Toelichting samenwerkingsakkoord Heemstede 2026-2030.pdf

TOELICHTING SAMENWERKINGSAKKOORDi Er bestaat geen regel of wettelijk voorschrift over hoe en welk soort een akkoord zou moeten worden bereikt aan het begin van een raadsperiode. Er zijn varianten, zoals: •

Het coalitie-akkoord: Het college voert uit wat een selecte meerderheid van partijen (coalitie) vooraf heeft afgesproken. Dit kan in detail of op hoofdlijnen opgesteld zijn. Het leidt niet zelden tot een scherpe scheiding tussen coalitie (steunend) en oppositie (controlerend).

•

Het raads-akkoord, dat een opsomming bevat van de onderwerpen die in de komende raadsperiode aan bod komen met instemming van de gehele raad en vaak in samenspraak met de samenleving. Het college voert deze uit met ruimte om samenwerking te zoeken met alle (en wisselende) fracties in de raad.

•

Het samenwerkingsakkoord, dat niet alleen de instemming heeft van een coalitie maar van een groter (dan strikt meerderheids-) deel van de gemeenteraad die ook betrokken worden bij de hoofdlijnen van het beleid

In Heemstede zijn we in de loop van de tijd gewend geraakt aan de eerste variant, het gedetailleerde coalitieakkoord, maar dat is dus een keuze en geen wetmatigheid. Coalitie-akkoord De voordelen van zo’n akkoord is bestuurlijke stabiliteit en eDectiviteit. Omdat er vooraf afspraken zijn gemaakt door de coalitie partijen, is de kans op een tussentijdse val van het college kleiner. Voor burgers en ambtenaren is het beleid voor de komende vier jaar ook vaak duidelijker: het is immers concreet en voorspelbaar vastgelegd. Het college kan direct aan de slag zonder voor elk dossier opnieuw naar een meerderheid in de raad te hoeven zoeken. Aan de andere kant hebben partijen die niet aan tafel zaten (de oppositie) nauwelijks invloed en vervallen vaak in een "tegenstemmen-cultuur", terwijl de raadsleden van coalitiepartijen vaak automatisch instemmen met "hun" college. Raadsakkoord Er zijn een aantal gemeenten in ons land, bijvoorbeeld Utrecht, die werken of gewerkt hebben met een raadsakkoord: in die gemeenten heeft de raad een agenda opgesteld – soms met directe input vanuit de bevolking - en daar een dagelijks bestuur (college) bij gezocht dat deze agenda, soms unaniem en soms met wisselende meerderheden, uitvoert. Het raadsakkoord wordt vaak gezien als een "medicijn" om de kloof tussen bestuur en bewoners en tussen meerderheid en oppositie te dichten.

Omdat er geen "dichtgetimmerd" contract is, moet het college voor elk dossier op zoek naar een meerderheid in de raad. Dat dwingt tot inhoudelijke discussie. Dat is ook gelijk het nadeel: politieke meningsverschillen kunnen vaker leiden tot bestuurlijke spanning en

maakt de positie van wethouders kwetsbaarder. Het vraagt veel van raadsleden om zich niet te verliezen in politieke profilering, maar constructief te blijven samenwerken. Maar het grootste nadeel is dat besluitvorming langer kan duren omdat elk belangrijk punt opnieuw in de raad besproken en onderhandeld moet worden. Zoals gezegd heeft o.a. Utrecht in het verleden geprobeerd om met zo’n raadsakkoord de politieke cultuur te veranderen. Het doel was om de raad meer aan het stuur te krijgen, maar het bleek in de praktijk erg lastig om de oude "coalitie-tegen-oppositie" dynamiek volledig te doorbreken. Zodra het spannend werd op grote dossiers (zoals financiën of woningbouw), vervielen partijen vaak toch weer in het vormen van blokken. Het succes van een raadsakkoord hangt dus sterk af van de bereidheid van politici om hun eigen partijbelang opzij te zetten voor het algemene doel. Samenwerkingsakkoord Dat is een akkoord dat niet alleen de instemming heeft van de primaire coalitie partijen (die ook de wethouders voor het college aangedragen), maar op de belangrijkste punten ook van andere partijen in de gemeenteraad. In essentie is bij deze aanpak nog altijd sprake van een meerderheid, een coalitie en ook een oppositie, maar de focus verschuift hier naar een groter deel van de raad die mede de kaders voorstelt.

