Rapport Quick scan leerlingenvervoer 23-09-29 (def)

Rapport quick scan Leerlingenvervoer Hulst en Terneuzen Wat gaat goed en wat kost moeite bij de uitvoering en bekostiging van het leerlingenvervoer binnen de gemeenten Hulst en Terneuzen?

September 2023 Rekenkamercommissie gemeente Hulst en Terneuzen Samenstelling Dhr. drs. R. Blacquière Dhr. K. Kort (voorzitter) Contactgegevens Stadhuis gemeente Hulst, ter attentie van de griffier Grote Markt 21 4561 EA Hulst Telefoon: 0114-389123 E-mail: D.Van.Bunder@gemeentehulst.nl

INHOUDSOPGAVE

PAGINA

HOOFDSTUK 1 INLEIDING .................................................................................. 2 HOOFDSTUK 2 AANLEIDING, DOEL EN VRAAGSTELLING ........................................ 3 2.1 Aanleiding ................................................................................................ 3 2.2 Doelstelling .............................................................................................. 3 2.3 Vraagstelling............................................................................................. 3 2.4 Afbakening ............................................................................................... 4 HOOFDSTUK 3 AANPAK VAN DE QUICK SCAN ....................................................... 4 3.1 Quick scan als specifieke vorm van onderzoek .............................................. 4 3.2 Stapsgewijze uitvoering van de quick scan ................................................... 4 HOOFDSTUK 4 ACTUELE OPGAVE LEERLINGENVERVOER ........................................ 5 4.1 De wettelijke opgave leerlingenvervoer ........................................................ 5 4.2 Actueel vanuit landelijke perspectief ............................................................ 5 4.3 Actueel vanuit lokaal perspectief .................................................................

6 HOOFDSTUK 5 DE KADERS, HET STELSEL EN DE RESULTATEN VAN LEERLINGENVERVOER ............................................................................................ 7 5.1 De kaders................................................................................................. 7 5.2 Het stelsel leerlingenvervoer ....................................................................... 8 5.3 Te bereiken resultaten ............................................................................... 9 HOOFDSTUK 6 CIJFERS EN TRENDS ...................................................................10 6.1 Aantal leerlingen per type beschikking ........................................................10 6.2 Beschikkingen individueel taxivervoer .........................................................11 6.3 Aard en aantal klachten ............................................................................12 6.4 Integrale kosten .......................................................................................13 6.5 Gemiddelde directe kosten per leerling........................................................14 HOOFDSTUK 7 DE ERVARINGEN .........................................................................15 7.1 Kaderstelling en controle ...........................................................................15 7.2 De toegang tot vervoer

.............................................................................16 7.3 De uitvoering van het taxivervoer...............................................................17 HOOFDSTUK 8 DE BLIK NAAR VOREN .................................................................19 8.1 Beleidsontwikkeling ..................................................................................19 8.2 Kosten-beïnvloedende factoren de komende jaren ........................................20 HOOFDSTUK 9 ANTWOORD OP DE VRAGEN .........................................................21 9.1 Antwoord op de centrale vraag ..................................................................21 9.2 Antwoord op de deelvragen .......................................................................22 HOOFDSTUK 10 AANBEVELINGEN .........................................................................25 HOOFDSTUK 11 BESTUURLIJKE REACTIES .............................................................25 HOOFDSTUK 12 NAWOORD REKENKAMERCOMMISSIE .............................................30 BIJLAGEN .................................................................................................31 Bijlage A: Afkortingen ........................................................................................31 Bijlage B: Geraadpleegde bronnen

.......................................................................31 Bijlage C: Interviews..........................................................................................32

1

HOOFDSTUK 1

INLEIDING

In 2022 vond een consultatie naar mogelijke onderzoeksonderwerpen voor de Rekenkamercommissie Hulst en Terneuzen (Verder: RKCHT) vond in 2022 plaats. Leerlingenvervoer werd voorgedragen als onderzoeksonderwerp. De RKCHT nam deze voordracht over en besloot begin 2023 om een quick scan uit te voeren naar de uitvoering en bekostiging van het leerlingenvervoer. Kees Kort treedt op als onderzoeker. De Begeleidingscommissie RKCHT keurde de aanwending van het nodige budget eind maart 2023 goed. Het leerlingenvervoer is gedecentraliseerd in 1987.Sindsdien is leerlingenvervoer ‘een opgave’ voor de gemeenten. De gemeenten regelen hoe ouders van leerlingen, onder voorwaarden, aanspraak kunnen maken op bekostiging van het vervoer naar school. Ook regelen zij een deel van dit vervoer. Op 7 oktober 2021 stelden zowel de gemeenteraad van Hulst als van Terneuzen een nieuwe Verordening bekostiging leerlingenvervoer 2022 vast. Wat gaat ondertussen goed? Wat kost nog moeite? Ook landelijk staan sinds 2022 knelpunten bij het leerlingenvervoer ‘in de schijnwerpers’. Leeswijzer Voor de lezer die niet in staat is het gehele rapport door te nemen; hoofdstuk 9 (Antwoorden op de onderzoeksvragen) samen met hoofdstuk 10 (Aanbevelingen) valt te lezen als samenvatting van het rapport.

In hoofdstuk 2 komt eerst de aanleiding voor de quick scan leerlingenvervoer in beeld, vervolgens aansluitend de doelstelling, de centrale vraagstelling en de deelvragen bij het onderzoek. Dit hoofdstuk sluit af met de afbakening. In hoofdstuk 3 komt de aanpak van de quick scan aan bod. Eerst komt de quick scan als specifieke onderzoekvorm in beeld. Aansluitend krijgt de stapsgewijze uitvoering van deze quick scan aandacht. In hoofdstuk 4 komt de actuele opgave bij de uitvoering en bekostiging van leerlingenvervoer in beeld; eerst de wettelijk vastgelegde opgave, vervolgens actuele aspecten bij deze opgave vanuit landelijk en vanuit lokaal perspectief. In hoofdstuk 5 komen voor de gemeenten Hulst en Terneuzen eerst de kaders bij uitvoering en bekostiging van het leerlingenvervoer in beeld, vervolgens de inrichting van het stelsel Aansluitend krijgen de te bereiken resultaten aandacht. In hoofdstuk 6 ‘cijfers en trends’ komen achtereenvolgens aan bod het aantal leerlingen met een beschikking, de aard en het aantal klachten, de integrale kosten en de gemiddelde kosten per leerling. In hoofdstuk 7 zijn de ervaringen van een breed scala aan betrokkenen gerubriceerd weergegeven. De rubrieken zijn 1) kaderstelling en controle, 2) de toegang tot vervoer, 3) de uitvoering van het taxivervoer. In hoofdstuk 8 gaat de blik naar voren in de tijd.

Komende beleidsontwikkeling en kostenbeïnvloedende factoren bij het leerlingenvervoer krijgen aandacht. De weergave bevat een samenvatting van inzichten die in de gevoerde gesprekken naar voren kwamen. In hoofdstuk 9 staan de antwoorden op de onderzoeksvragen. Eerst de centrale vraagstelling, vervolgens de deelvragen. In hoofdstuk 10 staan de aanbevelingen. In hoofdstuk 11 zijn de bestuurlijke reacties van de gemeente Hulst en Terneuzen opgenomen. Tot slot staat in hoofdstuk 12 het nawoord van de Rekenkamercommissie. In de bijlagen zijn opgenomen: A: een lijst met afkortingen B: een overzicht van geraadpleegde documenten. C: een overzicht van geïnterviewde personen 2

HOOFDSTUK 2

AANLEIDING, DOEL EN VRAAGSTELLING

In dit hoofdstuk komt eerst de aanleiding voor de quick scan leerlingenvervoer in beeld, vervolgens aansluitend de doelstelling, de centrale vraagstelling en de deelvragen bij het onderzoek. Dit hoofdstuk sluit af met de afbakening.

2.1

Aanleiding

Een consultatie naar mogelijke onderzoeksonderwerpen voor de Rekenkamercommissie Hulst en Terneuzen (Verder: RKCHT) vond in 2022 plaats. Leerlingenvervoer werd voorgedragen als onderzoeksonderwerp vanuit de gemeenteraad van Terneuzen. Net in 2022 was een nieuwe verordening leerlingenvervoer van start gegaan. Binnen de gemeenteraad van Terneuzen leven vragen over de (mate van) eigen verantwoordelijkheid van ouders, de omvang van het gebruik (in Zeeuws Vlaanderen meer dan in de rest van Zeeland), de efficiëntie in de uitvoering en (ontwikkeling van) de hoogte van de kosten voor de gemeente. De RKCHT veronderstelde dat deze onderzoekbehoefte ook voor de gemeente Hulst aan de orde kan zijn. Ook landelijk kregen knelpunten binnen het leerlingenvervoer in de loop van 2022 steeds meer aandacht. De RKCHT nam de voordracht over en besluit om een quick scan uit te voeren naar het leerlingenvervoer. De begeleidingscommissie was het hiermee eens en besloot in maart 2023 tot het beschikbaar stellen van het nodige budget. Kees Kort, voorheen lid en per 1 juli 2023 voorzitter van de rekenkamercommissie, is de onderzoeker.

