02. Beleidsplan Schuldhulpverlening 2026-2029

Beleidsplan schuldhulpverlening 2026-2029

Blijvend uit de geldzorgen

Inhoudsopgave Beleidsplan schuldhulpverlening 2026-2029

Blijvend uit de geldzorgen

Inhoudsopgave Voorwoord................................................................................................................................................ 4 Aanleiding ................................................................................................................................................ 5 Hoofdstuk 1: Inleiding .............................................................................................................................. 6 1.1 Wettelijk kader ............................................................................................................................... 6 1.2 Historisch perspectief..................................................................................................................... 7 1.3 Beleidsperiode 2022-2025 ............................................................................................................. 7 1.4 Uitdagingen nieuwe beleidsperiode ............................................................................................... 7 1.5 Proces beleidsvorming................................................................................................................... 8 1.6 Leeswijzer ......................................................................................................................................

8 Hoofdstuk 2: Visie, uitdagingen en beleidsuitgangspunten ..................................................................... 9 2.1 Visie en uitdagingen ....................................................................................................................... 9 2.2 Beleidsuitgangspunten................................................................................................................. 10 Hoofdstuk 3: Schuldensituatie in kaart .................................................................................................. 12 3.1 Cijfers ........................................................................................................................................... 12 3.2 Oorzaken en gevolgen van armoede en schulden ...................................................................... 12 3.3 Ontwikkelingen ISD Bollenstreek ................................................................................................. 13 3.4 Landelijke ontwikkelingen ............................................................................................................ 14 3.5 Toekomstige ontwikkelingen ........................................................................................................ 15 Hoofdstuk 4: Integrale schuldhulpverlening ..........................................................................................

18 4.1 De vier pijlers ............................................................................................................................... 18 4.2 Preventie en educatie .................................................................................................................. 18 4.3 Signaleren en toeleiden ............................................................................................................... 20 4.4 Ondersteuning bij schulden en saneren ...................................................................................... 21 4.5 Nazorg ......................................................................................................................................... 23 4.6 Indicatoren ................................................................................................................................... 23 Hoofdstuk 5: Doelgroepen schuldhulpverlening .................................................................................... 25 5.1 Inleiding doelgroepen................................................................................................................... 25 5.2 Beschrijving diverse doelgroepen ................................................................................................

25 Hoofdstuk 6: Beschrijving proces schuldhulpverlening ......................................................................... 27 6.1 Traject schuldhulpverlening ......................................................................................................... 27 6.2 Schuldregelen .............................................................................................................................. 27 6.3 Budgetbeheer .............................................................................................................................. 28 6.4 Bewindvoering ............................................................................................................................. 28 Hoofdstuk 7: Samenwerking ketenpartners en vrijwilligers ................................................................... 29 7.1 Samenwerking ketenpartners ...................................................................................................... 29

Pagina 2 van 44

7.2 Samenwerking vrijwilligers ........................................................................................................... 30 Hoofdstuk 8: Organisatie, kwaliteit en privacy....................................................................................... 31 8.1 Beslistermijn en wachttijd gesprek ............................................................................................... 31 8.2 Doorlooptijden .............................................................................................................................. 31 8.3 Kwaliteit ........................................................................................................................................ 32 8.4 Kwaliteitsnormen bejegening ....................................................................................................... 32 8.5 Beoogde resultaten ...................................................................................................................... 32 8.6 Privacy ......................................................................................................................................... 33 Hoofdstuk 9: Financiën en verantwoording ...........................................................................................

34 9.1 Financiën ..................................................................................................................................... 34 9.2 Verantwoording en evaluatiecriteria ............................................................................................. 34 Hoofdstuk 10: Slotwoord ....................................................................................................................... 36 Bijlage 1: Evaluatie beleidsperiode 2022-2025 ..................................................................................... 37 Bijlage 2: Schuldhulpaanbod jongeren .................................................................................................. 39

Pagina 3 van 44

Voorwoord

Beste lezer, Voor u ligt het nieuwe beleidsplan Schuldhulpverlening 2026-2029. In het beleidsplan wordt ingegaan op wat de gemeenten en de ISD Bollenstreek gaan doen op het gebied van preventie en schuldhulpverlening om inwoners blijvend uit de geldzorgen te helpen. Het beleidsplan is tot stand gekomen in samenwerking met de beleidsambtenaren van de ISD-gemeenten. De komende 4 jaar houden we ons niet alleen bezig met het oplossen van schulden maar gaat onze ambitie verder. We ondersteunen inwoners om blijvend uit de financiële problemen blijven. Daarom staat in dit beleidsplan coaching en nazorg centraal. Hiermee bereiken we dat inwoners hun financiële stabiliteit behouden, ook nadat een traject is afgesloten. Naast coaching zetten we ook in op preventie en vroegsignalering van schulden. Inwoners met (dreigende) financiële problemen proberen we in een zo vroeg mogelijk stadium in beeld te krijgen en te bereiken om vroegtijdig passende ondersteuning te bieden. Dit kan Informatie en Advies zijn om iemand weer op weg te helpen maar ook het opzetten van een schuldregelingstraject bij problematische schulden. De schuldhulpverlening is laagdrempelig en toegankelijk en richt zich niet alleen op aflossing maar ook op een duurzame oplossing. De schuldenproblematiek onder jongeren neemt toe. In dit beleidsplan wordt hier aandacht aan besteed o.a.

door een schuldhulpverleningsaanbod specifiek gericht op de doelgroep jongeren. Door middel van stress-sensitieve dienstverlening helpen we inwoners bij het aanpakken van betalingsachterstanden of schulden. Er is sprake van een integrale en snelle schuldenaanpak zodat de burger perspectief heeft en zicht heeft op een schuldenvrije toekomst De afgelopen jaren is bij veel burgers het vertrouwen in de overheid afgenomen. De ISD Bollenstreek werkt mee aan het herstel van het vertrouwen en doet wat van een betrouwbare overheid wordt verwacht. Het werkveld van schuldhulpverlening is dynamisch en voortdurend in ontwikkeling. Door deze nieuwe ontwikkelingen wordt het ondersteuningsaanbod voor de burger op het gebied van schuldhulpverlening steeds verder vergroot. Wij hebben er vertrouwen in dat dit beleidsplan bijdraagt aan het vroegtijdig signaleren en oplossen van schulden en het begeleiden van de inwoners met als doel: Blijvend uit de geldzorgen.

Wethouder gemeente Hillegom

Wethouder gemeente Lisse

Wethouder gemeente Noordwijk

Wethouder gemeente Teylingen

Directeur ISD Bollenstreek

Pagina 4 van 44

Aanleiding

De Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) biedt het wettelijk kader voor het opstellen van het beleidsplan voor schulddienstverlening. Artikel 2 van de Wgs schrijft voor dat de gemeenteraad om de vier jaar een plan moet opstellen waarin het beleid voor schuldhulpverlening is opgenomen. De uitvoering van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) is door de ISD-gemeenten gedelegeerd aan de ISD Bollenstreek. Naast de verplichting vanuit de Wgs vinden de gemeenteraden van de gemeenten Hillegom, Lisse, Noordwijk en Teylingen het belangrijk om richting te geven aan schuldhulpverlening voor haar inwoners en de gemeentelijke beleidsvrijheid vast te leggen in een beleidsplan. Het beleidsplan is gebaseerd op huidige ontwikkelingen en op de uitgangspunten voor schuldhulpverlening zoals o.a. vastgelegd door bijvoorbeeld de Vereniging van Nederlands gemeenten (VNG) en de Nederlands vereniging voor Volkskrediet (NVVK) waar de ISD Bollenstreek lid van is.

