RV Zienswijze Kaderbrief VRGZ 2027

RAADSVOORSTEL

Raadsvergadering: Onderwerp: Wordt behandeld door:

29 januari 2026 Zienswijze Kaderbrief 2027 Veiligheidsregio Gelderland-Zuid Joerie Minses

Voorstel 1. Een zienswijze in te dienen op de Kaderbrief 2027 van de Veiligheidsregio Gelderland-Zuid en de zienswijzebrief vast te stellen. 2. De zienswijzebrief te versturen aan het Dagelijks Bestuur van de Veiligheidsregio GelderlandZuid. Inleiding De gemeente Heumen is deelnemer van de Veiligheidsregio Gelderland-Zuid (hierna: VRGZ). De VRGZ is een organisatie voor brandweerzorg, geneeskundige hulpverlening en voorbereiding en coördinatie op het gebied van rampenbestrijding en crisisbeheersing. In dit regionale samenwerkingsverband werken 14 gemeenten samen, gebaseerd op de Wet gemeenschappelijke regelingen en de Wet Veiligheidsregio’s. In de Kaderbrief, verstuurd op 12 november 2025, worden de gemeenteraden in kennis gesteld over de ontwikkelingen, het beleid en verwachte financiële consequenties voor de begroting 2027. Met deze Kaderbrief worden de gemeenteraden in staat gesteld om voor 1 februari 2026 hun zienswijze kenbaar te maken aan het Dagelijks Bestuur (hierna: DB) van de VRGZ. Beoogd effect Met bijgaand raadsvoorstel geeft de gemeenteraad zijn zienswijze weer op de Kaderbrief 2027 inclusief de aandachtspunten voor de op te stellen begroting 2027 van de VRGZ. De zienswijze is één van de gemeentelijke sturingsinstrumenten richting de Gemeenschappelijke Regelingen (hierna: GR).

Met het sturen van een zienswijze geven we het Algemeen Bestuur (hierna: AB) de Heumense input over de Kaderbrief mee, zodat het AB die samen met de input van andere gemeenten kan verwerken. De exacte financiële gevolgen worden inzichtelijk in de concept-programmabegroting 2027, die in april 2026 ter zienswijze aan de gemeenteraden wordt voorgelegd. Het lange termijn doel van de Kaderbrief en onze zienswijze is dat onze gemeente een goed werkende GR heeft, die bijdraagt aan een veilige regio waarbij rampen en crises zo goed mogelijk worden voorkomen en bestreden. Argumenten 1.1 De zienswijze is afgestemd met de 14 deelnemende gemeenten. De zienswijzebrief is, met behulp van een werkgroep bestaande uit adviseurs openbare orde en veiligheid en financieel adviseurs, afgestemd met de 14 deelnemende gemeenten.

Zaak Document

: :

291860 297044

1.2 De gemeenteraad kan middels zijn bevoegdheid om een zienswijze vast te stellen, zijn kaderstellende rol vervullen. De gemeenteraad kan in zijn zienswijze een reactie op de Kaderbrief geven, waarna de VRGZ deze reactie kan verwerken in haar plannen. De VRGZ benoemt in haar Kaderbrief dat de gemeenteraden de mogelijkheid krijgen om een zienswijze in te dienen en in de Gemeenschappelijke Regeling staat beschreven dat de gemeenteraad deze bevoegdheid heeft. 1.3 Er is een wettelijke en beleidsmatige noodzaak om te voldoen aan wettelijke taken en landelijke beleidsontwikkelingen. De voorgestelde maatregelen uit de Kaderbrief 2027 zijn noodzakelijk om te voldoen aan wettelijke taken en landelijke beleidsontwikkelingen, waaronder de herziening van de Wet Veiligheidsregio’s, Versterking van regio-overstijgende samenwerking en Bescherming vitale infrastructuur (Vitaal verklaring). Niet anticiperen op deze wijzigingen brengt het risico met zich mee dat gemeenten en regio niet voldoen aan hun wettelijke verantwoordelijkheden, wat kan leiden tot bestuurlijke en juridische consequenties. 1.4 Investeringen in continuïteit en digitale weerbaarheid zijn onontkoombaar. De toenemende dreiging van cyberaanvallen maakt investeringen in digitale beveiliging onontkoombaar.

