RK HW - Rollen van de raad - Eindrapport DEF

Ook dit trok niet omschreven wat met duurzaamde aandacht van de op dat moment al gealarmeerde pers heid wordt bedoeld. De lengte van de (AD 1-12-2020) titel laat al zien waar dat toe leidt: Programmaplan duurzaamheid, ruimte voor duurzame toekomst, klimaatneutraal in 2050, hoe pakken we dat aan, eiland in transitie. Het gaat dus over inrichting van de ruimte, het gaat erom om in 2050 klimaatneutraal te zijn en om een transitie. Op pagina 6 en 7 van het document is een meer concrete invulling hiervan te vinden: het gaat om energietransitie, om circulaire economie, om biodiversiteit en om klimaatadaptatie. Dit wordt herhaald in de inleiding op pagina 8 en is bijvoorbeeld terug te vinden in de leidraad communicatie (figuur 1). De ambities van het college ten aanzien van duurzaamheid, Hoeksche Waard energieneutraal in 2040, komen overeen met die van de raad. De raad heeft actief meegedacht in de vaststelling van beleid en heeft daardoor het door de gemeente toegepaste begrip figuur 1: Ambitie klimaatneutraal 2050, Leidraad communicatie duurzaamheid verbreed met de term biodiversiteit. Met andere woorden, ze heeft het door het college voorgestelde kader niet alleen overgenomen, maar er zelf een aspect aan toegevoegd. Aan de andere kant, moet ook worden vastgesteld dat het Programmaplan Duurzaamheid weinig tot geen politieke keuzes maakt.

Er wordt wel een ambitie in verwoord, maar hoe die ambitie precies wordt uitgevoerd is open gelaten en daarmee zijn heel veel politieke keuzes naar een later moment uitgesteld. Het plan zou daardoor ook wel een visie kunnen worden genoemd, omdat er geen stappen worden beschreven waarlangs de ambitieuze voornemens worden behaald. Wellicht voelde de raad het 39

gebrek aan politieke keuzes aan, toen ze aangaf, dat de uitvoeringsprogramma’s voor de zomer van 2021 moesten worden vastgesteld. Bij het opstellen van de uitvoeringsprogramma’s heeft de gemeente inwoners en ondernemers bij de voorbereiding betrokken. Raadsleden schoven daarbij aan. Hiermee lieten ze duidelijk zien dat het duurzaamheidsbeleid een hoge prioriteit bij de raad had. Duurzaamheidsbeleid is één van de beleidsterreinen die zich niet in een vacuüm afspeelt en zelfs niet puur binnen de gemeente. Naast het feit dat inwoners en ondernemers hierover meningen hebben, hebben ook andere overheden beleid dat duurzaamheid moet bevorderen. Het Rijk is daarbij de belangrijkste speler. Zij heeft bijvoorbeeld bepaald dat de energietransitie moet worden uitgevoerd in regio’s: de Regionale Energie Strategie (RES). Gemeenten moeten daar aan meewerken. Voor Hoeksche Waard betekent dit dat ze moet samenwerken met de provincie Zuid-Holland en het waterschap Hollandse Delta.31 Aan de andere kant is succesvol duurzaamheidsbeleid ondenkbaar zonder medewerking van burgers, die bijvoorbeeld van het gas af moeten, en bedrijven, die hun productieprocessen moeten aanpassen (zie figuur 2). De kaderstelling van het duurzaamheidsbeleid is geregeld in het plan, de leidraad en de verschillende uitvoeringsprogramma’s. De volgende stap is dat de raad zicht krijgt op de uitvoering.

Hiervoor is de Voortgangsrapportage Programmaplan Duurzaamheid. Het maken van duurzaamheidsplannen is het meest eenvoudige deel van het duurzaamheidsbeleid. Het wordt pas spannend bij de implementatie van beleid. Het is eenvoudig te verklaren dat er meer zonnepanelen op de daken van Hoeksche Waard zullen zijn te zien, zoals in het pro-

31

Europa & RIJK

Gemeente Hoeksche Waard RES •Provincie •Waterschap

Burgers •Bedrijven •Belanghebbenden •Idealisten

figuur 2: Actoren in het duurzaamheidsbeleid

De gemeente Hoeksche Waard is, naast de gemeente Goeree-Overflakkee de enige gemeente met een RES die exact de omvang van de eigen gemeente heeft. Het Rijk heeft blijkbaar geoordeeld, dat vraagstukken van het eiland Hoeksche Waard niet echt passen bij de Drechtsteden of Rotterdam-Den Haag.

