Presentatie NIOZ Yerseke

Bezoek Wageningen Marine Research, Yerseke Jeroen Wijsman

Bezoek VOS, 5 september 2025

Wageningen University & Research Wageningen University

Wageningen Research: 9 toegepast-onderzoeksinstituten

5 departementen Wageningen Food Safety Research Agrotechnology & Food Sciences

Wageningen Food & Biobased Research Wageningen Livestock Research

Animal Sciences

Environmental Sciences

Wageningen Bioveterinary Research

Wageningen Marine Research Wageningen Environmental Research

Plant Sciences

Wageningen Plant Research Wageningen Economic Research

Social Sciences

Wageningen Centre for Development Innovation

2

Locaties Wageningen Marine Research

http://www.wageningenur.nl/upload_mm/e/e/6/5705e4a8-9e08-4788-a209-f48340158dae_Zeevaartschool_DenHelder_490x330.jpg

IJmuiden

Den Helder

Yerseke 3

Onderzoekslijnen Regiocentrum Yerseke 1. Regioconvenantwerk voor schelpdier- en visserijsector, Staatsbosbeheer

2. Wettelijke Onderzoekstaken Schelpdieren

3. Regionaal Delta Onderzoek

4

1. Convenant Regiocentrum Yerseke ▪ Kennis van en voor regio ▪ Stuurgroep met convenantpartners ▪ Financiering basisformatie via convenant met regiopartijen

▪ Gezamenlijk eigenaarschap en ondernemerschap in aanpak

duurzaamheidsvraagstukken

▪ Versterken rol in regio door partijen aan WMR te binden

5

KOMPRO (PO mosselcultuur) ▪ Vergunningen en mosselconvenant ▪ Kweekpraktijk ▪ Strategische vragen t.b.v. maatschappelijk draagvlak

▪ Ad-hoc vragen (helpdesk mosselkweek)

6

2. Wettelijke onderzoekstaken Schelpdieren Mosselbestand Waddenzee sinds 1992 voor PO Mossel

Wettelijke Onderzoekstaken sinds 1990 voor LNV – Visserij

7

Inventarisaties schelpdierbestanden Primair commercieel beviste soorten: mossel, kokkel, Japanse oester, spisula, ensis

Daarnaast registratie alle soorten schelpdieren, krabben, zeesterren, e.a. 8

Uitvoering ▪ WMR ▪ Bureau MarinX ▪ Waddenunit ▪ Rijksrederij ▪ Ye-42 ▪ PO mosselcultuur

9

Schelpdiermonitor: Ontsluiting schelpdierdata

Schelpdiermonitor

10

11

3. Regionaal Delta onderzoek ▪ Systeemstudies ▪ Impactstudies ▪ Beleidsadvisering

Tools: • Monitoring • Experimenten (veld, lab) • Modelontwikkeling

Krammer

Veerse Meer Zoommeer

Opdrachtgevers:

Kennispartners:

12

Droogvallende slikken en platen onder druk

13

Belang intergetijdengebieden ▪ Foerageergebied steltlopers ▪ Rustplaats zeehonden ▪ Ontwikkeling schorren ▪ Bescherming dijken

14

Beschermen/herstel intergetijdengebieden Strekdammen

Schelpdierriffen

Ontpoldering

Zandsuppleties (Oosterschelde) Galgeplaat (2008)

Oesterdam (2013)

Roggenplaat (2019)

Galgeplaat (2026)

150.000 m3 20 ha

350.000 m3 60 ha

1.130.000 m3 211 ha

3.000.000 m3 261 ha2025

15

Onderzoek ▪ Advisering ontwerp ▪ Monitoring ontwikkeling ▪ Effectiviteit ingreep ▪ Impact overige gebruikers ▪ Kennisontwikkeling

16

WMR Regiocentrum Yerseke (video)

https://www.youtube.com/watch?v=aaM1X1org3o

17

Staalslakken in zoute wateren

Edwin Foekema

Martine van den Heuvel-Greve

Jeroen Wijsman

18

Staalslakken ▪ Restproducten van staalindustrie ▪ Gebruikt in de weg- en waterbouw Component

Concentraties (mg kg-1)

Component

Concentraties (mg kg-1)

Aluminium (Al) Calcium (Ca) IJzer (Fe) Kalium (K) Mangaan (Mn) Natrium (Na) Silicium (Si) Arseen (As) Barium (Ba) Cadmium (Cd) Kobalt (Co) Chroom (Cr) Koper (Cu)

220 000 52 100 101 000 8 700 32 000 5 400 289 000 1.1 134 0.66 11 1 110 15

Kwik (Hg) Molybdeen (Mo) Nikkel (Ni) Lood (Pb) Antimoon (As) Selenium (Se) Tin (Sn) Vanadium (V) Zink (Zn) Chloor (Cl) Fluor (F) Sulfaat (SO4)

