezet. Dit vormt mede de input voor de kansrijke opties. Daarnaast zal een deel hiervan langere tijd nemen om de gewenste (in)richting te realiseren. De huidige uitvoeringspraktijk en organisatiestructuur binnen WIL is in de kern ruim 10 jaar oud. Uiteraard zijn er aanpassingen gedaan, soms met ‘pleisters’; maar op de keper beschouwd is een meer fundamentele toekomstgerichte herijking wenselijk gelet op ons veranderde klantenbestand, de arbeidsmarkt, budgettaire kaders die minder ruimte laten, een andere kijk op dienstverlening (vertrouwen, leefwereld, maatwerk), wettelijke kaders die verschoven zijn, technologische ontwikkelingen en mogelijkheden, et cetera. Die herijking zou wat ons betreft i.i.g. de volgende lijnen moeten omvatten: • Een herinrichting van de poort om klanten/inwoners breed van dienst te kunnen zijn (stap 1: binnen WIL; stap 2: mogelijk breder). • Een meer gebundelde dienstverlening aan specifieke klantgroepen zoals statushouders, inwoners met multi-problematiek (en uiteraard ook jongeren). • Een Lekstroom brede intensieve inzet op participeren naar vermogen (incl. parttime werk).

• Een sterkere verbinding tussen werk en inkomen in de uitvoering, mede in het licht van een goede balans tussen rechtmatigheid en doelmatigheid. Het is wenselijk deze herijking vorm te geven middels een Doorontwikkelagenda WIL; met een bijbehorend investeringsbudget. Identiek aan de Innovatieagenda is dit een agenda die zowel gemeenten als WIL (en mogelijk ook andere stakeholders) meerjarig committeert met een regierol voor en opdrachtgeverschap van de Lekstroom gemeenten. Het is niet onwaarschijnlijk dat de Doorontwikkelagenda ook geld kan opleveren. De insteek is deze Doorontwikkelagenda onderdeel te laten zijn van het Meerjarenbeleidsplan WIL en pas vanaf (de begroting) 2026 in te laten gaan. Dit geeft WIL en de Lekstroom gemeenten de tijd om e.e.a. goed voor te bereiden, scherp te stellen en hiervoor draagvlak te verwerven. Tegelijk en zoals eerder gezegd: een opstartbudget in 2025 in deze kan dan wel noodzakelijk zijn. Wat is het Kwaliteitskompas? Het Kwaliteitskompas van Movisie is bottomline een denkmodel dat de Lekstroom gemeenten en WIL dwingt het gesprek over de begroting en activiteiten van WIL te linken aan de maatschappelijke opgave waar we in de Lekstroom voor staan en de opdracht van WIL in deze. Het Kwaliteitskompas helpt verder de focus te blijven houden op de klant en de verbinding met de gemeentelijke ambities en activiteiten.

Het helpt ook de WIL activiteiten/ actielijnen en kansrijke opties in dit perspectief uit te werken, inclusief resultaten en outcome. Hieronder treft u het model gevisualiseerd aan. De ‘blokken’ 1 en 2 van het Kompas zijn van de gemeenten, de blokken 4 en 5 van WIL. Blok 6 is van ons samen.

