C04 Inwoners (geanonimiseerd), zienswijze beleidskader gemeentelijke monumenten Hillegom 2026.pdf

Aan: het college van burgemeester en wethouders van Hillegom Postbus 32 2180 AA Hillegom Zienswijze – Beleidskader Gemeentelijke Monumenten Hillegom 2026 Adres: 2e Loosterweg 2, Hillegom Datum: 1 december 2025 Bijlagen: Bijlage 1 – Uitgebreide onderbouwing Bijlage 2 – Advies DSL (augustus 2024), separaat bijgevoegd

Samenvatting (Hoofdlijnen) Wij dienen deze zienswijze in als eigenaren van de woning aan de 2e Loosterweg 2. Onze woning staat geregistreerd als gemeentelijk monument, waardoor dit beleidskader direct op ons van toepassing is. Hoewel wij belang hebben bij tijdige vaststelling van het beleidskader, constateren wij dat het voorliggende concept op een aantal essentiële onderdelen onvolledig is. Het mist onder andere de toegezegde belangenafweging voor eigenaren, een consistente en gemotiveerde waarderingsmethodiek, een juiste vaststelling van de kring van belanghebbenden en volledige openbaarmaking van relevante documenten. Daarnaast merken wij op dat ons WOO-verzoek, ingediend op 16 april 2025, nog steeds niet volledig is afgehandeld. Belangrijke documenten die nodig zijn voor een volledige zienswijze ontbreken nog steeds in de terinzagelegging. Wij verzoeken het college en de raad om aan te geven hoe deze gebreken worden hersteld voorafgaand aan de definitieve besluitvorming, zodat eigenaren op een transparante en rechtszekere manier worden betrokken. Met vriendelijke groet,

Bijlage 1 – Uitgebreide Onderbouwing 1. Ontbrekende belangenafweging Tijdens de vaststelling van de Erfgoedverordening 2024 heeft de raad expliciet gevraagd om een duidelijke belangenafweging voor eigenaren, omdat het instemmingsvereiste werd verwijderd. In de schriftelijke stukken én in de mondelinge toelichting door de wethouder is toegezegd dat eigenaren een transparant kader zouden krijgen waarin o.a. staat: • welke belangen kunnen worden ingebracht; • hoe deze belangen worden gewogen; • op welke manier de gemeenteraad deze belangen meeweegt. In het concept beleidskader komt deze uitwerking echter geheel niet terug. Dit betekent dat een essentieel onderdeel van de democratische waarborgen ontbreekt. Dit gebrek raakt direct aan de beginselen van zorgvuldigheid (art. 3:2 Awb) en motivering (art. 3:46 Awb).

2. Onzekerheid over de kring van belanghebbenden Het concept hanteert een hogere ondergrens dan het DSL-advies. Hierdoor vallen sommige panden die volgens DSL wél als belanghebbenden moeten worden aangemerkt buiten de procedure. Dit leidt tot een onzekere en onvolledige kring van belanghebbenden en toont aan dat de onderliggende systematiek niet zorgvuldig en consistent is toegepast. Een vergelijkbare situatie deed zich al eerder voor bij de vaststelling van de Erfgoedverordening 2024. Destijds was het adviesrapport van 2022 al bekend, maar werd het niet gebruikt om eigenaren tijdig te informeren. Dit herhaalde gebrek in zorgvuldigheid en participatie vormt een reëel juridisch risico.

3. Afwijking van deskundigenadvies zonder onderbouwing Het deskundigenadvies van DSL uit augustus 2024 stelt voor woonhuizen een ondergrens van 15 punten voor. Het concept beleidskader verhoogt deze grens zonder erfgoedkundige onderbouwing, beleidsmatige motivering of verwijzing naar afwijkende inzichten. Het ontbreken van zo’n motivering kan leiden tot strijd met de beginselen van zorgvuldigheid en verbod van willekeur.

4. Niet-uniforme toepassing van de waarderingsmethodiek Panden zijn niet op een uniforme manier beoordeeld. Sommige objecten zijn beoordeeld volgens DSL, andere volgens een oudere methode. Bestaande gemeentelijke monumenten komen niet voor in de matrix, terwijl zij wel onderdeel uitmaken van hetzelfde beleidssysteem. Deze inconsistentie leidt tot rechtsongelijkheid en een onduidelijke basis voor besluitvorming.

5. Onvolledige terinzagelegging / WOO-verzoek Ons WOO-verzoek van 16 april 2025 is meer dan zes maanden later nog steeds niet volledig afgehandeld. Belangrijke interne documenten, alternatieven, notities omtrent ondergrenzen en eerdere beoordelingen zijn niet verstrekt. Hierdoor worden wij en andere eigenaren beperkt in de mogelijkheid om effectief gebruik te maken van het recht om een zienswijze in te dienen.