40

grammaplan staat, maar in de praktijk blijken er toch velden met zonnepanelen noodzakelijk, zoals te lezen is in het Uitvoeringsprogramma Richting Energieneutraal. Op pagina 20 wordt gesteld dat minstens 100 hectare op geschikte locaties moeten worden ontwikkeld. Het wordt pas moeilijk als de geschikte locaties moeten worden aangewezen. Dat is het moment dat de raad zijn politieke keuzes moet maken. Hoe wordt het belang van de omwonenden gewogen tegenover het belang, of doel, van de gemeente om in 2040 energieneutraal te zijn? In de debatten van 29 juni en 13 juli 2021 blijkt dat de raad zich hiervan bewust is. Er wordt een amendement aangenomen dat is gebaseerd op de zorgen, door verschillende fracties geuit, of Rijkssubsidies inderdaad tijdig loskomen, zodat de bijdrage van de gemeente voldoende is. Als het Rijk bijvoorbeeld de doelstelling heeft om in 2050 energieneutraal te zijn, is de vraag, kan het beleid in Hoeksche Waard om dezelfde doelstelling al in 2040 te halen wel gefinancierd worden uit bijdragen van het Rijk? De raad houdt hier de kaders goed in de gaten. Omdat het college het antwoord schuldig blijft, wordt een amendement aangenomen dat vraagt dat de financiën eind 2022 opnieuw moeten worden bekeken. Een ander aspect dat aandacht krijgt tijdens deze vergaderingen is de vraag of de raad voldoende wordt geïnformeerd over de voortgang.

Hier krijgt de raad wel beloften dat er een monitor en dashboard zullen worden ingericht, maar de kern wordt echter niet goed geraakt. Naast een helder eindpunt (energieneutraal 2040) is ook een helder beginpunt nodig om te kunnen zien wat er nodig is en hoe snel het einddoel benaderd wordt. Dit moet allemaal helder worden in de monitor en het dashboard, maar aangezien het over heel veel data gaat, is het belangrijk om hier echt helder overzicht over te krijgen. Maar zolang dat inzicht er niet is, wordt het ook moeilijk voor de raad om in te schatten of de genomen maatregelen de gewenste resultaten leveren. Als dat niet het geval is, kan de raad bijsturen. Zonder die inschatting blijft het een reis door de mist. Je merkt natuurlijk wel dat je vooruitgaat, maar je hebt geen idee of je op tijd aankomt omdat je niet weet hoe ver nog te gaan is. Dit verklaart ook waarom er raadsleden zijn die het gevoel hebben dat het onderwerp duurzaamheid zo complex en veelomvattend is, dat het ondoenlijk is om door de bomen het bos te zien. Aanbevelingen rekenkamerrapport 2020

Samenvattend kan worden geconcludeerd dat ten aanzien van het De korte scan in dit onderzoek laat zien dat veel aanbevelinduurzaamheidsbeleid de meest eengen die in 2020 zijn overgenomen door de raad, nog steeds voudige stappen zijn genomen. Er zijn niet zijn aangepakt. Zo zijn er nog steeds geen tussendoelen met inbreng van samenwerking met vastgesteld, waardoor de monitor, die overigens nog steeds inwoners en bedrijven doelen geforeen belofte is, nauwelijks meerwaarde heeft. muleerd in het Programmaplan, er zijn uitvoeringsprogramma’s vastgesteld en de raad wordt op de hoogte gehouden van de voortgang van het duurzaamheidsbeleid

41

via het voortgangsrapport. Bovendien wordt er een dashboard ontwikkeld, zodat de raad inzicht heeft in de voortgang. Er is echter één punt niet duidelijk voor de raad: hoe dicht is de gemeente bij het doel van 2040? Bij een project van deze omvang is het noodzakelijk om aan te geven welk resultaat er op een bepaald moment moet zijn gehaald, om het einddoel in zicht te houden. Er wordt echter ondanks verzoeken daartoe uit de raad32 geen spoorboekje opgenomen in de documenten met doelstellingen per jaar of per periode tot 2040. Ook het voortgangsrapport helpt niet. Het voortgangsrapport bevat veel mooie foto’s, maar geen enkele tabel. Het is vol van beschrijvingen van projecten, maar mist het aandeel dat elk project afzonderlijk levert aan het eindresultaat. Het is voor de raad noodzakelijk om hier wel inzicht in te hebben op het moment dat de moeilijkere projecten worden aangepakt. Een fraaie lijst van veel succesvolle (starts van) projecten is geen argument in een discussie over de aanleg van een veld met zonnepanelen of de aanleg van fietspaden van (duurdere) biobased materialen. Daartoe is inzicht nodig over hoe ver de gemeente is in het behalen van de ambitieuze doelen en de noodzaak van de bijdrage van de te nemen maatregel om het doel binnen bereik te houden. De moeilijke discussies zijn nog niet gevoerd. Duidelijk is dat de moeilijke projecten nog moeten komen.

De kaders zijn op orde, de uitvoeringsplannen liggen er. De controle schiet tekort, doordat wel inzicht is in de ontplooide activiteiten, maar niet in de afstand tot de ambitieuze doelen. De volksvertegenwoordigende rol is tot nu toe welhaast fluitend uitgevoerd, maar zal binnenkort stuiten op harde discussies van belangen van sommige burgers, boeren en bedrijven tegenover het algemene belang om het belang van de gemeente (gemeenschap). De problemen die de rekenkamer van Hoeksche Waard in 2020 constateerde (Rekenkamer HW 2020), hebben tot op heden niet geleid tot het vaststellen van voldoende heldere kaders die het voor de raad mogelijk maken om de voortgang te bewaken. Norm

Bevinding

Oordeel

1. Raadsleden weten welke voorkeuren in hun achterban leven (democratische visie)

Raadsleden gebruiken hoe burgers bepaalde beleidsinhoudelijke aspecten ervaren als belangrijk argument in de debatten. Het geluid van diverse bevolkingsgroepen wordt vertolkt.