Pagina 5 van 44

Hoofdstuk 1: Inleiding

1.1 Wettelijk kader De gemeenteraden Hillegom, Lisse, Teylingen en Noordwijk leggen de kaders waarbinnen schuldhulpverlening de komende jaren door het dagelijks bestuur van de ISD Bollenstreek wordt uitgevoerd vast in dit beleidsplan. Het wettelijk kader voor het beleidsplan schuldhulpverlening wordt gevormd door de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (hierna Wgs) die sinds 1 juli 2012 van kracht is. Dit beleidsplan is voorgeschreven op grond van artikel 2 Wgs. Het betreft hier een richtinggevend beleidsplan. Het beleidsplan vormt niet het enige kader waarbinnen de schuldhulpverlening zich afspeelt. Hiernaast is nog aanwezig: •

Besluit gemeentelijke schuldhulpverlening 2021 Het Besluit gemeentelijke schuldhulpverlening is een uitwerking van de Wgs en verplicht verhuurders, energieleveranciers, zorgverzekeraars en andere schuldeisers om betalingsachterstanden van consumenten te melden bij de gemeente. Het doel hiervan is om schuldproblemen vroegtijdig te signaleren zodat de gemeente hulp kan bieden en kan voorkomen dat kleine schulden escaleren tot problematische schulden.

•

Verordening beslistermijn schuldhulpverlening ISD Bollenstreek 2021 Vanaf 1 januari 2021 zijn de gemeenteraden verplicht in een verordening vast te stellen wat de beslistermijn op aanvragen schuldhulpverlening is.

•

Uitvoeringsregels schuldhulpverlening 2023 Via de (gepubliceerde) uitvoeringsregels kan de inwoner op een eenvoudige wijze kennisnemen van de toelatings-en uitsluitingsgronden voor de schuldhulpverlening, het aanbod, de werkwijze en wat de aanvrager mag verwachten. De uitvoeringsregels zijn afgeleid van het beleidsplan en worden vastgesteld door het dagelijks bestuur van de ISD Bollenstreek.

•

Handboek schuldhulpverlening Naslagwerk c.q. werkinstructie schuldhulpverlening speciaal bestemd voor de uitvoerders van de schuldhulpverlening van de ISD Bollenstreek. Het handboek is een ‘levend’ document dat steeds wordt aangepast en geactualiseerd naar aanleiding van wetswijzigingen, systeemwijzigingen of wijzigingen in het proces.

•

•

• •

De wettelijke taken van de gemeente zijn: Preventie en voorlichting: De ISD Bollenstreek en de gemeenten bieden inwoners preventief informatie en ondersteuning om schulden te voorkomen. Signaleren en toeleiden: De ISD Bollenstreek maakt gebruik van de vroegsignalering. De ISD is toegankelijk en leidt inwoners met schulden naar de juiste hulpverlening. Ondersteunen bij schuldregelingen: We helpen bij het treffen van een minnelijke schuldregeling tussen inwoner en schuldeiser. Nazorg: We bieden ondersteuning van de klant ook na een schuldregeling.

Pagina 6 van 44

In dit beleidsplan wordt aangegeven: • • • •

Welke resultaten beoogd worden; Welke maatregelen genomen worden om de kwaliteit te borgen van de wijze waarop de integrale schuldhulpverlening wordt uitgevoerd; Het maximaal aantal weken dat de gemeente nastreeft met betrekking tot de wachttijd voor het eerste gesprek waarin de hulpvraag wordt vastgesteld; Hoe schuldhulp in te richten voor gezinnen met inwonende kinderen. Dit beleidsplan beschrijft hoe de ISD-gemeenten de komende vier jaar deze taken invult.

1.2 Historisch perspectief Schuldhulpverlening is vooral de laatste tien jaar in een stroomversnelling gekomen. De basis werd al in de jaren ’30 gelegd tijdens de economische crisis. Veel huishoudens kwamen toen in de problemen door woekerrentes van banken. De oprichting van de Nederlandse vereniging voor Volkskredietwezen en Woekerbestrijding (NVVK) in 1932 markeerde het begin van georganiseerde hulp. In 1979 werd de eerste gedragscode schuldregeling door de NVVK opgesteld, wat de basis legde voor het huidige stelsel: een schuldregelingen duurt maximaal 3 jaar en schuldeisers hebben alleen voorrang op basis van wettelijke preferenties. De Wet schuldsaneringen natuurlijk personen (Wsnp) werd in 1998 ingevoerd met als doel schuldeisers vaker en makkelijker te laten meewerken aan minnelijke schuldregelingen. Al vrij snel werd duidelijk dat de Wsnp niet ging werken als stok achter de deur. Er was juist sprake van een daling van het slagingspercentage. In 2008 werden de minnelijke middelen: het moratorium, het dwangakkoord en de voorlopige voorziening ingevoerd. In 2012 werd schuldhulpverlening een wettelijke taak voor gemeenten door de invoering van de Wgs. De wijzigingen in 2021 hadden als doel om meer huishoudens te bereiken (vroegsignalering) en trajecten aantrekkelijker te maken.

Dit heeft geleid tot nieuwe maatregelen in 2023 zoals de halvering van de aflostermijn van 36 naar 18 maanden.

1.3 Beleidsperiode 2022-2025 In de afgelopen jaren zijn er grote stappen gezet om de schuldhulpverlening binnen de ISDgemeenten te verbeteren, er is er veel veranderd in de manier waarop schuldhulpverlening wordt aangeboden. Er is meer focus op maatwerk, stress-sensitieve dienstverlening en nazorg. Vanaf 2023 is het mogelijk saneringskredieten in te zetten bij een problematische schuldsituatie. Inwoners kunnen bovendien op elk moment opnieuw een schulddienstverleningstraject starten doordat de uitsluiting door recidive is vervallen. Daarnaast zijn er andere veranderingen geweest op zowel lokaal als landelijk niveau (Zie hoofdstuk 3). De ISD Bollenstreek is lid van de branchevereniging NVVK. In 2023 heeft de ISD Bollenstreek de driejaarlijkse audit succesvol doorlopen. In hoofdstuk 9 wordt ingegaan op de evaluatiecriteria/doelen voor de periode 2022-2025 en voor de beleidsperiode 2026-2029.

1.4 Uitdagingen nieuwe beleidsperiode Ondanks de stappen die al gezet zijn, staan we nog steeds voor grote uitdagingen om inwoners met geldzorgen beter te bereiken en te helpen. De beeldvorming rondom schulddienstverlening, het taboe op het hebben van schulden en het afnemende vertrouwen in de overheid zorgen ervoor dat veel mensen (nog) geen hulp zoeken. Daarnaast zien we een aantal structurele oorzaken van schuldenproblematiek zoals de snelle opbouw van schulden in incassotrajecten, de verleidingen van online gokken en kopen op afbetaling bij webwinkels. Pagina 7 van 44

1.5 Proces beleidsvorming Dit beleidsplan is opgesteld door de ISD Bollenstreek. De afdeling schuldhulpverlening en de beleidsambtenaren van de gemeenten zijn betrokken geweest bij de totstandkoming van het beleidsplan.

1.6 Leeswijzer Dit beleidsplan kent de volgende (hoofdstuk) opbouw: 2: Visie, uitdagingen en beleidsuitgangspunten In dit hoofdstuk bespreken we het perspectief waaruit dit beleidsplan is opgesteld 3: Schuldensituatie in kaart In dit hoofdstuk worden de cijfers, oorzaken van de schulden en de ontwikkelingen op het gebied van schuldhulpverlening besproken. 4: Integrale schuldhulpverlening In dit hoofdstuk beschrijven we de 4 pijlers van integrale schuldhulpverleningen de indicatoren die daaruit voortkomen. 5: Doelgroepen schuldhulpverlening In dit hoofdstuk beschrijven we het hulpaanbod voor specifieke doelgroepen bij schulddienstverlening. 6: Beschrijving proces schuldhulpverlening In dit hoofdstuk wordt uitleg gegeven over het proces bij schuldhulpverleningen de 2 vormen van budgetbeheer die aangeboden worden. 7: Samenwerking ketenpartners en vrijwilligers In dit hoofdstuk staan de betrokken ketenpartners en vrijwilligers beschreven. 8: Organisatie, kwaliteit en privacy De beslistermijn, wachttijd en doorlooptijd van de schuldhulpverlening alsmede de kwaliteit en privacy worden in dit hoofdstuk toegelicht. 9: Financiën en verantwoording Het benodigde budget en de verantwoording en evaluatie staat in dit hoofdstuk toegelicht. 10: Slotwoord In dit hoofdstuk wordt weergeven wat de ISD Bollenstreek de komende beleidsperiode wil bereiken op het gebied van schuldhulpverlening.

