A25Toekomstbestendige waterhuishouding

Toekomstbestendige waterhuishouding bebouwd gebied Vogelwaarde.

Bas de Nooijer Hans Raanhuis Gemeente Hulst Hz University 23-12-2021

Toekomstbestendige waterhuishouding bebouwd gebied Vogelwaarde

2

18-1-2022

Toekomstbestendige waterhuishouding bebouwd gebied Vogelwaarde

18-1-2022

Voorwoord Voor u ligt het resultaat van het onderzoek naar een toekomstbestendige waterhuishouding in Vogelwaarde. De belangrijkste klimaatontwikkelingen zijn de korte zeer intensieve buien, langdurig natte periodes en langdurig droge periodes. Deze weersomstandigheden zullen steeds vaker voor komen. Naast wateroverlast is Vogelwaarde vooral kwetsbaar voor droogte in verband met de voorkomende veenlagen. Essentie van het onderzoek is dat het norm gestuurde werken wordt losgelaten en dat onderzocht wordt wat er kan gebeuren in steeds extremere situaties. Daarbij maken we gebruik van de gegevens welke in het i-report van Royal Haskoning DHV beschikbaar zijn. De maatregelen welke noodzakelijk worden om schade door steeds intensievere buien, langdurig natte periodes en langdurig droge periodes ten gevolge van de klimaatontwikkelingen worden niet alleen maar in rioolbuizen gevonden maar juist vooral in de gebruikslaag van het bebouwd gebied of in de mogelijkheden welke de bodem biedt. In dit onderzoek hebben niet alleen de rioolspecialist en watersysteemdeskundige bepaald wat er nodig is, maar ook de beheerders van het groen en wegen en de stedenbouwkundige hebben vanaf het begin van het proces meegedacht in de mogelijkheden om de uitdagingen het hoofd te bieden.

De uiteindelijke afweging hoe ver de gemeente wil gaan met het voorkomen van wateroverlast is een politieke keuze en vraagt de nodige afweging tussen risico’s en kosten voor maatregelen. Belangrijk is ook dat niet alle risico’s weggenomen kunnen worden. Deze manier van werken vraagt kennis en ervaring van het gebied. Deze is niet alleen aanwezig bij gemeente of waterschap maar ook bij burgers, dorpsraden, woningbouwverenigingen, enz.. Daarom is vanaf het begin iedereen met kennis van het gebied betrokken bij de inventarisatie van de gegevens. Bij de uiteindelijk keuze van de mogelijke maatregelen is het noodzakelijk dat er inzicht is in wat er op ons af komt en draagvlak hoe we er als gemeenschap mee om willen gaan.

3

Toekomstbestendige waterhuishouding bebouwd gebied Vogelwaarde

18-1-2022

Samenvatting In verband met de verwachte klimaatontwikkeling wordt onderzoek gedaan naar een “Toekomstbestendige waterhuishouding in bebouwd gebied”. Dit onderzoek moet antwoord geven op de vraag of het gebied risico’s loopt op de gevolgen van de klimaatontwikkelingen en hoe deze te beperken. In het onderzoek worden drie situatie beoordeeld: korte zeer intensieve buien, langdurig natte periodes en langdurig droge periodes. Daarnaast wordt ook zijdelings gekeken naar hittestress. Om tot oplossingen te komen wordt naast rioolmaatregelen nadrukkelijk gezocht naar andersoortige oplossingen. De achterliggende gedachte daarbij is dat de gevolgen van de klimaatontwikkeling niet meer opgevangen kunnen worden door enkel maatregelen in het rioolstelsel maar dat vooral de openbare ruimte en ondergrond een belangrijke taak hebben. Algemene kenmerken gebied Vogelwaarde is vooral een woongebied waarbij verspreid in het gebied enkele bedrijven voorkomen. Wat vooral opvalt is dat de ruimte voor openbaar groen beperkt is. In Vogelwaarde is er aan de oostzijde in het recente verleden een park aangelegd, centraal zijn de sportvelden een groene oase en ten zuiden van de Bossestraat is een wandelbos aanwezig. Tussen de opslagloodsen van Scheerders en de bebouwing vinden we ook nog een groene buffer. Verder vinden we verspreid in het gebied nog wat snippergroen.

Behalve de relatief jonge bebouwing van Vogelwaarde Noord en het gebied ten zuiden daarvan is over het algemeen de bebouwing ouder qua bouwjaar. Verspreid over het gebied komt ook wel jongere bebouwing voor. Water vinden we enkel in de nieuwbouw aan de noordzijde, de vijver in de Amberboomstraat. Verder zijn er op sommige plaatsen bermsloten en sloten aanwezig. Aan de zuidzijde is er een grote watergang die aan de westzijde Vogelwaarde kruist. Deze voert het overtollige water af naar gemaal Campen en van daar uit wordt er geloosd op de Westerschelde.

De ondergrond bestaat uit klei en veen. Infiltratie van hemelwater in de bodem is daarmee niet goed mogelijk. Ondanks dat blijken de grondwaterstanden te fluctueren. Het rioolstelsel bestaat in hoofdzaak uit een gemengd stelsel. De relatief jonge bebouwing in Vogelwaarde noord en de straten ten zuiden daarvan zijn voorzien van een gescheiden stelsel. 4

Toekomstbestendige waterhuishouding bebouwd gebied Vogelwaarde

18-1-2022

Vogelwaarde bestaat uit één bemalingsgebied en een tweetal onderbemalingsgebieden. Het westelijk deel van de Bossestraat loost via een gemaal op het hoofdbemalingsgebied. Datzelfde geld voor het plan Vogelwaarde noord. Verder zijn er verschillende drukrioleringsgebieden die zowel aan de westzijde als zuidelijk kant aansluiten. De riolering in het gebeid is relatief oud en kent veel schades. Dit is ook terug te vinden in de verharding. De berging in het stelsel is beperkt waardoor het stelsel snel en door beperkte pompovercapaciteit bij regen lang vol staat en daardoor lozingsproblemen oplevert. Omdat het basisrioleringsplan voor het afwateringsgebied aan revisie toe was is eerst het rioleringsmodel op orde gebracht en doorgerekend. Zowel voor buien met een herhalingstijd van 2 (bui 8) als 5 jaar (bui 9) wordt er water op straat berekend. Door afkoppelplannen in het centrale en oostelijke gedeelte van Vogelwaarde, zal hierin verbetering ontstaan. Het te veel aan rioolwater kan ontsnappen via de overstorten en HWA-uitlaten. De nog geplande bergbezinkvoorziening kan daardoor vervallen. Ook het watersysteem is beoordeeld op functioneren. Vooral het gebied ten zuidwesten van de Bossestraat en Rapenburg en het gebied ten noordoosten van de Bossestraat en zijn gevoelig voor inundatie. Kort hevig nat Vogelwaarde heeft verdeeld over het gebied problemen met wateroverlast.

De straten waar de

meeste wateroverlast voor komt is Populierenstraat, Lindenstraat, Beukenstraat, Kastanjestraat, Acaciastraat, Azeleastraat, Bossestraat, Elzenstraat en Kerkhofpad. Ook het zuidelijk deel van Rapenburg kent bij hevige regenval water op straat situaties. Meer naar het oosten van de Olmenstraat en Wilgenstraat lopen risico van water op straat. Kort hevig nat is vooral van belang voor het functioneren van het rioolstelsel. Door het grote hoeveelheid aangesloten verhard oppervlak in combinatie met een beperkte pompovercapaciteit van het hoofdgemaal is de ledigingstijd van de riolering lang. Hierdoor ontstaan ook knelpunten in de afvoer van huishoudelijk afvalwater in de omgeving van het gemaal. In Vogelwaarde is ingezoomd op het gebruik van de bovengrond, ontwikkelingen in het gebied, riolering, watersysteem, grondwater, bodemopbouw, maaiveldhoogtes, gebruik systemen, robuustheid gebied en kansen. Bij de beoordeling is gebruik gemaakt van de verzamelde informatie in het i-report voor Zeeuws Vlaanderen. Verspreid in het gebied komen straten voor waar weinig berging is op straat. Ook staan sommige woningen zodanig laag dat ze risico lopen op water dat via de straat de woning in kan lopen. Hierdoor kan dat al snel leiden tot wateroverlast met schade aan de woningen.