0.08 13 150 12 0.28 0.97 8.9 2 500 32 372 222 3 620 19

Vooroeververdediging Ooster- en Westerschelde

20

Geulwandverdediging Westerschelde

21

Ontgrondingskuilen Oosterscheldekering

22

Staalslak toepassing Oosterschelde Totaal ≈ 2.4 Miljoen ton Borrendamme

Schelphoek Cauwersinlaag

De Val

Ontgrondingskuilen

Oost Beveland Polder Wemeldinge O Wemeldinge W

23

Staalslak toepassing Westerschelde Totaal ≈ 1.1 Miljoen ton

Vlissingen

Hoedekenskerke

Zuidwatering

Borssele

Ellewoutsdijk Waarde en Westveerpolder

Molenpolder Breskens Nieuw Neuzenpolder

Kl. Huissenspolder

Margarethapolder Eendragtpolder

24

Staalslakken in (zoute) wateren ▪ Verhoging pH ▪ Oplossen van metalen (Fe2+, Mn2+, S2-) ▪ Oxidatie van opgeloste metalen ▪ Vrijkomen van zwevend stof ▪ Verandering habitat, bedekken zeebodem

▪ Carbonisatie (vorming 𝐶𝑎𝐶𝑂3 ) ▪… 25

Effect op de pH 𝐶𝑎(𝑂𝐻) 2 + 𝐶𝑂2 → 𝐶𝑎𝐶𝑂3 + 𝐻2 𝑂

Dubbeldam (2011)

26

Effect op de pH (Mesocosms) Continue verversing (350 L/u en 10 L/u)

2500 Liter

300 L Staalslakken Breuksteen of Grind 27

Effect op de pH

pH realistische verversing

9.5

9.5

9.0

9.0 pH (-)

pH (-)

pH extreem lage verversing

8.5

instromend water

instromend water

Staalslak

Staalslak

Grind

Grind

8.5 8.0

8.0

7.5

7.5 0

14

28

42

dagen

56

70

84

0

14

28

42

56

70

84

dagen

Foekema et al. Environmental Toxicology (2011)

28

Effect op de pH (metingen Oosterschelde

Wijsman et al (2024)

29

Vrijkomen metalen in het water Mesocosms, lage verversing

Mosselen

Vanadium V Barium Ba Chroom Cr Aluminium A IJzer Fe Molybdeen Mo Nikkel Ni Mangaan Mn Kobalt Co Arseen As Koper Cu Zink Zn Antimoon Sb Cadmium Cd Kwik Hg Lood Pb Seleen Se Tin Sn

uitloging naar water uit: staalslak staalslak staalslak staalslak staalslak staalslak breuksteen breuksteen = grind > staalslak breuksteen > grind > staalslak geen uitloging geen uitloging geen uitloging geen uitloging geen uitloging geen uitloging geen uitloging geen uitloging geen uitloging Foekema et al. (2016) 30

Vrijkomen metalen in het water Meer uitloging van Vanadium en Barium uit staalslakken

Dubbeldam (2011)

31

2009-2022 Ontwikkeling Vanadium Oosterschelde Oosterschelde

Noordzee

32

Vanadium concentraties 2010-2022 1 6 2

5

3 4

2

4 3

6 1

5

33

Barium concentraties 2009 -2022 1 6

5 2 3 4

2

4 3

1

5

6

34

Ruimtelijke verschillen

De Schelde lijkt belangrijkste bron van Vanadium en Barium Concentraties in de Westerschelde nemen af van oost naar west 35

Effect op oesters

over tijd

▪ Geen verhoogde gehalten op “staalslak” locatie

mg/kg droge stof

▪ Geen toename

Blauw: referentielocatie (Zuidbout) Oranje: staalslak en breuksteen - pijler Zeelandbrug Rood: breuksteen Geel: staalslak Glorius & Van den Heuvel-Greve (2016)

36

▪ Geen tijdreeks beschikbaar ▪ Geen significante relatie met locatie

▪ Wel grote spreiding in Vanadium gehalten op “staalslaklocatie”

mg/kg droge stof

Metingen in kreeft Oosterschelde in 2014

Blauw: referentielocatie (Zuidbout) (n=5) Oranje: staalslak en breuksteen - Zeelandbrug west (n=5) Geel: staalslak – Zeelandbrug oost (n=5) Jansen et al. (2015) 37

Uitloog- en oesterlarventest (Dubbeldam et al 2011)

Geen effect op ontwikkeling oesterlarven

Dubbeldam (2011)

38

Effect op bodemdieren ▪ Bodemdieren verdwijne ▪ Snel herstel ▪ Herstel niet afhankelijk

X: niet bemonsterd 0: onvoldoende sediment

van material (breuksteen/staalslak)

▪ Omgevingscondities van belang voor herstel

referentie

referentie

Tangelder et al. (2017) 39

Dank voor uw aandacht

40