Raadsvoorstel Uitgangspunten transitievisie warmte

RAADSVOORSTEL

Raadsvergadering: Onderwerp: Wordt behandeld door:

4 november 2021 Uitgangspunten transitievisie warmte Maarten Schoenaker

Voorstel 1. In te stemmen met de uitgangspunten voor de Transitievisie warmte (TVW). 2. In te stemmen met de voorgestelde participatietreden voor de verschillende stakeholders. Inleiding In 2015 hebben 196 landen het klimaatverdrag van Parijs ondertekend. In 2019 publiceerde het kabinet de Nederlandse uitwerking van de internationale klimaatafspraken van Parijs: het Klimaatakkoord. Het doel hiervan is de CO2-uitstoot verminderen met als tussendoel in 2030 40% CO2 reductie ten opzichte van 1990. In het recent verschenen IPCC-rapport is vastgesteld dat klimaatverandering inmiddels overal op aarde zichtbaar is, maar dat de gevolgen van plek tot plek verschillen. Geen plek op de wereld ontkomt meer aan de gevolgen van klimaatverandering. In de samenvatting van het rapport somt het IPCC vijf scenario’s op. In het meest ambitieuze scenario, waarbij de mensheid massaal inzet op duurzaamheid, zal de opwarming halverwege deze eeuw uitkomen op 1,6 graden Celsius. Aan het eind van de eeuw is de opwarming iets afgenomen en komt dan, door inzet van technologie die CO2 uit de lucht haalt, uit op 1,4 graden. In het minst ambitieuze scenario, waarbij de mens lang vasthoudt aan gebruik van fossiele brandstoffen, loopt de opwarming op tot 4,4 graden. Vanuit het Klimaatakkoord wordt aan verschillende (sectorale) tafels gewerkt aan het terugdringen van de CO2-uitstoot.

Vanuit twee tafels zijn er voor de gemeente relevante instrumenten: 1. Tafel Elektriciteit: De Regionale Energie Strategie (RES). Voor Heumen is dit de regio Arnhem-Nijmegen, waarvan het RES 1.0 bod op 3 juni 2021 door de raad is vastgesteld. 2. Tafel Gebouwde Omgeving: De Transitievisie Warmte (TVW).

De ambitie van 100% duurzame warmte in 2050 uit het Klimaatakkoord wordt op gemeentelijk niveau ingevuld middels de Transitievisie Warmte (TVW). In de TVW geven gemeenten aan wat de alternatieven voor aardgas zijn in hun gemeente. Daarnaast moet worden aangegeven welke wijken aardgasvrij gemaakt gaan worden en op welke manier. In het Energieakkoord is in hoofdlijnen vastgelegd dat gemeenten uiterlijk eind 2021 een TVW vaststellen waarin het tijdspad, waarin wijken worden verduurzaamd, is vastgelegd. Wanneer in de TVW startwijken worden opgenomen die vóór 2030 van het gas afgaan, moet voor deze wijken een wijkuitvoeringsplan (WUP) te worden opgesteld. We zijn nu gestart met het traject van het opstellen van een TVW. Eerste stap is het laten vaststellen van de uitgangspunten voor de visie door uw raad. Uitgangspunten Transitievisie Warmte (TVW) Ons college heeft op 25 mei 2021 besloten dat maatregelen voor woningen in het kader van de Transitievisie Warmte haalbaar, betaalbaar en ruimtelijk inpasbaar moeten zijn. Gemeente Heumen wil hierin - als kleine gemeente - geen koploper zijn, maar een afwachtende houding aannemen. Toe te passen duurzame technieken dienen betrouwbaar en betaalbaar te zijn. Daarmee worden ze beschikbaar voor iedereen en dit sluit aan bij het uitgangspunt van inclusiviteit uit de Strategische visie. Zaak Document

: :

52221 86983

De voorkeur gaat daarom uit naar het starten met maatregelen die voorhanden zijn (bijvoorbeeld een wijkgerichte isolatie aanpak): het zogenaamde “aardgasvrij-ready” maken:  Om alle gebouwen in Nederland aardgasvrij te laten zijn in 2050 zijn meerdere stappen nodig. Direct op korte termijn van het aardgas afgaan is vaak te duur en ook zijn niet alle alternatieven overal al beschikbaar. Om de tijd tussen nu en 2050 goed te benutten, kunnen we echter al wel stappen zetten, bijvoorbeeld door gebouwen te isoleren of door zonnepanelen te plaatsen. Dat noemen we het aardgasvrij-ready maken van gebouwen: ervoor zorgen dat de uiteindelijke afkoppeling van het aardgas in de toekomst makkelijk(er) verloopt. Met het opstellen van de Transitievisie Warmte wil de gemeente inzicht verkrijgen in de relevante data op basis waarvan verdere stappen gezet kunnen worden wanneer de techniek zich verder heeft ontwikkeld. Daarnaast moet de Transitievisie Warmte inzicht geven in de huidige alternatieve warmtestrategieën en of deze, in de toekomst, kansrijk kunnen zijn voor onze gemeente.