Geconcludeerd wordt dat er op verschillende locaties in het gebied nu al maar zeker in de toekomst door klimaatontwikkelingen wateroverlast met schade kan voorkomen. Het resultaat is een mix van rioleringsmaatregelen, aanpassing hoogte ligging van de wegen, behoud oppervlaktewater, groen en laagtes, gestuurde oppervlakkige afstroming, onderzoek watersysteem, maatregel welke bewoners zelf kunnen nemen, vergroenen tuinen en daken, enz. Langdurig nat Vogelwaarde kent twee gebieden met kans op inundatie bij langdurig natte periodes. Het gebied aan de zuidwestzijde van Rapenburg-Bossestraat en het gebied aan de noordoostzijde van BossestraatCampensedijk. 5

Toekomstbestendige waterhuishouding bebouwd gebied Vogelwaarde

18-1-2022

Door de bodemopbouw is de aanwezigheid van hangwater de oorzaak van grondwateroverlast. Water in kruipruimtes leveren daardoor gezondheidsrisico’s op. Ook de stabiliteit van de wegfundering is daardoor minder. In de omgeving van de Meidoornstraat zijn werkzaamheden in de bodem in sommige gevallen niet mogelijk zonder bronnering. De drainage van de sportvelden lozen deels via de noordelijke sloot op het gemengde rioolstelsel. Langdurig droog In Vogelwaarde komt in grote delen veen in de bodem voor afgedekt met een laag klei. Ondanks deze opbouw zit er fluctuatie in de grondwaterstand. Door de aanwezige veenlaag is er een groot risico op inklinken van deze laag gedurende langdurig droge periodes. Als dit plaats vindt zijn er grote risico’s op schade aan panden, infrastructuur en ondergrondse voorzieningen. Ook zijn er beperkte risico’s van verdroging en daardoor sterven van beplanting in zowel het openbare als particuliere gebied. Als de grondwaterstand lager wordt is er ook een risico van het droogvallen van de vijver bij de Amberboomstraat. Infiltreren in de bodem is door de opbouw maar beperkt mogelijk. Het vasthouden van het oppervlaktewater in het watersysteem door een goed peilbeheer is essentieel voor dit gebied. Belangrijk daarbij is dat de nu aanwezige groenvoorzieningen behouden blijven en zo mogelijk uitgebreid.

De burger zelf kan door afkoppeling ( of aanbrengen van ontspanningsputjes) en infiltratie op eigen terrein verdroging beperken. Beperken van het verhard oppervlak op particulier terrein kan ook een bijdrage leveren bij het verminderen van de afvoer van hemelwater en aanvullen van het grondwater en wateroverlast verminderen. Hittestress Hittestress wordt beoordeeld op gevoelstemperatuur en tropische nacht. Op dit moment is hitte in Vogelwaarde nog geen belangrijk aandachtspunt. In de toekomst (2050) zijn warme nachten in de omgeving van de Meidoornstraat, Populierenstraat, Schoolstraat en de noordzijde van Rapenburg aandachtspunten. Vergroenen van de omgeving en waterpasserende verharding kunnen bijdragen in het verlagen van de nachttemperatuur. Uitzoomend naar het geheel Vervolgens is uitgezoomd naar het gehele gebied en beoordeeld of deze maatregelen passen in het basisrioleringsplan en de relatie met de zuivering. Ook is gekeken is naar de knelpunten uit het Stedelijk Waterplan. Het afkoppelen van verhard oppervlak in de verschillende maatregelen draagt bij aan het verbeteren van het functioneren van de rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI). Oplossingen voor de inundatierisico’s zijn een aandachtspunt voor waterschap Scheldestromen.

6

Toekomstbestendige waterhuishouding bebouwd gebied Vogelwaarde

18-1-2022

Maatregelenscenario’s Alle mogelijke maatregelen zijn nogmaals beoordeeld op effectiviteit en doelmatigheid rekening houdend met alle mogelijke maatregelen en huidige risico’s. Voor sommige maatregelen is daarbij geconcludeerd dat ze niet zinvol zijn.

Los van de verantwoordelijkheid van de gemeente hebben perceeleigenaren ook een verantwoordelijkheid voor het omgaan met hemel- en grondwater op eigen perceel. Ontkoppelen, hemelwater opvangen en benutten voor de tuin en beperkt infiltreren zijn maatregelen welke een perceeleigenaren in Vogelwaarde zelf kunnen nemen. Ook het beperken van het verhard oppervlak op zowel particulier terrein als openbare ruimte draagt bij aan het verminderen van wateroverlast en onderlast. Het is van groot belang dat bij de verkoop van snippergroen ook rekening gehouden wordt met de kansen om water te bergen of af te voeren. Scenario 1 In scenario 1 uitgegaan van bestaande afspraken uit het verleden en het oplossen van huidige problemen. Daarbij zijn aan de randen van de maatregelen wel de maatregelen meegenomen die logischerwijs daarmee verband houden. • •

•

7

In het algemeen is het behoud van groen als infiltratiemogelijkheid en het behoud of uitbreiding van de beperkt aanwezige sloten en vijver van essentieel belang. In deelgebied 1 (gebied tussen voetbalvelden en Schoolstraat wordt een gescheiden stelsel aangelegd. De afvoer van het hangwater wordt mogelijk gemaakt door gelijktijdig een cunetdrainage aan te leggen. De afvoer van het water wordt mogelijk gemaakt door de aansluitende watergangen en sloten hierop aan te passen. In de Grafelijkheid wordt een hemelwaterstelsel aangelegd en de verhardingen zodanig aangepast dat de huidige wateroverlast tot het verleden behoren.

Toekomstbestendige waterhuishouding bebouwd gebied Vogelwaarde • • • •

18-1-2022

Waterschap Scheldestromen besteed aandacht aan het peilbeheer rond de kern zodat inundatie en inklinking van het aanwezige veen zo veel als mogelijk voorkomen wordt. Waterschap Scheldestromen maakt ruimte voor water mede door aanleg van natuurvriendelijke oevers. In de Julianastraat zal de riolering gerenoveerd worden. Behoud van groene omgeving sportvelden en lage gebied van de schaatsvijver.

Scenario 2 In scenario 2 wordt scenario 1 aangevuld met goedkope oplossingen welke gelijktijdig met groot onderhoud wegen of afbouw van exploitatieplannen uitgevoerd kunnen worden. • • • • • •

In hoofdzaak komt dit neer op het behoud van groen en zo mogelijk uitbreiden. Ombouw Vogelwaarde noord van verbeterd gescheiden naar gescheiden rioolstelsel Instellingen gemaal waterschap Scheldestromen aanpassen. Schaatsbaan benutten voor waterberging. Bij rioolvervangingen cunetdrainage meeleggen Opvangen regenwater in regentonnen

Scenario 3 Scenario 3 gaat uit van maatregelen welke in de toekomst noodzakelijk kunnen worden. • • • • • • • • •

Op verschillende locaties is het verlagen van trottoirs en bestrating voorzien voor oppervlakkige afvoer en waterberging op straat. Op diverse plaatsen drempels vervangen door punaises. Vergroenen tuinen particulieren. Verdiepen schaatsbaan ten behoeve van waterberging. Vergroten van de vijverafvoer aan de Amberboomstraat. Aanpassen niveau Bossestraat in ten behoeve van verminderen van water op straat. Renoveren riolering in verschillende straten. Onderhoud asfaltwegen. Aanpassen wegprofiel en afwatering Meulenpad.

Scenario 4 Scenario 4 gaat uit van het kunnen meeliften met ontwikkelingen. Het gaat daarbij om gebiedsontwikkeling of groot onderhoud of vervanging van wegen en riolering. • • •

• • • • • • 8

Oppervlakkige afvoer van water op verschillende plaatsen. Aansluiten drainage voetbalvelden op aan te leggen HWA-stelsel. In deelgebied 2 (gebied Olmenstraat-Wilgenstraat-Hazelaarstraat) wordt een gescheiden stelsel aangelegd. De afvoer van het hangwater wordt mogelijk gemaakt door gelijktijdig een cunetdrainage aan te leggen. De afvoer van het water wordt mogelijk gemaakt door de aansluitende sloot hierop aan te passen. Bij de aanleg van de randweg en herinrichting van Rapenburg oppervlakkige afvoer water op straat mogelijk maken. Bij herinrichting Rapenburg waterberging op straat mogelijk maken door verlaging rijloper. Aanleg waterberging in groen Wilgenstraat. Overbodige trottoirs verwijderen. Vergroenen. Verruimen sloot ten zuidwesten van opslagloodsen.