11

Begroting 2025 en meerjarenbeleidsperspectief

12

Begroting 2025 en meerjarenbeleidsperspectief

5. PROGRAMMA INKOMEN

5.1 De maatschappelijke uitdaging in de Lekstroom In de Lekstroom is een deel van de inwoners aangewezen op een uitkering, omdat zij geen ander inkomen hebben, dan wel dat zij uit werk onvoldoende inkomen krijgen om boven het bestaansminimum te kunnen komen. Een groot deel van deze inwoners ervaart (ook) financiële stress, die meedoen en participeren belemmert. Wat we ook weten is dat een deel van deze inwoners niet voor hulp aanklopt. Voor een deel van de inwoners geldt dat zij te maken hebben met wisselende inkomsten en financiële bestaansonzekerheid.1 5.2 De maatschappelijke opgave van de Lekstroom gemeenten Vanuit deze realiteit hebben de Lekstroom gemeenten op hoofdlijnen een driedubbele ambitie c.q., opgave geformuleerd voor zichzelf: a. Het vergroten van de financiële bestaanszekerheid voor alle inwoners door te investeren in werk en (economische) participatie. b. Het nog duidelijker maken waar inwoners moeten zijn als ze financiële problemen ervaren of inkomensondersteuning (i.c. een uitkering) nodig hebben. M.a.w. het vergroten van het bereik (bereikbaarheid, vindbaarheid en daadwerkelijk gebruik) van de ondersteuning die wij hierop bieden. c. Het snel, goed, eenvoudig en zo nodig dichtbij helpen van inwoners die aankloppen voor hulp 5.3 De beoogde impact voor inwoners volgens de Lekstroom gemeenten De beoogde impact voor hun inwoners ligt hiermee in het verlengde.

Allereerst dat alle inwoners die recht hebben op een uitkering die ook krijgen. Ten tweede neemt de bestaanszekerheid voor hun inwoners toe en ervaren zij minder tot geen financiële stress meer. En tot slot weten inwoners waar zij moeten zijn in geval zij hulp nodig hebben. In termen van bereik betekent dit een toename van het bereik 5.4 De opdracht voor en van WIL WIL is vanuit dit perspectief primair aan zet voor de uitvoering van de Participatiewet, bovenal naar de geest van de Wet: ga uit van vertrouwen en werk vanuit de bedoeling (te vertalen in: sluit aan op de leefwereld van de klant, lever maatwerk waar nodig, e.d.). Help inwoners goed en snel en verken of meer nabijheid effectief en helpend is. Binnen de financiële kaders die de gemeente stelt. En voer de Wet op de Lijkbezorging uit. Al met al is WIL er in de basis bovenal voor inwoners die aankloppen of via ketenpartners bij ons binnenkomen. WIL heeft op het domein Inkomen geen outreachende opdracht: het actief op zoek gaan naar inwoners die niet in beeld zijn bij WIL of andere ketenpartners, maar die mogelijk wel tot de doelgroep van de Participatiewet behoren. Voor het programma Inkomen gaat het dan om bijvoorbeeld om jongeren die nog thuis wonen en geen uitkering aanvragen, zelfstandigen met een te laag inkomen, et cetera.

Die opdracht is aan de gemeente zelf dan wel andere ketenpartners; uiteraard wil en kan WIL hierin wel meedenken. 1

Harde en betrouwbare cijfers voor de Lekstroom zijn er nog niet voorhanden. Op basis van landelijk onderzoek en lokale beleidsplannen kunnen we slechts indicaties maken. Het is wenselijk als de Lekstroom gemeenten een nulmeting laten verrichten om ook te kunnen monitoren of we in staat zijn met elkaar hierop vooruitgang te boeken. 13

Begroting 2025 en meerjarenbeleidsperspectief

WIL heeft geen preventieve opdracht in die zin dat WIL actief moet voorkomen dat inwoners uitkeringsafhankelijk worden. WIL heeft uiteraard wel een preventieve opdracht als het gaat om: 1. Het verzorgen van een brede informatievoorziening over rechten en plichten in het poortproces. 2. Een check op voorliggende voorzieningen in het poortproces dan wel of meteen doorgeschakeld kan worden naar werk en daardoor een uitkering niet nodig is. 3. Het onderzoeken of er direct werk of een studie mogelijk is voor inwoners die aankloppen; dit laatste loopt voor jongeren via de samenwerking in het Jongerenloket. 4. Het waar nodig middels handhaving en anderszins al in het aanvraag/poortproces kijken of een uitkering rechtmatig is. 5. Samen met het UWV en andere ketenpartners binnen de Utrechtse Werktafel investeren in een Regionaal Werkcentrum of andere interventies om van werk-naar-werk of van ww-naar-werk te bevorderen en van werk/ww-naar-uitkering te voorkomen. Aan zaken als gerichte communicatiecampagnes om inwoners te informeren over de hulp die zij van de gemeente, WIL en andere ketenpartners kunnen krijgen, werken wij uiteraard graag mee.