6. Verzoek om toelichting

Wij verzoeken het college en de raad om vóór vaststelling van het beleidskader inzichtelijk te maken: • hoe de belangenafweging concreet wordt vormgegeven; • hoe de volledige kring van belanghebbenden wordt vastgesteld; • waarom is afgeweken van het deskundigenadvies van DSL; • hoe uniformering van de waarderingsmethode wordt geborgd; • hoe en wanneer alle ontbrekende documenten alsnog beschikbaar worden gesteld.

Bijlage 2 – Advies DSL (augustus 2024) Het volledige adviesdocument van DSL (augustus 2024), inclusief waarderingsmethodiek en scores, wordt separaat bijgevoegd als officieel onderdeel van deze zienswijze.

1. Inleiding 1.1 Achtergrond en opdracht De gemeente Hillegom is voornemens nieuwe gemeentelijke monumenten aan te wijzen en toe te voegen aan haar bestaande monumentenbestand. Momenteel heeft Hillegom 7 rijksmonumenten en 22 gemeentelijke monumenten. Daarnaast kent Hillegom 2 gemeentelijk beschermde dorpsgezichten: het beschermd dorpsgezicht Kerkplein en het beschermd dorpsgezicht Sixlaan. Deze zijn vastgelegd in het gemeentelijk erfgoedregister. De gemeente Hillegom heeft Dorp, Stad en Land de opdracht gegeven tot het waarderen van 105 objecten als zijnde ‘kansrijke monumenten’. Het onderzoek volgt op twee eerdere inventarisaties/onderzoeken naar objecten, in 2006 en 2009 en heeft tevens een link met de onderzoeken naar de beschermde dorpsgezichten (Oude Hillegommerbeek, Kwekerij Veelzorg en de Zanderij) uit 2023. Deze selectie van 105 objecten komt voort uit rapport ‘Voorstel bescherming cultuurhistorische waarden in de gemeente Hillegom 2022’ dat is opgesteld door de (voormalige) ‘Werkgroep Cultuurhistorische Waarden Hillegom’ van de Erfgoedcommissie HLT. Dit rapport betreft een uitgebreide inventarisatie van het gebouwde erfgoed van Hillegom en is uitgevoerd in opdracht van het College van B&W van gemeente Hillegom.

De werkgroep bestond uit een afvaardiging vanuit de Erfgoedcommissie HLT, de Stichting Vrienden van Oud Hillegom en het Cultuurhistorisch Genootschap Duin- en Bollenstreek, aangevuld met enkele (lokale) experts. In het onderzoek zijn in totaal 458 objecten gewaardeerd op hun cultuurhistorische waarden, middels de door Dorp, Stad en Land gehanteerde waarderingssystematiek voor objecten: de Waarderingsmatrix. De 105 objecten bestaan uit: 48 objecten die in het rapport waren aangemerkt als potentieel gemeentelijk monument, 55 objecten die in het rapport een hoge waarde hadden en 2 door de gemeente aangedragen adressen (Satellietbaan 9 en Weeresteinstraat 171). De mogelijkheid om monumenten aan te wijzen is omschreven in de Erfgoedverordening gemeente Hillegom 2024. De verordening geeft de mogelijkheid tot het aanwijzen van een gemeentelijk beschermd cultuurgoed, een gemeentelijk beschermde verzameling, een gemeentelijk beschermd dorpsgezicht en een gemeentelijk monument.

Een gemeentelijk monument kan worden aangewezen, wanneer het ‘…van bijzonder belang is voor de gemeente vanwege zijn schoonheid, betekenis voor de wetenschap of cultuurhistorische waarde…’ (artikel 5.1) Verder biedt de Omgevingswet, die per 1 januari 2024 is ingegaan, uitgebreide mogelijkheden om cultuurhistorische objecten en gebieden in het omgevingsplan te integreren en te voorzien van specifieke planregels, die de cultuurhistorische waarden van deze objecten en gebieden beschermen. Hillegom heeft hier met het ‘Omgevingsplan Buitengebied en de Zanderij’ uit 2021 reeds een eerste aanzet toe gedaan, waarbij verschillende categorieën geïntroduceerd zijn: ‘Erfgoed hoog, ‘Erfgoed middel’ en ‘Erfgoed licht’. 1.2 Lijst te onderzoeken objecten Lijst van te onderzoeken objecten:

pagina 2 van 10

pagina 3 van 10

In tegenstelling tot de 105 objecten die in de opdracht genoemd waren, bleek het bestand te bestaan uit totaal 106 objecten. Tevens kwamen we er tijdens de start van het inventariserend onderzoek achter dat enkele door de gemeente geselecteerde objecten inmiddels gesloopt waren. Dit betrof de adressen:

