RV Regionaal Actieplan Dak- en thuisloosheid 2026-2032

RAADSVOORSTEL

Raadsvergadering: Onderwerp: Wordt behandeld door:

29 januari 2026 Regionaal Actieplan Dak- en thuisloosheid 2026-2032 Wim Wink

Voorstel Het Regionaal Actieplan Dak- en Thuisloosheid Gelderland-Zuid 2026-2032 vast te stellen. Inleiding In oktober 2024 hebben we u geïnformeerd over het voornemen om met de gemeenten in de regio Gelderland- Zuid een Regionaal Actieplan Dak- en Thuisloosheid op te stellen. Dit heeft een conceptversie van het Regionaal Actieplan opgeleverd. Deze is kort na de zomer 2025 ter informatie en ter consultatie aan verschillende partijen en alle gemeenteraden en adviesraden in GelderlandZuid voorgelegd. Dit heeft een aantal verbeteringen van het plan opgeleverd. Het Regionaal Actieplan Dak- en Thuisloosheid Gelderland-Zuid 2026-2032 leggen we nu ter vaststelling aan u voor. Aanleiding voor het opstellen van een Regionaal Actieplan Dak- en Thuisloosheid is het Europese en Nederlandse besluit om dakloosheid fors en structureel terug te dringen. In Nederland werd hiervoor het Nationaal Plan Dakloosheid ‘Eerst een thuis’ gelanceerd. Het Nationaal Plan vraagt om een fundamenteel andere kijk op het vraagstuk ‘dakloosheid’ en benoemt zes leidende principes die richting geven aan de regionale vertalingen van dit landelijke plan. Hierbij wordt gesteld dat het aanpakken van dakloosheid begint met huisvesting.

In 2024 hebben de gemeenten in de regio Gelderland- Zuid meegedaan aan het ETHOS onderzoek om in beeld te krijgen wat de omvang en problematiek van dak – en thuisloosheid in de regio Gelderland- Zuid is. Met het ETHOS onderzoek werd in de gehele regio op hetzelfde moment alle dak- en thuislozen geteld die aan de definitie voldeden. Een definitie die uitgaat van het ontbreken van volwaardige huisvesting. Deze telling vond op 9 april 2024 plaats. De omvang en problematiek in de regio Gelderland- Zuid bleek fors. Over dit onderzoek en de uitkomst hebben we u geïnformeerd. Vanwege de omvang van de problematiek, besloten de gemeenten in de regio Gelderland- Zuid in oktober 2024 om aan de hand van het Nationaal Actieplan Dakloosheid ‘Eerst een thuis’ (2023 – 2030) en het ETHOS onderzoek een project op te starten om tot een nieuwe aanpak te komen om dak- en thuisloosheid tegen te gaan. Dat heeft geresulteerd in dit Regionaal Actieplan Dak- en Thuisloosheid 2026-2032. In een latere fase volgt nog het Regionaal Uitvoeringsplan Dak- en Thuisloosheid en daarna zal elke gemeente een Lokaal Uitvoeringsplan opstellen. Deze drie documenten liggen in elkaars verlengde en vormen samen de aanpak dak- en thuisloosheid: • Het Regionaal Actieplan: bevat de aanleiding, missie, visie, uitgangspunten en doelen voor de aanpak van dak- en thuisloosheid in Gelderland-Zuid.

Zaak Document

: :

290146 293253

•

•

Het Regionaal Uitvoeringsplan: is het uitvoeringsplan van het Regionaal Actieplan. Het Regionaal uitvoeringsplan werkt uit hoe het regionaal vangnet voor maatschappelijke opvang wordt ingericht en welke kaders we afspreken voor de lokale uitvoeringsplannen. Het Lokaal Uitvoeringsplan: hierin zullen concrete uitwerkingen komen te staan die op lokaal niveau dak- en thuisloosheid moeten voorkomen dan wel terugdringen. Hierbij ligt de nadruk op huisvesting. Middels preventie richt elke gemeente zich op behoud van huisvesting en daarnaast op toeleiden naar en bieden van huisvesting. Deze lokale plannen worden door alle 13 gemeenten in Gelderland- Zuid gemaakt. Het voornemen is dat elke gemeente in 2026 gaat starten met het opstellen van de lokale uitvoeringsplannen.