2.2

Doelstelling

Doel van de leerlingenvervoer is om voor de gemeenten Hulst en Terneuzen in beeld te brengen wat goed gaat en wat moeite kost bij de uitvoering en de bekostiging van het leerlingenvervoer binnen de gemeenten. Als achtergrond bij deze doelstelling speelt mee dat er landelijk forse knelpunten gesignaleerd worden bij de kwaliteit van het leerlingenvervoer (zie hoofdstuk 4.2). In hoeverre spelen deze knelpunten ook binnen de gemeenten Hulst en Terneuzen? Tot slot zijn betrokkenen benieuwd in hoeverre er reeds effecten van de nieuwe verordening te zien zijn.

2.3

Vraagstelling

Als centrale vraagstelling formuleerde de RKCHT: Wat gaat goed en wat kost moeite bij de uitvoering en bekostiging van het leerlingenvervoer binnen de gemeenten Hulst en Terneuzen? Aanvullend op de centrale vraag formuleerde de RKCHT de volgende deelvragen: 1. Welke partijen zijn binnen de gemeenten Hulst en Terneuzen in welke rol en met welke verantwoordelijkheid betrokken bij de uitvoering van het leerlingenvervoer? 2. Wat gaat goed en wat kost moeite bij de uitvoering van het leerlingenvervoer in de ogen van 1) betrokken ouders en leerlingen, 2) betrokken scholen, 3) betrokken chauffeurs, 4) in de uitvoering betrokken organisaties en 5) ambtelijk betrokken medewerkers binnen de gemeenten Hulst en Terneuzen. 3. Wat zijn de maatschappelijk te bereiken resultaten bij de uitvoering van het leerlingenvervoer in de gemeenten Hulst en Terneuzen? In hoeverre wordt het behalen van deze maatschappelijke resultaten in beeld gebracht? Zo ja, in hoeverre worden deze maatschappelijke resultaten behaald?

3

4. Welke (ontwikkeling in) kosten maken de gemeenten Hulst en Terneuzen bij de uitvoering van het leerlingenvervoer in de afgelopen 5 jaren? Hoe verhouden de gemaakte kosten zich ten opzichte van de, hiertoe gereserveerde, budgetten in deze jaren? 5. Hoe zijn de prestaties van de gemeenten Hulst en Terneuzen in vergelijking met het landelijke beeld vanuit de Monitor leerlingenvervoer Meting 2022 door Oberon onderzoek en advies? 6. Welke gemeentelijke beleidsdilemma’s komen in beeld vanuit de quick-scan? 7. Welke kosten-beïnvloedende-factoren zien de samenwerkingspartners voor de komende jaren?

2.4

Afbakening

Een quick scan voorziet in een globaal onderzoek met globale resultaten. Verdiepend feitenonderzoek vindt niet plaats binnen de quick scan. Deze quick scan betreft de uitvoering en bekostiging van leerlingenvervoer sec, niet van andere vormen van collectief vervoer. Bij de aantallen en kosten worden trends gesignaleerd. Verklaringen van ontwikkelingen in deze trends wordt, vanuit deze quick scan, zeer summier gegeven. Als er behoefte is aan meer expliciete verklaring van stijging en daling, dan is nader onderzoek nodig om deze verklaringen te genereren.

HOOFDSTUK 3

AANPAK VAN DE QUICK SCAN

In dit hoofdstuk komt de aanpak van de quick scan aan bod. Eerst komt de quick scan als specifieke onderzoekvorm in beeld. Aansluitend krijgt de stapsgewijze uitvoering van deze ‘quick scan aandacht.

3.1

Quick scan als specifieke vorm van onderzoek

Een quick scan is een beperkt onderzoek binnen een organisatie naar de ervaringen met een bepaald product. De quick scan voorziet in een globale evaluatie, waarbij de belangrijkste kenmerken, kansen, knelpunten en verbetermogelijkheden worden benoemd. Hiermee wordt leren en groeien mogelijk. De quick scan maakt gebruik van globale beelden en inzichten die bij betrokkenen leven en die uit relevante documenten naar voren komen. De quick scan voorziet niet in het nadrukkelijk en / of meervoudig op consistentie toetsen van feiten.

3.2

Stapsgewijze uitvoering van de quick scan

Op voorstel van de RKCHT stemde de begeleidingscommissie op 27 maart 2023 in met de uitvoering van de quick scan leerlingenvervoer c.q. de aanwending van het budget hiertoe. Onderstaande stappen zijn achtereenvolgens genomen. Het vooronderzoek Een digitaal oriënterend gesprek vond plaats met 1) de gemeentesecretarissen van Hulst en van Terneuzen, 2) een selectie van twee raadsleden uit Hulst en twee uit Terneuzen, 3) ambtelijke sleutelmedewerk(st)er vanuit de gemeenten die bij leerlingenvervoer betrokken zijn en 4) een medewerkster vanuit het Regionaal Bureau Leerlingzaken. In bijlage C is aangegeven met wie is gesproken. Doel van deze gesprekken was een verdiepende oriëntatie op het onderzoeksveld leerlingenvervoer. In deze gesprekken werden eerste inzichten uitgewisseld, bij deelnemers levende vragen opgehaald. Het vooronderzoek leidde tot aanpassing van deelvragen, verdere afbakening en aanscherping van aanpak en planning van het vervolgonderzoek. Het vervolgonderzoek Allereerst nam de onderzoeker de relevante bronnen kritisch door. Vervolgens sprak de onderzoeker met: • 5 ouders van leerlingen in een groepsgesprek 4

• •

3 chauffeurs taxivervoer, ieder in een individueel gesprek de leidinggevenden van Passend Onderwijs Zeeuws Vlaanderen, het Regionaal Bureau Leerlingzaken, Samenwerkingsverband Collectief Vervoer Zeeuws Vlaanderen, de Gemeentelijke Vervoerscentrale Zeeland BV en Citax Tiel BV, ieder in een individueel gesprek • de betrokken adviserende verzekeringsarts • de betrokken portefeuillehouders vanuit de gemeente Hulst en Terneuzen, in een apart gesprek, bieden werden ambtelijk geassisteerd • de betrokken ambtelijke sleutelmedewerkers in een verdiepend gezamenlijk gesprek. Indien aan de orde, droegen geïnterviewden aanvullende brondocumenten over aan de onderzoeker. Op basis van de informatie uit de interviews en de aangeleverde documenten maakt de onderzoeker een eerste versie van het rapport op. Een interne review binnen de RHCHT vond plaats. De onderzoeker verwerkte de reacties van de RKCHT op inhoud en presentatie in een nieuwe versie van het rapport. Ambtelijke hoor en wederhoor bij beide gemeenten vond vervolgens plaats. De onderzoeker verwerkte de resultaten van de ambtelijke hoor en wederhoor en voegde de conclusies en aanbevelingen toe aan het rapport. Opnieuw vond een interne review binnen de RKCHT plaats. Vervolgens legde de RKCHT de nieuwe versie van het rapport ter bestuurlijke reactie voor aan de colleges van beide gemeenten.

De RKCHT voegde de ontvangen bestuurlijke reacties van de gemeenten Hulst en Terneuzen toe aan het eindrapport. Ook voegde de RKCHT een nawoord toe. De quick scan sluit af met een presentatie van de resultaten van het onderzoek aan de raadscommissie samenleving van de gemeente Hulst en Terneuzen. Na bespreking in de raadcommissies vindt behandeling in de gemeenteraden plaats.

HOOFDSTUK 4

ACTUELE OPGAVE LEERLINGENVERVOER

In dit hoofdstuk komt de actuele opgave bij de uitvoering en bekostiging van leerlingenvervoer in beeld; eerst de wettelijk vastgelegde opgave, vervolgens actuele aspecten bij deze opgave vanuit landelijk en vanuit lokaal perspectief.