Goed

2.

De collegevoorstellen zijn helder.

Goed

V.

Volksvertegenwoordigende rol

Raadsleden weten welke voorkeuren het college heeft

32

Oordeelsvormende vergadering 29 juni 2021.

42

Norm

Bevinding

Oordeel

3.

Raadsleden brengen eigen voorkeuren in in het debat

In het raadsdebat is ruimte voor alternatieve standpunten en die worden ook ingebracht.

Goed

4.

Raadsleden nemen bij meerderheid besluiten in naam van inwoners, werkenden en bezoekers van de gemeente

De argumenten leiden tot besluiten die tegemoet komen op de door de raad ingebrachte geluiden uit de samenleving.

Goed

K.

Kaderstellende rol

5. Raadsleden hebben inzicht in de belangrijkste problemen

Vanaf 2019 besluit de raad met spoed een visie te ontwikkelen. Zodra die gereed is, wordt gevraagd om uitvoeringsplannen in 2021 op te stellen. Dit toont aan dat de raad dit als een belangrijk probleem ziet.

Goed

6. Raadsleden hebben inzicht in de belangrijkste alternatieve oplossingen

Bij het opstellen van en de visie op beleidsvoornemens worden alternatieve oplossingen aangedragen, maar ze zijn beperkt concreet. Gezien de ambitie, zou het concreter moeten.

Matig

7. Raadsleden hebben inzicht in de verwachte gevolgen van de belangrijkste alternatieve oplossingen

Met de visie en de plannen worden nog geen keuzes gemaakt. De uitwerking van wat de gevolgen zijn, is summier. Er wordt wel ruimte geboden om oplossingen aan te dragen. Het echte debat moet nog beginnen.

Matig

8. Raadsleden kiezen op grond van hun politieke voorkeur voor een oplossing

De raad heeft vooral globale keuzes gemaakt. Hoewel ze bekend zijn met de complexiteit van de vraagstukken, is datgene wat nu is vastgesteld vooral richtinggevend, maar worden politieke vraagstukken naar de toekomst verschoven.

Zwak

9. Raadstukken zijn goed leesbaar

De tekst van de raadstukken is goed leesbaar. In de visie en uitvoeringsplannen wordt ruim gebruikt gemaakt van foto’s die de kijker vrolijk stemmen. Vanuit de psychologie is bekend, dat dit leidt tot een positieve stemming waardoor de neiging is dat de lezer eerder instemt. De foto’s maken de visie minder goed leesbaar.

Matig

10. Raadsleden worden goed geïnformeerd over de mate van doelbereiking

Door de inzet van een dashboard en de voortgangsrapportage ontstaat het beeld dat dit het geval is. Echter, het is vooralsnog niet meer dan een opsomming van activiteiten en

Zwak

C.

Controlerende rol

43

Norm

Bevinding

Oordeel

geen rapportage van mate van doelbereiking. 11. Raadsleden worden goed geïnformeerd over de inzet van middelen en methoden om het doel te bereiken

In de voortgangsrapportage is geen informatie te vinden over het verband van kosten enerzijds en bereikte doelen anderzijds.

Zwak

12. Raadsleden komen tot een oordeel over het functioneren van de gemeente als organisatievorm

De raad is tevreden over de organisatie bij de beleidsvoorbereiding. Echter: het wordt spannend bij de uitvoering. Afgezien van diverse projecten is die nauwelijks begonnen.

Goed/Matig

6.3 Burgerparticipatie Net als in de vorige paragraaf is er op het terrein van participatie in de gemeente Hoeksche Waard de eerste stap genomen en staan de meer ingewikkelde stappen, waar de politiek begint, voor de deur. De tweede, vaak ook niet zeer complexe stap, het ontwikkelen van een uitvoeringsprogramma participatie, wordt volgens het Hoofdlijnenakkoord 2022-2026 de komende coalitieperiode genomen. Ook bij dit onderwerp heeft de raad te kennen gegeven, dat ze graag willen meedenken bij het ontwikkelen van de visie en in tweede instantie ook bij de uitwerking van het beleid. Het college heeft daar ruimte voor geboden, door mee te werken aan een werkgroep, waarin zes raadsleden en een burgerlid aanschoven. Een wethouder en een ambtenaar vulden de werkgroep aan. Eerstgenoemde deed dat om technische vragen te beantwoorden en de ander was onafhankelijk voorzitter. Burgers werden niet direct betrokken in dit proces. Ze zijn wel indirect betrokken via een digitale enquête33, die door 343 respondenten volledig is ingevuld. De uitkomst daarvan is in de werkgroep gebruikt om de visie op te stellen. Uit de enquête komt een redelijk positief beeld naar voren over de gemeente Hoeksche Waard op het gebied van burgerparticipatie en een vrij sterke wens om daar aan deel te (kunnen) nemen. De zeggingskracht van de enquête is echter beperkt.

Als je mensen vraagt of ze willen participeren, zonder erbij te vertellen waarover en hoeveel tijd het kost, is het animo vaak veel groter dan als je mensen voor een specifieke zaak vraagt. In dat geval blijken vooral mensen die van mening zijn dat ze voor een eigen of algemeen belang moeten opkomen geïnteresseerd om tijd in het participatieproces te steken. Daardoor is de enquête

33

Volgens de rapportage over de enquête was de enquête voor iedereen toegankelijk, maar dat miskent de groep digibeten en mensen die niet of nauwelijks toegang hebben tot het internet.

