26.A09 Bijlage I BAR-advies verordening handhaving participatiewet 2026

Secretariaat S. Menkehorst Adres Postbus 200 6580 AZ Malden E-mail bar@heumen.nl

ADVIES Gemeente Heumen t.a.v. L. Jennissen Kerkplein 6 6581AC Malden

Onderwerp: Datum: Uw brief: Ons kenmerk: Behandeld door:

Advies verordening handhaving participatiewet 2026 5 januari 2026 257581 Bij beantwoording datum en ons kenmerk vermelden Sam Menkehorst

Geacht college, Naar aanleiding van het verzoek om advies over de Verordening Handhaving Participatiewet 2026, biedt de BAR u hierbij het advies aan. Wij waarderen het dat de gemeente Heumen, in lijn met de landelijke koers, kiest voor vereenvoudiging, vertrouwen en de menselijke maat als uitgangspunten bij de uitvoering van de Participatiewet. Risicoprofielen, vertrouwen en de menselijke maat De verordening noemt het gebruik van risicogerichte monitoring en vroegsignalering bij de uitvoering van het handhavingsbeleid. De BAR onderkent het belang van een efficiënte en rechtmatige besteding van publieke middelen en het voorkomen van misbruik. Tegelijkertijd wijzen wij op de risico’s van het werken met risicoprofielen. Advies: wij adviseren het college om na te gaan of het gebruik van risicoprofielen wettelijk toegestaan is. Indien wettelijk toegestaan, adviseren wij u het tot een minimum te beperken en uitsluitend in te zetten bij concrete signalen van misbruik. Wij adviseren u altijd transparant te zijn over de criteria en werkwijze. Daarnaast adviseren wij om periodiek te evalueren of het gebruik van risicoprofielen niet leidt tot ongelijke behandeling of discriminatie. •

Vertrouwen als uitgangspunt: Het opstellen van risicoprofielen kan in strijd zijn met het uitgangspunt van vertrouwen. Burgers kunnen zich gestigmatiseerd of onterecht verdacht gemaakt voelen, zeker als zij zonder concrete aanleiding extra gecontroleerd worden. Dit kan het vertrouwen in de overheid ondermijnen. We vinden het belangrijk het vertrouwen van de inwoner in de (gemeentelijke) overheid te herstellen daar waar nodig. We zijn ervan

overtuigd dat een groot vertrouwen in de overheid vlotter zal leiden tot naleving van de gestelde regels. •

Menselijke maat: risicoprofielen zijn vaak gebaseerd op statistische analyses en kunnen leiden tot discriminatie, zeker als de gebruikte criteria niet transparant zijn of onvoldoende rekening houden met individuele omstandigheden. De menselijke maat vereist dat elk signaal zorgvuldig wordt gewogen en dat maatwerk mogelijk blijft.

•

Heimelijk onderzoek: de conceptverordening en toelichting maken duidelijk dat heimelijk onderzoek alleen is toegestaan bij een concreet vermoeden van misbruik en dat de betrokkene achteraf wordt geïnformeerd. Toch blijft het risico bestaan dat burgers zich onveilig voelen als zij niet weten waarop controles zijn gebaseerd en wanneer deze plaatsvinden.

Monitoring van de handhaving De verordening stelt dat monitoring en controle plaatsvinden met inachtneming van de AVG. Advies: monitoring moet gericht zijn op het tijdig signaleren van problemen, maar mag niet leiden tot een sfeer van wantrouwen of overmatige controle. Wij adviseren u om belanghebbenden actief te informeren over hun rechten en de wijze waarop monitoring plaatsvindt. • •

De inbreuk op de persoonlijke levenssfeer moet in verhouding staan tot het doel. Niet meer gegevens verzamelen dan strikt noodzakelijk. Als het doel op een minder ingrijpende manier bereikt kan worden, moet daarvoor gekozen worden.

Inzet van de sociale recherche De inzet van de sociale recherche is een zwaar middel dat diep kan ingrijpen in het leven van burgers. De verordening stelt terecht dat deze inzet alleen aan de orde is bij concrete vermoedens van misbruik of oneigenlijk gebruik en dat het college rekening houdt met de aard en ernst van het gedrag, de mate van verwijtbaarheid en persoonlijke omstandigheden. In de praktijk blijkt dat de inzet van de sociale recherche zich beperkt tot één of twee keer per jaar. Advies: wij adviseren het college om in de uitvoeringspraktijk strikt te toetsen of inzet van de sociale recherche noodzakelijk en proportioneel is en om hierover jaarlijks te rapporteren aan de gemeenteraad. Ook adviseren wij om belanghebbenden altijd te informeren over hun rechten. •

Vertrouwen en menselijke maat: de inzet van de sociale recherche past alleen bij ernstige gevallen en mag niet standaard onderdeel zijn van het handhavingsinstrumentarium.

•

Uiterste middel: de sociale recherche moet alleen worden ingezet als alle andere, minder ingrijpende middelen zijn uitgeput.

Preventie, vroegsignalering en risicogerichte monitoring De verordening en het memo benadrukken het belang van vroegsignalering en begeleiding, met als doel om problemen te voorkomen en burgers tijdig te ondersteunen. Dit sluit aan bij het uitgangspunt van vertrouwen en de menselijke maat. Advies: wij adviseren het college om vroegsignalering te combineren met preventie en met persoonlijke begeleiding en maatwerk. Risicogerichte monitoring mag nooit leiden tot automatische of onpersoonlijke behandeling van burgers. Door tijdig signalen van (dreigende) problemen op te 2

merken, kunnen escalaties en schulden worden voorkomen. Dit vraagt om een laagdrempelige, ondersteunende benadering. De BAR adviseert om ervaringen met vroegsignalering en monitoring periodiek te evalueren en te delen met de gemeenteraad. We willen als BAR vooral ook benadrukken dat naast vroegsignalering, preventie van groot belang is. Niet alleen handhaving maar juist voorkoming ervan is essentieel. Naleving van gestelde regels maakt handhaving in het meest ideale scenario immers overbodig. Dit vergt een goede, laagdrempelige en transparante communicatie met en voor inwoners. Tot slot We willen als BAR graag op de hoogte worden gehouden over de plannen van het college rondom de implementatie van het wetsvoorstel handhaving sociale zekerheid en het nieuwe boetebesluit. We zijn erg geïnteresseerd hoe uw college de impact van de uitvoering ervan inschat voor de inwoners van de gemeente Heumen. Wij vertrouwen erop dat het college deze adviezen ter harte neemt en zijn graag bereid om hierover in gesprek te gaan.

Met vriendelijke groet, Namens de Burgeradviesraad van de gemeente Heumen

Agnes Coumans Voorzitter

3