Bijlage 1: Evaluatie beleidsperiode 2022-2025 Bijlage 2: Schuldhulpaanbod jongeren

Pagina 8 van 44

Hoofdstuk 2: Visie, uitdagingen en beleidsuitgangspunten

2.1 Visie en uitdagingen Met dit beleidsplan schuldhulpverlening 2026-2029 zet de ISD Bollenstreek zich de komende 4 jaar in om inwoners met financiële problemen te helpen. In dit hoofdstuk wordt het perspectief beschreven van waaruit dit beleidsplan is opgesteld en de visie en uitdagingen worden hierbij besproken. Visie Onze visie is om de ISD-gemeenten te transformeren tot een gemeente waar iedere inwoner zonder financiële zorgen kan leven. We zetten ons in om financiële problemen te voorkomen, beheersbaar te maken, op te lossen en herhaling te voorkomen. We erkennen dat financiële problemen vaak diep verweven zijn met andere leefgebieden zoals werk, gezondheid en huisvesting. We zien armoede en schulden niet als individueel falen maar als een maatschappelijk probleem. Hiervoor zijn duurzame oplossingen nodig. We streven ernaar dat iedereen mee kan doen. Hiervoor is het uit de armoede en schulden houden van inwoners essentieel. We zetten in op een integrale benadering waarbij o.a. inkomensondersteuning en re-integratie centraal staan. Het doel is om mensen uit de schulden te helpen en te houden waarbij bestaanszekerheid cruciaal is. De ISD ondersteunt waar kan, de inwoner blijft zelf verantwoordelijk voor zijn/haar eigen financiën en inzet. Door effectieve schuldhulpverlening worden maatschappelijke kosten teruggedrongen.

Uitdagingen Om de visie te verwezenlijken, zijn er een aantal uitdagingen: - Taboe doorbreken, bereik, toegankelijkheid en beeldvorming: Het (vroegtijdig) bereiken van inwoners met schulden en het overwinnen van de schaamte en het taboe dat hen ervan weerhoudt hulp te zoeken. Behoud van betrokkenheid: Het binnenhouden van inwoners die aan een schuldhulpverleningstraject beginnen en ervoor zorgen dat zij het traject succesvol doorlopen, zonder uitval tijdens het schulddienstverleningstraject. - Complexiteit van problematiek: Schulden gaan vaak gepaard met andere problemen, zoals werkloosheid, laaggeletterdheid, en gezondheidsproblemen, wat een integrale aanpak noodzakelijk maakt. Samenwerking met ketenpartners is essentieel. - Ineffectiviteit binnen de schuldhulpketen: Het is nog altijd zo dat het opvragen van gegevens bij schuldeisers zorgt voor vertraging. De langzaamste schakel in de keten bepaalt het tempo.

Pagina 9 van 44

2.2 Beleidsuitgangspunten In de voorgaande beleidsperiode stonden stress sensitieve dienstverlening en maatwerk centraal. Dit is nog steeds actueel. Gezien de ontwikkelingen op het gebied van schuldhulpverlening zoals de basisdienstverlening schuldhulpverlening (zie 3.4) ligt in dit nieuwe beleidsplan de focus op begeleiding van de inwoner met (dreigende) financiële problemen en duurzame financiële gezondheid. De inwoners zijn op de eerste plaats zelf verantwoordelijk voor hun financiële situatie en samen met de schuldeisers verantwoordelijk voor het oplossen van de ontstane schulden. Maar inwoners moeten zich niet belemmerd voelen om hulp te vragen en een oplossingsgerichte, duidelijke, betrouwbare en integrale dienstverlening te ervaren. Gezamenlijk met de gemeenten, Voor Ieder1 en ketenpartners willen we ervoor zorgen dat inwoners zich daadwerkelijk vrij voelen om tijdig hulp te vragen en zich zonder drempels te nemen welkom voelen. De professionals van de ISD Bollenstreek werken samen met de inwoners aan een passende oplossing zodat zij ook eigen regie houden in het oplossen van hun (financiële) problemen. De begeleiding van de inwoner start na het eerste gesprek en eindigt als klant financieel zelfredzaam is. Aansluitend op de visie en uitdagingen volgen een aantal beleidsuitgangspunten: • Preventie Verschillende vormen van preventie worden ingezet.

Dit doen we door het geven van voorlichting, informatie & advies, het inzetten op vroegsignalering en het bieden van goede nazorg. Hiernaast wordt aangesloten bij het minimabeleid en preventie-activiteiten die door de ISD-gemeenten zelf worden verzorgd. Periodiek is er overleg tussen de ISD-gemeenten en de ISD Bollenstreek over de ontwikkelingen en afstemming van activiteiten op het gebied van preventie/educatie en schuldhulpverlening. • Vergroten bereik We zetten in op een zo groot mogelijk bereik van inwoners die dreigen in de financiële problemen te komen of al financiële problemen hebben. Dit doen we door vanuit de vroegsignalering actief contact te zoeken met inwoners waarover een achterstandsignaal is ontvangen. Een goede samenwerking tussen gemeenten, de ISD Bollenstreek, Voor Ieder1 en de ketenpartners is van belang bij het sneller signaleren van (problematische) schulden en te komen tot een duurzame oplossing. • Laagdrempelig Inwoners die op zoek zijn naar ondersteuning bij geldzaken ondervinden geen drempels. Bij aanmelding worden geen papieren gevraagd of gewerkt met ingewikkelde formulieren. Het hulpaanbod is toegankelijk. De ISD Bollenstreek is zichtbaar op social media en op internet makkelijk te vinden. • Beeldvorming en taboe De beeldvorming rond schuldhulpverlening is vaak negatief. Mensen met schulden schamen zich en durven geen hulp te zoeken.

Schulden hebben is een taboe. Het imagoprobleem van schuldhulpverlening leidt ertoe dat mensen geen hulp zoeken of lang wachten terwijl schuldhulpverlening wel degelijk ondersteuning kan bieden om iets aan de schuldenproblematiek te doen. Om dit taboe te doorbreken, stelt de ISD zich open en begripvol op. • Begeleiding Gedurende het gehele traject wordt begeleiding aangeboden. De begeleiding duurt zo kort als mogelijk en zo lang als nodig. Het doel van de begeleiding is te werken naar zelfstandigheid en een schuldenvrije toekomst. Pagina 10 van 44

• Snel en adequate hulpverlening Het eerste gesprek vindt plaats binnen 10 werkdagen na aanmelding maar zeker binnen de termijn van 4 weken die gemeld is in de wet Wgs. Hiermee voldoet de ISD Bollenstreek aan de NVVK-belofte. Het schuldregelingstraject is maatwerk en verloopt voortvarend zodat de inwoner het perspectief heeft van een schuldenvrije toekomst. De ISD Bollenstreek is onlangs aangesloten op het Schuldenknooppunt waardoor er snellere communicatie met de schuldeisers mogelijk is en het sneller duidelijk is of er een schuldregeling tot stand komt. • Integrale samenwerking met ketenpartners De ISD Bollenstreek en de gemeenten versterken de komende jaren de samenwerking met de verschillende ketenpartners en vrijwilligers. Er wordt integraal samengewerkt (binnen de kaders van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG))1. Er zijn korte lijnen tussen de samenwerkende organisaties. Inwoners met financiële problematiek hebben over het algemeen problemen op meerdere leefgebieden. Hierbij wordt een integrale aanpak gehanteerd. • Werken vanuit vertrouwen Het is belangrijk dat schuldhulpverlening gebaseerd is op vertrouwen. Hulp op basis van vertrouwen gaat over het hebben van de juiste deskundigheid. De Nationale Ombudsman zegt hierover: ‘De burger wil een deskundige en betrouwbare overheid met een menselijk gezicht.