44

in deze vorm niet het beste middel om inzicht te krijgen over de mate waarin burgers willen participeren. Interessant is een opmerking van een nieuw raadslid in de discussie met de raad op 25 augustus 2022. Dit raadslid gaf aan, dat het voor de verkiezingen in de rol van burger weinig had gemerkt van participatiebeleid. Een ervaren raadslid reageerde daarop, door aan te geven, dat er juist veel aandacht aan participatie was besteed en dat raadsleden daarbij ook aanwezig waren. Hoewel deze twee persoonlijke ervaringen weinig zeggen over de gehele bevolking van Hoeksche Waard, is uit ervaringen elders wel bekend dat deze discrepantie vaak voorkomt. Overheden kunnen er heel veel aandacht aan besteden en zeer consciëntieus de inbreng van burgers verwerken in plannen en beleidsvoorstellen, zonder dat deze of andere burgers het gevoel hebben, dat zij veel inbreng hebben gehad. Dit doet niets af aan de inzet van de gemeente en burgers, maar laat zien dat het zeer moeilijk is om participatie zo vorm te geven, dat alle deelnemers en vooral ook, degenen die niet gemerkt hebben dat er gelegenheid was om deel te nemen, het gevoel te geven dat de inbreng van burgers relevant is geweest. Bovendien kan die inbreng elkaar ook nog tegenspreken, waardoor het extra moeilijk is voor de gemeentelijke organisatie de neiging om inbreng een plek te geven en niet de eigen voorkeuren te volgen.

Participatie is moeilijk. De Participatievisie kostte bijna een uur vergadertijd tijdens de oordeelvormende vergadering van 18 januari 2022. De vragen die daar worden gesteld hebben geen gevolgen gehad voor de visie. Er werden wel vragen gesteld die het college de kans gaven in te gaan op de verhouding met de Omgevingsvisie. Dit raakt de tabel op pagina 6 van de visie over vormen van participatie (hieronder opgenomen). Als de Omgevingswet van kracht wordt, moeten ontwikkelaars zelf het participatietraject organiseren. Hier is overheidsparticipatie van toepassing. De gemeente hoeft dan niet meer zelf te kiezen of ze een participatietraject begint of niet, maar moet controleren of de ontwikkelaar dat voldoende heeft gedaan (zie onderstaande tabel). Inwonersparticipatie

Overheidsparticipatie

Start bij de overheid

Start bij de inwoner (e.a.)

Inwoner (e.a.) als participant

Overheid als participant

Overheid als initiatiefnemer

Inwoner (e.a.) als initiatiefnemer

Gedacht vanuit beleid

Gedacht vanuit mogelijkheden

Het college stelt overigens dat het nog te vroeg om de visie Omgevingswet-proof te maken.34 Er wordt geen amendement ingediend en de visie wordt doorgeleid als hamerstuk.

34

De Omgevingswet is zo vormgegeven, dat ze ook blijft werken als een gemeente in het geheel geen voorbereidingen heeft getroffen.

45

De Participatievisie is op 25 januari 2022 unaniem vastgesteld, hoewel één fractie aangaf, dat er niet in was opgenomen hoe er moet worden ingegaan met de Omgevingswet. Dat betekent dat dit onderdeel volgens deze fractie een aanvullende visie behoeft. De conclusie is dat er goede eerste stappen zijn genomen, maar dat de praktijk weerbarstiger zal zijn. Norm

Bevinding

Oordeel

1. Raadsleden weten welke voorkeuren in hun achterban leven (democratische visie)

Bij het voorbereiden van de participatievisie is de voorkeur van burgers meegenomen via een enquête. De respons is niet zeer betekenisvol.

Matig

2. Raadsleden weten welke voorkeuren het college heeft

De collegevoorstellen zijn helder.

Goed

3. Raadsleden brengen eigen voorkeuren in in het debat

In het raadsdebat is ruimte voor alternatieve standpunten en die worden ook ingebracht.

Goed

4. Raadsleden nemen bij meerderheid besluiten in naam van inwoners, werkenden en bezoekers van de gemeente

De argumenten leiden tot besluiten die tegemoet komen op de door de raad ingebrachte geluiden uit de samenleving.

Goed

5. Raadsleden hebben inzicht in de belangrijkste problemen

De schaalvergroting door de fusie in 2019 maakt participatie belangrijker. De raad ziet dit in en heeft dit probleem dan ook opgepakt.

Goed

6. Raadsleden hebben inzicht in de belangrijkste alternatieve oplossingen

De raad heeft met de visie nog geen uitvoeringsplan.

Matig

7. Raadsleden hebben inzicht in de verwachte gevolgen van de belangrijkste alternatieve oplossingen

Het debat laat zien dat de raad inzicht heeft in diverse aspecten van participatie.

Goed

8. Raadsleden kiezen op grond van hun politieke voorkeur voor een oplossing

Door de breedte van het voorstel is dit nog niet vast te stellen. Zorgen, door één van de fracties geuit, dat het voorstel niet voldoet aan de nieuwe Omgevingswet, hangen niet direct samen met een politieke voorkeur zolang alle partijen wetsconform willen werken.