Kengetal

Aantal huishoudens in de bijstand per gemeente Aantal huishoudens in de bijstand per gemeente Aantal huishoudens in de bijstand per gemeente Aantal huishoudens in de bijstand per gemeente Aantal huishoudens in de bijstand per gemeente Aantal huishoudens in de bijstand per gemeente

Cijfers Cijfers 2023 Cijfers 2024 Cijfers 2025 Cijfers 2026 Cijfers 2027 Cijfers 2028

Houten

542 547 553 558 564 570

IJsselstein

493 498 503 508 513 518

Lopik

140 141 143 144 146 147

Nieuwegein WIL Totaal

1.209 1.221 1.233 1.246 1.258 1.271

2.384 2.408 2.432 2.456 2.481 2.506

Het betreft hier de eindcijfers 2023 met daarna een verhoging van 1% 5.5 Wat gaan we doen in 2025? Onze activiteiten in 2025 laten zich op hoofdlijnen als volgt omschrijven: a. We verstrekken een uitkering aan iedereen die dat nodig heeft; dat doen we op een uitzondering na via de verkorte aanvraagroute cf. de regels die in ons beleid zijn vastgesteld. We gaan uit van vertrouwen, we kijken breed waar nodig, schakelen met ketenpartners indien nodig om (bij)passende hulp te kunnen bieden en dat we zo snel als mogelijk. Dit betekent dat dat we maatwerk leveren en klanten behulpzaam zijn waar nodig. b. We handhaven beperkt; we gaan namelijk uit van vertrouwen en geloven in de kracht van het gesprek (op zijn tijd) om de rechtmatigheid van een uitkering te borgen. Het beleidsplan Handhaven in vertrouwen is onze leidraad in deze. We investeren in handhaving in het poortproces en pakken, binnen de capaciteit, signalen over oneigenlijk gebruik op lopende de uitkering. c. We pakken fraude op via onze reguliere lijn (bestuursrechtelijke aanpak) dan wel onze Sociale Recherche (strafrechtelijke aanpak) op. In het laatste geval werken we ook samen met ketenpartners in afstemming in het kader van onder andere zorgfraude, etc. d. We vorderen terug wat realistisch is. Hierbij sluiten we aan bij de situatie van de klant. e.

Daar waar sprake is van broodnood, regelen we snel (aanvullende) financiële ondersteuning (een voorschot bijvoorbeeld); binnen de beleidsmatige en wettelijke kaders die er zijn. 14

Begroting 2025 en meerjarenbeleidsperspectief

f.

We zorgen voor een waardig afscheid in het kader van de WLB, daar waar er niemand anders is die dit kan doen. We verzorgen hierbij ook de taken rondom het eventueel verhalen van kosten bij nabestaanden etc. g. Wij bieden statushouders direct bij de start in de Lekstroom een stabiele inkomenspositie. Door een aangepaste dienstverlening te verzorgen, op onderdelen al startend in de opvanglocatie. Hierbij werken we samen met ketenpartners zoals Vluchtelingenwerk, maar ook intern met budgetbeheer en bijzondere regelingen. 5.6 Uitgangspunten WIL Een groot deel van onze klanten is beperkt zelfredzaam en heeft ondersteuning op 1 of meerdere vlakken nodig. Een groot deel van onze klanten ervaart ook (financiële) stress en ervaart aankloppen bij WIL als een hoge drempel. Bij veel van onze klanten is ook sprake van multi-problematiek. Dit maakt dat we tijd en aandacht moeten en willen geven aan onze klanten als zij bij ons aankloppen. Vanuit de wetenschap dat er vrijwel altijd geen ander vangnet is. In iedere gemeente is het lokale maatschappelijke middenveld anders georganiseerd; ook het samen schakelen om leefwereld oplossingen te kunnen bieden kost daarmee veel (doorloop)tijd. Onderstaande overzicht laat de samenloop aan regelingen zien (kwartaalgemiddelde 2023).