Als inwoners worden geholpen door een professional met de juiste kennis en ervaring, vergroot dit het vertrouwen in het proces van schulddienstverlening2. De ISD stelt zich op als deskundige en betrouwbare hulpbiedende instantie. • Het bieden van maatwerk en stress sensitieve dienstverlening Het hulpaanbod sluit aan op de behoefte en situatie van de inwoner. Hierbij wordt persoonlijke aandacht, maatwerk en stress sensitieve dienstverlening toegepast. De hulpvraag van de inwoner staat centraal bij het zoeken naar een oplossing voor zijn (financiële) problemen. • Schulddienstverlening versus schuldhulpverlening Bij de ISD Bollenstreek wordt hulp bij schulden aangeduid met de term schulddienstverlening. Landelijk wordt vaak de term schuldhulpverlening gebruikt. Bij schuldhulpverlening gaat het niet alleen om het oplossen of hanteerbaar maken van de schulden maar vooral ook over financiële zelfredzaamheid en eigen verantwoordelijkheid. Bij schulddienstverlening is sprake van wederkerigheid. Zowel van de ISD Bollenstreek als de klant wordt inzet verwacht om tot een geslaagd schuldregelingstraject te komen. Schuldhulpverlening is de effectieve aanpak van schuldenproblematiek. Het betreft het financieeltechnisch aspect van het oplossen van schulden. De ISD Bollenstreek heeft de afgelopen jaren ingezet op schulddienstverlening. Schuldenproblematiek wordt integraal bekeken.

Gezien de ontwikkelingen van de afgelopen periode en de accenten die er vanuit wettelijke en andere wijzigingen liggen zoals begeleiding gedurende het gehele traject, is de term schulddienstverlening het meest passend. Echter in wet- en regelgeving en bij vrijwel alle andere schuldregelende organisaties in Nederland wordt gesproken over schuldhulpverlening. Het naast elkaar gebruiken van de termen schulddienstverlening en schuldhulpverlening leidt tot verwarring. Daarom wordt met ingang van dit beleidsplan de term Schuldhulpverlening (shv) gebruikt voor alle activiteiten op het gebied van schuldhulpverlening en wordt in de komende periode de term schulddienstverlening vervangen schuldhulpverlening in publicaties etc..

1 Hoofdstuk 9.6. 2

Sneller uit de schulden, Nationale Ombudsman, 2023

Pagina 11 van 44

Hoofdstuk 3: Schuldensituatie in kaart

3.1 Cijfers Landelijk is het aantal aanmeldingen voor schuldhulpverlening de afgelopen jaren gestegen. De cijfers bij de ISD Bollenstreek wijken niet veel af van het landelijk beeld. Alleen het aandeel ondernemers dat zich meldt, is lager dan de landelijke trend. Laagdrempelige toegang maakt dat inwoners zich makkelijker melden met een hulpvraag. Niet bij alle hulpvragen is een schuldregelingstraject nodig.

3.2 Oorzaken en gevolgen van armoede en schulden In Nederland is inkomensondersteuning geregeld via een complex stelsel van toeslagen, uitkeringen en andere financiële regelingen. Hoewel deze systemen ontworpen zijn om mensen te ondersteunen, zien we dat deze complexiteit vaak juist een barrière vormt voor degenen die al in financiële problemen verkeren. Mensen met schulden hebben vaak met een wirwar aan regels en voorwaarden te maken, wat het voor hen moeilijk maakt om precies te begrijpen waar ze recht op hebben en hoe ze deze ondersteuning kunnen aanvragen. Dit leidt niet alleen tot onzekerheid en stress maar vergroot ook het risico dat ze ondersteuning mislopen of schulden verder oplopen door gemiste betalingen. De complexiteit van het systeem vraagt om een goed overzicht en administratieve vaardigheden, iets waar veel mensen met schulden juist moeite mee hebben. Financiën en gedrag Schulden en de stress om de schulden beïnvloeden het brein negatief. Het beperkt de mentale capaciteit van mensen en vermindert hun vermogen om juiste keuzes te maken. Stress kan leiden tot ziekte wat de financiële situatie verder verslechtert. Bij serieuze financiële zorgen kunnen executieve functies zoals werkgeheugen, impulsbeheersing en mentale flexibiliteit worden aangetast. Om financieel gezond gedrag te vertonen, zijn er bepaalde competenties nodig.

Je moet financieel geletterd zijn (weten), beschikken over financiële en digitale vaardigheden (kunnen) en in staat zijn tot zelfregulatie (doen)3. Met financieel gezond gedrag zijn achterstanden in betaling niet altijd te voorkomen. Pech kan ervoor zorgen dat iemand in een moeilijke financiële situatie terechtkomt. Het kan dus iedereen overkomen. Andersom vertonen mensen met een positief banksaldo niet altijd financieel gezond gedrag. Zij blijven uit de problemen zolang de inkomsten boven de uitgaven uitstijgen. Alleen de juiste mentale vermogens zijn dus nog niet voldoende voor financiële zelfredzaamheid. Het NIBUD heeft vier competenties opgesteld om financiële zelfredzaamheid te toetsen: 1. Voldoende inkomsten verwerven om van te leven 2. Geldzaken organiseren 3. Verantwoord besteden 4. Voorbereid zijn op (on)voorziene gebeurtenissen Deze competenties laten zien dat financieel gezond gedrag geen eenvoudige opgave is en dat langdurige ondersteuning nodig kan zijn. Consulenten schuldhulpverlening moeten goed opgeleid zijn 3 Handreiking bevorderen van gezond financieel gedrag Nibud 2022

Pagina 12 van 44

om de mentale vermogens van inwoners te kunnen inschatten en hen effectief te ondersteunen. Daarnaast moet ook het mentale vermogen en doen vermogen goed worden ingeschat. Screeningsinstrument Mesis biedt ondersteuning en geeft een beeld van gedrag en competenties van een inwoner die zich meldt voor schulddienstverlening.

3.3 Ontwikkelingen ISD Bollenstreek De afgelopen jaren is het werkveld van schuldhulpverlening volop in beweging geweest. Wijzigingen volgden elkaar in een snel tempo op. Deze wijzigingen komen voort uit een wetswijziging, sociaal akkoord of vanuit de branchevereniging NVVK. Hieronder worden de ontwikkelingen besproken. Laagdrempelig/ Budget Informatiepunt (BIP) In 2023 is de ISD Bollenstreek gestart met de laagdrempelige toegang. Bij de laagdrempelige toegang is het uitgebreide aanvraagformulier met daarbij gevraagde gegevens vervallen. Aan inwoners die zich melden voor een adviesgesprek over geldzaken wordt nu alleen gevraagd om een identiteitsbewijs mee te brengen naar het gesprek. Budget informatiepunt (BIP) Bij het budgetinformatiepunt was het voor inwoners mogelijk om zonder afspraak een gesprek over geldzaken te hebben. Door de geringe toeloop, de belasting voor de afdeling schuldhulpverleningen de vrijwilligers van Humanitas/Schuldhulpmaatje is het BIP per 1 juli 2024 gestopt. De laagdrempelige toegang vult voor een groot deel het gat van het BIP op doordat inwoners binnen 10 dagen na melding een eerste gesprek hebben. Bij crisissituaties zoals een dreigende ontruiming vindt het gesprek uiterlijk binnen 3 dagen plaats. Saneringskredieten Vanaf 2023 biedt de ISD de mogelijkheid om saneringskredieten te verstrekken aan inwoners met problematische schulden.