4.1

De wettelijke opgave leerlingenvervoer

Het leerlingenvervoer is gedecentraliseerd in 1987. Gemeenten zijn sindsdien verplicht een regeling vast te stellen op basis waarvan ouders van leerlingen, onder bepaalde voorwaarden, aanspraak kunnen maken op bekostiging van de vervoerkosten van en naar school. Met deze regeling wordt de toegankelijkheid van onderwijs op grond van functiebeperking, godsdienstige - of levensbeschouwing richting gewaarborgd.

4.2

Actueel vanuit landelijke perspectief

Bevindingen Ouders & Onderwijs De belangenorganisatie Ouders & Onderwijs bracht in maart 2022 een rapport uit van haar onderzoek naar de ervaringen van ouders met leerlingenvervoer. Dit rapport maakt duidelijk dat landelijk het huidige leerlingenvervoer tekortschiet. Het gaat om de volgende punten: 1) de ritten zijn te lang, 2) chauffeurs wisselen te vaak, 3) de situatie in de bus is vaak onveilig en stressvol en 4) de klachtafhandeling is onvoldoende. Het effect van de tekortkomingen in het leerlingenvervoer op de schoolloopbaan en de sociale en emotionele ontwikkeling van leerlingen is groot. Signalering knelpunten Tweede Kamer en Kabinet Landelijk wordt leerlingenvervoer onderwerp van aandacht. In het najaar van 2022 vonden debatten plaats in de Tweede Kamer. De minister van Primair en Voortgezet Onderwijs, Dennis Wiersma, formuleert de knelpunten in zijn brief van 22 december 2022 aan de gemeenten. De minister zoekt naar oplossingen voor gesignaleerde knelpunten. Het gaat dan niet alleen om te lange reistijden en wisselende chauffeurs. Ook worden leerlingen regelmatig niet of te laat opgehaald. Leerlingen ervaren hierdoor veel stress en missen onderwijstijd. Daarnaast hebben ze, omdat ze vaak later thuiskomen, 5

geen energie en minder tijd voor privéactiviteiten. Onderwijs is ongelofelijk belangrijk en het is schrijnend als dit niet of niet goed gevolgd kan worden. Oberon Monitor leerlingenvervoer 2022 Het onderzoeksbureau Oberon presenteerde in november 2022 een monitor over de feiten, cijfers en beleidskeuzes van gemeenten. Ten opzichte van de vorige monitor uit 2017 zijn er geen grote verschuivingen. Zowel het aantal vervoerde leerlingen als de kosten zijn slechts licht gestegen. De meerderheid van de leerlingen blijven, vooral met de inzet van taxivervoer, reizen naar (voortgezet) speciaal onderwijs. Wel komt interessante beleidsinformatie naar voren. • Veel gemeenten weten niet wat de gemiddelde reistijd van leerlingen is. • Veel gemeenten voeren overleg met de samenwerkingsverbanden Passend Onderwijs over het leerlingenvervoer en de ondersteuningsstructuur. • Veel gemeenten besteden doelgroepenvervoer gezamenlijk aan. • Niet alle gemeenten hebben zicht op klanttevredenheid of de klachten van gebruikers. . Inzet Vereniging Nederlandse Gemeenten De VNG borduurt voort op de gesignaleerde knelpunten. De VNG meldt begin 2023 dat zij voor de korte en lange termijn verbeteringen onderzoekt met gemeenten, brancheorganisaties van vervoerders, het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen en de Vereniging doelgroepenvervoer Nederland.

Vertegenwoordigers van deze partijen vormen samen een expertiseteam. Het doel van het expertiseteam is door het hele land kennis op te halen en goede voorbeelden uit te wisselen. Zo kunnen de knelpunten gezamenlijk worden aangepakt en het leerlingenvervoer structureel worden verbeterd.

4.3

Actueel vanuit lokaal perspectief

Bij de uitvoering van het leerlingenvervoer werken de gemeenten Hulst, Sluis en Terneuzen en de uitvoerende partners intensief samen. Kenmerkend voor het leerlingenvervoer in Zeeuws Vlaanderen zijn: • de verspreid liggende woonkernen met relatief grote onderlinge afstanden • de beperkte beschikbaarheid van scholen voor niet-reguliere-leerlingen • relatief veel leerlingen in het (voortgezet) speciaal onderwijs • hiermee zijn de kosten verbonden aan leerlingenvervoer hoger dan het landelijke gemiddelde • de grensregio waarbij een aantal scholen in België makkelijker bereikbaar zijn dan een vergelijkbare school in Nederland. Passend Onderwijs Zeeuws Vlaanderen (POZV) POZV ambieert meer inclusief onderwijs. Dit betekent dat leerlingen met behoefte aan extra ondersteuning deze steun zoveel mogelijk binnen de reguliere scholen krijgen. Instroom in speciaal onderwijs vindt alleen plaats als het reguliere onderwijs de steun echt niet kan leveren. Bij het inclusief onderwijs past een maximaal zelfstandige en zelfredzame leerling. Meer inclusief onderwijs vertaalt zich ook naar de inzet, uitvoering en kosten van het leerlingenvervoer. Voorbeeld in de uitvoering is het traject ‘Kansrijk’ van VSO school de Argo op de reguliere VO scholen in Zeeuws- Vlaanderen. Overgang taxivervoer van TCR naar Citax Het leerlingenvervoer werd voorheen verzorgd door TCR.

Na het faillissement van TCR in 2022 voert Citax Tiel het leerlingenvervoer per taxi uit voor de Zeeuws Vlaamse gemeenten. Eerst nam Citax op direct verzoek van de gemeenten vanaf de voorjaarvakantie tot aan de zomervakantie van 2020 het vervoer over. Vervolgens werd het vervoer, na de formele aanbestedingsprocedure, in augustus 2020 definitief gegund aan Citax. Nieuwe verordening leerlingenvervoer per 1 januari 2022 Bij de behandeling van de conceptbegroting 2021 van het Samenwerkingsverband Collectief Vraagafhankelijk Vervoer Zeeuws Vlaanderen (CVV) bleek een toename van de kosten voor het leerlingenvervoer. De drie gemeenten, het Regionaal Bureau Leerlingzaken (RBL-ZV), het CVV en de Gemeentelijke Vervoerscentrale Zeeland (GVC) startten een onderzoek naar de mogelijkheden om de kosten te beïnvloeden èn de kwaliteit van de uitvoering te verbeteren. Op basis van de afwegingen en keuzes uit het onderzoek kwam een nieuwe ‘Verordening bekostiging leerlingenvervoer’ voor de drie gemeenten tot stand. Deze verordening ging in per 1 januari 2022. Met het oog op handvat bij de uitvoering stelden de gemeenten tevens beleidsregels vast. 6

Met de nieuwe verordening en bijpassende beleidsregels willen de gemeenten meer nadrukkelijk sturen op de eigen verantwoordelijkheid van ouders en zelfredzaamheid van leerlingen bij het vervoer. Meer maatwerk wordt mogelijk. Een persoonlijk vervoersontwikkelingsplan is een belangrijk instrument. Het werkproces bij de verwerking van aanvragen door RBL-ZV wordt verder gedigitaliseerd. Discussiepunt was het vervoer naar Belgische scholen. Dit vervoer blijft mogelijk voor leerlingen uit Hulst en Terneuzen.

HOOFDSTUK 5 DE KADERS, HET STELSEL EN DE RESULTATEN VAN LEERLINGENVERVOER In dit hoofdstuk komen voor de gemeenten Hulst en Terneuzen eerst de kaders bij uitvoering en bekostiging van het leerlingenvervoer in beeld, vervolgens de inrichting van het stelsel Aansluitend krijgen de te bereiken resultaten aandacht. Grotendeels is de weergave gebaseerd op de geraadpleegde bronnen. De weergave is aangevuld met nuances die in gesprekken naar voren kwamen.

5.1

De kaders

De wettelijke basis De wettelijke basis van het leerlingenvervoer is gelegen in de Wet op het primair onderwijs, de Wet op de expertisecentra1 en de Wet op het voortgezet onderwijs. De algemene kaders voor het leerlingenvervoer worden vastgesteld door het ministerie van OC&W; de uitvoering en financiering berust bij gemeenten. De financiële middelen zijn onderdeel van de Algemene Uitkering Gemeentefonds. In deze wetten is geregeld dat, ten behoeve van het schoolbezoek, burgemeester en wethouders aan ouders van in de gemeente verblijvende leerlingen op aanvraag een vergoeding verstekken in de noodzakelijk te achten vervoerskosten. De gemeenteraad stelt daartoe een nadere regeling c.q. verordening vast. De lokale verordeningen Op 7 oktober 2021 stellen zowel de gemeenteraad van Hulst als van Terneuzen een nieuwe ‘Verordening bekostiging leerlingenvervoer’ vast. De verordeningen treden beiden in werking per 1 januari 2022. De Zeeuws-Vlaamse gemeenten volgen zoveel als mogelijk de door de VNG opgestelde nieuwe modelverordening. Dat deden zij ook bij de ouder verordening in 2014.