Beoogd effect Het zoveel als mogelijk uitbannen van dak- en thuisloosheid en ervoor te zorgen dat iedereen die hiermee te maken heeft (gehad) weer mee kan doen in de samenleving. Argumenten 1.1. Het toenemende aantal dak- en thuislozen vraagt om een afgestemde aanpak en (meer) regionale en lokale inzet. Een complex onderwerp zoals het voorkomen en oplossen van dak- en thuisloosheid vraagt om gelijktijdig afgestemde aanpak. Met het Regionaal Actieplan willen we steviger inzetten op het voorkomen van dak- en thuisloosheid en het sneller vinden van een oplossing als iemand toch geen dak meer boven zijn hoofd heeft. Dit is nodig aangezien er een toenemend aantal dak- en thuislozen is, er een te kort is aan (zorg)personeel, lange wachttijden, zorgvormen die niet goed genoeg aansluiten om dak- en thuisloosheid te voorkomen, er structureel een fors tekort op het budget voor Maatschappelijke Opvang en het woningtekort. Een afgestemde aanpak zorgt ervoor dat elke gemeente weet wat er nodig is en vanuit welke visie we werken om dak- en thuisloosheid in onze regio terug te dringen. We benadrukken dat het Regionaal Actieplan een waardevolle aanvulling of doorontwikkeling is van de diverse initiatieven die al lopen, zowel regionaal als lokaal.

We leggen bij de uitvoering van het plan de verbinding met ontwikkelingen en afspraken die zijn gemaakt bij bijvoorbeeld de woondeals, huisvesting van aandachtsgroepen (Groene Metropoolregio) en het versterken Sociale Basis. 1.2. Het regionaal actieplan sluit aan bij het nationaal actieplan Dakloosheid ‘Eerst een Thuis’ (20232030) en de ETHOS-telling die we in onze regio uitvoerde Zowel in Europa als in Nederland is besloten om dakloosheid fors en structureel terug te dringen. Dit is vastgelegd met de Verklaring van Lissabon en in het Nationaal Plan Dakloosheid ‘Eerst een Thuis’. Het Nationaal Plan Dakloosheid ‘Eerst een Thuis’ vraagt om een fundamenteel andere kijk op het vraagstuk ‘dakloosheid’ en benoemt zes leidende principes die richting geven aan de regionale vertalingen van dit landelijke plan. Deze principes zijn in het Regionaal Actieplan opgenomen. De Ethos- telling verschafte ons meer inzicht in de aantallen en type dak- en thuislozen. Dit heeft bijgedragen aan de keuzes die we met het actieplan maken, zoals de verdeling naar regionale opgave (25%) en lokale opgave (75%) voor het ondersteunen van (dreigend) dak- en thuislozen. 2

1.3. Terugdringen van dak- en thuisloosheid en opvangen van dak- en thuislozen is een verantwoordelijkheid van elke gemeente. Gemeenten zijn er verantwoordelijk voor dat inwoners in het geval van dak- en thuisloosheid terecht kunnen bij de maatschappelijke opvang (MO). Dit geldt als vangnet, wanneer er geen andere oplossing is. Omdat deze voorzieningen om specifieke expertise vragen, werken gemeenten hierop nauw samen. De uitvoering hiervan hebben we gemandateerd aan centrumgemeente Nijmegen, net als de overige gemeenten in regio Gelderland- Zuid. Met dit Actieplan Dak- en Thuisloosheid gaan we erop inzetten dat voorkomen wordt dat inwoners aanspraak moeten maken op deze maatschappelijke opvang. Voorkomen is beter dan genezen. Daarnaast zorgen we dat er voldoende maatschappelijke opvang beschikbaar blijft, maar wel meer verspreid over de regio. Hiermee verminderen we de druk op stad Nijmegen waar nu een concentratie van voorzieningen is. Kanttekeningen 1.1. Het Regionaal Actieplan Dak- en Thuisloosheid betreft primair een visie, uitgangspunten en kaders en biedt nog geen inzicht in de risico's en het financiële kader Niet in het Regionaal Actieplan, maar in het Regionaal Uitvoeringsplan werken we de hoofdlijnen verder uit en wordt er ook stilgestaan bij mogelijke risico’s en de financiële vertaling.