Het akkoord wordt niet achter gesloten deuren door enkele partijen dichtgetimmerd, maar probeert de koers voor het dorp breder te verankeren. De raad wordt meer aan de voorkant betrokken en in plaats van politieke strijd, staat de "dorpsopgave" (zoals woningbouw, leefbaarheid of duurzaamheid) centraal. Hoewel het samenwerkingsakkoord in die zin veel weg heeft van een raadsakkoord, is er in de praktijk een belangrijk nuanceverschil: bij een raadsakkoord is de raad in de lead. De raad stelt programma vast dat het college vervolgens met wisselende meerderheden uitvoert. Aan de andere kant is een samenwerkingsakkoord breder dan een dichtgetimmerd coalitieakkoord, maar wel met behoud van de bestuurlijke structuur van een college dat leunt op een meerderheidscoalitie. Essentie Een samenwerkingsakkoord is dus een bestuursvorm waarbij het beleid niet alleen steunt op een krappe coalitiemeerderheid, maar op de instemming van een groter deel van de gemeenteraad. Hoewel er nog steeds sprake is van een coalitie die de wethouders levert, worden andere partijen aan de voorkant betrokken bij het opstellen van de kaders en de belangrijkste beleidspunten. Kenmerken: • Bredere betrokkenheid: Het streeft naar een koers die breed in de raad verankerd is, in plaats van afspraken die achter gesloten deuren door enkele partijen strak zijn vastgelegd.

• Focus op de opgave: De nadruk ligt op gezamenlijke lokale doelen (zoals woningbouw of duurzaamheid) in plaats van politieke strijd of profilering. • Constructieve deelname: Het doel is dat fracties hun eigen speerpunten ook in het akkoord herkennen, waardoor de scherpe scheiding tussen coalitie en oppositie vervaagt en partijen constructief kunnen meedoen.

•

Bestuurlijke structuur: Het behoudt de stabiliteit van een college dat leunt op een meerderheid, maar met een "uitgestoken hand" naar de rest van de raad.

Wat levert die samenwerking de andere partijen op? Het succes valt of staat bij de bereidheid van de coalitie om aan de voorkant de input van andere partijen te verwerken. Gebeurt dit naar tevredenheid van die partijen dan stemmen ze in met het samenwerkingsakkoord. Zijn ze ontevreden dan kunnen ze daar ook van afzien, of in een stemverklaring uitleggen op welke punten zij afwijken. Uiteindelijk deelt iedereen in de gemeenschappelijke resultaten die het college aan het eind van de raadsperiode heeft bereikt. Het doel is dat een raadslid van elke fractie kan zeggen: "Mijn punt staat in het akkoord, dus ik kan constructief meedoen." Tegelijkertijd is ook vanaf het begin duidelijk waar hun standpunten eventueel anders zijn. Partijen worden zo niet vanzelfsprekend in het hokje van ‘coalitie’ of ‘oppositie’ gestopt. Je probeert af te stappen van de "wij-zij"-dynamiek op lokaal niveau. De verschillen zijn sowieso niet groot en bij ons allen staat het dorpsbelang voorop. Proces voorstel Zo’n samenwerkingsakkoord wordt voorgesteld als mogelijke vervolgestap in het (in)formatie proces Heemstede 2026-2030. Er is inmiddels een brede eerste consultatie uitgevoerd: alle fracties in de raad zijn uitgenodigd om hun belangrijkste speerpunten te delen.

Op basis daarvan wordt een coalitie van primaire partijen (die later ook de wethouder kandidaten voordragen) voorgesteld, die gezamenlijk een document op hoofdlijnen opstellen met gemeenschappelijke doelen. Hun plannen zijn nadrukkelijk een uitgestoken hand naar de rest van de raad. Het conceptakkoord wordt gedeeld met alle andere partijen die uitgenodigd worden om hun inbreng te geven. Een vorm van ‘wensen en bedenkingen’, die meegenomen en verwerkt kunnen worden. Na verder overleg volgt de presentatie van een definitief samenwerkingsakkoord in een openbare vergadering.

i

Referenties o.a.: - Akkoord? Gemeentelijke editie (Bert Blase) - https://www.raadsakkoord.nl