Raadsvoorstel Vaststellen Erfgoedverordening Heemstede 2026.pdf

Raadsbesluit Raadsvergadering: 25 juni 2026

Zaaknummer Team Portefeuillehouder Openbaarheid

: 1371806 : Welzijnszaken Heemstede : A.M.C.E. Stam : Actief openbaar

Onderwerp Vaststellen Erfgoedverordening Heemstede 2026

Kernboodschap Op 27 november 2025 heeft de raad met de Erfgoedvisie 2025 het beleid voor het erfgoed vastgesteld. Belangrijk onderdeel daarvan is het invoeren van nieuwe beschermingsvormen voor bouwwerken, gebieden en structuren die we willen behouden. In de visie staan ook aandachtspunten voor wenselijke veranderingen in het erfgoedbeleid. Dit alles is uitgewerkt in de aangepaste Erfgoedverordening Heemstede 2026. Met de nieuwe verordening krijgt het beleid uit de erfgoedvisie een juridische basis. Dit is onder andere noodzakelijk voor het aanwijzen van erfgoed in nieuwe beschermingsvormen. Met de nieuwe verordening kunnen we ons erfgoed beter, sneller en passender beschermen en daarmee behouden en benutten.

Besluit B&W 1. De raad voor te stellen de Erfgoedverordening Heemstede 2026 vast te stellen; 2. Het voorstel voor te leggen aan de commissie Ruimte om advies te geven aan de raad.

Besluit raad De raad van de gemeente Heemstede; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 12 mei 2026

pagina 1 van 7

Besluit: 1.

De Erfgoedverordening Heemstede 2026 vast te stellen.

De raad voornoemd,

de griffier,

de voorzitter,

K. Millenaar

F. Binnendijk

pagina 2 van 7

Wettelijke grondslag Juridisch en beleidskader • • •

Erfgoedwet Omgevingswet Erfgoedvisie Heemstede 2025

Bevoegdheid Op grond van de artikelen 147 en 149 van de Gemeentewet is de gemeenteraad bevoegd om een verordening vast te stellen. Onder de Erfgoedwet en de sinds 2024 geldende Omgevingswet heeft de gemeenteraad belangrijke bevoegdheden om cultureel erfgoed binnen de gemeente te beschermen.

Bestuurlijke achtergrond Op 27 november 2025 heeft de gemeenteraad de Erfgoedvisie Heemstede 2025 vastgesteld. Deze visie heeft tot doel erfgoed te beschermen, behouden en benutten. In de visie hebben we aangekondigd dat de erfgoedverordening wordt aangepast. Een groot deel van het nieuwe beleid moet juridisch worden vastgelegd en de erfgoedverordening voorziet hierin. Naast het nieuwe beleid was er al langer noodzaak de huidige verordening aan te passen om een aantal verbeterpunten door te voeren.

Motivering De Erfgoedverordening Heemstede 2026 vervangt de huidige Erfgoedverordening Heemstede 2017. Het nieuwe beleid in de Erfgoedvisie is vertaald in deze erfgoedverordening, waarin daarnaast zoals vermeld verbeterpunten zijn doorgevoerd. Met de nieuwe erfgoedverordening kan het erfgoed beter worden beschermd, behouden en benut. Hieronder zetten we eerst de belangrijkste wijzigingen in de Erfgoedverordening Heemstede 2026 op een rijtje en daarna volgt de verdere motivering.

Argumenten Er komen nieuwe beschermingsvormen (artikelen 5 tot en met 8) Op dit moment kennen we alleen de erkenning en bescherming van het gemeentelijk monument. In de Erfgoedvisie zijn de volgende beschermingsvormen opgenomen:

Deze vormen (samengevat: gemeentelijk erfgoed) krijgen nu een juridische basis in de erfgoedverordening. pagina 3 van 7