Toekomstbestendige waterhuishouding bebouwd gebied Vogelwaarde • •

18-1-2022

Mogelijkheden om te vergroenen benutten zowel in de openbare als particulier ruimte. Vervangen verharding door waterpasserende verharding op parkeerterrein Meidoornstraat.

Scenario 5 In scenario 5 zijn geen maatregelen opgenomen. Algemeen Vanuit de eigen verantwoordelijkheid van perceeleigenaren ten aanzien van het omgaan met regenen grondwater op eigen terrein zijn er mogelijkheden als het zo veel als mogelijk onverhard laten van tuinen, opvangen van water in regentonnen en aanbrengen van ontlastputjes om bij te dragen aan het voorkomen van wateroverlast en verdroging. Aan gemeente en waterschap de taak om de bewustwording van deze mogelijkheden over te brengen. Conclusies De kosten van de mogelijke maatregelen zijn aan de hand van globale ramingen in beeld gebracht. Voor gesteld wordt om de maatregelen uit scenario 1 en 2 op korte termijn in uitvoering te nemen.

9

Toekomstbestendige waterhuishouding bebouwd gebied Vogelwaarde

18-1-2022

Inhoudsopgave Inhoud Voorwoord .............................................................................................................................................. 3 Samenvatting........................................................................................................................................... 4 Inhoudsopgave ...................................................................................................................................... 10 1.

Algemene kenmerken gebied ....................................................................................................... 12 1.1.

Gebruik bovengrond.............................................................................................................. 12

1.2.

Ondergrond en grondwater .................................................................................................. 12

1.3.

Systemen ............................................................................................................................... 17

1.4.

Vogelwaarde bekeken ........................................................................................................... 19

2.

Beoordeling thema’s klimaatadaptatie ......................................................................................... 22 2.1

Kort hevig nat ........................................................................................................................ 22

2.2

Langdurig nat ......................................................................................................................... 23

2.3

Langdurig droog..................................................................................................................... 23

2.4

Hittestress ............................................................................................................................. 24

3.

Uitzoomend naar het geheel ......................................................................................................... 25 3.1

Functioneren riolering ........................................................................................................... 25

3.2

Functioneren watersysteem.................................................................................................. 27

4.

Oplossingen ................................................................................................................................... 29 4.1

Kort hevig nat ........................................................................................................................ 30

4.2

Langdurig nat ......................................................................................................................... 32

4.3

Langdurig droog..................................................................................................................... 32

4.4

Hittestress ............................................................................................................................. 32

4.4

Onderhoud ............................................................................................................................ 32

5.

Beoordeling maatregelen .............................................................................................................. 33 5.1.

Kort hevig nat ........................................................................................................................ 33

5.2.

Langdurig nat ......................................................................................................................... 35

5.3.

Langdurig droog..................................................................................................................... 36

5.4.

Hittestress ............................................................................................................................. 36

5.5.

Onderhoud ............................................................................................................................ 37

6.

Hydraulische berekeningen ........................................................................................................... 37 6.1.

Hydraulisch functioneren ...................................................................................................... 37

6.2.

Milieutechnisch functioneren ............................................................................................... 39

7.

Maatregelscenario’s ...................................................................................................................... 41 7.1.

10

Scenario 1 Minimum variant ................................................................................................. 41

Toekomstbestendige waterhuishouding bebouwd gebied Vogelwaarde

18-1-2022

7.2.

Scenario 2 Minimumplus variant .......................................................................................... 41

7.3.

Scenario 3 In de tijd noodzakelijk wordende maatregelen ................................................... 41

7.4.

Scenario 4 Meeliften met ontwikkelingen ............................................................................ 41

7.5.

Scenario 5 Niet uitvoeren ...................................................................................................... 41

7.6.

Verantwoordelijkheden......................................................................................................... 41

7.7.

Conclusies en aanbevelingen ................................................................................................ 42

7.8.

Raming kosten maatregelen.................................................................................................. 42

Tekening ................................................................................................................................................ 44

11

Toekomstbestendige waterhuishouding bebouwd gebied Vogelwaarde

18-1-2022

1. Algemene kenmerken gebied 1.1. Gebruik bovengrond Vogelwaarde is een kern welke in hoofdzaak gebruikt wordt voor wonen. Vogelwaarde telt 1664 inwoners waarvan 382 bewoners ouder dan 65 jaar is. 796 inwoners hebben een leeftijd tussen de 30 en 65 jaar. 215 inwoners hebben een leeftijd tussen de 18 en 30 jaar en de resterende 336 zijn tussen de 0-18 jaar. In Vogelwaarde zijn 711 panden met een woonfunctie. Het oudste pand heeft een bouwjaar van 1800 en is nog steeds in gebruik als verblijfsobject. In totaal zijn er 543 panden gebouwd na 1960 en de overige panden zijn gebouwd voor 1960. Dit gaat om 195 panden die ouder zijn dan 60 jaar. Vogelwaarde Noord en de woningen langs en te noorden van de Populierenstraat is jong tot relatief jong. Verspreid over de rest van het gebied zijn ook jongere woningen tussen oudere woningen aanwezig. Over het algemeen is deze mix terug te vinden langs de Bossestraat. Vogelwaarde heeft meerdere voorzieningen zoals een basisschool, sportvelden, kinderopvang, kerken, dorpshuis en een supermarkt. In het middengedeelte van Vogelwaarde is een sportcomplex (voetbal, tennis en schaatsbaan) aanwezig. Direct ten noorden daarvan is een brede school en dorpshuis aanwezig. Verdeeld over het gebied komen enkele bedrijven voor; de opslagloodsen van Scheerders, witlofkwekerij en hoefijzerfabriek. Verspreid in het gebied zijn ook enkele winkels.

Naast de hoofdzakelijk particuliere woningen heeft de woningbouwvereniging woningen in eigendom.

1.2. Ondergrond en grondwater Bodemopbouw Het grootste deel van de ondergrond in Vogelwaarde bestaat uit kleigrond (lichte zavel) op homogene ondergrond, kleigronden (zware zavel) op homogene ondergrond (soms met zand) en kleigronden (zware zavel) op homogene ondergrond (soms met veen) II (bodemdata basiskaart, 2021) Omdat de ondergrond van Vogelwaarde voor een deel bestaat uit veen, is het belangrijk dat er aandacht besteed wordt in dit onderzoek aan de risico’s op inklinking op plaatsen waar de grondwaterstand fluctueert. Bij een langere droge periode is het mogelijk dat de grondwaterstand zodanig laag wordt dat het veen kans heeft om in te klinken en voor een bodemdaling kan zorgen.

12

Toekomstbestendige waterhuishouding bebouwd gebied Vogelwaarde

18-1-2022

Grondboringen aan de Rapenburg heeft laten zien dat de eerste 20-30 cm uit klei bestaat en tot ongeveer een meter daarna de grond uit veen bestaat. Een andere boring in dezelfde buurt laat zien dat ook de eerste 30cm uit klei bestaat en op z’n minst 1,5 meter daarna uit veen bestaat.