Bij saneringskredieten krijgen schuldeisers eenzelfde deel van de vordering als bij schuldbemiddeling vooraf wordt geprognotiseerd, alleen krijgen ze dit vooraf en niet achteraf uitbetaald. Het restant wordt - net zoals bij schuldbemiddeling - kwijtgescholden en de vordering op de klant komt daarmee te vervallen. De klant heeft vanaf dat moment nog maar één schuld namelijk het saneringskrediet. Vanaf dat moment lost de klant 18 maanden lang maandelijks af op deze schuld. Door de “schuldenrust” die ontstaat bij een saneringskrediet is er meer ruimte bij de klant om aan andere zaken te werken. Convenant Lokale Overheid Het kan ook voorkomen dat een inwoner een schuld heeft bij de ISD Bollenstreek. De ISD Bollenstreek heeft in 2024 het Convenant Lokale Overheid ondertekend. Het uitgangspunt van het convenant is dat overheidscrediteuren meewerken aan een schuldregeling door incassomaatregelen stop te zetten en bij voorbaat akkoord te gaan met een voorstel voor een minnelijke schuldregeling. Door het convenant is er sneller duidelijkheid en is de inwoner sneller vrij van schuldzorgen. De ISD Bollenstreek is minder tijd en kosten kwijt doordat de schuldregeling sneller tot stand komt. Preventie Jongeren De ISD-gemeenten zijn zelf verantwoordelijk voor het aanbieden van activiteiten in het kader van preventie voor de doelgroep jongeren onder de 18 jaar.

In de afgelopen periode zijn er diverse projecten geweest op scholen en daarbuiten zoals Nooit meer skeer en Get a grip (in samenwerking met Humanitas). In de Week van het geld in maart 2026 voeren de gemeenten in samenwerking met Geldfit een campagne om hulp bij geldstress onder de aandacht te brengen bij middelbare scholieren in de regio. Ook het Welzijnskwartier besteedt op scholen aandacht aan de Week van het geld.

Pagina 13 van 44

Pilot huisarts Lisse Huisartsen zien een groeiend aantal mensen met geldzorgen. Geldzorgen kunnen leiden tot lichamelijke en psychische klachten. De ISD Bollenstreek is door de NVVK gevraagd mee te werken aan pilot waarbij een huisarts in Lisse patiënten met financiële problemen direct doorverwijst naar de ISD voor verdere ondersteuning. De pilot wordt in de loop van 2026 verder uitgewerkt. De schatting is dat er jaarlijkse 25 doorverwijzingen zijn. Mogelijk wordt de pilot verder uitgebreid naar andere huisartsen in Lisse en de regio.

3.4 Landelijke ontwikkelingen Corona effecten De verwachte effecten van de Covid-19 crisis hebben, tegen de verwachting in, bij de ISD Bollenstreek niet geleid tot een aanzienlijke stijging van het aantal mensen dat een beroep doet op schulddienstverlenging. Bij ondernemers is vanaf 2024 wel een stijging zichtbaar. Het vervallen van uitstel van betaling bij de belastingdienst vanwege de Coronaperiode kan hiervan de oorzaak zijn. Stijging energieprijzen Door de stijging van de energieprijzen zijn de kosten voor de huishoudens gestegen. Daartegenover staat dat compenserende maatregelen zoals energietoeslag en Tijdelijk Noodfonds Energie ondersteuning bieden. De stijgende energieprijzen hebben niet geleid tot meer aanvragen schulddienstverlening. Verkorting aflostermijn Door een wijziging van de faillissementswet is met ingang van 1 juli 2023 de aflostermijn in een wettelijke schuldsanering (WSNP) en daaruit voortvloeiend ook in de minnelijke schuldregeling, verkort van 36 maanden naar 18 maanden. De verkorting van de aflosperiode leidt ertoe dat inwoners sneller uit de schulden zijn en perspectief hebben maar ook maar kort in beeld zijn voor begeleiding.

Basisdienstverlening schuldhulpverlening De Basisdienstverlening Schuldhulpverlening is een bestuurlijk akkoord tussen het kabinet, VNG, NVVK en Divosa om schuldhulpverlening in Nederland gelijk te trekken en toegankelijker te maken. Het doel is om een minimaal niveau van schuldhulpverlening te garanderen voor iedereen in Nederland. De basisdienstverlening bestaat uit 20 elementen die gemeenten (gefaseerd) invoeren. Een aantal elementen worden al door de ISD uitgevoerd zoals laagdrempelige toegang, saneringskredieten en Convenant lokale overheid. Een aantal elementen is nog in ontwikkeling of pas op langere termijn inzetbaar. Een belangrijk element in de Basisdienstverlening schuldhulpverlening is begeleiding. Denk hierbij aan (budget) coaching, beschermingsbewind, trainingen en cursussen. De inwoner wordt vanaf de melding voor hulp bij geldzaken tot en met de nazorg begeleid bij de financiën en schulden. De basisdienstverlening onderscheidt diverse doelgroepen in de hulpverlening. Te denken valt aan de groepen jongeren en ondernemers. Het hulpaanbod van de ISD wordt o.a. verder toegespitst op deze groepen. De komende periode worden de resterende elementen van de basisdienstverlening gefaseerd ingevoerd. Nul aanbod Sinds 1 juli 2024 is een schuldregeling zonder afloscapaciteit of tegenprestatie mogelijk.

Dit gebeurt wanneer de inwoner onvoldoende inkomen heeft om schulden af te lossen of wanneer het Vrij te laten bedrag (vtlb)4 hoger is dan het inkomen. Schuldeisers krijgen hierbij geen bedrag uitgekeerd.

4 Het Vrij te laten bedrag (Vtlb) is het minimale bedrag dat iemand in een schuldregeling mag behouden om van te leven.

Het bedrag is bedoeld om vaste lasten zoals bijvoorbeeld huur, gas/electra en dagelijkse uitgaven zoals boodschappen van te betalen.

Pagina 14 van 44

Daartegenover staat dat schuldenaren intensief begeleid worden om herhaling van schuldenproblematiek te voorkomen.

3.5 Toekomstige ontwikkelingen Wij vinden het belangrijk om de nieuwe ontwikkelingen nauwlettend te volgen en hierbij aan te sluiten als het een meerwaarde heeft voor de dienstverlening. Hierbij staat centraal dat de nieuwe ontwikkelingen moeten aansluiten bij de (hulp)behoefte van de inwoner. Wij willen in aankomende beleidsperiode onderstaande ontwikkelingen verder uitwerken. • Digitale ontwikkelingen De gemeenten en de ISD Bollenstreek houden nauwlettend de nieuwe digitale ontwikkelingen bij. Er zijn technologische ontwikkelingen ter ondersteuning van de inwoner, maar ook ter ondersteuning van de dienstverlening. Een breed instrumentarium kan een meerwaarde zijn voor de dienstverlening van de ISD Bollenstreek, maar het kan ook een meerwaarde zijn voor de inwoner. De aansluiting bij Schuldenknooppunt en Geldfit is geregeld. In de toekomst kan nog aangesloten worden op Collectief Schuldregelen.