Het opzetten van een Security Operations Center en het actualiseren van Microsoft-licenties zijn cruciaal om de continuïteit van crisisbeheersing en gemeentelijke processen te waarborgen. Een incident kan leiden tot ontwrichting van vitale functies, reputatieschade en hoge herstelkosten. Proactieve maatregelen zijn daarmee een bestuurlijke verantwoordelijkheid. 1.5 In de zienswijzebrief ondersteunen we het belang van de voorgestelde investeringen in crisisbeheersing, cyberveiligheid en vastgoedonderhoud. We benadrukken dat dit ingebed moet zijn in een transparant, meerjarig en financieel onderbouwd plan. De voorgestelde investeringen in crisisbeheersing, cyberveiligheid en vastgoedonderhoud (Kaderbrief 2027) zijn van belang. Wel dienen deze te zijn ingebed in een transparant, meerjarig en financieel onderbouwd plan. Gezien de korting op de BDuR-middelen, de extreme prijsstijgingen en de aanzienlijke extra kosten voor vastgoed, is het noodzakelijk dat de VRGZ een doordachte en stevige strategie hanteert voor risicobeheersing, reservevorming en het voorkomen van ad-hoc maatregelen. Gemeenten mogen niet worden geconfronteerd met disproportionele lasten. 1.6 In de zienswijzebrief onderschrijven we het belang van de inzet op PTSS-preventie en nazorg.

De structurele inzet van een casemanager nazorg/PTSS draagt bij aan een duurzame inzetbaarheid van medewerkers en vermindert mogelijk verzuimkosten. Dit is niet alleen een morele verplichting, maar ook een strategische keuze om de kwaliteit en continuïteit van de organisatie te borgen. Tegelijkertijd vragen wij om volledige transparantie over de structurele

2

kosten die hiermee gemoeid zijn en de wijze waarop deze kosten over gemeenten worden verdeeld. 1.7 De zienswijzebrief gaat in op de versterking van weerbaarheid in financieel onzekere tijden. De financiële kaders voor de komende jaren staan onder druk door rijkskortingen en stijgende kosten. Tegelijkertijd neemt de complexiteit van risico’s toe: fysieke incidenten, digitale dreigingen en maatschappelijke ontwrichting vragen om een robuuste veiligheidsorganisatie. De Kaderbrief 2027 van de VRGZ benadrukt dat het niet versterken van onze basis leidt tot grotere kwetsbaarheid en uiteindelijk tot hogere maatschappelijke en financiële schade. Voorkomen is aantoonbaar goedkoper dan herstellen. Investeringen in crisisbeheersing, cyberveiligheid en een wendbare organisatie beperken toekomstige kosten en schade. Adequate informatievoorziening en vitale infrastructuur zijn randvoorwaarden voor veiligheid en vertrouwen. Het Rijk stelt extra middelen beschikbaar voor weerbaarheid, maar de verdeling is nog onzeker. Proactieve regionale inzet is noodzakelijk om deze kansen te verzilveren. Alleen met een toekomstbestendige Veiligheidsregio kunnen we adequaat reageren op crises en het vertrouwen van inwoners en partners waarborgen. 2.1 Door het versturen van de zienswijzebrief kan het DB de procedure voortzetten.

De zienswijzebrief dient voor 1 februari 2026 te worden gestuurd naar het Dagelijks Bestuur van de VRGZ. Het DB zal een reactie geven op de zienswijze. Deze reactie wordt voorgelegd aan het AB, die uiteindelijk de kaderbrief vaststelt, waarmee de procedure wordt afgerond. Kanttekeningen 1.1 Het Algemeen Bestuur, bestaande uit de deelnemende gemeenten, beslist over de afhandeling van de ingediende zienswijzen. Het is van meerwaarde om een zienswijze in te dienen. Echter bepalen de deelnemende gemeenten tezamen in het Algemeen Bestuur wat er met de ingediende zienswijzen gebeurt bij de voorbereiding van de begroting voor 2027. 1.2 Mogelijke ontvlechting VRGZ – GGD Gelderland-Zuid. Sinds 2013 werken de VRGZ en GGD Gelderland-Zuid samen in de bedrijfsvoering via de fiscale constructie Kosten voor Gemene Rekening (KGR). Uit onderzoek van bureau SQALE blijkt dat deze constructie inmiddels financieel onevenwichtig en organisatorisch complex is. De toenemende vraag vanuit de GGD heeft geleid tot een scheefgroei in kostenverdeling, terwijl verschillen in processen en strategische agenda’s zorgen voor governancevraagstukken en beperkte wendbaarheid. Ontvlechting wordt daarom als een reëel scenario beschouwd om beide organisaties toekomstbestendig te maken.