5.7 Wat willen we als WIL realiseren? Vanuit onze opdracht zijn wij aanspreekbaar op drie KPI's; de eerste KPI is toegevoegd n.a.v. de uitwerking van en gedachtewisseling over het Kwaliteitskompas. KPI en streefwaarde 2025

Korte toelichting op het waarom?

Waarde eind 2023

Het aantal terecht toegekende uitkeringen is minimaal 95%

We willen dat inwoners inkomensondersteuning krijgen als ze die nodig hebben. We accepteren dat sommige uitkeringen mogelijk niet terecht zijn, maar wel nodig. We accepteren tegelijk niet dat het oneigenlijk gebruik te hoog wordt Het oordeel van inwoners/klanten is bepalend of we op de goede weg zijn denken we. Vooral als we laag scoren levert dat belangrijke input voor bijstelling op. De gemeentelijke middelen zijn beperkt waardoor keuzes noodzakelijk zijn. Door te rapporteren op deze KPI kan tijdig bijgestuurd worden (aan gemeente en WIL kant). Daar waar we (dreigen te) overschrijden lichten we toe waarom.

Geen nulmeting voorhanden. Is nieuwe KPI die nog nader wordt uitgewerkt. Expert guess WIL is ongeveer 95%. In 2022/2023 voor het laatst gemeten. Score was een 7,6 Niet gerealiseerd door aantal ontwikkelingen en keuzes; zie Jaarverslag 2023 hiervoor.

Klantevredenheid t.a.v. bejegening en overall >7,5 We blijven binnen de begroting (=Nullijn); eventuele overschrijdingen worden vooraf geaccordeerd

Parallel hieraan houden we aantal kerncijfers bij, om te kunnen monitoren hoe ons bestand zich ontwikkelt en of bijsturing nodig is. Het gaat in deze om de volgende kerncijfers (vastgesteld in het verlengde van de Begroting 2024); op verzoek op een aantal punten al 'gevuld'. Het tweede kerncijfer is toegevoegd n.a.v. de uitwerking van en gedachtewisseling over het Kwaliteitskompas. We verwijzen naar de 1ste Kwartaalrapportage WIL 2024 voor specifieke uitwerking (en startwaarden) van onderstaande kerncijfers.

15

Begroting 2025 en meerjarenbeleidsperspectief Kerncijfer

Waarde eind 2023

Aantal klanten BUIG (per gemeente), met specifieke focus op jongeren

Houten 542, waarvan 114 jonger dan 27 jaar IJsselstein 493, waarvan 58 jonger dan 27 jaar Lopik 140, waarvan 13 jonger dan 27 jaar Nieuwegein 1.216, waarvan 156 jonger dan 27 jaar WIL totaal 2.391, waarvan 341 jonger dan 27 jaar Geen nulmeting voorhanden. Is nieuwe KPI die nog nader wordt uitgewerkt. Expert guess WIL is nu >90%, gebaseerd op ervaringscijfers energietoeslag. Houten – + 1,88 procent, van 532 naar 542 huishoudens IJsselstein – + 1,86 procent, van 484 naar 493 huishoudens Lopik – + 2,94% van 136 naar 140 huishoudens Nieuwegein + 0,25%, van 1.213 naar 1.216 huishoudens WIL totaal – + 1,1%, van 2.365 naar 2.391 huishoudens Zie Q1 rapportage WIL2024 voor uitwerking

Bereik van de Participatiewet Ontwikkeling bijstandsvolume (per gemeente) in 2023

Aantal klanten per regeling (P-wet, Ioaw, Ioaz en Bbz) (per gemeente) Regelingskosten BUIG (per gemeente)

De samenstelling van het bestand naar leeftijd, geslacht en leefvorm Gemiddelde nettoprijs per uitkering (per gemeente) Het aantal openstaande vorderingen plus bedrag

Houten € 9.135.248,IJsselstein € 8.407.716,Lopik € 2.565.082,Nieuwegein € 20.665.883,WIL totaal € 40.773.929,Zie Q1 rapportage WIL 2024 Zie Q1 rapportage WIL 2024 Zie Q1 rapportage WIL 2024

Conform afspraak zullen we in de Turap, Q-rapportages en de Jaarrekening terugkoppelen hoe we het doen, met waar nodig duiding en een mogelijke bijstelling van onze inzet.