Omdat deze twee objecten wegvielen, is er gekozen deze twee objecten te vervangen door twee objecten uit het inventarisatierapport met ‘waarde middel’. De keuze is hierbij gevallen op:

pagina 4 van 10

Daarnaast was er een object dat op moment van het onderzoek grondig verbouwd werd, waarbij slechts de voorgevel behouden bleef. Dit betrof:

Vanwege de mogelijk beeldbepalende waarde, is ervoor gekozen dit object alsnog mee te nemen in het onderzoek. 2 objecten, een (historische) muurschildering en een interieur van een koffiehuis, niet met de Waarderingsmatrix te waarderen, omdat het type erfgoed niet aansluit bij een waarderingsmethode voor gebouwde objecten. Dit betrof:

Deze objecten zijn derhalve niet gewaardeerd. 2. Methodiek van het onderzoek 2.1 Opzet onderzoek Het onderzoek bestond uit drie fasen: 1. Inventariserend (literatuur)onderzoek. 2. Locatiebezoek met afvaardiging CHW Hillegom. 3. Waardering van objecten en afweging. Deze fasen worden hieronder kort toegelicht. 1. Inventariserend (literatuur)onderzoek Het onderzoek startte met een beknopt en inventariserend onderzoek naar de selectie objecten, met gebruik van het beschikbaar gestelde materiaal aan literatuur en onderzoeken, aangevuld door digitale (archief)kaarten, online gegevens (database Bollenschuren) en de digitale kaartapplicaties Google Maps Streetview en Cyclomedia StreetSmart. Hiermee werden objecten geselecteerd die een nadere inspectie tijdens het locatiebezoek vroegen, bovenop de digitale opname die voor alle objecten zou worden uitgevoerd. 2. Locatiebezoek met afvaardiging CHW Hillegom Op basis van de resultaten van het inventariserend (literatuur)onderzoek werd een efficiënte route samengesteld, waaraan zich twee derde van de objecten bevonden.

Hierbij werd een afvaardiging van de voormalige werkgroep CHW Hillegom uitgenodigd, omdat de specifieke (cultuur)historische kennis van de plekken, objecten en personen ons als onderzoekers helpt tot waardevolle cultuurhistorische informatie, achtergronden en gebruiksgeschiedenis, alsmede het aanscherpen van de blik ter plaatse. Het locatiebezoek vond plaats op 16 oktober 2023. Tevens werd er aanvullende literatuur opgestuurd omtrent de in de selectie opgenomen objecten. 3. Waardering van objecten en afweging Op basis van de inzichten en informatie van de locatiebezoeken begon het waarderen van de 105 objecten. Voor de waardering is gebruik gemaakt van de informatie uit het inventariserend (literatuur)onderzoek, het locatiebezoek en de digitale kaartapplicaties Google Maps Streetview en Cyclomedia StreetSmart. Aangezien de opdracht een vervolg is op eerdere inventarisaties/onderzoeken, uit respectievelijk 2006 en 2009, is ervoor gekozen om dezelfde waarderingssystematiek te hanteren die bij deze eerdere onderzoeken gebruikt is: de Waarderingsmatrix, om de uniformiteit te bevorderen. Bijkomend voordeel is daarbij dat de inventarisatie door de Erfgoedcommissie HLT in 2022 uitgevoerd is, deze dezelfde waarderingsmatrix gebruikt heeft, wat de vergelijking bevordert.

pagina 5 van 10

2.2 Uitleg Waarderingsmatrix De Waarderingsmatrix is gebaseerd op een algemeen aanvaarde waarderingssystematiek in de monumentenzorg en op methoden onder andere gebruikt door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. De waarderingsmatrix is opgezet om grote aantallen bouwwerken op een heldere eenvoudige manier complexe waarden inzichtelijk en kwantificeerbaar te maken, om zodoende tot een zo objectief mogelijke afweging te komen. De waarderingsmatrix bestaat uit de volgende waardecategorieën: 1. Cultuurhistorisch 1a. Objectgeschiedenis en lokaal belang; 2. Architectonisch 2a. Bouwstijl 2b. Uniciteit 2c. Verminking 3. Situering 3a. Ligging 3b. Verstoring ensemble 4. Technische staat 4a. Kwaliteit 4b. Kostenaspect* Nadere omschrijving van de waardecategorieën: 1a Ontstaansgeschiedenis en lokaal historisch belang: De mate waarin de stichter en/of het gebruik van het object van historisch belang is en de mate waarin het sociale en lokale aspect een rol speelt. 2a. Bouwstijl: De mate waarin de architectonische stijl van een object herleidbaar is tot of een goed voorbeeld is van regionale architectuur. 2b. Uniciteit: De mate waarin het object zeldzaam is, per regio of landelijk gemeten. 2c. Verminking: De mate waarin de authenticiteit is verminkt; het betreft hier aantastingen door niet-harmonieuze wijzigingen van de onder 2a vermelde architectuur. 3a.