De uitgangspunten sluiten aan bij de landelijke leidraad TVW en zijn passend gemaakt voor de specifieke context in de gemeente Heumen. 1. Realistisch en betaalbaar voor iedereen Bij de warmtetransitie gaat het erom dat het betaalbaar blijft. We weten uit de vele landelijke onderzoeken dat de kosten vaak niet lager worden en/of gelijk blijven. Dit betekent dat we op zoek gaan naar oplossingen die voor de gemeenten en inwoners realistisch en betaalbaar zijn, nu en in de toekomst. In Heumen geldt in het bijzonder ook het onderzoeken van eventuele aansluiting op het warmtenet Nijmegen (MARN-studie). Een belangrijke randvoorwaarde is dat we transparant zijn over de kosten en dat we achterhalen of inwoners deze kosten kunnen dragen, al dan niet met behulp van (rijks-)subsidie. Dit betekent dat wij: a. Zoeken naar oplossingen met de laagste maatschappelijke kosten b. Oplossingen aandragen die toegankelijk en betaalbaar zijn voor iedereen c. Transparant zijn over de kosten en de betaalbaarheid d. Faciliteren bij het zoeken en/of verstrekken van de juiste (rijks-)subsidies 2. Starten met besparen De meest duurzame energie is de energie die je niet gebruikt. Het aardgasvrij maken van de gebouwde omgeving kan niet los worden gezien van de opgave om gebouweigenaren te stimuleren en te ondersteunen om gebouwen aardgasvrij-ready te maken.

We starten daarom met het inzetten op maatregelen zoals isoleren. Dit betekent dat wij: a. Iedereen adviseren de juiste energiebesparende maatregelen (zoals isolatie) te nemen b. Faciliteren bij het zoeken en/of verstrekken van de juiste (rijks-)subsidies 3. Beschikbaar en betrouwbaar richting de toekomst Om de transitie te realiseren hebben we alle mogelijke warmtebronnen nodig. Het is daarom van belang inzage te hebben in het soort bronnen, de opslagmogelijkheden voor warmte en de beschikbaarheid van deze bronnen. Hierbij kijken we niet alleen inzet van elektriciteit, maar ook naar onze eigen lokale warmtebronnen zoals onze bodem (geothermie) en onze wateren (aquathermie). Ook kijken we naar de mogelijkheden van restwarmte van bijvoorbeeld de industrie en bedrijventerreinen binnen en buiten de gemeente. De Regionale Structuur Warmte dient hier ook voor als input. Met de bronnenstrategie zorgen we dat het leveren van warmte in de toekomst richting inwoners betrouwbaar is en blijft. Dit betekent dat wij: a. Inzage hebben in alle mogelijke warmtebronnen b. Een goede bronnenstrategie voor opwek en opslag hebben richting de toekomst 2

c. Betrouwbare warmtelevering richting de toekomst willen 4. Samenwerken: binnen de eigen organisatie en in de regio De warmtetransitie is een grote opgave, die de gemeente niet alleen kan uitvoeren. De gemeente heeft hierin weliswaar de regierol, maar kiest ervoor om actief samen met andere stakeholders lokaal en in de regio samen te werken. Hierbij komen we tot gezamenlijke duurzame doelstellingen voor zowel collectieve oplossingen (warmtenetten) als individuele oplossingen (all-electric en hernieuwbare gassen). Met als belangrijke randvoorwaarde dat deze oplossingen voor verduurzaming en de benodigde werkzaamheden op elkaar aansluiten. De kennis en ervaring die we opdoen bij het traject Wijk van de Toekomst (Molenwijk, Kroonwijk en Randwijk) betrekken we bij het opstellen van de TVW. Ook binnen de eigen organisatie zoeken we de samenwerking op door te kijken naar mogelijke koppelingen met het herstructureren van de openbare ruimte. Dit betekent dat wij: a. Stakeholders actief betrekken in het proces en kennis delen b. Informatie ophalen bij de stakeholders over het proces c. De Regionale Structuur Warmte gebruiken als input voor de TVW Stakeholders en proces Er zijn veel verschillende stakeholders betrokken bij de warmtetransitie. Voor de verschillende stakeholders wordt bepaald welke trede van de participatieladder gehanteerd wordt.