De verordening regelt: • de aanvraagprocedure • gesprek over zelfstandigheid en zelfredzaamheid bij de aanvraag • samenspraak en afspraken met het samenwerkingsverband Passend Onderwijs • algemene voorwaarden voor toekenning van de vervoersvoorziening, herziening, opschorting, intrekking of terugvordering van de vervoersvoorziening • beoordeling van de aanspraak op vervoersvoorziening op: o de dichtstbijzijnde toegankelijke school o de afstandsgrens o de opstapplaats o de peildatum leeftijd o het samen gaan met andere vergoedingen o de schooltijden en wachttijden o tijdelijk verblijf buiten de gemeente o vervoer naar stageplaats • verstrekking aard en omvang van de voorziening o betrekken persoonlijk vervoersontwikkelingsplan of vervoersadvies o begeleiding bij vervoer o bekostiging van openbaar vervoer en vervoer per fiets, o bekostiging aangepast vervoer 1 De expertisecentra verzorgen onderwijs voor leerlingen met 1) visuele handicaps (blind of slechtziend), 2)

communicatieve handicaps (gehoor-, taal- en/of spraakproblemen), 3) verstandelijke en/of lichamelijke handicap of chronische ziekte en 4) psychiatrische- of gedragsstoornissen.

7

o o

vervoer in weekeinden en vakantie eigen bijdragen ▪ drempelbedrag ▪ draagkrachtafhankelijk bijdrage.

De gemeentelijke beleidsregels De Zeeuws-Vlaamse gemeenten stelden gezamenlijk beleidsregels op. Zij treden met ingang van 1 mei 2022 in werking. Het doel van deze beleidsregels is om het Regionaal Bureau Leerlingzaken (RBL-ZV) duidelijker handvatten aan te bieden bij het eenduidig toepassen van de verordening. De beleidsregels behandelen onder meer de (nadere) bepaling van: • de dichts bij zijnde toegankelijke school in Vlaanderen • de eigen bijdrage en drempelbedrag • vervoer naar alternatieve woonadressen • de aard van de vervoersvoorziening en vaststelling van de vergoeding hierbij • in redelijkheid te verwachten inzet van ouders • stimuleren van zelfstandig reizen • gebruik van kinderzitje / stoelverhoger • crisisvervoer • terugval in inkomen • individueel vervoer • aanwijzen van opstapplaats • berekenen afstand.

5.2

Het stelsel leerlingenvervoer

Schematisch ziet het stelsel leerlingenvervoer binnen Zeeuws Vlaanderen er als volgt uit:

Kaders Landelijk: wetgeving Gemeentelijk: verordening, beleidsregels en budget.

Beleidsadvies Passend Onderwijs Zeeuws Vlaanderen

Aanspraak naar behoefte Ouders en leerlingen

Openbaar vervoer Taxivervoer Toegang RBL: beschikking

Medisch advies

Samenwerkingsverband CVV: algemene regie Gemeentelijke Vervoers Centerale BV: regiecentrale Citax Tiel BV: vervoerder

Eigen vervoer

Stichting Samenwerkende adviserende Professionals (SAP)

Controle 1. Aanspraak ouders en leerlingen Ouders van leerlingen die niet zelfstandig naar en van school kunnen reizen maken, onder voorwaarden, aanspraak op (bekostiging van) leerlingenvervoer. 2. Kaders en controle De gemeenten Hulst, Sluis en Terneuzen stellen samen de kaders voor het leerlingenvervoer vast, verstrekken opdrachten tot uitvoering, dragen de verbonden kosten, en controleren het bereiken van de beoogde resultaten binnen het vastgestelde budget. Formele vaststelling

8

geschiedt binnen de drie gemeenten ieder voor zich. Passend Onderwijs Zeeuws Vlaanderen heeft een algemene adviserende rol naar de gemeenten en stelselpartners2. 3. Toegang Het Regionaal Bureau Leerlingzaken Zeeuws Vlaanderen (RBL-ZV) verzorgt de toegang tot het leerlingenvervoer. Zij verwerkt de aanvragen tot leerlingenvervoer van ouders en geeft zo mogelijk een nader gespecificeerde beschikking af 1) voor taxivervoer, openbaar vervoer of eigen vervoer en 2) de toegestane mate van bekostiging. Stichting Samenwerkende Adviserende Professionals geven zo nodig, op basis van een gesprek met ouders en afstemming met behandelaars, medisch advies bij de verwerking van aanvragen tot een beschikking van leerlingenvervoer door ouders bij het RBL-ZV. 4. Regie op taxivervoer Het Samenwerkingsverband Collectief Vervoer Zeeuws Vlaanderen (CVV) voert de algemene regie bij de inzet van vervoer van leerlingen per taxi. CVV koopt onder meer het leerlingenvervoer per taxi in en verstrekt opdracht aan de Gemeentelijke Vervoerscentrale Zeeland B.V. (GVC) voor de uitvoeringsregie. Ook houdt CVV toezicht op de uitvoering en rapporteert hierover aan de gemeenten. De GVC voert ‘de regiecentrale’ uit. Op aangeven van de behoefte aan taxivervoer vanuit RBL-ZV verzorgt GVC de rittenplanning, informatie-uitwisseling met ouders en vervoerder, en klachtenverwerking bij het taxivervoer. 5.

Uitvoering van vervoer Ouders en leerlingen maken zelfstandig gebruik van het openbaar vervoer en van het eigen vervoer. Citax Tiel B.V. voert het taxivervoer uit op aangeven van de GVC.

5.3

Te bereiken resultaten

Bij de opgave leerlingenvervoer ‘past zicht op de resultaten’. Binnen de ambtelijke hoor-wederhoor wordt hier een nuancering aangebracht: Het Rijk geeft gemeenten de opdracht om leerlingvervoer te organiseren voor kinderen die dit nodig hebben om op deze manier te kunnen bijdragen aan het recht op passend onderwijs. Outcome en Output resultaten zijn geen onderdeel van de huidige opdracht. De onderzoeker stelt hier: Vooraf heldere formulering van te behalen resultaten, en zicht op het behalen hiervan, helpt in het algemeen de doelrealisatie en in het bijzonder de gemeenteraad bij haar kader-stellende en controlerende taken. Uit de notitie bekostiging leerlingenvoer Zeeuws-Vlaanderen3 Wij brengen de raad door middel van de P&C cyclus van het CVV en de gemeente jaarlijks op de hoogte van de ontwikkeling van de kosten. In het jaarverslag van het Regionaal Bureau Leerlingzaken geven wij jaarlijks inzicht in het aantal leerlingen dat gebruik maakt van het leerlingenvervoer. Maatschappelijke resultaten (outcome) Aan het leerlingenvervoer zijn maatschappelijke resultaten verbonden. Binnen de gevoerde gesprekken komen de volgende te bereiken maatschappelijke resultaten naar voren. • Alle leerlingen komen veilig op de school van keuze. Hiermee krijgen ook kwetsbare leerlingen de kans om te leren, ontwikkelen en toewerken naar een passende participatie in de samenleving in de toekomst.

• Toenemende zelfstandigheid en zelfredzaamheid van leerlingen, desgewenst in de vorm van een ‘vervoerscarrière’. • Toenemende arbeidsparticipatie van ouders doordat zij ontzorgd worden. .

2 Binnen POZV werken de twee stichtingen Passend Primair Onderwijs Zeeuws Vlaanderen en Voortgezet

Onderwijs Zeeuws Vlaanderen samen om in de gemeenten Hulst, Sluis en Terneuzen de schoolcarrière van leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben, zo optimaal mogelijk te laten verlopen. 3 Tbv behandeling op 7 oktober 2021 van de Verordening bekostiging leerlingenvervoer binnen de gemeenteraden van Hulst en Terneuzen.