Profiel 13 Rapenburg

legenda

13

Profiel 14 Rapenburg

Toekomstbestendige waterhuishouding bebouwd gebied Vogelwaarde Profiel 9 Olmenstraat

18-1-2022

Profiel 8 voetbalvelden aan de Elzenstraat

Deze boorprofielen geven een beeld van hoe de bodemopbouw van Vogelwaarde in elkaar zit. In de omgeving van Rapenburg is te zien dat het veen al dicht onder het maaiveld begint en tot plus minus 1,60 meter onder het maaiveld stopt. In verhouding tot NAP begint het veen rond de - 1,30 meter NAP bij de profielen 13 en 14. De grondwaterspiegel bij langdurig droge periodes kan dalen tot - 1,5 tot - 2 meter NAP. Dat houdt in dat bij deze extreem droge periodes het veen dus deels droog komt te staan. Bij langdurig droge periodes is er een risico op inklinking. Grondwater Vogelwaarde heeft veel veen in de ondergrond. Veen is een grondsoort die is opgebouwd uit gehumificeerd plantaardig materiaal. Deze natte, sponsachtige grondsoort is gevormd door afgestorven planten en later geconserveerd gebleven onder natte, zuurstofarme omstandigheden. Veenoxidatie of veenverzakking vindt zijn oorzaak in de aard van het bodemmateriaal. Veen bestaat grotendeels uit plantaardig materiaal. Zoals elk organisch materiaal kan het ook veen verteren. Als het onder water staat, gaat dat verteren door zuurstofgebrek heel langzaam. Als de bodem geschikt wordt gemaakt voor agrarisch gebruik of voor woningbouw, wordt meestal het grondwaterpeil verlaagd.

Dit heeft tot gevolg dat het plantaardig materiaal in contact komt met zuurstof uit de lucht en daardoor oxideert met als gevolg volumeafname; er treedt bodemdaling op. Deze oxidatie van de veenbodem is onomkeerbaar. Belangrijk is dat het veen zo veel als mogelijk onder water blijft staan.

14

Toekomstbestendige waterhuishouding bebouwd gebied Vogelwaarde

18-1-2022

In de kaart hieronder is te zien dat een deel van Vogelwaarde te maken heeft met een gemiddelde lage grondwaterstand van tussen de 1,5 en 2 meter onder het maaiveld. Op sommige plekken in Vogelwaarde ontstaan daarmee risico’s op inklinking van de veenlaag.

In de onderstaande figuur is de gemiddelde hoogste grondwaterstand (GHG) te zien. Deze GHG varieert in een groot deel van Vogelwaarde tussen de 0,6 en 1 meter onder het maaiveld. Dit past binnen het in het Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan geformuleerde grondwaterbeleid van de gemeente Hulst.

15

Toekomstbestendige waterhuishouding bebouwd gebied Vogelwaarde

18-1-2022

In de figuur hieronder zijn de grondwaterstanden in Vogelwaarde bij het Koegat te zien van 1994 tot en met 2016. De grondwaterstand zit gemiddeld rond de -1.5 meter in de winter en in de zomer soms op -2 meter het gemiddelde rond de -1,75 meter. De grafiek laat een trend zien van langzaam dalende grondwaterstanden. Het is belangrijk om te onderzoeken of deze trend tot stoppen gebracht kan worden.

Grondwaterstanden Rapenburg ter hoogte van het Koegat (Dinoloket , 2016)

In onderstaande figuur zijn de grondwaterstanden ter hoogte van de Vogelweg/Zuidweg van 1986 tot 2001 weergegeven. Door de andere schaal lijkt de fluctuatie erger dan bij het Koegat. Dat is niet echt zo. Wel is te zien dat het door de jaren fluctueert. Het ene jaar komt de maximale grondwaterstand tot boven de -1 meter en het andere jaar blijft het op -1,2 hangen. Door het ontbreken van oppervlaktewater is de waterstand in deze situatie meer gerelateerd aan de neerslag.

Grondwaterstand ten hoogte van de Vogelweg/Zuidweg

16

Toekomstbestendige waterhuishouding bebouwd gebied Vogelwaarde

18-1-2022

1.3. Systemen Riolering Het grootse gedeelte van de riolering in Vogelwaarde bestaat uit een gemengd stelsel. In het gebied rond de Elzenstraat is een gescheiden rioolstelsel aanwezig. In het westelijk deel van de Bossestraat en Vogelwaarde Noord is voorzien van een verbeterd gescheiden stelsel. Verder zijn verschillende drukrioleringsstelsels zowel aan de oost- als westzijde aangesloten op het vrijverval stelsel.

Een groot deel van de riolering in Vogelwaarde is oud. 5661 wordt de komende 4 jaar meer dan 60 jaar oud. De totale lengte aan vrijverval riolering is 25.441 m.

17

Toekomstbestendige waterhuishouding bebouwd gebied Vogelwaarde

18-1-2022

De kwaliteit van de oudere riolering is slecht. Wat ook opvalt zijn de schadebeelden in de relatief jonge wijk ronde Elzenstraat.

Mede als gevolg van de slechte riolering is ook het beeld van de verhardingen niet optimaal. Deels ligt de oorzaak ook in de aanwezige veenlagen. Watersysteem In de kern Vogelwaarde is maar zeer beperkt oppervlaktewater aanwezig enkel tussen de Amberboomstraat en Elzenstraat is een vijver aanwezig. Het overige oppervlaktewater bevindt zich langs de rand van de bebouwde omgeving.

18

Toekomstbestendige waterhuishouding bebouwd gebied Vogelwaarde

18-1-2022

Uiteindelijk wordt het oppervlaktewater afgevoerd naar gemaal Campen waar het water geloosd wordt op de Westerschelde. Ten westen van Rapenburg heeft Vogelwaarde en omgeving de volgende streefpeilen: • •

Zomerpeil – 2,20 m Winterpeil -2,30 m

Ten oosten van Rapenburg gelden de volgende streefpeilen: • •

Zomerpeil -1,80m Winterpeil -2,00 m

1.4. Vogelwaarde bekeken De huizen aan Rapenburg staan maar beperkt hoger dan het wegniveau. In sommige gevallen is het niveau zelfs lager dan de weg. Het risico op wateroverlast met schade is daarmee groot. Ook de berging op straat is door het geringe verschil tussen straat- en trottoirniveau beperkt. Rapenburg is een drukke doorgaande straat. Vooral veel vrachtverkeer maakt gebruik van deze weg. Water op straat kan de verkeersafwikkeling belemmeren. Water op straat kan bij de afbeelding hiernaast bijna zonder enige rem de tuin van de woning instromen. De wateroverlast in Rapenburg is verschillende keren gemeld. Door het lengteprofiel van Rapenburg wordt zowel aan de noord- als zuidzijde wateroverlast ervaren. Aan de oostzijde van Vogelwaarde is in de nabije toekomst een randweg voorzien. Na aanleg van de randweg ontstaan er mogelijkheden om Rapenburg her in te richten waarbij ook de wateroverlast aangepakt zou kunnen worden. Belangrijk aandachtspunt is dat er bij het ontwerpen van de randweg rekening gehouden wordt met de afvoer van hemelwater via de nu aanwezige sloten en dat de kruisingen de oppervlakkige afstroming niet belemmeren maar juist mogelijk maken. Vooral de zuidzijde vraagt aandacht om de water op straat bij de aansluiting naar het oppervlaktewater te kunnen voeren.

Ook de kruising met de Margaretsedijk en Rapenburg belemmert door de hoogteligging de oppervlakkige afstroming.

19

Toekomstbestendige waterhuishouding bebouwd gebied Vogelwaarde

18-1-2022

De Schoolstraat loopt qua hoogte af naar de Bossestraat. Hemelwater hoopt zich daardoor op in de straat.

Op diverse plaatsen zijn in verband met de verkeersveiligheid drempels aangelegd. Deze zorgen er wel voor dat water op straat opgesloten raakt tussen de drempels. Hierdoor kan wateroverlast ontstaan. De slechte kwaliteit van de riolering en de aanwezigheid van veen in de ondergrond is ook terug te zien in het straatbeeld. Er zijn veel verzakkingen in de verharding en dan vooral boven de riolering. Op verschillende plaatsen is ruimte voor oppervlakkige maatregelen. Sommige straten in het gebied zijn erg breed en zouden versmald kunnen worden en de ontstane ruimte kan benut worden voor een groenstrook. Groen kan bijdragen aan de verkoeling om hittestress te voorkomen. In het kader van de risicodialoog binnen de klimaatadaptatie is Zeeuws Vlaams breed een enquête gehouden. Op een zestal plaatsen (rode punten in onderstaande kaart) in Vogelwaarde werd in deze enquête melding gemaakt van wateroverlast.

Groenvoorzieningen De hoeveelheid groen in de openbare ruimte in Vogelwaarde is beperkt en sterk wisselend per gebied. In sommige straten is helemaal geen groen in de openbare ruimte aanwezig.