De gemeente Heumen erkent dat ontvlechting kan bijdragen aan transparantie en bestuurlijke duidelijkheid, maar benadrukt dat zorgvuldigheid essentieel is. Continuïteit van dienstverlening

3

moet gewaarborgd blijven en kosten mogen niet enkel op gemeenten worden afgewenteld. Wij vragen daarom om een heldere planning en inzicht in financiële consequenties. De huidige besluitvormingsroute roept vragen op over legitimiteit: in december 2025 wordt in beide Algemeen Besturen een principebesluit gevraagd, terwijl gemeenteraden pas in januari 2026 worden geïnformeerd en zienswijzen pas in februari 2026 volgen. Dit betekent dat gemeenten nu onvoldoende inzicht hebben in scenario’s, wat leidt tot drie risico’s, namelijk hogere kosten door verlies van schaalvoordelen, vertraging en discontinuïteit door onvoldoende uitgewerkte plannen en mogelijke politieke spanning door het passeren van de raad. Er is geadviseerd géén definitieve financiële besluiten te nemen voordat een uitvoeringsplan beschikbaar is met uitgewerkte varianten, impactanalyses en een heldere kostenverdeling. Dit moet leiden tot een transparant en zorgvuldig proces, continuïteit van dienstverlening en een financieel gezonde organisatie. 1.3 Methodiek indexering In de Kaderbrief 2027 is vastgelegd hoe indexering dient te worden berekend. Extreme prijsstijgingen valt weliswaar onder één van de drie typen uitzettingen die in aanmerking komen voor een voorstel tot een extra bijdrage van gemeenten.

Echter verwachten wij voor deze specifieke situatie dat de VRGZ de prijsstijging van €235.000 binnen de eigen financiële kaders opvangt. Dit is noodzakelijk om financiële discipline te waarborgen en te voorkomen dat gemeenten worden geconfronteerd met hoge onvoorziene lasten die niet passen binnen de gemaakte afspraken. 1.4 Onzekerheid Rijksmiddelen en financiële risico’s. De begroting van de VRGZ bestaat uit twee programma’s: Crisis- en Rampenbestrijding (circa 15% gefinancierd via BDuR en 85% via gemeentelijke bijdragen) en Regionale Ambulancevoorziening (RAV), dat volledig door zorgverzekeraars wordt bekostigd. De korting van 10% op de BDuR-middelen, zoals bevestigd in de Voorjaarsnota 2025, betekent voor de VRGZ een structurele vermindering van € 1.032.000 per jaar vanaf 2026. Voor 2026 is deze korting incidenteel opgevangen via de resultaatbestemming 2024, maar voor 2027 en verder blijft het onzeker of het Rijk deze korting terugdraait. Het Veiligheidsberaad zet in op volledige afschaffing van deze korting, maar de uitkomst is nog onduidelijk. Tegelijkertijd stelt het Rijk extra middelen beschikbaar voor weerbaarheid en noodsteunpunten, oplopend tot € 37 miljoen vanaf 2030, en € 25 miljoen structureel voor versterking van veiligheidsregio’s.

Uiterlijk 1 oktober 2026 zullen het ministerie van JenV, de VNG en het Veiligheidsberaad afspraken maken over de definitieve inzet en de verdeling van de financiële middelen voor 2027.

4

Het is financieel risicovol om structurele uitgaven te baseren op incidentele middelen. Gemeenten kunnen hiermee uitsluitend instemmen indien rijksmiddelen daadwerkelijk zijn toegekend en dit niet leidt tot extra lasten. Wij verzoeken de VRGZ deze randvoorwaarden vooraf vast te stellen en te communiceren, en te borgen dat rijksmiddelen uitsluitend worden ingezet voor het doel waarvoor zij zijn toegekend, zodat rechtmatigheid en transparantie gewaarborgd blijven. 1.5 Financiële risico’s en reserves. De huidige financiële ruimte van de VRGZ is beperkt en staat onder druk door structurele kortingen en extra investeringen. Wij benadrukken dat nieuwe investeringen niet mogen leiden tot een te lage algemene reserve, omdat dit de financiële weerbaarheid van de organisatie ernstig ondermijnt. De reserve moet voldoende zijn om onvoorziene risico’s, zoals extreme prijsstijgingen, vastgoedonderhoud en personele nazorg (PTSS), op te vangen. Gemeenten verwachten dat de VRGZ een strikte norm hanteert voor minimale reservevorming en dat eventuele tekorten niet automatisch worden afgewenteld op gemeentelijke bijdragen. Transparantie over de inzet van reserves en een meerjarige strategie voor risicobeheersing zijn essentieel om financiële stabiliteit te waarborgen. Financiën Financieel 1.