9

Binnen de verordening en de nadere opdrachten en afspraken binnen het stelsel leerlingenvervoer Zeeuws Vlaanderen zijn de maatschappelijke resultaten niet specifiek benoemd. Hiermee vindt er ook geen expliciete sturing, normering, monitoring en verantwoording plaats op deze maatschappelijke resultaten. Stelsel resultaten (output) Binnen de documenten en interviews komen voor het leerlingenvervoer de volgende stelsel resultaten in beeld. • Percentage leerlingen dat op tijd op school komt -> norm: zo hoog mogelijk. • Aantal leerlingen met een vervoers-beschikking -> norm: zo passend mogelijk. • Afstand huis – school -> norm: zo klein mogelijk. • Reistijd huis – school -> norm: zo kort mogelijk. • Aantal klachten-> norm: zo weinig mogelijk. • Kosten -> norm: zo laag mogelijk. • Tevredenheid ouders en leerlingen -> norm: zo hoog mogelijk. Ook deze outputresultaten zijn niet inzichtelijk vastgelegd. Hiermee vindt momenteel ook geen expliciete sturing, normering, monitoring en verantwoording plaats op de stelselresultaten.

HOOFDSTUK 6

CIJFERS EN TRENDS

In dit hoofdstuk ‘cijfers en trends’ komen achtereenvolgens aan bod het aantal leerlingen per type beschikking, de aard en het aantal klachten, de integrale kosten en de gemiddelde kosten per leerling. Bij de aantallen en kosten worden trends gesignaleerd. Verklaringen bij ontwikkelingen in deze trends worden vanuit deze quick scan zeer summier gegeven. Als er behoefte is aan meer expliciete verklaring van stijging en daling, dan is nader onderzoek nodig om deze verklaringen te genereren.

6.1

Aantal leerlingen per type beschikking

Gemeente Hulst Per peildatum 31 maart 2023 nemen 103 leerlingen deel aan het leerlingenvervoer. Ten opzichte van het jaar 2018 met 96 leerlingen is er sprake van een stijging van ruim 7% in aantal leerlingen met een beschikking. Aantal Eigen vervoer Openbaar vervoer Taxivervoer Totaal

31-12-2018 3 7 86 96

31-12-2019 2 9 85 96

Peildatum 31-12-2020 31-12-2021 3 3 9 7 82 91 94 101

31-12-2022 2 10 92 104

31-3-2023 2 10 91 103

De leerlingen met een beschikking taxivervoer hebben veruit de hoogste bekostiging. Het aantal leerlingen met taxivervoer steeg tussen 2018 en maart 2023 van 86 naar 91, een stijging van bijna 6%. Veruit de meeste leerlingen hebben een beschikking voor taxivervoer. Het aandeel van leerlingen met taxivervoer binnen het totale vervoer bleef stabiel; op bijna 90%. Ten opzichte van de start van de nieuwe verordening per begin 2022 is er nog geen expliciete verschuiving naar zelfredzaamheid in beeld. Gemeente Terneuzen Per peildatum 31 maart 2023 nemen 209 leerlingen deel aan het leerlingenvervoer. Ten opzichte van het jaar 2018 met 263 is er sprake van een daling van ruim 20% in aantal leerlingen met een beschikking.

10

Aantal Eigen vervoer Openbaar vervoer Taxivervoer Totaal

31-12-2018 16 62 185 263

31-12-2019 11 80 178 269

Peildatum 31-12-2020 31-12-2021 14 16 72 79 166 152 252 247

31-12-2022 18 19 160 197

31-3-2023 19 19 171 209

Wat opvalt is de daling in het aantal beschikkingen openbaar vervoer. Deze daling hangt samen met het collectief vervallen van beschikkingen voor de leerlingen van de Aangeenburgschool. Deze beschikkingen vervielen in 2022 omdat voor ouders duidelijk werd dat hun eigen bijdrage even hoog werd als de bekostiging, en hiermee de toegevoegde waarde van de beschikking verviel. Deze daling in aantal beschikkingen leverde voor de gemeente Terneuzen geen daling van directe kosten leerlingenvervoer op. De leerlingen met een beschikking taxivervoer hebben veruit de hoogste bekostiging. Het aantal leerlingen met taxivervoer daalde tussen 2018 en maart 2023 van185 naar 171, een daling van bijna 8%. Veruit de meeste leerlingen hebben een beschikking voor taxivervoer. Het aandeel van leerlingen met taxivervoer binnen het totale vervoer steeg van 70% naar 82%. Ten opzichte van de start van de nieuwe verordening per begin 2022 vond er tot maart 2023 in plaats van de beoogde daling een stijging plaats van het aantal leerlingen met een beschikking taxivervoer van 152 naar 171. Er is nog geen verschuiving naar meer zelfredzaamheid in beeld.

Vergelijking monitor 2022 Oberon Oberon signaleert dat in het schooljaar 2021-2022 bij benadering 72.000 leerlingen gebruik maken van leerlingenvervoer. Dit is een kleine groei sinds 2016-2017, toen maakten bij benadering 70.000 leerlingen gebruik. De stijging bedraagt in deze jaren circa 2,9%. De stijging voor leerlingen uit Hulst bedraagt tussen peildatum 31 december 2019 en 31 december 2022 ruim 8%. Voor leerlingen uit Terneuzen treedt tussen deze peildata een daling van ruim 25% op.

6.2

Beschikkingen individueel taxivervoer

Leerlingen met een beschikking voor taxivervoer krijgen deze bij voorkeur voor groepsvervoer; zij reizen zoveel mogelijk met meer leerlingen in één taxi-bus. Indien nodig krijgen zij een beschikking voor individueel vervoer; zij reizen in een taxi-personenauto. Gemeente Hulst Aantal actieve beschikkingen Individueel taxivervoer

1-8-2018 2

1-8-2019 2

Peildatum 1-8-2020 3

1-8-2021 3

1-8-2022 0

Gemeente Terneuzen Aantal actieve beschikkingen Individueel taxivervoer

1-8-2018 6

1-8-2019 4

Peildatum 1-8-2020 2

1-8-2021 2

1-8-2022 1

Het aantal actieve beschikkingen individueel vervoer blijf in de jaren 2018 – 2021, relatief beperkt. Vanaf 2018 daalt het aandeel individueel taxivervoer onder de 3% van het totale taxivervoer. Vanaf 2022 daalt het aantal beschikkingen individueel vervoer naar 0 voor Hulst en 1 voor Terneuzen.

11

Hiernaast komt het wel voor dat een leerling met een beschikking groepsvervoer toch individueel reist omdat op de betreffende route geen andere leerlingen zijn om mee samen te reizen. Dit kan komen doordat deze leerling de enige is die juist op deze schooltijd reist naar juist deze passende school, waarmee geen groepsvervoer mogelijk is. Het individueel vervoer komt dan voort uit de routeplanning, niet uit de beschikking. In schooljaar 2022-2023 heeft 1 leerling uit Hulst en Terneuzen een beschikking voor individueel vervoer. In de uitvoering reizen circa 17 leerlingen individueel.

6.3

Aard en aantal klachten

Bij het leerlingenvervoer zijn er twee onderscheiden bezwaar-/ klachtenprocedures voor ouders en leerlingen in gebruik. Enerzijds een bezwaarprocedure bij het beschikken van leerlingenvervoer door RBL-ZV namens de Zeeuws Vlaamse gemeenten c.q. de toegang van leerlingenvervoer. De behandeling van deze bewaarschriften geschiedt door de gemeenten. Anderzijds een klachtenprocedure bij de uitvoering van taxivervoer. Behandeling van deze klachten geschiedt door GVB BV. Gemeente Hulst Bezwaren op beschikking In de periode 2019 tot en met het eerste kwartaal van 2023 zijn er bij de gemeente Hulst geen bezwaren op beschikkingen, of het niet afgeven hiervan, ingediend. Klachten bij uitvoering taxivervoer Uitvoering taxivervoer Aantal klachten Aantal klachten / aantal beschikking taxivervoer

Schooljaar 2018-2019 2019-2020 2020-2021 2021-2022 16 6 17 12 19%

7%

21%

13%

Het aantal klachten over de uitvoering van taxivervoer, vanuit leerlingen woonachtig in Hulst, varieert, er is geen duidelijk trend in beeld. Gemiddeld worden over de jaren 2018-2019 tot met 2021-2022 13 klachten per jaar ingediend zijnde 15% van het aantal beschikkingen taxivervoer. De daling in 2019-2020 kan een covid-effect zijn. Circa 1/3e deel van de klachten zijn gegrond verklaard. De meeste klachten betreffen de sfeer in de taxi. Andere redenen voor het indienen van een klacht zijn: te laat op school, dienstverlening door de chauffeur, gedrag van een leerling of geen vaste chauffeur. Ook voor de aard van de klachten is er geen duidelijk trend in beeld. Gemeente Terneuzen Bezwaren op beschikking