De ISD Bollenstreek kijkt steeds kritisch naar nieuwe digitale ontwikkelingen en onderzoekt of aansluiting meerwaarde heeft voor de dienstverlening en het strookt met de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) • Adviesrecht bij schuldenbewind Sinds 2021 is het voor gemeenten mogelijk drie maanden nadat schuldenbewind door de rechtbank ingesteld is de rechter te adviseren of een inwoner het beste kan worden geholpen door voortzetting van het bewind of door een vorm van gemeentelijke ondersteuning. Gemeenten kunnen op deze manier hun regierol bij schuldhulpverlening beter vervullen en bewerkstelligen dat er ook een aanvraag voor een schuldregeling binnenkomt. Dit draagt bij aan de samenwerking tussen rechtbanken, gemeenten en bewindvoerders. De ISD Bollenstreek is (nog) niet gestart met het adviesrecht. De tot nu toe opgedane ervaringen van een aantal gemeenten zijn niet positief. De ISD Bollenstreek wacht op de resultaten van de evaluatie adviesrecht schuldenbewind door de VNG. Dit wordt eind 2025 verwacht. • Ondernemers Ondernemers kunnen bij de ISD Bollenstreek terecht voor hulp bij financiële problemen. Met ingang van 1 januari 2021 is onder de Wgs de toegang tot schuldhulpverlening voor ondernemers verduidelijkt. De schuldhulpverlening aan ondernemers is complex en vraagt specialistische kennis.

In 2025 is een pilot gestart met Zuidweg & Partners, gespecialiseerd in schuldhulpverlening aan ondernemers. Na het aanmeldgesprek en de toelating tot schuldhulpverlening wordt het dossier van de ondernemer overgedragen aan Zuidweg. Zuidweg verzorgt namens de ISD Bollenstreek het schuldentraject en de begeleiding van de ondernemers. De samenwerking tussen afdelingen Besluit bijstandsverlening zelfstandigen (BBZ) en schuldhulpverlening wordt in de komende periode verder geïntensiveerd. • Jongeren Het Nibud (Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting) signaleert dat jongeren steeds vaker met schulden te maken krijgen. Uit onderzoek blijkt dat 1 op de 5 jongeren tussen de 18 en 27 jaar ernstige betalingsproblemen heeft. Landelijke cijfers van de NVVK tonen aan dat 14% van de aanmeldingen voor schuldhulpverlening een jongere betreft onder de 26 jaar. Bij de ISD Bollenstreek is dit in 2024 10% van het aantal aanmeldingen (kanttekening: ISD-cijfers zijn tot 27 jaar). Uit onderzoek van het NIBUD is gebleken dat jongeren vaak een andere schuldhulpaanpak nodig hebben dan het reguliere aanbod. Vanuit de basisdienstverlening schuldhulpverlening wordt een aanbod per doelgroep voorgesteld (zie ook 5.2 doelgroep jongeren en bijlage 2 Hulpaanbod jongeren).

Pagina 15 van 44

• Versterken samenwerking ketenpartners Samenwerking met ketenpartner is een meerwaarde. Er wordt de komende periode ingezet op versterking van de samenwerking met de verschillende ketenpartners. Dit willen we bereiken door het onderhouden en versterken van de verbindingen tussen de verschillende ketenpartners. Dit geldt voor alle ketenpartners en vrijwilligersorganisaties. • Ombudsman In 2024 heeft de Nationale ombudsman onderzoek gedaan naar vroegsignalering van schulden door gemeenten. Uit het onderzoek ‘Hoe eerder, hoe beter’ blijkt dat het tijdig signaleren van schulden erger kan voorkomen maar er nog winst te behalen is. De aanbevelingen uit dit rapport worden meegenomen bij de uitvoering van de vroegsignalering bij de ISD. • Landelijke visie schuldenproblematiek Ook landelijk gebeurt er veel op het vlak van de schuldenproblematiek. Door het vorige kabinet is er een concrete doelstelling vastgesteld, namelijk dat in 2030 het aantal huishoudens met problematische schulden gehalveerd moeten zijn (t.o.v. 2015). Het huidige demissionaire kabinet heeft in haar hoofdlijnenakkoord aangegeven dat de verbetering van de gemeentelijke schuldhulpverlening wordt voortgezet, met focus op aandacht van de problematiek bij de bron. Ook is recent een interdepartementaal beleidsonderzoek (IBO) verschenen met aanbevelingen om de schuldhulpketen te verbeteren.

De elementen zoals een integraal schuldenoverzicht en een centrale overheidsincasso dragen bij aan het effectiever maken van de schuldhulpketen. De ISD probeert actief het aantal huishoudens met problematische schulden in de regio te verminderen door de inzet van effectieve schulddienstverlening. • Geld voor schuldhulpverlening Over landelijk budgetten voor schuldhulpverlening in de toekomst bestaat onduidelijkheid. Tot en met 2028 is er geld voor Vroegsignalering beschikbaar. Voor de periode daarna is het onduidelijk of en hoeveel geld er structureel is voor Vroegsignalering of schuldhulpverlening. Het nieuw te vormen kabinet moet hier duidelijkheid over geven. • Nationaal Programma Armoede en schulden Met het Nationaal Programma Armoede en Schulden (NPAS 2025) wil het kabinet zich richten op een eenvoudiger armoedebeleid met meer focus op werkenden. Van de mensen met een inkomen op of onder de armoedegrens hebben er relatief veel een baan. Zij weten de weg naar hulp vaak niet te vinden. Naast werkenden richt het programma zich specifiek op kinderen en jongeren die te maken krijgen met geldzorgen. De nadruk ligt hierbij op het voorkomen van armoede en schulden en op het aanpakken van de oorzaken. Het Nationaal Programma bevat een uitgebreid pakket aan maatregelen om het aantal van 700.000 huishoudens met problematische schulden terug te dringen.

Een van de maatregelen is de landelijke pauzeknop schulden. Hiermee kunnen oplopende schulden op pauze worden gezet. Een andere maatregel, de basisdienstverlening schuldhulpverlening, zorgt ervoor dat mensen in elke gemeente toegang hebben tot dezelfde snelle en goede hulp bij schulden. Daarnaast krijgen gerechtsdeurwaarders een signalerende functie, gaan private en publieke schuldeisers sociale incasseren en komt er één afbetalingsplan om concurrentie te voorkomen. Ook komt er één (digitaal) loket voor overheidsincasso. • Betaalgemak Het Bureau Kredietregistratie (BKR) constateert onder jongeren een significante stijging van schulden door achteraf betalen. Op het gebied van persoonlijke financiën zijn de verleidingen en de complexiteit toegenomen. Binnenshuis kan je tegenwoordig 24 uur per dag geld uitgeven bij webwinkels of online gokken. Voor de inwoner is niet altijd duidelijk wat er achter de verleidingen schuilgaat.

Pagina 16 van 44

Financiële producten zoals beleggingsproducten zijn door hun aard slecht te doorgronden. Overheidsregelingen zijn zo complex en onoverzichtelijk dat er meer probleemschulden ontstaan. De uitdaging ligt in het vereenvoudigen van regelingen een eenduidige begrippen te hanteren om het zo gemakkelijk mogelijk te maken voor onze inwoners. • Incassokosten (overheid en privaat) Problematische schulden ontstaan in de keten van invordering. De huidige inrichting van het incassostelsel leidt tot een snelle schuldoploop. Aandachtspunt is dat de beslagvrije voet altijd moet worden gerespecteerd. • Maatschappelijke kosten Onderzoek laat zien dat er aanzienlijke maatschappelijke kosten zijn door schuldenproblematiek. Volgens het rapport van de Hogeschool Utrecht en Nibud 5 zijn de jaarlijkse kosten van problematische schulden € 8,5 miljard. Deze kosten zijn verdeeld over diverse domeinen zoals gezondheid, maatschappelijke ondersteuning en openbare veiligheid. Om de stijging van de maatschappelijke kosten in toom te houden is inzet op voorkomen en een goede aanpak van schuldenproblematiek belangrijk. Elke euro die ingezet wordt, leidt volgens het onderzoek tot een kostenbesparing van het dubbele bedrag.