20

Toekomstbestendige waterhuishouding bebouwd gebied Vogelwaarde

18-1-2022

In verband met hittestress is het van groot belang dat deze structuur minimaal behouden blijft zo niet uitgebreid wordt. Door de aanleg van de randweg verdwijnt het nog maar kort geleden aangelegde wandelpark. Dit wordt in de huidige plannen niet gecompenseerd.

21

Toekomstbestendige waterhuishouding bebouwd gebied Vogelwaarde

18-1-2022

2. Beoordeling thema’s klimaatadaptatie 2.1

Kort hevig nat

Voor de komende hoofdstukken wordt gebruik gemaakt van de verzamelde informatie in i-report voor heel Zeeuws Vlaanderen. Daar waar in eerdere onderzoeken al redenerende wijs tot conclusie gekomen werd, wordt nu gebruik gemaakt van de kaarten uit het i-report. Voor zover 2D berekeningen beschikbaar zijn worden deze ook ingebracht in dit digitale rapport. Op het moment dat dit onderzoek startte waren nog geen 2D berekeningen beschikbaar en werden de gegevens uit de klimaateffectatlas gebruikt. In de klimaateffectatlas is geen riolering aanwezig. Qua buien wordt gerekend met 70 mm in 2 uur en 140 mm in 2 uur. De riolering is ontworpen dat 20 mm opgevangen en afgevoerd zou kunnen worden. De weergave in de situatie van de waterdiepten is in werkelijkheid dus iets minder erg. Langdurig nat Waterdiepte bij 70 mm in 2 uur

Waterdiepte bij 140 mm in 2 uur

Opvallen is dat de water op straat situatie in het zuidelijk deel van Rapenburg niet in beeld komt terwijl deze wel degelijk een probleem vormt. Op verschillende plaatsen in Vogelwaarde komt water op straat voor. Logisch is dat als er meer water valt de waterdiepten ook hoger zullen zijn. Wat verder op valt is dat de schaatsvijver veel water opvangt. Het is dus belangrijk dat deze in de toekomst behouden blijft als waterberging. Binnen Zeeuws Vlaanderen is de keuze gemaakt om inzicht in wateroverlast te krijgen door in de berekeningen de Herwijnenbui toe te passen. Deze bui is werkelijk al in Nederland gevallen en de hoeveelheid water die gevallen is bedraagt 93 mm in 70 minuten.

22

Toekomstbestendige waterhuishouding bebouwd gebied Vogelwaarde

18-1-2022

De wateroverlast in deze berekening komt overeen met de kaarten uit de klimaateffectatlas.

2.2

Langdurig nat

Langdurig nat heeft vooral invloed op de afvoercapaciteit van het oppervlaktewatersysteem. De hoeveelheid berging in het systeem en de afvoercapaciteit bepalen of er risico op inundatie ontstaat. Voor Vogelwaarde is uit het Stedelijk Waterplan en latere onderzoeken naar voren gekomen dat Vogelwaarde gevoelig is voor inundatie. Door de grote hoeveelheid aangesloten verhard oppervlak in verhouding tot de gehanteerde 150 m2 per woning voor de pompovercapaciteit, is langdurig nat ook een risico voor de riolering. Bij langdurige regenval zal het stelsel vol lopen en ontstaan er problemen met de afvoer van afval- en hemelwater. De in- en uitslagpeilen van gemaal VW160 zijn zodanig ingesteld dat de aansluitende riolen niet structureel leeg komen te staan. Het inslagpeil staat ingesteld op ongeveer de halve buis. Dit levert een groot bergingsverlies op in het rioolstelsel met gevolgen voor water op straat.

2.3

Langdurig droog

Langdurig droge periodes heb effect op de grondwaterstanden. Zeker in relatie tot de aanwezige veenlagen levert dit risico’s op van inklinking en daardoor ongelijke zettingen.Op

23

Toekomstbestendige waterhuishouding bebouwd gebied Vogelwaarde

18-1-2022

Op sommige plaatsen wordt zelfs een zeer sterke daling aangegeven. Een voorbeeld van wat een zeer sterke daling voor gevolgen kan hebben is hiernaast te zien. Voor de toekomst wordt het belangrijk om de grondwaterstand op peil te houden. De weinige mogelijkheden daartoe zijn het oppervlaktewater in en in de omgeving van Vogelwaarde op peil te houden. Ook zou gedacht kunnen worden aan extra oppervlakte water in het bebouwd gebied zoals bijvoorbeeld ter plaatse van de schaatsbaan. De wateroverlast van de Bossestraat zou daar naar toe afgevoerd kunnen worden.

2.4

Hittestress

Gevoelstemperatuur is een maat voor het gevoel van kou of warmte dat de mens ondervindt in koude lucht met veel wind of in warme lucht met veel zon. In Vogelwaarde speelt hitte op dit moment nog geen grote rol. Wel zijn er op enkele plekken in Vogelwaarde waar de gevoelstempratuur een rol speelt. Dit is bij de loodsen van Scheerders en bij de witlofkwekerij aan de Bossestraat. Dit zijn particuliere gronden. Verder zijn er een zevental meldingen over hitte vanuit de enquête naar voren gekomen.

24

Toekomstbestendige waterhuishouding bebouwd gebied Vogelwaarde

18-1-2022

Het tweede thema waarop hittestress beoordeeld wordt is het aantal warme nachten. Het aantal warme nachten heeft een negatief effect op de kwaliteit van de nachtrust.

Huidige situatie m.b.t. warme nachten

Situatie in 2050 m.b.t. warme nachten

Voor de toekomst is dit een aandachtspunt voor de omgeving van de brede school, de noordoostzijde van Rapenburg, Wilgenstraat en de omgeving tussen Kastanjestraat en Kerkhofpad.

3. Uitzoomend naar het geheel 3.1

Functioneren riolering

Het functioneren van de riolering is beoordeeld in het Basis Rioleringsplan 2010, het waterplan en de in 2020 uitgevoerde hydraulische berekeningen. Basisrioleringsplan In het Basisrioleringsplan uit 2010 wordt geconstateerd dat de Bossestraat oost gevoelig is voor wateroverlast bij zware buien. Oorzaak zit in de te kleine overstortleiding. Bui 9 levert op verschillende plaatsen water op straat op. Het stelsel is ook niet ontworpen om deze buien aan te kunnen. Bij de overstort aan het Kerkhofpad is een bergbezinkvoorziening van 125 m3 voorzien om de vuiluitworp te reduceren. Gelijktijdig daarmee zou de drempelbreedte vergroot moeten worden naar 5m. Het alternatief is afkoppelen. Op de overstort is 6 ha verharding aangesloten.

Water op straat bij bui 8

Water op straat bui 9

In de berekeningen uit 2008 komt naar voren dat de pompovercapaciteit verhoogd zou kunnen worden van 0,52 mm/h naar 0,70 mm/h uitgaande van 150 m2 per woning. VW217 naar een capaciteit van 10 m3/uur, VW203 naar 15 m3/uur, gemaal waterschap Scheldestromen VW160 van

25

Toekomstbestendige waterhuishouding bebouwd gebied Vogelwaarde

18-1-2022

108 naar 126 m3/uur. Bouw van een randvoorziening achter VW168 van 200 m3 en afkoppelen van verharding bij toekomstige vervanging van de riolering. Vooruitlopend op dit onderzoek is in 2020 onderzocht of de aanleg van een gescheiden stelsel in een deel van Vogelwaarde de wateroverlast kan verminderen en de vuiluitworp kan beperken. De aanleg van een gescheiden stelsel in het centrale deel van Vogelwaarde zorgt voor een vermindering van water op straat voor heel Vogelwaarde. Ook wordt de vuiluitworp uit de riolering via de overstort in het Kerkhofpad aanzienlijk verminderd.

Hemelwateruitlaten en gemengde overstorten. Resultaten 2D berekeningen Vogelwaarde 2021. Ter controle van de voorgestelde ondergrondse maatregelen in verband met de toekomstbestendige waterhuishouding in Vogelwaarde zijn deze in 2D doorgerekend. De ondergrondse maatregelen bestaan in hoofdzaak ui het aanleggen van gescheiden stelsels en daarmee het afkoppelen van verhard oppervlak. Voor het ontwerp van de HWA stelsels is van onderstaande figuur uitgegaan.