Ingetrokken na interventie Gegrond Ongegrond Totaal

2019-2020 1 1 0 2

Schooljaar 2020-2021 1 0 4 5

2021-2022 0 0 4 4

Het aantal en de aard van het aantal bezwaren op de beschikking, of het niet afgeven hiervan, varieert. Er is geen duidelijke trend in beeld. De bezwaren betreffen ouders die taxivervoer wensen in plaats van het toegekende openbaar of eigen vervoer, individueel vervoer wensen in plaats van het toegekende groepsvervoer, of het niet eens zijn met een afwijzing van vervoer. Klachten bij uitvoering taxivervoer 12

Uitvoering taxivervoer

Schooljaar 2018-2019 2019-2020 2020-2021 2021-2022 36 17 27 39 19% 10% 18% 26%

Aantal klachten Aantal klachten / aantal beschikking taxivervoer

De omvang van het aantal klachten over de uitvoering van taxivervoer, vanuit leerlingen woonachtig in Terneuzen, neemt van schooljaar 2018-2019 tot 2019- 2020 neemt eerst af en later naar schooljaar 2021-2022 weer toe. Er is geen duidelijk trend in beeld voor wat betreft de aard van de klachten. De daling in 2019-2020 kan een covid-effect zijn. Circa 1/3e deel van de klachten zijn gegrond verklaard. De meeste klachten betreffen de sfeer in de taxi. Andere redenen voor het indienen van een klacht zijn: te laat op school, dienstverlening door de chauffeur, gedrag van een leerling of geen vaste chauffeur. Ook voor de aard van de klachten is er geen duidelijk trend in beeld.

6.4

Integrale kosten

De bekostiging van leerlingenvervoer is voor de gemeenten een ‘open einde-financiering’. De werkelijke kosten hangen af van het fluctuerende aantal beschikkingen. CVV rekent af op basis nacalculatie. Ouders declareren periodiek de kosten voor eigen vervoer en openbaar vervoer. Onderstaande weergave van integrale kosten is gebaseerd op de respons op een specifieke uitvraag bij beide gemeenten naar onderscheiden kostencomponenten binnen de quick scan. De onderscheiden componenten vallen binnen de gemeenten onder verschillende programma’s. Zij zijn in gemeentelijke begrotingen en jaarrekeningen niet integraal gepresenteerd. Gemeente Hulst Euro's

Boekjaar jaarrekening

Kosten toelating (RBL-ZV) Directe kosten eigen vervoer Directe kosten openbaar vervoer Directe kosten taxivervoer Totaal Index: 2018 = 100 • • • •

Boekjaar begroting 2022 2023

2018

2019

2020

2021

9033 3578 3212 496940

12236 3383 4010 481077

13432 2970 5741 531828

12739 2162 5096 515075

15462 1571 3697 596645

15894 2000 3500 675822

512762

500705

553970

535071

617374

697216

100

98

108

104

120

136

De kosten voor toelating, gemaakt binnen RBL-ZV, stijgen relatief fors van 2018 naar 2019 en van 2021 naar 2022. De stijging van 2021 naar 2022 is gekoppeld aan professionalisering en digitalisering. De directe kosten voor eigen vervoer dalen gestaag in de jaren 2018 – 2022. De directe kosten voor openbaar vervoer stijgen van 2018 tot 2020, daarna treedt een daling in. De directe kosten taxivervoer fluctueren in de jaren 2018-2021 en stijgen vanaf 2022.

Gemeente Terneuzen

2018

2019

2020

2021

2022

Boekjaar begroting 2023

18863 14615 13629

25675 11965 14056

28054 10119 17620

26697 11564 18210

32277 14117 14431

33180 17500 17500

Euro's

Kosten toelating (RBL-ZV) Directe kosten eigen vervoer Directe kosten openbaar vervoer

Boekjaar jaarrekening

13

Directe kosten taxivervoer Totaal Index: 2018 = 100 • • • •

6.5

945520

936100

1013616

884804

894838

958779

992626

987797

1069409

941275

955662

1026959

100

100

108

95

96

103

De kosten voor toelating, gemaakt binnen RBL-ZV, stijgen relatief fors van 2018 naar 2019 en van 2021 naar 2022. De stijging van 2021 naar 2022 is gekoppeld aan professionalisering en digitalisering. De directe kosten voor eigen vervoer dalen gestaag in de jaren 2018 – 2021. In 2022 treedt een stijging op. De directe kosten voor openbaar vervoer stijgen van 2018 tot 2021, in 2022 treedt een daling op. De directe kosten taxivervoer fluctueren in de jaren 2018-2023.

Gemiddelde directe kosten per leerling

In onderstaande tabellen zijn de gemiddelde directe kosten per leerling opgenomen. De indirecte kosten voor toelating via RBL-ZV zijn hierin niet mee genomen. Gemeente Hulst Directe kosten per leerling in euro’s Exclusief indirecte kst. RBL-ZV Leerlingen met eigen vervoer Leerlingen met openbaar vervoer Leerlingen met taxivervoer Gemiddeld alle leerlingen Index: 2018 = 100

Directe kosten in boekjaar / aantal leerlingen peildatum 31 december 2018

2019

2020

2021

2022

1193 459 5778

1691 446 5660

990 638 6486

721 728 5660

786 370 6485

5247

5088

5750

5172

5788

100

97

110

99

110

De gemiddelde kosten per leerling woonachtig in Hulst fluctueert in de jaren 2018 – 2022. Per saldo zijn de kosten in 2022 10% hoger dan in 2018. Gemeente Terneuzen Directe kosten per leerling in euro’s Exclusief indirecte kst. RBL-ZV Eigen vervoer Openbaar vervoer Taxivervoer Gemiddeld alle leerlingen Index: 2018 = 100

Directe kosten in boekjaar / aantal leerlingen peildatum 31 december 2018

2019

2020

2021

2022

913 220 5111

1088 176 5259

632 223 6669

723 231 5821

784 760 5593

3703

3577

4216

3703

4687

100

97

114

100

127

De gemiddelde kosten per leerling woonachtig in Terneuzen fluctueert in de jaren 2018 – 2021. In 2022 vindt een forse stijging plaats van de kosten per leerling plaats. Deze stijging hangt grotendeels samen met een forse daling van het aantal leerlingen openbaar vervoer bij grotendeels gelijkblijvende integrale kosten. Per saldo zijn de kosten per leerling in 2022 27% fors hoger dan in 2018. Vergelijking monitor 2022 Oberon De gemiddelde kosten leerlingenvervoer landelijk voor gemeenten tussen de 20.000 en 50.000 inwoners bedragen in schooljaar 2021 – 2022 €3711,- per leerling. Gemeente Hulst valt in deze gemeentegrootte. Met de € 5172,- per leerling in 2021 en € 5788,- per leerling in 2022 is de gemeente Hulst fors duurder uit dan landelijk gemiddeld.

14

De gemiddelde kosten leerlingenvervoer landelijk voor gemeenten tussen de 50.000 en 100.000 inwoners bedragen in schooljaar 2021 – 2022 €3270,- per leerling. Gemeente Terneuzen valt in deze grootte. Met de € 3703,- per leerling in 2021 en € 4687,- per leerling in 2022 is ook de gemeente Terneuzen fors duurder uit dan landelijk gemiddeld.

HOOFDSTUK 7

DE ERVARINGEN

In dit hoofdstuk zijn de ervaringen van een breed scala aan betrokkenen gerubriceerd weergegeven. De rubrieken zijn 1) kaderstelling en controle, 2) de toegang tot vervoer, 3) de uitvoering van het taxivervoer. De onderzoeker voerde gesprekken met ouders van leerlingen, chauffeurs, uitvoerende medewerkers en leidinggevenden van samenwerkingspartners. Binnen de gemeenten Hulst en Terneuzen sprak de onderzoeker medewerkers, de gemeentesecretaris, de portefeuillehouder en leden van de gemeenteraad. De basisvragen binnen de gesprekken waren steeds ‘Wat gaat goed in jouw ogen?’ en ‘Wat kost moeite in jouw ogen?’. Op basis van de inhoud van de gesprekken stelde de onderzoeker per rubriek een recapitulatie van de ingebrachte ervaringen op.

7.1

Kaderstelling en controle

De gemeenten Hulst en Terneuzen stellen het beleid leerlingenvervoer op, stellen de kaders vast, verstrekken opdrachten tot uitvoering, dragen de hieraan verbonden kosten, en controleren het bereiken van de beoogde resultaten binnen het vastgestelde budget. Wat goed gaat? Na een passende voorbereiding is een nieuwe verordening opgesteld en vastgesteld. Actuele inzichten in beleid en kostenbeheersing zijn verwerkt. Een mijlpaal is bereikt!