5 De maatschappelijke kosten van schuldenproblematiek: Een last voor burgers, bedrijven en overheden, Nibud en Hogeschool

Utrecht, 2024

Pagina 17 van 44

Hoofdstuk 4: Integrale schuldhulpverlening

4.1 De vier pijlers In dit hoofdstuk bespreken we de vier pijlers van de integrale schuldenaanpak. Deze pijlers zijn gericht op de visie en uitdagingen uit hoofdstuk 2. Door de pijlers te versterken, zorgen we ervoor dat inwoners tijdig de juiste hulp krijgen. Een goede uitwerking van en samenhang tussen de pijlers dragen bij aan het aanpakken van de uitdagingen. Hieronder wordt dieper ingegaan op de afzonderlijke pijlers van onze schuldenaanpak en de maatregelen binnen iedere pijler. Elke pijler heeft een deelopgave waarbij de vier deelopgaven uiteindelijk ondersteunend zijn aan de missie van financiële (zelf) redzaamheid. Een integrale aanpak is belangrijk en zorgt voor een vloeiende overgang tussen de verschillende beleidspijlers. De vier pijlers die samen de basis vormen van de schuldenaanpak: 1. Preventie en voorlichting Preventie en educatie dragen bij aan het voorkomen van (problematische) schulden. Het stelt inwoners in staat om met bepaalde kennis beslissingen te kunnen nemen en gebruik te maken van de mogelijkheden die de ISD Bollenstreek biedt om financieel (zelf) redzaam zijn. 2. Signaleren en toeleiden Signaleren en toeleiden bouwt voort op preventie. Laagdrempeligheid en toegankelijkheid zijn belangrijk zodat voor inwoners de stap naar de ISD zo klein mogelijk is. Inwoners weten ons te vinden met elke financiële hulpvraag.

Door op tijd te signaleren, voorkomen we dat schulden oplopen en crisissituaties zoals woningontruimingen en afsluiting van energie ontstaan 3. Ondersteuning bij schulden Ondersteuning bij schulden draagt bij aan het vertrouwen van onze inwoners in de overheid door te doen wat we zeggen en te zeggen wat wij doen. Als inwoners schulden hebben willen we de schulden klein houden door een snelle en goede aanpak samen met onze ketenpartners. Het is belangrijk dat onze processen zo zijn vormgegeven dat de inwoner zoveel mogelijk wordt ontlast, dat er vertrouwen is in de hulpverlener en het traject en dat er geen inwoners uitvallen. 4. Nazorg Nazorg is het sluitstuk en bouwt voort op de ondersteuning die geboden is tijdens het traject. Er wordt vinger aan de pols gehouden bij inwoners. Nazorg zorgt ervoor dat inwoners er niet alleen voor staan en dat er altijd een overheid achter staat waarbij ze kunnen aankloppen met vragen of er als er onverwachts iets misgaat.

4.2 Preventie en educatie Deelopgave: Wij voorkomen dat inwoners in de financiële problemen komen. Dit begint in eerste instantie door het zorgen voor voldoende inkomen voor alle inwoners van de ISDgemeenten. De gemeentelijke minimaregelingen zijn er om inwoners te ondersteunen en te zorgen dat ze mee kunnen doen zonder daarbij schulden te hoeven maken. Inwoners in een schuldregeling worden actief gewezen op het bestaan van minimaregelingen.

Pagina 18 van 44

Binnen onze aanpak onderscheiden we twee kernbegrippen namelijk schuldpreventie en vroegsignalering. Bij schuldpreventie wordt voorkomen dat er financiële problemen ontstaan door vroeg in actie te komen, schaamte te doorbreken en het meegeven van de juiste tools. Schuldpreventie hangt samen met gezond financieel gedrag. Het bevorderen van vaardigheden en creëren van bewustzijn zijn belangrijke onderdelen van preventie. Dit doen wij de komende beleidsperiode o.a. door informatie op social media, links op de website van de ISD naar andere gespecialiseerde websites zoals startpunt geldzaken, het verspreiden van folders en de inzet van budgetcoaching. Bij vroegsignalering worden inwoners met betalingsachterstanden in een vroeg stadium proactief benaderd om escalatie naar problematische schulden te voorkomen. De vroegsignalering is verankerd in de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) en een taak van de gemeente (Zie 4.3). Taboe doorbreken Recent onderzoek6 heeft aangetoond dat mensen gemiddeld 8 jaar worstelen met hun financiën voordat ze de stap zetten om schuldhulp te zoeken. Hoewel in de huidige tijd het taboe rondom geldzorgen en schulden minder zwaar weegt, blijft het voor veel mensen lastig om de eerste stap te zetten.

Bij het overwinnen van schaamte is een goede bejegening belangrijk door vanaf het eerste moment begrip te tonen te zorgen door een respectvolle en empathische gespreksvoering en stress sensitief te werken. De consulenten schuldhulpverlening hebben hiervoor een training gevolgd. Gemeentepolis (zorgverzekering) Het is belangrijk dat inwoners van de ISD-gemeenten zich goed kunnen verzekeren tegen zorgkosten voor een betaalbare premie. Daarom wordt de Gemeentepolis aangeboden. De gemeentepolis is een collectieve zorgverzekering voor mensen met een laag inkomen. Deze verzekering heeft uitgebreide vergoedingen waardoor het beroep op bijzondere bijstand voor medische kosten wordt verminderd. De ISD Bollenstreek betaalt per deelnemer een bijdrage in de premie van de collectieve zorgverzekering. Zowel de gemeenten als de ISD Bollenstreek plaatsen informatie over de collectieve aanvullende zorgverzekering op hun websites. Bij klanten van de ISD Bollenstreek wordt de collectieve zorgverzekering jaarlijks onder de aandacht gebracht. De collectieve zorgverzekering heeft een preventieve werking en draagt bij aan het voorkomen van problematische (zorg) schulden Financiële coaching Inwoners die in een schuldhulpverleningstraject zitten, ontvangen budgetcoaching tijdens het gehele schuldtraject inclusief nazorg, De coaching is individueel en gericht op financiële zelfredzaamheid.

Om de begeleiding structuur te geven, is een ondersteuningspakket nodig wat de consulenten ondersteunt in de coaching en de klant ondersteunt op weg naar financiële zelfredzaamheid. Plinkr nazorg is een methode voor gemeenten om de begeleiding en nazorg voor inwoners te organiseren. De verschillende opdrachten helpen de inwoner en de coach om alle aspecten van financiële zelfredzaamheid te behandelen. Financiële educatie Uit onderzoek blijkt dat jongeren (18-) een specifieke aanpak nodig hebben om hen te bereiken. Door in te zetten op preventie met behulp van financiële educatie, geef je de juiste kennis en vaardigheden mee aan jongeren zodat zij weten welke verplichtingen zij in het volwassen leven hebben. Daarnaast wordt het vragen van hulp makkelijker doordat de jongere gewezen wordt op de laagdrempelige manieren om hulp te vragen.

6 Onderzoek Opbouw van problematische schulden: van de eerste vordering tot de aanvraag van een schuldregeling,

Hogeschool Utrecht in opdracht van ministerie van SZW, juni 2025

Pagina 19 van 44

Financiële educatie voor jongeren onder de 18 jaar is een taak van de gemeente. Er zijn in de afgelopen periode door de gemeenten diverse projecten geweest die specifiek gericht waren op jongeren. Voorbeelden hiervan zijn Nooit meer skeer (Welzijnskwartier), Get a grip (Humanitas) en de inzet van Geldfit in de Week van het geld op middelbare scholen. Ook de landelijke overheid onderstreept het belang van financiële educatie en heeft hier extra geld voor uitgetrokken.