Zwak

V.

K.

Volksvertegenwoordigende rol

Kaderstellende rol

46

Norm

Bevinding

Oordeel

9. Raadstukken zijn goed leesbaar

De raadstukken zijn tekstueel goed leesbaar. In de visies wordt ruim gebruikt gemaakt van foto’s die de kijker vrolijk stemmen. Vanuit de psychologie is bekend, dat dit leidt tot een positieve stemming ten opzichte van het voorstel. De foto’s maken de visie dus minder goed leesbaar.

Matig

10. Raadsleden worden goed geïnformeerd over de mate van doelbereiking

Omdat ten tijde van schrijven de visie nauwelijks is toegepast, kan hier nog geen oordeel worden gevormd.

-

11. Raadsleden worden goed geïnformeerd over de inzet van middelen en methoden om het doel te bereiken

Idem.

-

12. Raadsleden komen tot een oordeel over het functioneren van de gemeente als organisatievorm

Idem.

-

C.

Controlerende rol

6.4 Bevindingen De bevindingen uit de tabellen in de voorgaande paragrafen worden hier samengevoegd. De onderzoeken staan verticaal, waarbij de eerste kolom B staat voor begraafplaatsen, D voor duurzaamheid en de P staat voor burgerparticipatie. Norm V.

Bevindingen Volksvertegenwoordigende rol

B

D

Bevindingen P

1. Raadsleden weten welke voorkeuren in hun achterban leven (democratische visie)

G

G

M

Raadsleden laten in de raadsvergaderingen zien dat zij op de hoogte zijn van wat er in hun achterban leeft.

2. Raadsleden weten welke voorkeuren het college heeft

G

G

G

Raadsleden kennen vanuit de stukken de voorkeuren van het college.

3. Raadsleden brengen eigen voorkeuren in in het debat

G

G

G

Raadsleden brengen hun voorkeuren duidelijk in.

47

Norm

4. Raadsleden nemen bij meerderheid besluiten in naam van inwoners, werkenden en bezoekers van de gemeente

K.

Kaderstellende rol

5. Raadsleden hebben inzicht in de belangrijkste problemen

6. Raadsleden hebben inzicht in de belangrijkste alternatieve oplossingen

7. Raadsleden hebben inzicht in de verwachte gevolgen van de belangrijkste alternatieve oplossingen

Bevindingen

Bevindingen

G

G

G

Gezien de debatten pakken raadsleden voldoende invloed. Doordat het college bij de onderzochte beleidsonderdelen punten overneemt, voor de besluitvormende vergadering, hebben diverse fracties invloed gehad.

B

D

P

G

G

G

Raadsleden tonen dat ze inzicht in de problemen hebben.

M

Bij twee van de drie onderzochte beleidsonderdelen, heeft de raad getoond goed inzicht in de alternatieven te hebben, maar bij duurzaamheid en participatie lijkt de uitwerking tekort te schieten. De uitwerking is onvoldoende eenduidig.

G

Bij duurzaamheid is het voor de raad nog niet vast te stellen wat de gevolgen zullen zijn. Er is wel inzicht in het feit dat toekomstige oplossingen op groot verzet kunnen stuiten. De raad heeft in de onderzochte cases de moeilijke keuzes voor zich uit geschoven of doorgeschoven naar het college.

G

G

M

M

8. Raadsleden kiezen op grond van hun politieke voorkeur voor een oplossing

N

Z

-

C.

B

D

P

Controlerende rol

9. Raadstukken zijn goed leesbaar

10. Raadsleden worden goed geïnformeerd over de mate van doelbereiking 11. Raadsleden worden goed geïnformeerd over de inzet van middelen en methoden om het doel te bereiken

48

G

G

G

M

Z

Z

M

De tekstuele leesbaarheid is goed, maar de vrolijke presentatie maakt het moeilijk om de stukken niet vooringenomen te lezen.

-

Bij duurzaamheid is er nog veel te winnen. Het is te vroeg om hier ten aanzien van burgerparticipatie iets over te zeggen.

-

Bij duurzaamheid is er nog veel te winnen. Het is te vroeg om hier ten aanzien van burgerparticipatie iets over te zeggen.

Norm

12. Raadsleden komen tot een oordeel over het functioneren van de gemeente als organisatievorm

Bevindingen

Bevindingen

G

De raad slaagt er goed in om bij deze onderwerpen kaders te stellen, maar het is nog vroeg om vast te stellen dat ze in alle gevallen de controle op orde hebben.