16

Begroting 2025 en meerjarenbeleidsperspectief

5.8 Wat gaat e.e.a. kosten? Onderstaand treft u de begroting van het programma Inkomen aan. Programma Inkomen BUIG Bijstandscliënten Loonkostensubsidies BBZ levensonderhoud startende ondernemers IOAW IOAZ BBZ 2004 Wet op de Lijkbezorging Personeel incl. inhuur sociale recherche wet op de lijkbezorging 0,6 fte IB 2 fte Totaal lasten BUIG Wet op de Lijkbezorging (Nieuwegein) Totaal baten Saldo van baten en lasten

2023

1e BW 2024

41.724.484 37.590.716 2.036.199 609.878 1.369.187 118.505 92.477 58.069 2.932.507

41.233.290 37.260.625 1.852.928 420.000 1.566.822 132.915 73.216 40.000 2.740.689

44.807.538 1.165.035 58.069 1.223.104 43.584.433

51.000 170.000 44.087.196 613.298 40.000 653.298 43.433.898

2024 CAO

2025 CAO

Regeling

Overig

3.750.588 2.987.640 683.646 217.558 -129.724 -8.532 23.848 152.677

154.997

152.677

154.997

3.774.436 97.508

0 152.677

0 154.997

97.508 3.676.928

1.000 91.000130.000 51.000170.000-90.000 1.000 1.000 -91.000

Begroting 2025 44.983.878 40.248.265 2.536.574 637.558 1.437.098 124.383 97.064 41.000 2.957.364 130.000 0 0 48.079.306 710.805 41.000 751.805 47.327.501

Ten opzichte van de begroting in de Kaderbrief 2025 zijn er een aantal zaken aangepast: a. Waar aan de orde en nu al bekend zijn de gebruikte indexeringen en cao-stijgingen 2024 aangepast aan de werkelijkheid van nu. Zoals gezegd is voor 2025 gewerkt met een raming die in de begroting is verwerkt. E.e.a. heeft geleid tot een forse bijstelling van de personeelslasten naar boven. b. De klantaantallen BUIG zijn cf. de gebruikelijke systematiek bijgesteld op de eindcijfers 2023 met een 1% ophoging en 2,4% indexatie (op de prijs van de uitkering). Overall bezien leidt dit tot een bijstelling naar boven. c. Bij de vaststelling van de Jaarrekening 2023 is helder geworden dat de uitgaven voor LKS in de jaren fors gestegen zijn. We hebben in deze begroting de post LKS dan ook aanzienlijk verhoogd met € 600.000,= om realistisch te begroten (zie kader hieronder). d. De Sociale Recherche is op verzoek van de Lekstroom-gemeenten onderdeel van het takenpakket van WIL geworden. De kosten hiervan worden structureel (zonder indexering) vanaf 2025 geraamd op € 130.000,= per jaar. Bovenstaande begroting is hierop opgeplust. Een plan van aanpak is hiertoe in wording; hierin worden de genoemde kosten nader toegelicht.

17

Begroting 2025 en meerjarenbeleidsperspectief

In meerjarig perspectief ziet de begroting voor het programma Inkomen er als volgt uit. Programma Inkomen Lasten Bijstandscliënten Loonkostensubsidies BBZ levensonderhoud startende ondernemers IOAW IOAZ BBZ 2004 Wet op de lijkbezorging Leefgeld Oekraïners Personeelskosten incl. inhuur Totaal lasten Bijstandscliënten, terugvordering en verhaal Leefgeld Oekraïners Wet op de lijkbezorging Totaal baten Saldo van baten en lasten Bijdrage gemeenten Gemeente Houten Gemeente IJsselstein Gemeente Lopik Gemeente Nieuwegein Totaal bijdragen gemeente

Realisatie 2023

1e BW 2024

Begroting 2025 Begroting 2026 Begroting 2027 Begroting 2028

37.590.716 2.036.199 609.878 1.369.187 118.505 92.477 58.069 353.613 2.932.507 45.161.151 1.148.264 370.384 58.069 1.576.718 43.584.433