Bui 9 levert in die situatie voor het gemengde stelsel water op straat op in Rapenburg zowel het zuidelijk als noordelijk deel. Ook het westelijk deel van de Bossestraat en Schoolstraat geven nog beperkt water op straat weer. Het nieuwe HWA-stelsel levert geen water op straat meer op bij bui 9. Vogelwaarde noord en deels Bossestraat west kennen nog wel water op straat op.

26

Toekomstbestendige waterhuishouding bebouwd gebied Vogelwaarde

18-1-2022

Het doorrekenen van klimaatbuien beperkt de water op straat situatie zodanig dat de kans op schade aanzienlijk is afgenomen ten opzichte van de huidige situatie.

3.2 Functioneren watersysteem Stedelijk Waterplan In de visie van het Stedelijk Waterplan Hulst zijn voor Vogelwaarde afkoppelmaatregelen, creëren van ruimte voor water zowel in het stedelijk gebied als daarbuiten, opheffen ecologische barrières en het verbeteren van de oppervlaktewaterkwaliteit. Daarnaast werd er water op straat geconstateerd in de Bossestraat ter hoogte van de voetbalvelden.

Waterkwaliteitsspooronderzoek In 2008 is een waterkwaliteitsspoor onderzoek verricht voor de kern Vogelwaarde. De externe overstort van het bergbezinkbassin loost op een droge sloot en levert daardoor een knelpunt op qua 27

Toekomstbestendige waterhuishouding bebouwd gebied Vogelwaarde

18-1-2022

oppervlaktewaterkwaliteit. De overstort in het Kerkhofpad levert door het grote aangesloten verhard oppervlak en daardoor ook grote hoeveelheden overstortwater op een beperkt sloot een knelpunt op. Toetsing van het watersysteem levert vanaf bui T=10 verdronken overstorten op. Bij bui T=100 staan alle overstorten onder water. Vogelwaarde levert vanuit de WB21 een probleem op qua inundatie. De belangrijkste maatregelen voor Vogelwaarde uit dit onderzoek zijn het verruimen en verdiepen van de watergang bij het bergbezinkbassin, het verruimen van de afvoerroute rond Vogelwaarde en de aanleg van een bergbezinkbassin van 200 m3 in het Kerkhofpad. Daarnaast wordt vermeld dat de riolering tussen VW007 en VW010 over 160 m verruimd moet worden naar een buis met diameter van 400 mm. In de huidige situatie zou dan alleen streng VW007 VW 008 verruimd moeten worden. Watersysteemanalyse In 2012 is een watersysteemanalyse uitgevoerd voor verschillende kernen in het noordelijk deel van de gemeente Hulst. De kern Vogelwaarde maakte daar onderdeel van uit. Verschillende duikers in het watersysteem leveren opstuwing op. Ook is de drooglegging in het systeem in een groot deel van Vogelwaarde minder dan 1,2 m. In dit rapport wordt bij bui 8 en 10 geen verdronken overstoten geconstateerd. De berging in het systeem is zodanig dat Vogelwaarde aanzienlijk meer risico loopt op inundatie.

De oppervlaktewaterkwaliteit is een urgent knelpunt bij de overstorten van het bergbezinkbassin aan de Bossestraat en de overstort in het Kerkhofpad.

Drooglegging

28

Inundatie

Toekomstbestendige waterhuishouding bebouwd gebied Vogelwaarde

18-1-2022

4. Oplossingen Oplossingen worden per thema opgesomd om vervolgens bij de beoordeling in hoofdstuk 8 af te wegen of de maatregel op een ander thema geen negatief effect tot gevolg heeft. Oplossingen moeten ook bijdragen aan het verbeteren van de labels welke per thema aan een gebied zijn toegekend. In de klimaatadaptatiestrategie Zeeuws Vlaanderen wordt gebruik gemaakt van labels per thema. Het overal streven is om op alle thema’s label B te halen. Of dit haalbaar is zal in de toekomst nog moeten blijken. Them a

Wateroverlast

Wateroverlas t

Wateroverlast

Droogte

Hitte

Hitte

Label

Water-opstraat (Herwijnen bui: 94 mm in 70 minuten)

Gemiddeld laagste grondwaterstan d (GLG) in openbaar terrein Tussen 70 - 100 cm - mv (vanwege voorkeur GHG meer dan 70 cm-mv, mag vanuit GLG ook minder zijn)

Hitterisic o

Maximaal 0 - 5 cm waterdiepte op straat

Gemiddelde hoogste grondwaterstan d (GHG) in openbaar terrein Meer dan 70 cm - mv

Gevoelstemperatu ur

A

Water tegen de panden Herwijnen bui (70 mm in 94 minuten) Bij geen van de panden in de straat

PET waarde van < 29°C

UHI tussen 0 0,5 graden

> 25% van de straat

B

Maximaal 5 - 8 cm waterdiept e op straat

Bij maximaal 0 - 10% van de panden in de straat

Tussen 50 70 cm - mv

Tussen 100 130 cm - mv

PET waarde tussen de 29 - 35°C

UHI tussen 0,5 0,9 graden

Tussen 15 - 25% van de straat

C

Maximaal 8 10 cm waterdiepte op straat Maximaal 10 15 cm waterdiepte op straat

Bij maximaal 10 - 20% van de panden in de straat Bij maximaal 20 - 30% van de panden in de straat

Tussen 40 - 50 cm - mv

Tussen 130 180 cm - mv

PET waarde tussen de 35 - 41°C

Tussen 10 15% van de straat

Tussen 20 - 40 cm - mv

Tussen 180 250 cm - mv

PET waarde tussen de 41 - 46°C

UHI tussen 0,9 - 1,9 graden UHI tussen 1,9 - 2,8 graden

Meer dan 15 cm waterdiepte op straat

Bij meer dan 30% van de panden in de straat

Minder dan 20 cm - mv

Meer dan 250 cm – mv

PET waarde van > 46°C

UHI meer dan 2,8 graden

Minder dan 5% van de straat

D

E

29

Wateroverlas t / Droogte en Hitte Percentage groen in openbaar terrein

Tussen 5 10% van de straat

Toekomstbestendige waterhuishouding bebouwd gebied Vogelwaarde

18-1-2022

Per deelgebied in een kern zijn deze labels zichtbaar. Hieronder een overzicht van water op straat labels ten gevolge van de resultaten van de klimaateffect atlas. Eigen kennis van het gebied is noodzakelijk. De overlast in Rapenburg, Bossestraat en Schoolstraat zijn in de kaart niet terug te vinden als wateroverlast gebieden.

Voor het percentage groen in de openbare ruimte klopt de kaart wel.

De kaarten zijn gebruikt als extra info naast de eigen kennis van het gebied.

4.1 Kort hevig nat Afkoppelen van schone verharde oppervlakken kent meerdere voordelen. Schoon Hemelwater moet niet meer verpompt worden naar de zuivering om daar weer gezuiverd te worden. Het hemelwater kan dan dienen ter aanvulling van het oppervlaktewater of gebruik voor het sproeien van de tuin. Een maatregel welke ook bijdraagt aan een lagere afvoer is het vergroenen van het gebied. Tevens draagt het bij aan het verlagen van de hittestress. Het weghalen van trottoirs welke niet gebruikt worden of versmallen van wegen naar de standaardbreedte van 5,50 m geeft ruimte voor groen. Het aanpassen van verkeersdrempels drempel zorgt er voor dat hemelwater niet tussen twee drempels opgesloten zit. Verlagen van trottoirbanden en bermen zo dat oppervlakkige afvoer naar oppervlaktewater mogelijk wordt is een goedkope maatregel met veel effect. In Rapenburg zorgt het straatniveau aan beide zijden van de weg voor een belemmering van de afvoer. Verlagen van deze plaatsen of halverwege het water zijdeling oppervlakkig afvoeren vermindert de wateroverlast. De schaatsbaan is nu al een opvang voor hemelwater. Verder verlagen van het maaiveld creëert waterberging en geeft ook ruimte om de afvoer van drainagewater vanuit de sportvelden naar af te voeren. Ook de wateroverlast in de Bossestraat zou daar naar toe afgevoerd kunnen worden.