G/M

-

Legenda: Scores: G = goed, N = neutraal, M = matig, Z = zwak, - = onvoldoende data voor een conclusie. Rubrieken van bevindingen: B = begraafplaatsen, D = duurzaamheid, P = burgerparticipatie. De conclusie is dat de raad zich over het algemeen goed redt met de volksvertegenwoordigende rol. De verschillende geluiden worden helder verwoord en leiden bij de kaderstelling ook tot beinvloeding van het beleid. Bij de beoordeling van de kaderstellende rol is echter niet altijd te zien dat dit ook leidt tot besluiten aan de hand van politieke voorkeuren. Burgerparticipatie in het bijzonder is een beleidsonderdeel dat tot weinig discussie leidt. De discussie ging meer over procedurele zaken. Ter verdediging van de raad moet worden gesteld, dat bij het opstellen van visies weinig keuzes zijn gemaakt, waardoor is vastgelegd waar iedereen voor is (meer duurzaamheid en meer burgerparticipatie), maar de harde keuzes vooruitgeschoven zijn naar de uitvoeringsprogramma’s. Bij duurzaamheid zijn opnieuw in de duurzaamheidsprogramma’s geen conflicterende keuzes gemaakt. Er is bijvoorbeeld wel aangegeven dat er grondgebonden zonnevelden zullen moeten komen, maar zolang er geen locaties zijn aangewezen, is er geen weerstand. Ten aanzien van het duurzaamheidsbeleid en het participatiebeleid is voor de raad nog onduidelijk hoe de visie en de uitvoeringsplannen zullen gaan leiden tot resultaten.

Bij het duurzaamheidsbeleid is de voortgang op dit moment niet te volgen, omdat veel van de voornemens nog nauwelijks in de steigers staan. Dit is, gezien de complexiteit van het onderwerp, wellicht begrijpelijk, maar gezien de ambitie van de gemeente is het ook spannend te noemen. Dit betekent dat de raad, om haar volksvertegenwoordigende rol echt uit te voeren, scherper moet worden op de kaderstelling en zichzelf ook beter in haar kracht zet in haar controlerende rol. Kort gezegd: de raad moet op grond van standpunten van de eigen achterban scherpe politieke keuzes maken en kan vervolgens scherp controleren of het colleges uitvoert wat de raad in beleid heeft vastgelegd. Een raad die aangeeft dat hij moeite heeft met haar controlerende rol, moet onderzoeken of het zijn kaderstellende taak goed heeft uitgevoerd. Zijn de kaders controleerbaar?

49

Bijlagen Bijlage 1: Geïnterviewden • • • • • •

Hoeksche Waard: Specialist begraven Openbare Ruimte Teamleider Openbare Ruimte Programmamanager duurzaamheid Twee medewerkers van de griffie Teammanager participatie/communicatie en bestuur & managementondersteuning Extern: Griffiers van Ede, Súdwest-Fryslân, Westerkwartier

In dit onderzoek is nadrukkelijk gekozen voor het interviewen van medewerkers vanuit de griffie en ambtenaren die zicht hebben op de drie casussen over Hoeksche Waard uit dit onderzoek te interviewen, maar leden van het college niet. Immers, de raad gaat zelf over hoe ze haar rollen invult.

Bijlage 2: Literatuur en geraadpleegde documenten Algemeen Dagblad 1-12-2020; https://www.ad.nl/hoeksche-waard/wethouder-trektduurzaamheidsplan-tijdelijk-terug-na-kritisch-rapport-groenlinks-noemt-hetschokkend~aacfbe5b/. Algemeen Dagblad 30-11-2020; https://www.ad.nl/hoeksche-waard/onderzoek-hoeksche-waardin-2040-energieneutraal-grote-ambities-maar-concrete-plannen-ontbreken~a224493a/. Allers, M., Natris, J., Rienks, H., & Greef, T. (2021). Is small beautiful? Transitional and structural effects of municipal amalgamation on voter turnout in local and national elections. Electoral Studies, 70. Amendement nr. A2021 13-07 002, SGP, Lokalen HW, ChristenUnie, D66. Anderson, R., Lepage, J., & Vries, de, M. (2015). Onderzoek Planning & Control documenten. Sneek: Rekenkamer Súdwest-Fryslân. Besluitvormende raadsvergadering (geluidsopname 13-7-2021). Uitvoeringsprogramma’s Klimaatadaptatie; Circulaire Economie; HW richting energieneutraal Besluitvormende raadsvergadering (geluidsopname 14-12-2021). Transitie warmte Besluitvormende raadsvergadering (geluidsopname 15-06-2021). RES. Besluitvormende raadsvergadering (geluidsopname 23-03-2021). Nota uitgangspunten transitievisie warmte. Boele van Hensbroek, P., Brandsma, N., Lucardie, A., Lunsing, J., Pauly, M., Schoenmakers, J., & Tuuk, M. (2017). Goede raad is duur. Themis, 178(4), 154-161.Bovens, M. (2002).

De permanente verplaatsing van de politiek. S&D, 59(12). 14-21. Denktank VNG (2016). Jaarbericht 2016: Maatwerk democratie. Den Haag: Vereniging Nederlandse Gemeenten. Denters, B., Goldsmith, M., Ladner, A., Mouritzen, P., & Rose, L. (2014). Size and local democracy. Oxford: Marston Book Services. Drees, W. (1975). Het Nederlandse Parlement, toen en nu. Oud Bussum/Naarden: Strengholt. Gemeenteraad Súdwest-Fryslân (2021). Rapport raadsenquête Empatec, Sneek. Hoeksche Waard (2019). Hoofdlijnenakkoord Hoeksche Waard 2019-2022. 50