Brede steun is en blijft aanwezig voor de belangrijkste uitgangspunten van de nieuwe verordening: • zelfverantwoordelijkheid en zelfredzaamheid van ouders en leerlingen • maatwerk waar nodig • kosten in control.

Betrokken partijen en medewerkers stemmen operationeel goed af. Zij ‘weten elkaar te vinden’. De ontwikkelingen in de vraag naar leerlingenvervoer zijn bij RBL-ZV en de gemeenten behoorlijk in beeld.

Wat (soms) moeite kost? Het blijft moeilijk om een zorgvuldige afweging te maken tussen 1) belang van leerling en ouders, 2) de passende school en 3) de aard van het vervoer en de hieraan verbonden (beheersing van) kosten. Er blijft spanning tussen enerzijds de vrije schoolkeuze van ouders en leerlingen en anderzijds het volgen van onderwijs ‘op de dichtstbijzijnde passende school’. Realisatie van inclusief onderwijs met groeiende zelfstandigheid en zelfredzaamheid van ouders en leerlingen is ‘nog een weg te gaan’ en vraagt veel inzet en tijd. De uitwerking van het beleid komt trager op gang dan gehoopt. Het ‘procesvoorstel doorwerking beleid naar uitvoering’ wordt naar verwachting half 2023 vastgesteld. Opstart van werken met het vervoersontwikkelingsplan vindt verderop in 2023 plaats. De actieve transitie naar meer zelfredzaamheid in het leerlingenvervoer start waarschijnlijk begin 2024, inclusief het gebruik van ondersteunende instrumenten hierbij. Vormgeven van de transitie vraagt meer tijd dan gedacht. Hierin speelt mee ‘de coronavertraging’ en de tijd die nodig is voor zorgvuldig overleg met de scholen (= in laten weken en laten landen). Ook drukke agenda’s en personele wisseling bij betrokken medewerkers binnen de gemeenten en een grote taakconcentratie bij de ‘trekkende medewerkster RBL-ZV’ spelen nadrukkelijk mee.

Het per 2022 beoogde tactisch-strategische overleg tussen betrokken partijen, met als doel evaluatie van voortgang en resultaten, vond tot half 2023 nog niet plaats. De specifiek analyse van het leerlingenbestand met het oog op het signaleren van mogelijkheden en onmogelijkheden bij de transitie naar meer zelfredzaamheid bij het leerlingenvervoer is half 2023 nog niet opgepakt.

15

Beheersing van kosten(bestanddelen) verloopt adequaat en binnen de reguliere werkwijzen van RBLZV, CVV-GVC en de gemeenten.

7.2

Er zijn geen te bereiken maatschappelijke en stelsel resultaten (output en outcome) gespecificeerd. Realisatie van resultaten is (deels hiermee) beperkt in beeld. De administratieve werkpraktijk valt onder het sociaal domein. Hierbinnen vindt een spreiding over onderscheiden kostenposten plaats. Kostenbestanddelen zijn in beeld. De integrale kosten van het leerlingenvervoer zijn binnen het reguliere administratieve werkpraktijk niet in beeld.

De toegang tot vervoer

Het Regionaal Bureau Leerlingzaken Zeeuws Vlaanderen (RBL-ZV) verzorgt de toegang tot het leerlingenvervoer. Zij verwerkt de aanvragen leerlingenvervoer van ouders en geeft zo mogelijk een nader gespecificeerde beschikking af 1) voor taxivervoer, openbaar vervoer of eigen vervoer en 2) de toegestane mate van bekostiging. Stichting Samenwerkende Adviserende Professionals geeft zo nodig medisch advies af ten behoeve van de beschikking. In de ogen van de ouders Binnen de quick scan sprak de onderzoeker met vijf ouders, niet met leerlingen zelf. Wat goed gaat? De medewerkster die de aanvragen behandelt is makkelijk bereikbaar en reageert prima! Zij geeft veel steun! Af en toe gaat deze medewerkster zelfs mee de taxi in ‘om te zien hoe het nu echt is voor deze leerling’. Op zich is de aanvraag relatief duidelijk en redelijk te doen.

Over het algemeen krijg je passend vervoer.

Wat (soms) moeite kost? Als de medewerkster vrij heeft gaat het een stuk moeilijker en wordt je bijvoorbeeld veel later pas terug gebeld.

Waarom moet je de aanvraag elk jaar weer doen, met zo’n hele invullijst. De gegevens zijn toch aanwezig. Kan dit makkelijker? Als er een nader onderzoek nodig is gebeurt dit door een arts die mijn kind helemaal niet kent, en dat binnen slechts één uur. Waarom wordt er niet gesteund op de reguliere begeleider die mijn kind al kent? Kinderen van 10 jaar zijn vaak nog te jong voor openbaar vervoer, zeker deze kwetsbare kinderen. Kan die grens omhoog?

De ouders die deelnamen aan het groepsgesprek waren niet bekend met een persoonlijk vervoersontwikkelingsplan. In de ogen van de samenwerkingspartners Wat goed gaat? Het proces van het behandelen van de aanvraag en het beschikken van bekostiging van vervoer verloopt over het algemeen correct en snel. De inzet en betrokkenheid van de behandelend medewerkster springt in het oog. Zij functioneert bijzonder goed en laagdrempelig in het contact met andere partijen. Onderlinge afstemming tussen POZV en de betrokken scholen enerzijds en RBL-ZV anderzijds over aanvragen gaat over het algemeen goed.

Wat (soms) moeite kost? Incidentele interventie wethouder op aandrang van ouders is soms lastig. Oplossingen op maat en met alternatieve ingrepen (doorbraakmethode) komt nog relatief weinig voor. Bezetting is kwetsbaar met één sleutelpersoon.

De verzekeringsarts brengt het advies uit. Er vindt geen terugkoppeling plaats over de opvolging van 16

De operationele afstemming op casusniveau tussen RBL-ZV en de verzekeringsarts gaat goed.

7.3

het advies c.q. de specifieke beschikking die wel / niet afgegeven wordt. Er is geen tactisch-strategische afstemming tussen RBL-ZV en de verzekeringsarts. RBL-ZV en GVC begrijpen niet in alle gevallen het advies van de verzekeringsarts. Afstemming hierover vindt echter beperkt tot niet plaats. De verzekeringsarts is (nog) niet bekend met de geactualiseerde beleidsuitgangspunten inzake zelfverantwoordelijkheid en zelfredzaamheid en ook (nog) niet met het persoonlijke vervoersontwikkelingsplan.

De uitvoering van het taxivervoer4

De GVC voert ‘de regiecentrale’ uit. Op aangeven van de behoefte aan taxivervoer vanuit RBL-ZV verzorgt GVC de rittenplanning, informatie-uitwisseling met aanvragers en vervoerder, en klachtenverwerking bij het taxivervoer. De chauffeurs van Citax Tiel B.V. voeren het taxivervoer uit op aangeven van de GVC. In de ogen van de ouders Binnen de quick scan sprak de onderzoeker met vijf ouders, niet met leerlingen zelf. Wat goed gaat? Op dit moment gaat het perfect!!!! Het is nog nooit zo goed geweest als afgelopen jaar. • Veel goede chauffeurs die stipt werken, duidelijke boodschappen geven aan mijn kind en goed contact maken met mij. Ze reageren zo nodig zelfs ook buiten werktijd. • Bijna altijd heeft mijn kind de zelfde en bekende chauffeur. • Mijn aanvragen tot wijziging van vervoerstijd of adres worden goed opgevolgd. • Ook de regiecentrale neemt de telefoon snel op en informeert mij goed. • De organisatie is zwaar verbeterd met de komst van Citax als nieuw taxibedrijf. • Bij de staking in het vervoer bleven de chauffeurs toch doorrijden in het belang van mijn kind. In het verleden reed één bus naar verschillende scholen. Dat gebeurt nu gelukkig niet meer of minder. Dit houdt de reistijd voor mijn kind behapbaar.

Wat (soms) moeite kost? Er zijn natuurlijk altijd wel ‘dingetjes’. • Je kan pech hebben als het niet helemaal goed klikt tussen mijn kind en de chauffeur. • Ik heb twee kinderen op verschillende scholen. Als ik een bericht krijg van vertraging staat de naam van het kind er niet in, ik weet dan niet over welk kind het gaat. • Als een chauffeur of bus voor rolstoelvervoer uitvalt is het vervangend vervoer niet altijd deskundig of passend. • Als mijn kind stage doet is de regeling onduidelijk. Bij sommige stages houdt je het vervoer, bij andere valt het vervoer weg. Er is een idee om te gaan werken met opstapplaatsen in plaats van thuis ophalen. Met mijn kind wordt dat een ramp. Alleen doen voor kinderen die dat ook echt aankunnen!