Belangrijkste stakeholders - coproduceren Twee belangrijke stakeholders zijn de netbeheerder Liander en woningbouwcorporatie Oosterpoort. Zij spelen een cruciale rol in de uiteindelijke uitvoering van de warmtetransitie. De woningbouwcorporatie vormt een startmotor, doordat ze in een wijk grote aantallen woningen ineens kan verduurzamen. De netbeheerder is belangrijk aangezien zij eigenaar van het gasnet zijn en de elektra infrastructuur beheren. Met deze stakeholders zal actief afstemming plaatsvinden. Daarnaast zijn er twee actieve energiecoöperaties in de gemeente Heumen die we zien als belangrijke stakeholders, dit zijn: Energiek Heumen en ECH. Er vindt een werksessie met de belangrijkste stakeholders plaats waarin de uitgangspunten aan bod komen. Ingediende reacties zullen samen met de TVW aan de raad worden aangeboden ter vaststelling. Inwoners - Raadplegen Uiteraard zijn ook inwoners van de gemeente stakeholders in de warmtetransitie. De transitie vindt voor een groot deel plaats ‘achter de meter’ bij inwoners thuis. De conceptversie van de transitievisie warmte zal dan ook worden voorgelegd aan inwoners. Ingediende reacties zullen samen met de TVW aan de raad worden aangeboden ter vaststelling. Inwoners, specifiek huiseigenaren, staan voor investeringsbeslissingen.

Zonder duidelijke richting vanuit de transitievisie warmte ontbreekt voor hen koers bij het maken van beslissingen over te nemen maatregelen. In de wijkuitvoeringsplannen die volgen op de transitievisie warmte zullen inwoners nauwer betrokken worden. Overige stakeholders – informeren/raadplegen Daarnaast zijn er een aantal andere stakeholders die over het proces geïnformeerd of indien gewenst geraadpleegd worden, dit gaat om de volgende stakeholders:  Wijk van de Toekomst  Waterschap Rivierenland  Rijkswaterstaat  Drinkwaterbedrijf Vitens 3

   

RES organisatie Ondernemersvereniging gemeente Heumen Stichting BIZ Winkelcentrum Malden ZLTO

Planning Het opstellen van een TVW is een dynamisch proces waarbij we soms twee stappen vooruitkomen en een ander moment er weer één terug moeten doen. Om structuur in het proces aan te brengen hebben we een zestal processtappen gedefinieerd. De omschreven producten per stap staan daarmee ook niet vast en zijn bedoeld om richting te geven aan het proces. 1. Vaststellen uitgangspunten (september 2021) De uitgangspunten voor de TVW worden bestuurlijk vastgesteld; op 14 september in het college en op 21 oktober in de raad. Na de vaststelling worden de uitkomsten ter inzage gelegd aan de inwoners. Reacties van bewoners worden verwerkt in de TVW. 2. Samen starten (september 2021) Werksessie met de belangrijkste stakeholders (bestaande uit de woningbouwcorporatie Oosterpoort, netbeheerder Liander, energiecoöperatie ECH en Energiek Heumen) over de uitgangspunten. Input wordt verwerkt in de TVW. 3. Startanalyse (augustus – september 2021) Aan de hand van een technische analyse worden de huidige situatie en de toekomstige mogelijkheden voor een duurzame warmtevoorziening in beeld gebracht. Per wijk wordt het alternatief voor aardgas aangegeven op basis van de laagste maatschappelijke kosten. 4. Opstellen kansrijke scenario´s (oktober – november 2021) De technische analyse wordt getoetst aan de vastgestelde uitgangspunten in combinatie met de extra input van stakeholders en bewoners.

Dit vormt de input voor de TVW. 5. Opstellen (concept-)Transitievisie Warmte (november - december 2021) Het concept van de TVW wordt opgesteld. Dit wordt ter inzage gelegd. Reacties van inwoners gebundeld en met de TVW ter vaststelling aan de raad voorgelegd. 6. Vaststellen Transitievisie Warmte (eerste kwartaal 2022) De raad stelt de Transitievisie Warmte vast. Samenhang met andere projecten De transitievisie warmte heeft onder andere raakvlak met:  RES In Nederland zijn 30 Regionale Energie Strategieën (RES) gemaakt, waarbij de gemeente Heumen onderdeel uitmaakt van de RES Arnhem Nijmegen. Via een bod aan het rijk van 1 juli jl. laat de regio zien hoe de opwek van elektriciteit door zon en wind kan worden verduurzaamd binnen de regio Arnhem Nijmegen. Daarnaast bestaat de RES uit de Regionale Structuur Warmte. Hiermee wordt invulling gegeven aan de ambitie om 100% duurzame warmte in 2050 gerealiseerd te hebben. In de Regionale Structuur Warmte worden op regionaal niveau afspraken gemaakt over het efficiënt inzetten van duurzame warmtebronnen. Door in beeld te brengen wat de huidige (en voor zover bekend toekomstige) warmtebronnen zijn en wat de warmtevraag is, kan er een overzicht gemaakt worden van de bestaande, geplande en/of benodigde hoofdinfrastructuur voor warmte.