We voegen het criterium ‘belevingswaarde’ toe (artikel 9) De belevingswaarde van erfgoed heeft betrekking op de sociale betekenis ervan. Naast deze waarde hanteren we de set van waarderingscriteria van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Aan de hand hiervan kunnen we beoordelen of we (bijvoorbeeld) een gebouw aanwijzen als gemeentelijk monument of als karakteristiek bouwwerk. Afhankelijk van de scores op deze waarderingscriteria wordt beoordeeld of een object of gebied al of niet in aanmerking komt voor aanwijzing en voor een zwaardere of lichtere beschermingsvorm. We voeren voorbescherming in (artikel 11) Dit gaat gelden vanaf het moment dat het college het voornemen uitspreekt erfgoed aan te wijzen als beschermd en de belanghebbenden hierover schriftelijk zijn geïnformeerd. (Voor)bescherming betekent dat een omgevingsvergunning nodig is voor aanpassingen aan het erfgoed. In de huidige erfgoedverordening kennen we geen voorbescherming. Een monument is pas beschermd als het college het besluit tot aanwijzing heeft genomen. Hierdoor zit er nu lange tijd tussen het moment van verzoek om monumentenstatus en de uiteindelijke aanwijzing en kan in die periode onder de huidige (‘oude’) erfgoedverordening het object zonder vergunning gesloopt worden, ook als het college het voornemen heeft uitgesproken tot aanwijzing over te gaan.

We verduidelijken de beslistermijn (artikel 12 en 13) In de oude erfgoedverordening was de formulering voor meerdere uitleg vatbaar. Dit is in de nieuwe verordening duidelijker geformuleerd. De beslistermijn is niet veranderd in vergelijking met de oude erfgoedverordening. De beslistermijnen waren en blijven: de adviescommissie beslist binnen 12 weken nadat het college advies heeft gevraagd. Het college beslist binnen 14 weken na ontvangst van het advies van de adviescommissie. Ook een aanwijzing als voorlopig gemeentelijk erfgoed wordt mogelijk (artikel 15) Dit artikel biedt de mogelijkheid om in spoedeisende gevallen versneld erfgoed te beschermen. Zodra het besluit tot voorlopige aanwijzing is genomen en de belanghebbenden hierover schriftelijk zijn geïnformeerd, geldt de bescherming. Dit artikel geeft het college de mogelijkheid om versneld erfgoed voorlopig aan te wijzen, als het dat noodzakelijk acht. Pas daarna volgt de gebruikelijke procedure (advies vragen, voornemen uitspreken en na een zienswijzeperiode definitief besluiten over aanwijzing). Dit artikel is onderscheidend ten opzichte van de artikelen over voornemen tot aanwijzing en bijbehorende voorbescherming omdat we de adviescommissie pas inschakelen na de voorlopige aanwijzing.

De instandhoudingsplicht is aangescherpt (artikel 18) In de oude verordening staat alleen dat het verboden is een monument te beschadigen of te vernielen. In de nieuwe verordening is hieraan toegevoegd dat het ook verboden is om aan erfgoed onderhoud te onthouden dat voor de instandhouding ervan noodzakelijk is. De erfgoedverordening is de juridische basis voor bescherming van ons erfgoed De verordening geeft duidelijke regels en bevoegdheden voor het aanwijzen, beschermen en behouden van erfgoed. pagina 4 van 7

Het nieuwe beleid wordt uiteindelijk in het omgevingsplan verwerkt Het omgevingsplan regelt al het beleid voor de fysieke leefomgeving, inclusief erfgoed. Op dit moment voorziet ons (tijdelijke) omgevingsplan hier nog niet in, dit moet uiterlijk voor 2032 gerealiseerd zijn. Zolang de regels voor het erfgoed nog niet zijn geregeld in het omgevingsplan, wordt dit geregeld via de erfgoedverordening. Met de nieuwe erfgoedverordening kunnen we erfgoed sneller en beter (passender) beschermen Als bijvoorbeeld alleen de voorgevel en het beeld aan de straatkant van belang zijn te behouden, is het niet meer nodig het gehele pand als een gemeentelijk monument aan te wijzen. (Dat is onder de huidige verordening wel het geval.) Er kan dan ook een lichtere variant als karakteristiek bouwwerk worden aangewezen. Zo’n lichtere vorm geeft meer individuele vrijheid voor een eigenaar dan een gemeentelijk monument waarmee de ontwikkelmogelijkheden voor eigenaren toenemen met behoud van karakteristiek. Daarnaast kunnen we met de nieuwe verordening sneller erfgoed beschermen, door het invoeren van voorbescherming en in spoedeisende gevallen, aanwijzing als voorlopig gemeentelijk erfgoed. Verder kunnen we met de instandhoudingsplicht beter erop sturen dat erfgoed niet wordt verwaarloosd.