Hoeksche Waard (2019). Inventarisatie Harmonisatie begraafplaatsenbeleid gemeente Hoeksche Waard, november. Hoeksche Waard (2020). Keuzenota begraafplaatsenbeleid gemeente Hoeksche Waard 2020 – 2030 Hoeksche Waard (2020). Memo begraafplaatsenbeleid gemeente Hoeksche Waard 2020 – 2030, 1-9-2020. Hoeksche Waard (2020). Programmaplan duurzaamheid, ruimte voor duurzame toekomst, klimaatneutraal in 2050, hoe pakken we dat aan, eiland in transitie. Hoeksche Waard (2021). Begraafplaatsenbeleid Hoeksche Waard 2021-2040, 31-8-2020. Hoeksche Waard (2021). Leidraad communicatie & participatie Duurzaamheid. Hoeksche Waard (2021). Participatievisie. Hoeksche Waard (2021). Uitkomsten enquête burgerparticipatie. Hoeksche Waard (2021). Uitvoeringsprogramma Circulaire Economie. Hoeksche Waard (2021). Uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie’. Hoeksche Waard (2021). Uitvoeringsprogramma richting energieneutraal. Hoeksche Waard (2021). Voortgangsrapportage Programmaplan Duurzaamheid 2021. Hoeksche Waard (2022). Hoofdlijnenakkoord Hoeksche Waard 2022-2026. Kahneman, D. (2011). Thinking, fast and slow. London: Penguin Books. Kan, J. van, Genugten, M. v., Lunsing, J.R., & Herweijer, M. (2014). Verborgen krachten. Nijmegen/Groningen: Radboud Universiteit/StiBaBo. Lunsing J.R. (2008). De besluitenguillotine, hoe het bestuur een referendum kan winnen. Den Haag: Lemma. Lunsing J.R. (2015). De kloof.

Den Haag: Boom Lemma Uitgevers. Lunsing, J.R. (2009). Vertrouwen geven, verantwoordelijkheid nemen. Emmen: Gemeente Emmen. Mellink, B., & Oudenampsen, M. (2022). Neoliberalisme, een Nederlandse geschiedenis. Amsterdam: Boom. Motie nr. M2021 13-07-001, Burgerbelangen. NRC 25 juni 2020: https://www.nrc.nl/nieuws/2020/06/25/praten-of-bestrijden-salafisme-splijtoverheid-a4004119. Oordeelvormende raadsvergadering (geluidsopname 08-06-2021). RES Oordeelvormende raadsvergadering (geluidsopname 15-12-2020). Programmaplan Duurzaamheid Oordeelvormend) Oordeelvormende raadsvergadering (geluidsopname 29-06-2021). Uitvoeringsprogramma’s Klimaatadaptatie; Circulaire Economie; HW richting energieneutraal Rekenkamer Hoeksche Waard (2020). Gemeente Hoeksche Waard Energieneutraal in 2040? Rekenkamercommissie Coevorden (2017). Van informatie, via begrip naar grip, Coevorden. Rekenkamercommissie Emmen (2017). One size fits all? Maatwerk in burgerparticipatie, Emmen. Schaap, L., & Van den Dool, L. (2014). Evaluatie Súdwest-Fryslân - Herindeling en Bestuurskracht. Tilburg: PWC/Universiteit van Tilburg. Siermann, T., & Klein Kranenburg, L. (2017). EOP's: one size fits all? Emmen: Rekenkamercommissie Emmen. Tocqueville, A. de (1998 (1837)). Democracy in America. Ware: Wordsworth Editions. Tyler, T. (2006). Why people obey the law. Princeton: Princeton University Press.

VNG-commissie Raadsleden en Griffiers (2021). Toezichtsrestaurant. 51

Wehling, E. (2016). Politisches framing. Köln: Edition Medienpraxis. Winter, H. e.a. (2017). Evaluatie van de Wet revitalisering generiek toezicht, Pro Facto: Groningen. Woude, van der, P., Lunsing, J.R. (2022). Het verzet van Haren. Groningen: Nobelman.

52

Bijlage 3: Instructie bij vragen van raadsleden/fractievolgers Onderstaande instructie voor ambtenaren wordt gebruikt in de gemeente Ede.

Mag ik vragen beantwoorden van een raadslid of fractievolger? Je kunt de vragen beantwoorden, zoals je ze van een wethouder of inwoner beantwoordt. Gemeente Ede vindt dat ambtenaren gewoon contact kunnen hebben met raadsleden fractievolgers. Jouw informatie helpt het raadslid of de fractievolger om voorstellen beter te begrijpen en er een goed beeld over te vormen. Door de vragen te beantwoorden, voorkom je dat burgemeester en wethouders onnodig veel tijd besteden aan details tijdens de raadsvergadering. Een raadsvergadering is een politiek debat, dus er is minder ruimte voor technische vragen. Het is dus fijn als de raadsleden al op de hoogte zijn van technische informatie.

Welke vragen mag ik (als ambtenaar) beantwoorden? Als ambtenaar mag je technische vragen beantwoorden. Je kunt informatie geven over feiten, bestaande documenten of over hoe dingen werken in Ede. Hoe dingen zouden moeten zijn is politiek: dat is aan burgemeester en wethouders. Twijfel je of een vraag technisch of politiek is? Of weet je niet zeker welke informatie je moet geven? Overleg dan met jouw leidinggevende of een raadsadviseur. Enkele voorbeelden: •

Technische vragen (mag jij als ambtenaar zelf beantwoorden) - Hoeveel personen ontvingen in 2020 een uitkering op grond van de Participatiewet? - Hoe gaan we in Ede om met klachten? - Wat is de uitkomst van het onderzoek naar parkeerdruk in Ede-Centrum?