Ligging: De mate van waardering van de stedenbouwkundige situatie, alsmede van de rol die het betreffende object daarin vervult. 3b. Verstoring ensemble: De mate waarin de omgeving negatief inwerkt op de waarde van het ensemble. 4a. Kwaliteit: De mate waarin een object in goede technische staat verkeert en, wanneer dat niet het geval is, of gebreken goed herstelbaar zijn. 4b. Kostenaspect:* De mate waarin er een financiële druk op het object staat ten opzichte van onderhoud en/of restauratie (financiële haalbaarheid naar gangbare maatstaven gemeten). Ieder object is daarom op 8 deelaspecten gewaardeerd. Deze waarde wordt gekwantificeerd door het toekennen van een waarde tussen 0 en 3 (0, 1, 2, 3). De behaalde score per deelaspect zijn vervolgens vermenigvuldigd met een weegfactor 1 tot 3. Deze weegfactor geeft het relatieve belang weer dat het deelaspect heeft in de totale waardering.

pagina 6 van 10

Weegfactor 1: 1a Objectgeschiedenis en lokaal belang 2c. Verminking (-) 3b. Verstoring ensemble (-) 4a. Kwaliteit Weegfactor 2: 2a. Bouwstijl 2b. Uniciteit 3a. Ligging Weegfactor 3: 4b. Kostenaspect (-)* Op deze wijze kan, in theorie, per object een maximale score van +24 of een minimale score van -14 behaald worden. Met deze cijfermatige waarderingsmethode is beoogd om enerzijds alle belangrijke aspecten zo objectief mogelijk te benoemen en anderzijds ook een weging mogelijk te maken tussen soms zeer uiteenlopende waardevolle objecten. * De categorie 4b Kostenaspect maakt tegenwoordig geen onderdeel meer uit van de door Dorp, Stad en Land gehanteerde Waarderingsmatrix. Een schouw vanaf de openbare weg geeft namelijk onvoldoende grond om dit adequaat te kunnen beoordelen. Dit deelaspect is daarom in de waardering buiten beschouwing gelaten en heeft overal waarde 0 gekregen. 2.3 Grenswaarden Om te komen tot een concrete selectie is vervolgens een grenswaarde bepaald. De grenswaarde verschilt per categorie; dit hangt samen met zeldzaamheid en bouwkundige rijkdom van een bepaalde categorie objecten. Voor villa's is de grenswaarde hoger dan voor bollenschuren, zodat er zoveel mogelijk recht wordt gedaan aan alle categorieën en typen gebouwen. Het is immers onwenselijk om uitsluitend villa’s aan te wijzen.

De keuze om specifieke grenswaarden per categorie gebouwen te hanteren is door gemeente Hillegom reeds in 2006 gemaakt. De categorisering in de grenswaarden is daarom in dit onderzoek consequent voortgezet. Uiteindelijk ontstaat hierdoor een evenwichtige selectie (zie onderstaande tabel). Objectcategorie

Erfgoed licht

Erfgoed middel

A. Openbare en religieuze gebouwen B. Villa’s

9-12

13-15

Erfgoed hoog (gemeentelijk monument) 16-24

9-12

13-15

16-24

C. Woningen, winkels en 8-11 kantoren D. Boerderijen, 8-11 bollenschuren en overige agrarische gebouwen

12-14

15-24

12-14

15-24

Deze grenswaarden zijn tot stand gekomen op basis van jarenlange ervaring en expertise van Dorp, Stad en Land. Doelstelling hierbij is om tot een evenwichtige verdeling te komen in de verschillende gebouwcategorieën. De objecten per objectcategorie met een score boven de grenswaarde, bezitten een overtuigende cultuurhistorische waarde en zijn dermate gaaf en/of zeldzaam, dat zij bescherming verdienen als gemeentelijk monument.