Een tip van de ouders Het zou mooi zijn als er een vertrouwenspersoon voor, of een klankbordgroep van, ouders komt waar je bijzonder ervaringen of bredere klachten kwijt kan.

4

Binnen het kader van de quick scan zijn geen ervaringen met het eigen vervoer en het openbaar vervoer opgehaald.

17

In de ogen van de chauffeurs Chauffeurs nodigen gemeenteraadsleden van harte uit om een keer mee te rijden!!!! Wat goed gaat? Mooi mensenwerk!

Je maakt zo veel mooie momenten mee in het contact met deze, soms kwetsbare, leerlingen en hun ouders.

Elektrisch rijdt fantastisch. Het werk zelf is solo. Hierbij komt wel de goede sfeer tussen chauffeurs en de onderlinge betrokkenheid. Het contact met Citax en de regiecentrale bij GVC is prima. Je kan altijd bellen met een vraag en krijgt antwoord en steun. Bij moeilijke dingen ‘staat Kees altijd klaar’.

Wat (soms) moeite kost? Afwijkingen in route geeft stress. Soms wordt je gebeld op het allerlaatste moment. Aanrijtijden zijn soms krap. Moeilijke gedragsproblemen komen voor. Soms zijn leerlingen veel ‘prins of prinses’. De chauffeur wordt dan snel een boeman. Incidenten komen voor en kunnen emotioneel erg ingrijpend zijn. Ouders en leerlingen kunnen zich soms dwingend en ook grof uitlaten. Laadpaal staat ver weg.

De verdienste zijn niet hoog.

Een tip van de chauffeurs Er is weinig contact met een OR. Er zijn weinig of geen personeelsbijeenkomsten waarin afspraken en lopende zaken besproken worden en chauffeurs hun ervaringen delen. Zoiets invoeren is wellicht een goed idee. In de ogen van de uitvoerende partners Wat goed gaat? Zoveel leerlingen, zoveel indicaties, zoveel busjes, zoveel uitzonderingen. Zoveel plotselinge zaken die snel opgelost moeten worden (leerling ziek, chauffeur ziek, ander adres, auto kapot, omleiding op de weg) En toch gaat het bijna altijd goed! De dagelijkse, operationele afstemming tussen onderling betrokken functionarissen van RBL-ZV, GVC en Citax gaat bijzonder goed! Korte lijnen, snel afstemmen, Onenigheid uitspreken en vlot de lucht klaren. Nog steeds behapbare maat. Geen fabriek. Er is sprake van een voorbeeldfunctie! De regiecentrale kent de regio en neemt verantwoordelijkheid. Incidentele knelpunten in de uitvoering worden snel gesignaleerd en zo praktisch mogelijk op maat opgelost. De korte lijnen regiecentrale (GVC) en Citax helpen hierbij! Flexibiliteit van de chauffeurs. Chauffeurs ‘kennen de leerlingen’. De inzet van de chauffeurs: ‘geen leerling is blijven staan tijdens corona en staking’.

Wat (soms) moeite kost? Leerlingen met een ‘rugzak’, soms heftig gedrag. Soms veeleisende ouders. Groeiende problematiek. Leerlingen hechten zich aan een chauffeur. Vervanging is moeilijk. De chauffeur is chauffeur, geen pedagogisch of psychologisch geschoolde begeleider. Één-persoonsfuncties zijn kwetsbaar bij uitval.

Beperkt komen incidenten voor. • Klikt niet tussen leerling en chauffeur. • Klikt niet tussen leerlingen onderling bij groepsvervoer. • De toegekende vorm van vervoer blijkt in de praktijk minder passend. Chauffeurstekort. Afhankelijkheid van geschikte chauffeurs in een krappe arbeidsmarkt. Chauffeursbaan vraagt kleine ureninzet per week en wordt niet hoog betaald.

18

Citax en GVC voeren constructief kwartaaloverleg waarbinnen evaluatie van uitvoering plaats vindt. Afstemming GVC – CVV verloopt prima. Secretaris CVV verdiept zich in wat er speelt.

Tactisch – strategisch stelseloverleg tussen alle partijen met oog op leren en groeien vindt niet plaats.

In de ogen van leden van de gemeenteraadsleden Wat goed gaat? De organisatie is flexibel opgezet. Enthousiaste organisatie. Hart voor de zaak. Bevlogen chauffeurs – petje af.

Wat (soms) moeite kost? Uitvoering gaat gepaard met veel kunst en vliegwerk. Ouders stellen steeds hogere eisen. Personeel tekort = moeilijk aan chauffeurs te komen.

De raad staat wat verder van de uitvoering af, ontvangt echter weinig tot geen signalen van knelpunten in de uitvoering. Geen bericht is goed bericht.

HOOFDSTUK 8

DE BLIK NAAR VOREN

In dit hoofdstuk gaat de blik naar voren in de tijd. Komende beleidsontwikkeling en kostenbeïnvloedende factoren bij het leerlingenvervoer krijgen aandacht. De weergave bevat een samenvatting van inzichten die in de gevoerde gesprekken naar voren kwamen.

8.1

Beleidsontwikkeling

In deze paragraaf krijgt eerst de actueel bestaande beleidslijn aandacht. Vervolgens krijgen de aandachtspunten voor de komende periode aandacht. De actueel bestaande beleidslijn 1. Binnen de nieuwe ‘Verordening bekostiging leerlingenvervoer’ en bijbehorende beleidsregels zijn de volgende beleidslijnen verankerd: • zet maximaal in op de zelfverantwoordelijkheid en zelfredzaamheid van ouders en leerlingen, hierbinnen past het actief sturen op ‘de vervoerscarrière’ van leerlingen • pas maatwerk toe waar nodig • houd de kosten in control. 2. De gemeenten en Passend Onderwijs Zeeuws Vlaanderen werken, samen met partners, naar ‘meer inclusief onderwijs’. Uitgangspunt bij inclusief onderwijs is dat het voor kinderen beter is om samen op te groeien en samen te leren. Kinderen met een beperking horen er dan vanaf het begin bij. Dit bevordert hun deelname aan de maatschappij. Leerlingen met behoefte aan extra ondersteuning krijgen deze steun zoveel mogelijk binnen de reguliere scholen. De doorontwikkeling van passend onderwijs richting meer inclusief onderwijs heeft invloed op de uitvoering van het leerlingenvervoer. Op dit moment is nog niet duidelijk hoe en in welke mate deze invloed reikt. Dit vraagt aandacht. Aandachtspunten beleid voor de komende periode 1.

Continu blijft de balans tussen enerzijds (de kwaliteit van) passend leerlingenvervoer en anderzijds de beperking van kosten aandacht vragen. Dit is ‘een rode lijn’. Het opvoeren van de kwaliteit leidt mogelijk tot meer kosten. Ook is kostenbeheersing, liefst kostenreductie, een belangrijk doel.

19

Respect voor en waarborg van de keuzevrijheid van ouders en leerlingen is een wettelijke opdracht. De vorm en mate waarin deze keuzevrijheid gewaarborgd wordt is een dilemma: maximaal waarborgen keuzevrijheid <-> beperkt gebruik van publieke voorziening. 2. Binnen de samenwerking provincie – Zeeuwse gemeenten vindt een herbezinning plaats op de inrichting van vervoerstromen. De meerwaarde wordt onderzocht van het geïntegreerd uitvoeren van vervoersstromen die nu nog apart uitgevoerd worden. Het gaat dan, naast leerlingenvervoer, bijvoorbeeld om WMO-vervoer, vervoer Jeugdhulp en regiotaxi. Ook de aansluiting van speciaal vervoer bij (sanering en herinrichting van) het reguliere openbaar vervoer krijgt binnen deze herbezinning een plaats. Wat zijn hiervan de effecten voor het leerlingenvervoer? Een van de op te lossen dilemma’s hierbij is: vervoer per doelgroep levert het minst risico op onrust en escalaties tijdens het vervoer <-> combineren van meer doelgroepen in één vervoerstroom is meer kostenefficiënt en draagt bij aan inclusiviteit. 3. Een deel van de (bij het vervoer van leerlingen betrokken) functionarissen signaleren een trend van toename van gedragsproblemen bij leerlingen. Hiermee wordt het leerlingenvervoer groter in omvang, mogelijk meer individueel uitgevoerd en complexer.