4.3 Signaleren en toeleiden Deelopgave: Een toegankelijke overheid en hierdoor zoveel mogelijk inwoners bereiken. De ISD is benaderbaar en laagdrempelig. Als iemand toch een betalingsachterstand heeft, willen we daar zo snel mogelijk bij zijn. Dit doen we o.a. door actief te reageren op vroegsignalen. Er zijn verschillende partijen die in een vroeg stadium kunnen opmerken dat iemand geldzorgen heeft. Denk aan een werkgever waar beslag op het salaris van de inwoner is gelegd. De zorgverzekering wordt vaak het laatst betaald. Als we er eerder bij zijn dan kunnen we voorkomen dat financiële problemen uitgroeien tot problematische schulden.

Vroegsignalering Een belangrijk onderdeel binnen signaleren en toeleiden is vroegsignalering. Sinds 1 januari 2021 zijn vaste lastenpartners zoals woningcorporaties, zorgverzekeraars en energiebedrijven verplicht om betalingsachterstanden te melden bij de gemeente. De gemeente heeft blijkens de Wgs de taak om deze signalen op te pakken (Wgs) en te proberen om in een vroeg stadium in contact te komen met inwoners met betalingsachterstanden. Dit gebeurt met een brief, telefoontje of huisbezoek. Uit

Pagina 20 van 44

onderzoek7 blijkt dat de vroegsignalering doeltreffend is en bijdraagt aan het voorkomen en verminderen van problematische schulden. Door vroegsignalering ontvangen en accepteren meer mensen met (dreigende) problematische schulden een passend hulpaanbod. De drempel voor toegang tot de integrale schuldhulpverlening is verlaagd en betalingsproblemen zijn niet verslechterd. Dreigende situaties zijn voorkomen. Het onderzoek geeft ook aan dat de doeltreffendheid van de vroegsignalering kan worden vergroot o.a. door het oppakken van meer signalen door de gemeenten en meer mogelijkheden tot informatiedeling tussen gemeenten en vaste lastenpartners. Ook onderzoek8 van de Nationale Ombudsman toont aan dat vroegsignalering een waardevol instrument is in het voorkomen van problematische schulden. De vroegsignalering is verankerd in de wet waardoor er een wettelijke grondslag is voor het verzamelen en verwerken van de persoonsgegevens voor dit doel. Brancheorganisaties van vaste lasten crediteuren, de NVVK, de VNG zijn verenigd in het Landelijk Convenant Vroegsignalering. Ook de ISD Bollenstreek heeft dit convenant ondertekend. In dit convenant worden centraal afspraken gemaakt over de vroegsignalering. Hierdoor zijn geen aparte afspraken meer nodig over de vroegsignalen.

De verwachting is dat in de toekomst meer schuldeisers aansluiten bij de vroegsignalering waardoor de samenwerking en het bereik verder worden vergroot. In 2026 volgt de evaluatie vroegsignalering over 2024 en 2025. Om het bereik in de vroegsignalering verder te vergroten, wordt bijvoorbeeld de inzet van een belteam onderzocht. Voorkomen huisuitzettingen Met de woningstichtingen in de ISD-gemeenten en Hecht is een convenant ter voorkoming van huisuitzettingen afgesloten. Dit heeft erin geresulteerd dat er nagenoeg geen woningontruimingen plaatsvinden op basis van een huurachterstand.

4.4 Ondersteuning bij schulden en saneren Deelopgave: We bieden de juiste ondersteuning aan, ontzorgen onze inwoners zoveel mogelijk en bieden perspectief. Wanneer de betalingsachterstanden uitgroeien tot schulden waar de inwoner zelf niet meer uitkomt, staan we klaar om te helpen. Onze dienstverlening is er op gericht dat schulden zo snel mogelijk worden gesaneerd om de inwoner weer toekomstperspectief te bieden. Iedereen kan bij ons terecht voor ondersteuning en advies. Financiële begeleiding Begeleiding is één van de elementen van de basisdienstverlening schuldhulpverlening. Begeleiding start direct na de aanmelding en loopt als een rode draad door alle trajecten van schuldhulpverlening. Begeleiding is afhankelijk van de behoefte van de inwoner, individueel en zo intensief als nodig. Omdat de begeleiding wordt afgestemd op de behoefte van de inwoner en is niet afhankelijk van de looptijd van een schuldregeling. In de komende beleidsperiode wordt intensieve begeleiding aangeboden met als doel dat de inwoner op den duur financieel zelfredzaam wordt. Deze begeleiding leidt tot meer regie bij de inwoner, het vergroten van de vaardigheden en de financiële (zelf)redzaamheid. Basisdienstverlening Hoe gemeenten hun inwoners met schulden ondersteunen, bepalen gemeenten zelf. Het voordeel is dat gemeenten hierdoor goed kunnen inspringen op de lokale behoeften.

Nadeel is dat de 7 Wetsevaluatie Vroegsignalering, Panteia. Hoogeschool Utrecht, Bureau Bartels, juni 2025 8 Rapport Hoe eerder, hoe beter, Vroegsignalering van schulden door gemeenten,, Nationale Ombudsman, februari 2024.

Pagina 21 van 44

toegankelijkheid van schuldhulpverlening sterk kan verschillen per gemeente. De invoering van basisdienstverlening trekt de dienstverlening op het gebied van schuldhulpverlening zoveel mogelijk gelijk en is vastgelegd in een bestuurlijk akkoord tussen het kabinet, de Vereniging van Nederlands Gemeenten (VNG), de branchevereniging voor financiële hulpverleners NVVK en de vereniging van directeuren in het sociaal domein (Divosa). De ISD Bollenstreek conformeert zich aan de afspraken van de basisdienstverlening schuldhulpverlening. Het standaard aanbieden van een saneringskrediet met aflostermijn van 18 maanden en het bieden van begeleiding en nazorg zijn o.a. onderdeel van de basisdienstverlening. Onder de basisdienstverlening valt ook een hulpaanbod dat is toegespitst op verschillende doelgroepen. In de komende beleidsperiode wordt het specifieke aanbod voor doelgroepen verder uitgewerkt. Nulaanbod Tegenwoordig houden NVVK-leden de berekening van het vrij te laten bedrag (vtlb) aan voor het berekenen van de afloscapaciteit. Als de afloscapaciteit € 0,00 is, wordt er een 0-aanbod aangeboden aan de schuldeisers. Hierdoor komt de bestaanszekerheid van inwoners niet in gevaar. Het 0-aanbod gebeurt onder de voorwaarde dat de schuldenaar niets aflost maar wel passende financiële begeleiding krijgt om zelfredzaam te worden en herhaling van schuldenproblematiek wordt voorkomen.

De ISD Bollenstreek werkt volgens de NVVK-normen en volgt hierbij de actualiteiten. Schuldbemiddeling en saneringskredieten Het minnelijk traject van schuldregelingen kent twee opties: de schuldbemiddeling en het saneringskrediet. Bij schuldbemiddeling krijgen de schuldeisers gedurende de looptijd van de bemiddeling een aflosbedrag. Van de schuldenaar wordt verwacht dat hij zich gedurende het traject actief inzet om zoveel mogelijk inkomen te verwerven. Bij een saneringskrediet wordt direct bij aanvang van de regeling aan de schuldeisers een bedrag aangeboden. Voor het restant van de schuld wordt finale kwijting verleend. Dit zorgt ervoor dat de schuldenaar te maken heeft met nog maar één schuldeiser waardoor de financiële stress weggenomen wordt. Er wordt standaard ingezet op schuldregelen via een saneringskrediet. Voor het verstrekken van saneringskredieten heeft de ISD Bollenstreek een samenwerkingsovereenkomst met de Kredietbank Nederland (KBN) afgesloten. Als een saneringskrediet niet volledig wordt afgelost, ligt het financiële risico bij de gemeente. De gemeente heeft dit afgedekt door aansluiting bij het waarborgfonds (WsK) zodat de gemeente niet voor onverwachte kosten komt te staan. In de Uitvoeringsregels schuldhulpverlening 2024 ISD Bollenstreek is het maximale bedrag voor een saneringskrediet vastgesteld op € 5.000,00.