pagina 7 van 10

De objecten die een score hebben onder de grenswaarde, hebben onvoldoende cultuurhistorische waarde, onder andere door: uitbreidingen, latere aanpassingen met een aantastend en/of verstorend karakter en zijn daardoor onvoldoende gaaf om een aanwijzing tot gemeentelijk monument te rechtvaardigen. Hierbij is uiteraard gekeken naar de objecten net onder en net boven de grenswaarde, zoals is toegelicht in de presentatie van de conceptresultaten aan de gemeente van 4 juni 2024. Overigens zijn objecten die gewaardeerd zijn onder de grenswaarde voor gemeentelijk monument (Erfgoed hoog) veelal nog steeds cultuurhistorisch waardevol en daarmee het behouden waard. De gemeente Hillegom noemt dit in haar planologisch beleid als ‘Erfgoed middel’, wat qua beschermingsregime doet denken aan een beeldbepalend of karakteristiek pand: een veel lichtere bescherming waarmee tenminste sloop voorkomen kan worden. 3. Resultaten Het resultaat van het onderzoek is dat 38 objecten de score ‘Erfgoed hoog’ hebben (gemeentelijk monument), 49 objecten de score ‘Erfgoed middel’ hebben en 17 objecten de score ‘Erfgoed licht ‘. Voor de scores wordt verwezen naar de Waarderingsmatrix (bijlage 1) bij deze brief. Onderstaande lijst aan objecten is de selectie van objecten met waarde ‘Erfgoed hoog’. Lijst objecten ‘Erfgoed hoog’ Straatnaam

Nr.

Type

Hoofdstraat

38a

Voormalige bewaarschool

Hoofdstraat Hoofdstraat Hoofdstraat

156 158 158a

Voormalige pastorie Voormalige boerderij Voormalige timmermanswerkplaats

Kennemerbeekweg Kerkplein Leidsestraat Mariastraat

bij 41 8 114 1; 1a-1b

Stookhuis Woonhuis Villa Voormalige pastorie

Stationsweg Stationsweg

21-23 129

Woonhuis Villa

Stationsweg Stationsweg

161-163 166

Woonhuis Woonhuis

pagina 8 van 10

Wilhelminalaan

7

Woonhuis

Zanderijhof

4-12

Voormalige bollenschuur

4. Conclusie en aanbevelingen 4.1 Conclusie De conclusie van het onderzoek is dat 38 objecten voldoende cultuurhistorische waarden bezitten om een bescherming als gemeentelijk monument (Erfgoed hoog) te rechtvaardigen. Daarnaast zijn 49 objecten van waarde als ‘Erfgoed middel’ en komen 17 objecten in aanmerking voor de status van ‘Erfgoed licht’. Voorts bleken 2 objecten niet te waarderen tijdens dit onderzoek, zie paragraaf 1. 4.2 Aanbevelingen 1. Opnemen van selectie panden op een bouwhistorische verwachtingskaart Tijdens het onderzoek passeerden enkele objecten de revue die inmiddels door middel van beschouwing van het exterieur geen aanspraak maakten op een beschermende erfgoedstatus, maar gezien de ouderdom van deze objecten mogelijk nog beschikken over een hoofdraagconstructie en/of interieurelementen met hoge bouwhistorische waarde. Van de onderzochte adressen betrof dit:

Om de cultuurhistorische waarde van dergelijke objecten mee te nemen, is het de aanbeveling deze op te nemen op een bouwhistorische verwachtingskaart. Bij wijzigingen/bouwaanvragen op deze adressen kan gevraagd worden om eerst bouwhistorisch onderzoek te verrichten. Bronnen en literatuur Literatuur: M. Bultink, Het koetshuis van Weerestein en Villa Nova. In: Hangkouserieën, 79, 27, juli 2019 Erfgoedcommissie HLT, Voorstel bescherming cultuurhistorische waarden in de gemeente Hillegom, Hillegom 2022 M. Bookelman et al., Jongere bouwkunst en stedebouw 1800-1945: Hillegom, ’s-Gravenhage 1994 J. Zeilemaker, Voormalige pastorie, Hoofdstraat 156. In: Hangkouserieën, 55, 19, juni 2011 Online bronnen: Kadaster Topotijdreis Cyclomedia StreetSmart Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, beeldbank CultuurHistorisch Genootschap Duin- en Bollenstreek, database Bollenerfgoed

pagina 9 van 10

Bijzondere dank aan: drs. Marca Bultink, Stichting Vrienden van Oud Hillegom en CultuurHistorisch Genootschap Duinen Bollenstreek Wilbert Koops, voormalig lid Erfgoedcommissie HLT

pagina 10 van 10