Dak- en Thuisloosheid is een zeer complex probleem dat onderhevig is aan maatschappelijke en politieke ontwikkelingen. Het is dan ook geen zekerheid dat de gestelde doelen behaald worden. Desondanks sturen we op de hoofdlijnen uit het actieplan en streven we ernaar om deze doelen te behalen. Voor een geslaagde aanpak is goede regionale samenwerking, goede regionale afstemming en gezamenlijk gedragen verantwoordelijkheid nodig. Het kost tijd om dit te bereiken. Ook de komende gemeenteraadsverkiezingen kan mogelijk zorgen voor vertraging. Financiën Het Regionaal Actieplan geeft de visies, doelen en acties op hoofdlijnen weer. De financiën zijn hierin nog niet uitgewerkt. In het Regionaal Uitvoeringsplan, waar we de kaders verder concretiseren, staan we stil bij de mogelijke risico’s en nemen we een risicoparagraaf op. De uitvoering zal in 2026 verder vorm krijgen. In de lokale uitvoeringsplannen worden de financiën nader uitgewerkt. Voor de financiering van de maatschappelijke opvang wordt gewerkt met een regionale begroting voor beschermd wonen en maatschappelijke opvang die jaarlijks wordt opgesteld door de 13 deelnemende gemeenten. Het is belangrijk dat we in 2026 tot een goede regionale afstemming komen over de financiën voor de komende jaren. Zo kan worden gestuurd op een passend en toereikend budget.

Het uitgangspunt voor het financieel kader is dat we binnen de beschikbare rijksbudgetten voor maatschappelijke opvang en beschermd wonen blijven. Doordat op dit moment de financiële kaders nog niet bekend zijn, is het nog onzeker of de uitvoering binnen de bestaande middelen kan plaatsvinden, ondanks het regionale uitgangspunt. Dit kan betekenen dat er op termijn een aanpassing of uitzetting van de begroting nodig is. Zodra er meer 3

bekend is over de financiële kaders, zal de Raad geïnformeerd worden middels een van de P&Cdocumenten. Communicatie & participatie Participatie Voor het terugdringen van dak- en thuislozen werken we nauw samen met de gemeenten in regio Gelderland- Zuid. Het Regionaal Actieplan is opgesteld in samenwerking met deze gemeenten en andere betrokken organisaties. Hiervoor is een bestuurlijk kernteam opgericht met vertegenwoordiging portefeuillehouders Wonen en Zorg vanuit de regio Rivierenland, regio Rijk van Nijmegen en centrumgemeente Nijmegen. Dit is aangevuld met bestuurders van een corporatie in Rijk van Nijmegen en een corporatie in Rivierenland. Daarnaast zijn de aanbieders van maatschappelijke opvang, de GGD en de adviesraden sociaal domein van de gemeenten geconsulteerd. De raden zijn meegenomen middels lokale- en regionale bijeenkomsten. De ervaring uit de praktijk is meegenomen door betrokkenheid van professionals en ervaringsdeskundigen in de werkgroepen die de plannen tot stand hebben gebracht. Communicatie Er zal een regionaal persbericht worden uitgebracht. Vervolgacties Het Regionaal Actieplan wordt door alle 13 gemeenten uit de regio ter vaststelling voorgelegd aan de raad.

We werken aan een Regionaal Uitvoeringsplan van het Regionaal Actieplan, waarin we uitwerken hoe het regionaal vangnet voor maatschappelijke opvang wordt ingericht en welke kaders we afspreken voor de lokale uitvoeringsplannen. Hierbij inventariseren we de risico's en de benodigde middelen. Na vaststelling van zowel het Regionale Actieplan als het Regionale Uitvoeringsplan gaat elke deelnemende gemeente aan de slag met het opstellen van een Lokaal Uitvoeringsplan. burgemeester en wethouders

mr. J. de Graaf Gemeentesecretaris

mr. J.W.M.S. Minses Burgemeester

Bijlagen: • Regionaal Actieplan Dak- en Thuisloosheid Gelderland-Zuid 2026-2032 • Raadsbesluit Actieplan Dak- en Thuisloosheid Gelderland- Zuid 2026- 2032

4