Ombouw van Vogelwaarde noord van een VGS-stelsel naar een gescheiden stelsel levert 70% minder water naar de zuivering op en geeft ruimte in het stelsel om water sneller af te voeren.

30

Toekomstbestendige waterhuishouding bebouwd gebied Vogelwaarde

18-1-2022

Enkel voorbeelden toegelicht. Tussen de Populierenstraat en de Bossestraat ligt de laag gelegen schaatsbaan die goed gebruikt kan worden gebruikt als waterberging. Door de inrit te verlagen kan een deel van het water dat op straat komt oppervlakkig naar de schaatsbaan stromen. De straat is zowel links als rechts opgesloten tussen trottoirbanden. Aan de kant van de voetbalvelden kunnen deze banden en berm verlaagd worden zo dat het water naar de achterliggende sloot kan stromen en daardoor wateroverlast voorkomen. Ook hoogte van het bos is dit een optie.

langs de Bossestraat ter

Aan de Olmenstraat tussen twee bouwblokken is een ruime groenstrook beschikbaar voor oppervlakkige afvoer naar de achterliggende sloot. De watergang zou daarnaast voor het op peil houden van het oppervlaktewater in droge tijden, verruimd en verdiept kunnen worden

Twee voorbeleden van het verlagen van trottoirbanden en bermen zijn terug te vinden in de Amberboomstraat en de Elzenstraat. Over de hele lengte van de vijver en sloot is het mogelijk om deze maatregel uit te voeren.

In de Wilgenstraat zijn er plannen om de bestaande woningen te vervangen. Na de bouw van de woningen kan het groene plein verlaagd worden om water op te vangen. Het teveel aan water kan alsnog naar het riool.

31

Toekomstbestendige waterhuishouding bebouwd gebied Vogelwaarde

18-1-2022

Aan de zuidzijde van Rapenburg is halverwege een toegang naar het achterliggende weiland. Door dit pad wat te verlagen en de sloot langs het weiland te verlengen kan het water op straat hier oppervlakkig afgevoerd worden.

4.2 Langdurig nat Het oplossen van het inundatierisico van langdurig nat is te vinden in het verbeteren van het peilbeheer, verruimen van de berging in het systeem en het opheffen van afvoerbelemmeringen. Het beter functioneren van het rioolstelsel in langdurig natte periodes kan bereikt worden door afkoppelen van schone verharde oppervlakken, het aanpassen van de pompovercapaciteit naar 0,7 mm/h en het optimaliseren van uit- en inslagpeil van het waterschapsgemaal. Door de bodemopbouw zijn er verschillende gebieden die veel hinder ondervinden van hangwater. Daar bij de vervanging van de riolering gelijktijdig een cunetdrainage mee te leggen en aansluiten op het hemelwaterriool krijgen ook de bewonder de gelegenheid om hun hangwater op eigen perceel af te voeren.

4.3 Langdurig droog Het verminder van de grote risico’s van langdurig droog en de daarmee droogvallen van de veenlagen zijn gebaat bij het op peil houden van het oppervlaktewater, ruimte voor water in het gebied maken en ondanks de bodemopbouw zo veel als mogelijk vergroenen en daarmee infiltratie in de bodem mogelijk maken. Het toepassen van waterpasserende verharding heeft daarnaast door verdamping een verkoelend effect.

4.4

Hittestress

Het voorkomen van hittestress heeft vooral baat bij vergroenen en aanleg van waterpasserende verharding. Daar waar mogelijk te wegbreedte aanpassen en overbodige trottoirs weghalen. Het deels vervangen van de verharding op het parkeerterrein bij de brede school door een waterpasserende verharding levert verkoeling voor de verwachte warme nachten. Daar waar mogelijk ruimte voor bomen maken.

4.4 Onderhoud Vele riolen in Vogelwaarde zijn slecht en moeten vervangen worden. Door dit te combineren met de aanleg van gescheiden stelsels wordt Vogelwaarde duurzamer ingericht. De riolen welke daarbuiten nog slecht zijn kunnen gerenoveerd worden. In de Grafelijkheid kan het vervangen van de wegconstructie gecombineerd worden met het verbeteren van de waterhuishouding. Aanleg van een hemelwaterriool biedt ruimte om de wateroverlast op te lossen. Na aanleg van de randweg is er ruimte om Rapenburg her in te richten. Daarbij zal ook naar de hoogteligging gekeken moeten worden. Asfaltonderhoud aan de Bossestraat en Schoolstraat biedt ook de mogelijkheid om de riolering vanaf de Kastanjestraat tot Schoolstraat en in de Schoolstraat te vervangen en de hoogteligging daarvan 32

Toekomstbestendige waterhuishouding bebouwd gebied Vogelwaarde

18-1-2022

aan te passen. In de Schoolstraat kan gelijktijdig een hemelwater riool aangelegd worden om de wateroverlast op te lossen. Het Meulenpad vraagt in het aansluitende gedeelte naar de Bossestraat om een verbetering van de funderingsconstructie. De ruimte hiervoor is beperkt. Een oplossing zou kunnen zijn om de sloten deels te dempen en te voorzien van een IT-riool. Voor de opvang van hemelwater is het nog wel noodzakelijk dat er links en rechts greppels beschikbaar blijven.

5. Beoordeling maatregelen 5.1. Kort hevig nat 1) Aanleg gescheiden stelsel in Deelgebied 1 a) Duur b) Noodzakelijk c) Water op straat verminderen d) bij bui 9 geen water op straat meer e) Vuilwater riool ontlasten. Door de afkoppeling van schone verharde oppervlakken in fase 1, 2 en 3 in dit gebied vermindert het aangesloten verhard oppervlak van plus minus 15 ha naar 11 ha. Er wordt 2,9 ha aan wegen en 1,1 ha aan daken afgekoppeld. Na uitvoering van de werkzaamheden in de Schoolstraat wordt het aangesloten verhard oppervlak nog verder verminderd met 0.29 ha aan wegen en 0.09 ha aan daken. Op het gemengde stelsel blijft dan nog 10.62 ha aangesloten verharding over. Per woning is dat 149 m2. (in Vogelwaarde staan 711 woningen).

f) Verbeteren oppervlaktewaterkwaliteit 2) Aanpassen watersysteem ten behoeve van afvoer afgekoppeld hemelwater a) Afstemming met afkoppelmaatregelen b) Uitvoering ligt bij waterschap 3) Vergroenen van de tuinen Acaciastraat, Azaleastraat, Lindenstraat en Wilhelminastraat a) Plaatselijke infiltratie b) Hittestress verminderen c) Mooier aanzicht 4) Trottoir en inrit verlagen om oppervlakkige afvoer naar schaatsbaan mogelijk te maken a) Robuust b) Verminderen kans van water op straat 5) Aansluiten drainage voetbalvelden op HWA-stelsel a) Afvoer van drainagewater van gemengd naar HWA-stelsel b) Verminderen rioolvreemdwater op gemengd stelsel 6) Oppervlakkige afvoer van water op straat door banden en berm te verlagen a) Water op straat verminderen b) Eenvoudig c) Goedkoop 7) Verlagen trottoirbanden en berm voor oppervlakkige afvoer water op straat a) Eenvoudig b) Robuust c) Water op straat verminderen d) Goedkoop 8) Vervangen drempel door een punaise drempel. a) Functie verkeersveiligheid behouden b) Water op straat kan zijn weg zoeken naar sloot 33

Toekomstbestendige waterhuishouding bebouwd gebied Vogelwaarde

18-1-2022

c) Toegankelijkheid wordt minder 9) Oppervlakkige afvoer van water naar vijver door trottoir verlaging aan de Elzenstraat a) Eenvoudig b) Bij verwijderen trottoir aanleg extra groen mogelijk c) Goedkoop d) Niet noodzakelijk 10) Vergroting van afvoer vijver a) In tijd noodzakelijk 11) Trottoir en groenstrook verlagen om oppervlakkige afvoer naar sloot mogelijk te maken a) Eenvoudig b) Infiltratie mogelijkheid 12) Vervangen gemengd stelsel door gescheiden stelsel in deelgebied 2 a) Duur b) Verminderen water op straat c) Vuilwater riool ontlasten, door maatregel wordt er nog 0.85 ha aan wegen en 0.37 ha aan daken afgekoppeld d) Doorspoelen van sloot bij bergbezinkbassin e) Verbeteren oppervlaktewaterkwaliteit in sloot.