37.260.625 1.852.928 420.000 1.566.822 132.915 73.216 40.000 2.740.689 44.087.196 613.298 40.000 653.298 43.433.898

40.248.265 2.536.574 637.558 1.437.098 124.383 97.064 41.000 371.152 2.957.364 48.450.458 710.805 371.152 41.000 1.122.958 47.327.501

41.626.366 2.597.451 652.860 1.471.589 127.368 99.393 41.984 380.060 3.099.317 50.096.388 734.047 380.060 41.984 1.156.091 48.940.298

43.009.610 2.657.193 667.875 1.505.435 130.297 101.679 42.950 388.802 3.229.489 51.733.330 757.317 388.802 42.950 1.189.068 50.544.262

44.438.819 2.718.308 683.237 1.540.060 133.294 104.018 43.937 397.744 3.365.127 53.424.545 781.335 397.744 43.937 1.223.017 52.201.528

9.814.111 8.973.930 2.732.921 22.063.471 43.584.433

9.461.072 8.586.348 2.632.653 22.753.824 43.433.898

10.814.848 9.698.401 2.985.972 23.828.280 47.327.501

11.180.991 10.029.633 3.086.352 24.643.322 48.940.298

11.544.835 10.359.117 3.186.166 25.454.144 50.544.262

11.920.716 10.699.568 3.289.263 26.291.982 52.201.528

18

Begroting 2025 en meerjarenbeleidsperspectief Jaar

Omschrijving

2025 Bijstandsklanten

Houten

IJsselstein

Lopik

Nieuwegein

Totaal

8.744.451

8.175.454

2.397.264

20.220.291

39.537.460

Loonkostensubsidies

770.520

536.135

304.034

925.884

2.536.574

BBZ levensonderhoud

142.465

125.082

16.557

353.453

637.558

IOAW

405.834

253.503

69.641

708.121

1.437.098

IOAZ

20.024

1.207

25.637

77.514

124.383

BBZ 2004

26.109

5.248

0

65.707

97.064

Personeelskosten

705.444

601.771

172.838

1.477.310

2.957.364

2026 Regelingskosten

10.441.685

9.398.977

2.905.218

23.095.100

45.840.980

Personeelskosten

739.306

630.656

181.134

1.548.221

3.099.317

2027 Regelingskosten

10.774.479

9.701.973

2.997.424

23.840.897

47.314.773

Personeelskosten

770.356

657.144

188.742

1.613.247

3.229.489

2028 Regelingskosten

11.118.005

10.014.824

3.092.594

24.610.979

48.836.401

Personeelskosten

802.711

684.744

196.669

1.681.003

3.365.127

Notabene We achten het mogelijk dat WIL in 2025 uiteindelijk meer aanvragen levensonderhoud binnen krijgt en meer uitkeringen zal verstrekken dan nu geraamd, door twee oorzaken: De gevolgen van de Spreidingswet; waardoor mogelijk meer statushouders in onze regio gehuisvest zullen worden. Een hoger bereik als gevolg van een mogelijk meer risicovolle uitvoering van de aanvraag. In deze begroting is hier niet op geanticipeerd. In de risicoparagraaf gaan we kort nader op in op de eventuele financiële gevolgen van dit risico. De inzet van loonkostensubsidies in de Lekstroom In de Begroting 2023 is voor LKS een bedrag opgenomen van net iets meer dan € 1.400.000,--. In de praktijk hebben we in 2023 net iets meer dan € 2.000.000,-- uitgegeven. De arbeidsmarktomstandigheden vragen hierom. Steeds meer werkgevers zijn (gelukkig) bereid iemand uit ons klantenbestand een kans/baan te geven; gelet op de gemiddelde kenmerken van onze klanten is dan wel vaak een vorm van jobcoaching en.of LKS nodig. De stijging van het LKS volume is daarmee de facto goed nieuws! Meer mensen die participeren. NB. Het Rijk betaalt de LKS, netto kost de LKS de Lekstroom gemeenten dus niets. Onze inschatting is een verdere toename van de inzet van LKS. We ramen de post LKS voor 2025 in deze op net iets meer dan € 2.500.000,-- met een toename in de jaren erna.