We zijn zo dicht mogelijk gebleven bij onze huidige en de Model Erfgoedverordening (VNG) Waar nodig is de erfgoedverordening vernieuwd op bovengenoemde punten, voortvloeiend uit de Erfgoedvisie 2025. Verder hebben we zoveel mogelijk de lijn gevolgd van de huidige verordening en de landelijke Modelverordening van de VNG, inclusief enkele kleine technische aanpassingen als gevolg van invoering van de Omgevingswet (zoals verwijzingen naar wetsartikelen).

Kanttekeningen, risico’s en beheersmaatregelen ‘Oude’ procedures vallen nog onder de ‘oude’ erfgoedverordening De nieuwe erfgoedverordening treedt volgens de huidige planning in werking op 15 juli 2026. Daarbij wordt aangetekend dat de oude Erfgoedverordening Heemstede 2017 nog blijft gelden voor procedures die gestart zijn vóór inwerkingtreding van deze nieuwe verordening. Dit betekent bijvoorbeeld dat de monumentaanwijzingen en de vervolgprocedures van het voormalige postkantoor (Binnenweg 160) en de Onze Lieve Vrouw Hemelvaartkerk (Valkenburgerplein) nog vallen onder de ‘oude’ verordening. Artikel 5, inclusief het (aan te passen) derde lid komt niet terug in de nieuwe verordening Artikel 5 van de ‘oude’ Erfgoedverordening Heemstede 2017 (Toetsingscriteria) is op een andere manier verwerkt in de nieuwe verordening. We verwijzen naar de set waarderingscriteria van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en voegen daaraan ‘belevingswaarde’ toe. Artikel 5, derde lid is niet overgenomen en dus niet meer van toepassing. (Hierin stond dat het college een pand niet meer kan aanwijzen als gemeentelijke monument als het eerder is afgewezen vanwege het ontbreken van cultuurhistorische, architectuurhistorische en stedenbouwkundige waarde).

De verordening is niet noodzakelijk voor het inventariseren, maar wel voor het aanwijzen van ‘nieuw’ erfgoed De verordening is de basis voor het inventariseren, waarderen, selecteren en uiteindelijk aanwijzen van erfgoed (opgenomen in de Erfgoedvisie als uitvoeringsstappen voor 2026 en 2027). De pagina 5 van 7

vaststelling van de erfgoedverordening is nog niet noodzakelijk voor het inventariseren en waarderen van nog te beschermen erfgoed in Heemstede (gepland voor 2026). Daarna volgt in 2027 het selecteren en uiteindelijk aanwijzen van beschermd erfgoed. Voor het aanwijzen is de nieuwe verordening wel noodzakelijk.

Bij niet vaststellen blijft de huidige erfgoedverordening van kracht Als de Erfgoedverordening Heemstede 2026 niet wordt vastgesteld, blijft de huidige verordening van kracht. Dit betekent: geen voorbescherming. Geen instandhoudingsplicht en geen mogelijkheid om erfgoed in nieuwe vormen aan te wijzen. Dat zou in bepaalde gevallen het risico met zich kunnen meebrengen van het tenietgaan van erfgoed. Dit raadsbesluit gaat niet over het daadwerkelijk aanwijzen van erfgoed Zoals hierna beschreven onder ‘Planning en uitvoering’ volgt na vaststelling van de nieuwe erfgoedverordening het vervolgproces van inventariseren, waarderen (2026) en selecteren en aanwijzen (2027). Bij het eventueel aanwijzen van nieuw beschermd erfgoed maakt het college te allen tijde een belangenafweging, waarbij er een goede balans moet zijn tussen behouden en ontwikkelen. Deze afweging kan leiden tot een ander besluit dan ‘bewaren’. Na het voornemen om een erfgoed aan te wijzen wordt aan eigenaren een zienswijze gevraagd en na het besluit tot aanwijzing is er uiteraard de mogelijkheid van bezwaar en beroep. Uiteindelijk vervangt het omgevingsplan voor een groot deel deze erfgoedverordening De Erfgoedverordening Heemstede 2026 gaat uiteindelijk grotendeels landen in het definitieve omgevingsplan.