Nieuwe verdeelsystematiek vanaf 2027 Vanaf 2027 wordt de gemeentelijke bijdrage volledig gebaseerd op het gemeentefonds (cluster crisisbeheersing en brandweer). Voor de gemeente Heumen betekent dit in eerste instantie een ingroeivoordeel van circa € 86.000 per jaar te beginnen in 2027 en oplopend naar € 142.000 in 2030. Doordat is gekozen voor een niet-lineaire ingroei vindt volledige effectuering in 2030 plaats. 2. Structurele korting op BDuR-middelen De korting van 10% op BDuR-middelen, zoals bevestigd in de Voorjaarsnota 2025, betekent voor de VRGZ een structurele vermindering van € 1.032.000 per jaar vanaf 2026. Voor 2026 is deze korting incidenteel opgevangen via de resultaatbestemming 2024, maar voor 2027 en verder blijft onzeker of het Rijk deze maatregel terugdraait. Het Veiligheidsberaad zet in op volledige afschaffing van de korting, maar de uitkomst is nog onduidelijk. 3. Extreme prijsstijgingen en extra lasten Daarbovenop komen aanzienlijke extra lasten door extreme prijsstijgingen van €235.000 en vervanging vastgoed van €410.000, die in 2026 incidenteel zijn opgevangen maar ook in 2027 terugkeren. Het is bovendien onduidelijk of deze bedragen nogmaals geïndexeerd worden, wat de kosten verder zou verhogen. Naast deze prijsstijgingen vraagt de VRGZ om extra investeringen voor onder andere 5

het Security Operations Center (€300.000), Microsoft-licenties (€130.000) en een casemanager nazorg/PTSS (€60.000). 4. Gemeentelijke bijdrage VRGZ Er wordt gewerkt met scenario’s waarin bijdragen kunnen stijgen door keuzes rond ontvlechting van de bedrijfsvoering met de GGD, versterking van crisisbeheersing, landelijke verplichtingen, inflatie en investeringen in vastgoed en ICT. Tegelijkertijd neemt de druk op gemeentelijke begrotingen toe, onder andere door rijksbezuinigingen en indexeringen. Doordat de nieuwe verdeelsystematiek goed uitpakt, zal de huidige bijdrage aan de VRGZ van circa €1,5 miljoen naar verwachting licht dalen, ondanks de doorgevoerde BDuR-korting, vastgoedopgaven, ICT-investeringen en indexeringen. 5. Versterking Weerbaarheid Het Rijk stelt vanaf 2027 extra middelen beschikbaar voor de versterking van de weerbaarheid en de ontwikkeling van een landelijk netwerk van coördinatie- en noodsteunpunten. Het gaat om een bedrag van €35 miljoen in 2027, €35 miljoen in 2028, €36 miljoen in 2029 en vanaf 2030 €37 miljoen per jaar. Op dit moment is echter nog niet bekend welk deel hiervan aan de VRGZ zal worden toegekend. Deze onzekerheid maakt het voor gemeenten lastig om structurele keuzes verantwoord te onderbouwen. Communicatie & participatie De zienswijze wordt vóór 1 februari 2026 verstuurd aan het Dagelijks Bestuur van de VRGZ.

Met de zienswijze verzoeken wij de VRGZ om deze uitgangspunten expliciet mee te nemen bij het opstellen van de begroting. De exacte financiële consequenties worden inzichtelijk gemaakt in de concept-programmabegroting 2027, die in april 2026 ter zienswijze aan de gemeenteraden zal worden voorgelegd. Bij de conceptbegroting volgt ook een advies vanuit de Adviesfunctie Gemeenschappelijke Regelingen. burgemeester en wethouders

mr. J. de Graaf Gemeentesecretaris

mr. J.W.M.S. Minses Burgemeester

Bijlagen: 1. Concept raadsbesluit (nr. 297210) 2. Concept zienswijzebrief (nr. 297207) 3. Kaderbrief VRGZ 2027 (nr. 291861) 6