Onderstaande overzicht laat de huidige Meerjarenbegroting WIL zien op het punt LKS voor de jaren 2025-2207.

Realisatie 2023 1e BW 2024 Begroting 2025 Begroting 2026 Begroting 2027 Begroting 2028

€ € € € € €

2.036.199 1.852.928 2.536.574 2.597.451 2.657.193 2.718.308

19

Begroting 2025 en meerjarenbeleidsperspectief

5.9 Work in Progress In de 1ste Begrotingswijziging 2024 is aangegeven dat extra personele inzet nodig is om de dienstverlening binnen het programma Inkomen op niveau te kunnen houden dan wel een aanpassing nodig van de opdracht, uitvoering dan wel ambities in deze. De disbalans tussen opdracht, middelen en inzet zat en zit hem bovenal bij de uitvoering van de Wet op de Lijkbezorging (WLB) en de uitvoering van de aanvragen levensonderhoud bij het team Inkomensbeheer. Binnen het Programma Inkomen gaan we komende maanden - in het licht van deze disbalans en de financiële uitdaging die eerder geschetst is- alle eerdergenoemde kansrijke opties verkennen, op de optie ‘Sociale infrastructuur Lekstroom Werkt’ na. Voor de gedachte achter deze opties en het voordeel dat we hopen te halen, verwijzen wij naar de inleiding (hoofdstuk 3). We gaan zoals afgesproken in ieder geval niet aan de volgende knop draaien qua dienstverlening: • De dienstverlening aan statushouders zoals die recentelijk samen met u als gemeenten en onze ketenpartners is afgesproken in het kader van de wettelijke ontzorging. Mocht de verkenning van de kansrijke onvoldoende financieel voordeel opleveren, dan geven wij bij deze de 'winstwaarschuwing’ af dat wij onze dienstverlening niet op niveau kunnen houden en onze klanten hiervan echt last gaan ervaren.

U krijgt in dat geval bij de 1ste begrotingswijziging 2025 van ons een scenario B voorgelegd dan wel een voorstel voor extra middelen.

Het worst-case scenario Inkomen in een notendop Als de disbalans tussen opdracht, dienstverlening en personele inzet binnen het programma Inkomen niet hersteld wordt zijn er grofweg twee gevolgen te onderkennen: 1. Qua personeel: een nog hogere werkdruk, oplopend verloop, verder teruglopende productiviteit en hoger ziekteverzuim. Deze indicator staat al op ‘oranje/rood'. Met hogere uitvoeringskosten als we gaan vervangen, dan wel een mindere dienstverlening. In de huidige arbeidsmarkt is personeel schaars, en zeker goede mensen (die we nu hebben). 2. Qua dienstverlening: minder inzet op terugvordering en incasso (met lagere opbrengsten als gevolg, omdat de inzet op de WLB verplicht is) en oplopende doorlooptijden voor wat betreft de aanvragen levensonderhoud. De Q4-rapportage 2023 laat al zien dat we hier al enige tijd minder goed op aan het scoren zijn.

20

Begroting 2025 en meerjarenbeleidsperspectief

6. PROGRAMMA WERK

6.1 De maatschappelijke uitdaging in de Lekstroom In de Lekstroom zijn veel inwoners aan het werk; de bijstandsdichtheid is er relatief laag (op of net onder het benchmarkgemiddelde). Voor de werkloosheid geldt hetzelfde. Tegelijk is er nog een stevig arbeidspotentieel, zeker als we kijken naar de potentiële beroepsbevolking. Ook binnen het WW- en bijstandsbestand is er nog arbeidspotentieel. Voor een goede werking van de arbeidsmarkt is het belangrijk dat dit potentieel aangeboord en verzilverd wordt. Tegelijk geldt dat voor meerdere inwoners en klanten in de bijstand economische participatie nu en straks niet aan de orde is. Een deel van deze inwoners en klanten staat nu langs kant en doet niet mee.2 6.2 De maatschappelijke opgave in de ogen van de Lekstroom gemeenten Vanuit deze realiteit hebben de Lekstroom gemeenten op hoofdlijnen een driedubbele ambitie c.q. opgave geformuleerd voor zichzelf: a. Alle inwoners participeren/doen mee naar vermogen. We willen niet meer inwoners die afhankelijk zijn van de uitkering dan strikt noodzakelijk. En we hebben iedereen nodig uit het oogpunt van economie en welvaart. We willen economisch gezien geen kansen laten lopen. b. Duurzaam participeren naar vermogen is het uitgangspunt en dat betekent maatwerk. c. De focus ligt op de groepen die in een meer uitkeringsafhankelijke positie verkeren.