Deadline hiervoor is 2032; voor die tijd moeten alle regels voor de fysieke leefomgeving, en dus ook het erfgoed, zijn opgenomen in het omgevingsplan.

Duurzaamheid Het behouden en benutten van monumentale panden is op zich duurzaam. Verduurzaming van erfgoed valt niet onder de reikwijdte van de erfgoedverordening.

Financiën Het vaststellen van de erfgoedverordening heeft geen financiële consequenties voor de begroting. De raad heeft voor 2026 en 2027 incidentele middelen vrijgemaakt voor de inhaalslag bij het inventariseren, waarderen (2026) en het selecteren en aanwijzen (2027) van erfgoed. Daarna kan het incidenteel aanwijzen van erfgoed plaatsvinden binnen het huidige budget.

Samenwerking en communicatie Het beleid waarop de erfgoedverordening is gebaseerd, staat in de Erfgoedvisie. Bij de totstandkoming van deze visie is input verzameld van een brede groep betrokkenen, zoals erfgoedorganisaties en eigenaren van huidige monumenten. Daarnaast is de nieuwe erfgoedverordening afgestemd met de Historische Vereniging HeemstedeBennebroek. pagina 6 van 7

Na vaststelling van de Erfgoedverordening Heemstede 2026 wordt deze bekend gemaakt in het Gemeenteblad (via www.officielebekendmakingen.nl/gemeenteblad). Op 15 juli 2026 (de dag na bekendmaking in het Gemeenteblad) is de Erfgoedverordening Heemstede 2026 te raadplegen via www.overheid.nl. Wij informeren inwoners over de nieuwe verordening via onze communicatiekanalen.

Planning/uitvoering De Erfgoedverordening Heemstede 2026 wordt van kracht op 15 juli 2026. Nieuw aan te wijzen erfgoed verloopt vanaf dat moment op basis van de Erfgoedverordening Heemstede 2026. Hetzelfde geldt voor de overige beschermingsinstrumenten (zoals instandhoudingsplicht). Volgens planning van de Erfgoedvisie gaan we in 2026 erfgoed inventariseren en waarderen (waarvoor het plan van aanpak wordt gemaakt), en in 2027 selecteren en aanwijzen. Hoewel dit vervolgproces geen onderdeel uitmaakt van dit besluit over de erfgoedverordening, beschrijven we ter verduidelijking hier de grote lijnen. Als eerste fase gaan we in 2026 onder begeleiding van een extern bureau in kaart brengen welk erfgoed eventueel voor welke beschermingsvormen (en waarom) in aanmerking komt. Onderdeel hiervan is ook het beschrijven (waarderen) van het geïnventariseerde erfgoed. Het resultaat van deze fase is een lijst van mogelijk te beschermen erfgoed met een voorzet voor passende beschermingsvormen. In de tweede fase, in 2027, volgt dan het proces van selecteren en uiteindelijk aanwijzen. Hoe de afweging precies wordt gemaakt en hoe zwaar de afwegingscriteria wegen, wordt in deze tweede fase bepaald.

Zoals al vermeld in het raadsbesluit voor de Erfgoedvisie van 27 november 2025, zal bij de afweging niet alleen het belang van het behoud van erfgoed maar ook het belang van de eigenaar worden meegewogen. Daarnaast is het ook van belang ruimte te laten voor ontwikkelingen om maatschappelijke doelstellingen te realiseren. Het uiteindelijke besluit ligt bij het college (en in geval van beschermd dorpsgezicht bij de raad). Beide bovengenoemde fasen zullen een eigen, apart besluitvormingsproces hebben, dat geen onderdeel uitmaakt van dit raadsbesluit.

Bijlage(n) 1. Erfgoedverordening Heemstede 2026 2. Toelichting Erfgoedverordening Heemstede 2026

pagina 7 van 7