 Wijk van de toekomst Met het project Wijk van de Toekomst heeft de gemeente het initiatief genomen om een wijkproces op gebied van verduurzaming in gang te zetten. Hierbij wordt ingezet op coproductie met inwoners. De gemeente biedt hierbij een procesbegeleider aan en ondersteunt waar mogelijk. De gemeente stelt niet het doel, inwoners wordt ruimte geboden om invulling te geven aan hoe zij een duurzame wijk zien. Door aan

4

te sluiten op de belevingswereld van de inwoners kan de gemeente achterhalen wat zij nodig hebben om over te gaan tot actie. De ervaringen uit dit project worden ingezet in andere wijken/dorpen.

Routekaart Klimaatneutraal Heumen 2050 De routekaart wordt geactualiseerd. De routekaart is gebaseerd op inzichten en aannames uit 2016 en daardoor niet meer up to date. Ook maakt de routekaart de relatie met de opgave uit de RES niet inzichtelijk.  Energie in de wijk 

De wijken in met een energie-adviseur met als doel het informeren en stimuleren van huiseigenaren tot het uitvoeren van duurzaamheidsmaatregelen. Als gevolg van COVID-19 ligt dit project al enige tijd stil. In de tussentijd is er een voucheractie geweest voor kleine energiemaatregelen en worden er momenteel maatwerk energie-adviezen opgesteld voor een aantal voorbeeldwoningen. Dit komt beschikbaar voor eigenaren van vergelijkbare woningen. Het project is in september weer van start gegaan.

Beoogd effect Een door college en raad gedragen TVW die de basis vormt voor verdere uitwerking in wijkuitvoeringsplannen en die voor inwoners duidelijk maakt welke koers de gemeente Heumen vaart ten aanzien van de warmtetransitie. Argumenten 1.1. De uitgangspunten zijn realistisch en haalbaar. Het college heeft ervoor gekozen de hierboven beschreven uitgangspuntenter ter besluitvorming aan u voor te leggen, omdat het voor een gemeente van onze omvang verstandig lijkt om een meer afwachtende houding aan te nemen in de warmtetransitie. Technieken zijn soms nog niet voldoende bewezen en met het ontbreken van alternatieve warmtebronnen in onze gemeente lijkt het vooralsnog onmogelijk om wijken al snel van het gas af te halen met maatregelen die zichzelf terugverdienen. 1.2. De uitgangspunten sluiten aan bij de uitgangspunten van de Strategische visie. Door te kiezen voor de insteek van haalbaarheid en betaalbaarheid wordt de transitie op het gebied van warmte op den duur mogelijk voor iedereen, hetgeen aansluit bij de inclusiviteit die de Strategische visie van de gemeente Heumen voorstaat.

Kanttekeningen Door tijdsdruk als gevolg van de voorwaarden die worden gesteld aan de subsidie voor het opstellen van een TVW (aan het einde van het jaar moet er een stuk liggen dat klaar is voor besluitvorming door uw raad) kan het proces om tot een TVW te komen minder uitgebreid gevoerd worden dan we normaalgesproken zouden doen. Na het opstellen van de TVW volgt echter de stap van het opstellen van (een) wijkuitvoeringsplan(nen). Dat is wat ons betreft het moment om uitgebreid met inwoners en stakeholders in gesprek te gaan over de transitie en wat die betekent. Financiën Voor het inhuren van een adviseur om te ondersteunen bij het opstellen van een Transitievisie warmte stelt het rijk een subsidie beschikbaar van € 20.660. Deze is aangevraagd en toegekend. Voorwaarde is dat de werkzaamheden van de adviseur voor het einde van het jaar zijn afgerond. burgemeester en wethouders

5

Dirk van Eeten Gemeentesecretaris

Marriët Mittendorff Burgemeester

Bijlage:  Raadsbesluit Uitgangspunten transitievisie warmte

6