13) Trottoirbanden en berm verlagen voor oppervlakkig afvoer naar bermsloot a) Meeliften met ontwikkeling b) Verontreinig op straat via bermpassage afvangen c) Robuuste maatregel 14) Trottoirbanden en berm verlagen voor oppervlakkig afvoer naar bermsloot a) Eenvoudig b) Goedkoop c) Water op straat kans verlagen d) Robuuste maatregel 15) Aanleg waterberging in plantsoen a) Infiltratiemogelijkheid b) Eenvoudig 16) Hoogteprofiel aanpassen om water oppervlakkig te laten afstromen a) Duur b) Meeliften c) Water op straat verminderen 17) Straatpeil verlagen behoeve van waterberging op straat a) Duur b) Meeliften c) Water tegen panden verminderen 18) Inrit en pad verlagen ten behoeve van oppervlakkige afvoer water op straat, verlengen sloot achter woningen a) Robuust b) Eenvoudig 19) Oppervlakkige afvoer water op straat naar Koegat a) Meeliften met randweg en herinrichting Rapenburg b) Verlagen risico van water op straat 20) Grafelijkheid, herinrichten weg en verbeteren afvoer hemelwater a) Verbeteren afvoer hemelwater b) Meeliften met randweg 34

Toekomstbestendige waterhuishouding bebouwd gebied Vogelwaarde c) Afvoer water in stand houden 21) Oppervlakkig afvoer van water op straat, verlagen van kruising a) Meeliften met randweg of herinrichting Rapenburg 22) Overbodige trottoirs verwijderen a) Eenvoudig b) Robuust c) Ander onderhoudt 23) Instellingen gemaal waterschap aanpassen a) Verminderen verloren berging b) Verminderen bezinking in riolering c) Verbeteren afvalwaterafvoer woningen d) Risico pendelen pompen. 24) Schaatsbaan benutten voor waterberging a) Op peil houden grondwater b) Risico op droogvallen bij langdurig droog c) Drainage voetbalvelden hier op aansluiten d) Afvoermogelijkheid voor water op straat Bossestraat 25) Water op straat Bossestraat afvoeren naar schaatsbaan a) Verminderen water op straat b) Vasthouden water in gebied c) Aanvullen grondwater 26) Behoud aanwezig groen en zo mogelijk uitbreiden a) Verminderen afvoer hemelwater b) Draagt bij aan verlagen hittestress c) Aanvullen grondwater 27) Ombouw VGS stelsel in Vogelwaarde noord naar gescheiden stelsel a) 70% minder hemelwater naar zuivering b) Eenvoudig te realiseren c) Risico op foutaansluiting woningen d) Verminderen water op straat

5.2. Langdurig nat 1) Optimaliseren peilbeheer watersysteem a) Ruimte voor water vooraf aan verwachte langdurig natte periodes b) Ruimte voor water in watersysteem c) Verminderen risico op inundatie 2) Aanleg natuurvriendelijke oevers a) Verminderen risico op inundatie b) Verbeteren oppervlaktewaterkwaliteit c) Relatief duur d) Bijdrage aan biodiversiteit e) Mooi beeld 3) Sloot ten zuiden van loodsen Scheerders verruimen a) Niet alleen afvoer maar ook berging b) Aanvullen grondwater 4) Optimaliseren capaciteit en instellingen gemaal waterschap a) Verminderen klachten over afvoer afvalwater b) Verminderen verloren berging 35

18-1-2022

Toekomstbestendige waterhuishouding bebouwd gebied Vogelwaarde

18-1-2022

c) Verminder bezinking afvalwater d) Vermindering reinigingskosten 5) Aanleg cunetdrainage bij aanleg gescheiden stelsels a) Vermindert problemen met hangwater b) Biedt ook mogelijkheden voor aanwonenden om hangwater op eigen terrein op te lossen

5.3. Langdurig droog 1) Behoud van waterpeil in watersysteem a) Voorkomen van inklinking veenlagen b) Niet alleen afvoeren maar ook vasthouden 2) Verruimen sloot ten zuiden van loodsen Scheerders a) Ook aanvoer en vasthouden van water wordt mogelijk b) Lozingsmogelijkheid water op straat Olmenstraat 3) Schaatsbaan verdiepen om water op te vangen en te bergen a) Water in gebied vasthouden b) Risico op droogvallen c) Afvoermogelijkheid drainagewater voetbalvelden d) Afvoermogelijkheid water op straat Bossestraat e) Aanvulling grondwater 4) Toepassen van waterpasserende verharding a) Water in gebied houden door infiltratie mogelijkheden b) Verkoelend effect c) Onderhoud 5) Vergroenen openbare ruimte a) Infiltratiemogelijkheden benutten b) Draagt ook bij aan verkoeling gebied 6) Water opvangen in regentonnen en benutten voor sproeien tuin a) Opvangen water voor droge periodes b) Verminderen drinkwatergebruik 7) Vergroenen van particuliere tuinen. a) Infiltratiemogelijkheden benutten b) Draagt ook bij aan verkoeling gebied

5.4. Hittestress 1) Vergroenen van openbare ruimte a) Verkoeling b) Schaduwplekken creëren c) Aanvullen grondwater d) Verminderen afvoer hemelwater 2) Vergroenen van particuliere tuinen a) Verkoeling b) Schaduwplekken creëren c) Aanvullen grondwater d) Verminderen afvoer hemelwater 3) Planten van bomen a) Hittestress verminderen b) Schaduwplekken creëren c) Mogelijkheden beperkt door aanwezige kabels en leidingen in de ondergrond 36

Toekomstbestendige waterhuishouding bebouwd gebied Vogelwaarde

18-1-2022

4) Aanleg open verharding parkeerterrein brede school en dorpshuis a) Infiltratie van regenwater b) Verkoeling op warme dagen c) Mooier straatbeeld d) Lastiger onderhoud

5.5. Onderhoud 1) Vervangen riolering deelgebied 1-2, Schoolstraat en deel Bossestraat a) Afstemming met wegbeheer 2) Vervangen verhardingen Grafelijkheid a) Afstemming met rioolbeheer 3) Herinrichting Rapenburg na aanleg randweg a) Afstemming met ruimte voor water en afvoer daarvan b) Verbeteren verkeersveiligheid 4) Asfalt onderhoud Bossestraat a) Vervangen van wegdek daar waar riolering vervangen wordt 5) Asfalt onderhoud Schoolstraat a) Vervangen riolering b) Afstemming met aanleg gescheiden stelsel c) Gehele wegconstructie vervangen 6) Vervangen wegconstructie gedeelte Meulenpad richting Bossestraat a) Nieuwe wegconstructie b) Sloten vervangen door greppels en onderliggende IT-riool voor afvoer hemelwater 7) Renoveren van riolering a) Behoud van bestaande riolering b) Kosten besparend

6. Hydraulische berekeningen 6.1. Hydraulisch functioneren Ter controle en tevens als input voor het i-report is zowel het bestaande als nieuwe stelsel doorgerekend met verschillende buien. Het stelsel is zowel doorgerekend in 1D en 2 D. In 1D wordt enkele de riolering meegenomen en bij 2D speelt ook het maaiveld en de aanwezig kolken en rol in de berekening Het toekomstige HWA-stelsel is in onderstaande figuur weergegeven.

37

Toekomstbestendige waterhuishouding bebouwd gebied Vogelwaarde

18-1-2022

Bij bui 9 is in de nieuwe situatie geen water op straat meer. Daarmee voldoet het aan de doelen in het VGRP 2022-2026. Bui 10 kent in de Olmenstraat nog enkel plaatsen met water op straat. Uit de 2D berekening, waarbij de Herwijnenbui (93 mm in 70 minuten) als uitgangspunt is genomen, komt op verschillende plaatsen water op straat voor in de huidige situatie.