Het gaat daarbij inwoners die behoren tot de doelgroepen Banenafspraak, beschut werk, loonkostensubsidie, statushouders, et cetera. 6.3 De beoogde impact voor inwoners volgens de Lekstroom gemeenten De beoogde impact voor hun inwoners ligt hiermee in het verlengde. Allereerst hebben –passend bij de keuzes die de gemeenten maken voor focusgroepen of nietalle inwoners die tot de focus doelgroep horen een plan waaraan wordt gewerkt of krijgen zij ontheffing van de sollicitatieplicht. Ten tweede dalen de omvang van het klantenbestand WIL en het aantal openstaande vacatures in de Lekstroom doordat meer inwoners naar vermogen economisch participeren. En tot slot weten inwoners waar zij moeten zijn in geval zij hulp met participatie nodig hebben, zeker in het geval zij geen uitkering nodig hebben.3 6.4 De opdracht voor en van WIL De gemeenten zijn primair aan zet om de re-integratie en participatie van bijstandsklanten vorm en inhoud te geven en de focus daarbij aan te brengen. Deze inzet van de lokale werkteams wordt vastgelegd in de lokale werkplannen.

2

Harde en betrouwbare cijfers voor de lekstroom zijn in deze nog niet voorhanden. Op basis van landelijk onderzoek en lokale beleidsplannen kunnen we slechts indicaties maken. Het is wenselijk als de Lekstroom gemeenten een nulmeting laten verrichten om ook te kunnen monitoren of we in staat zijn met elkaar hierop vooruitgang te boeken. 3 Het zou goed als de Lekstroom gemeenten deze impact iets smarter kunnen maken, zodat beter te monitoren is of we samen vooruitgang boeken op wat we willen en belangrijk vinden. 21

Begroting 2025 en meerjarenbeleidsperspectief

De opdracht voor en van WIL is hier aanvullend op en betreft primair de uitvoering van de 'voorkant’ van de Participatiewet: • Organiseer de toegang naar werk en inkomen met als doel dat inwoners kunnen participeren of werken. • Organiseer de dienstverlening aan werkgevers. • Organiseer als facilitator een werkdienstverlening die lokale werkteams ondersteunt met specialistische dienstverlening, werkgeverstaken en verduurzaming. • Faciliteer de lokale werkteams qua personeel, bedrijfsvoering, met advies en kennis en met de uitvoering/coördinatie van enkele regionale opgaven (werkgeversdienstverlening, Jongerenloket, etc). • Adviseer gemeenten en LWT’s bij de ontwikkeling van de Sociale Infrastructuur Lekstroom Werkt en het brede re-integratievraagstuk. De uitvoering van de Wet Sociale werkvoorziening laten we hier buiten beschouwing. Hierin hebben de gemeenten, WIL en WerkwIJSS een gezamenlijke en afzonderlijk rol, opdracht en verantwoordelijkheid. WIL heeft op het domein Werk geen outreachende opdracht: we gaan niet actief op zoek naar inwoners die niet in beeld zijn bij WIL, maar die mogelijk wel tot de doelgroep van de Participatiewet behoren. Voor het programma Werk gaat het dan om bijvoorbeeld om de zogenaamde ‘nuggers’ of het ‘onbenutte arbeidspotentieel’. Die opdracht is aan de gemeente zelf dan wel andere ketenpartners; uiteraard wil en kan WIL hierin wel meedenken.