Politieke vragen (niet beantwoorden: voor wethouder of burgemeester) - Moet de jaarlijkse waardering voor mantelzorgers worden verhoogd? - Welke rol moet de gemeente Ede kiezen bij het stimuleren van de energietransitie? - Is het wenselijk om een nieuw fietspad aan te leggen tussen Ede en Utrecht?

Welke informatie mag ik geven? Niet alle informatie is voor iedereen toegankelijk. Er zijn drie soorten informatie waar je alert bij bent.

Geheime documenten Als het college of de burgemeester documenten geheim heeft verklaard, is het niet de bedoeling dat jij deze deelt met een raadslid. Als de raad al op de hoogte is, mag je wel technische vragen hierover beantwoorden. •

Persoonsgegevens Vanwege de AVG (Algemene verordening persoonsgegevens) mag je nooit persoonsgegevens of andere gegevens uit persoonsdossiers delen met een fractievolger of raadslid. Alleen burgemeester en wethouders kunnen dit doen als het nodig is en past binnen de privacyregels.

•

Overige niet-openbare informatie Je kunt geen geheimhouding opleggen aan een raadslid. Daarom mag je bijvoorbeeld geen concurrentiegevoelige informatie van andere bedrijven delen. Of bijvoorbeeld gegevens over een strafrechtelijk onderzoek. Het college deelt deze informatie soms wel onder geheimhouding. Je 53

kunt de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) als uitgangspunt gebruiken. Je mag alle informatie delen, die we bij een Wob-verzoek ook delen.

Moet ik de wethouder of burgemeester informeren over een vraag? Je mag technische vragen zelf beantwoorden, zodat de burgemeester en wethouders niet onnodig belast worden met details. Wel stuur je de portefeuillehouder een CC van je antwoord. Twijfel je over een antwoord? Je mag natuurlijk altijd de burgemeester of een wethouder betrekken om tot een beter antwoord te komen. Let op: Als een raadslid verzoekt om de burgemeester of wethouder niet te informeren, werk je hieraan mee. Dan informeer je de burgemeester of wethouder dus niet. Wel informeer je in dit geval vooraf jouw leidinggevende.

Mag ik het antwoord op vragen ook delen met andere raadsleden of fractievolgers? Je mag de antwoorden delen, tenzij de vragensteller expliciet aangeeft dat hij/zij het niet prettig vindt als het antwoord gedeeld wordt. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn wanneer hij/zij het antwoord politiek wil gebruiken. De griffie zorgt ervoor dat de informatie wordt gedeeld met andere fracties als raadslid en ambtenaar daarmee instemmen. Soms vergeet de vragensteller de behandelende raadsadviseur mee te nemen. Jij mag de desbetreffende raadsadviseur dan meenemen in de CC. Op BinnensteBuiten vind je welke raadsadviseur over welk onderwerp gaat.

Mag ik een raadslid helpen bij een motie of amendement? Ja, help het raadslid zo goed mogelijk om zijn politieke standpunten te verwoorden. Vanuit jouw expertise help je een raadslid om stukken op te stellen. Je hoeft hierbij geen rekening te houden met de politieke agenda van burgemeester en wethouders. Soms helpt om met de portefeuillehouder te overleggen om politiek draagvlak voor het voorstel te creëren. Je mag open zijn over ambtelijke bijstand naar jouw wethouder of burgemeester. Alleen als het raadslid vertrouwelijkheid verzoekt, deel je de motie of het amendement niet met de wethouder of burgemeester. Deel informatie over een motie of amendement nooit zelf met andere raadsleden. Het raadslid besluit zelf, waar nodig geadviseerd door de griffie, of hij/zij wil samenwerken met andere fracties. Kom jij als ambtenaar onder druk te staan door het verzoek om vertrouwelijkheid? Neem dan contact op met jouw leidinggevende en de gemeentesecretaris om het op te lossen. LET OP! Uitzondering: als het raadslid jou verzoekt om vertrouwelijkheid dan deel je de motie of het amendement dus niet met de wethouder of burgemeester. Voel jij je als ambtenaar hierdoor onder druk komen te staan of ervaar je een loyaliteitsconflict? Neem dan contact op met jouw leidinggevende en de gemeentesecretaris om dit te bespreken.

Wat is de rol van de griffie? De griffie ondersteunt en adviseert alle raadsleden en fractievolgers. De griffie beantwoordt vragen over voorstellen en verzoeken om hulp bij een motie of amendement. Als een griffiemedewerker hulp nodig heeft, kan deze ook met jou contact opnemen. Alleen vragen over voorstellen op de raadsagenda stellen raadsleden/fractievolgers rechtstreeks aan jou. Als jij vragen hebt over de inhoud van een verzoek, als je twijfelt hoe je een verzoek om ambtelijke bijstand of hoe je een gestelde vraag het beste kunt behandelen, dan kun je contact opnemen met een raadsadviseur van de griffie.

54

Stichting voor Beleidsanalyse en Bestuursondersteuning Hoekje 11 9881 TA Kommerzijl

Tel: 06 122 811 94 info@stibabo.nl

1