06. Inwoner - Voorstel schoner en gezonder Heemstede ANONIEM.pdf

Van: Verzonden: Aan: Onderwerp:

woensdag 6 mei 2026 16:52 Raadsgriffier Heemstede 06. Inwoner - Voorstel schoner en gezonder Heemstede

Geachte mevrouw/meneer, Graag leg ik u een idee voor dat twee actuele uitdagingen op een praktische manier met elkaar verbindt: het gebrek aan beweging onder kinderen en de aanhoudende problematiek van zwerfafval in de openbare ruimte. Uit cijfers van onder andere het RIVM, de Rijksoverheid en het Nederlands Jeugdinstituut blijkt dat veel kinderen in Nederland de beweegrichtlijn niet halen. De norm is minimaal 60 minuten per dag matig tot intensief bewegen, maar in de praktijk voldoet slechts ongeveer 61% van de kinderen van 4– 12 jaar hieraan, en bij jongeren van 12–16 jaar ligt dit rond de 43% (NJI, RIVM). Dit heeft aantoonbare gevolgen voor gezondheid, motorische ontwikkeling en mentaal welzijn. Tegelijkertijd is zwerfafval een hardnekkig probleem. Volgens Milieu Centraal en Rijkswaterstaat komt er jaarlijks naar schatting tientallen miljoenen kilo’s afval in de openbare ruimte terecht. Daarnaast geeft ongeveer 95% van de Nederlanders aan zich te ergeren aan zwerfafval (Milieu Centraal). Het heeft niet alleen invloed op hoe een buurt eruitziet, maar ook op gedrag: een vervuilde omgeving zorgt ervoor dat mensen sneller geneigd zijn om zelf ook afval achter te laten (Rijkswaterstaat, gedragsonderzoek openbare ruimte).

Bovendien brengt het hoge kosten met zich mee: gemeenten in Nederland geven samen jaarlijks circa €300 miljoen uit aan het opruimen van zwerfafval, waarvan het grootste deel voor rekening van gemeenten zelf komt (Rijkswaterstaat, Kostenonderzoek Zwerfafval 2022). Wat interessant is, is dat deze twee problemen met een simpele oplossing gefixt kunnen worden. Met het programma Heemstede Schoon & Sterk (voorbeeldtitel) stel ik voor om kinderen en jongeren (van 8–16 jaar) op een laagdrempelige manier te stimuleren om naar buiten te gaan én tegelijkertijd bij te dragen aan een schonere leefomgeving. Het idee is dat zij vrijwillig zwerfafval opruimen in hun eigen buurt, en daarvoor een kleine beloning ontvangen in de vorm van punten of tegoed. Belangrijk hierbij is dat het geen arbeid wordt in juridische zin. Binnen de Arbeidstijdenwet is het voor kinderen toegestaan om lichte, niet-commerciële activiteiten te doen, mits dit veilig gebeurt en geen sprake is van een arbeidsovereenkomst. Daarom wordt de beloning niet als loon uitgekeerd, maar bijvoorbeeld via cadeaubonnen, sporttegoed of lokale voorzieningen (denk hierbij aan een speeltoestel op school of een bon voor een ijsje bij Van Dam). Op die manier blijft het binnen de regels en ligt de nadruk op motivatie en maatschappelijke betrokkenheid. De uitvoering kan relatief eenvoudig worden ingericht.

Kinderen schrijven zich in via school, de gemeente of een vereniging, met toestemming van ouders. Ze kunnen vervolgens zelfstandig of in kleine groepjes afval verzamelen binnen vooraf aangewezen, veilige gebieden. Per keer besteden ze hier bijvoorbeeld één tot twee uur aan. 1

Om het systeem eerlijk te houden, kan gewerkt worden met een combinatie van registratievormen. Denk aan een eenvoudige app of online systeem waarin activiteiten worden bijgehouden, eventueel ondersteund door GPS-tracking (bijvoorbeeld via bestaande apps), foto’s van het verzamelde afval en/of inleverpunten waar afval gecontroleerd wordt. Daarnaast kunnen limieten per dag of week worden ingesteld en kunnen steekproeven worden gedaan om misbruik te voorkomen. Veiligheid is een belangrijk uitgangspunt. Kinderen werken alleen in veilige zones en vermijden drukke wegen (evt een verplichte verkeerscursus die dan ook nog eens bijdraagt aan verkeersveiligheid). Gevaarlijk afval wordt niet door hen opgepakt, maar gemeld zodat de gemeente dit kan afhandelen. Basisvoorzieningen zoals handschoenen, zakken en afvalgrijpers worden beschikbaar gesteld. Voor jongere kinderen kan begeleiding door ouders of vrijwilligers worden gestimuleerd. De organisatie van het programma kan in samenwerking met verschillende partijen plaatsvinden. De gemeente heeft hierin een coördinerende rol, bijvoorbeeld op het gebied van financiering en afvalverwerking. Scholen kunnen helpen bij het bereiken van kinderen en het vergroten van bewustwording. Lokale ondernemers kunnen bijdragen door beloningen beschikbaar te stellen, wat tegelijkertijd de lokale economie ondersteunt.

Ook kunnen vrijwilligers of jongerenwerkers betrokken worden bij begeleiding. De verwachte impact is breed. Het programma draagt bij aan een schonere openbare ruimte en kan op termijn helpen om kosten voor schoonmaak te verminderen. Tegelijkertijd stimuleert het kinderen om meer te bewegen en vergroot het hun betrokkenheid bij hun eigen leefomgeving. Daarnaast heeft het een gedragsmatig effect: onderzoek laat zien dat een schone omgeving leidt tot minder nieuw zwerfafval, waardoor een positief effect ontstaat dat verder gaat dan alleen het opruimen zelf (Rijkswaterstaat, Milieu Centraal). Ik licht dit voorstel graag verder toe en denk mee over een concrete invulling die aansluit bij het beleid en de mogelijkheden binnen de gemeente Heemstede. Met vriendelijke groet,

Nederlands Jeugdinstituut. (z.d.). Beweging. Geraadpleegd op 6 mei 2026, van https://www.nji.nl/cijfers/bewegin Rijksoverheid. (z.d.). Sporten en bewegen voor kinderen. Geraadpleegd op 6 mei 2026, van https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/sport-en-bewegen/sporten-en-bewegen-voorkinderen Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. (z.d.). Bewegen – Leefstijlmonitor. Geraadpleegd op 6 mei 2026, van https://www.rivm.nl/leefstijlmonitor/bewegen Milieu Centraal. (z.d.). Zwerfafval. Geraadpleegd op 6 mei 2026, van https://www.milieucentraal.nl/minder-afval/voorkom-afval/zwerfafval/ Rijkswaterstaat. (z.d.). Zwerfafval. Geraadpleegd op 6 mei 2026, van https://www.rijkswaterstaat.nl/leefomgeving/leefbaarheid-en-milieu/zwerfafval 2

Rijkswaterstaat. (2022). Kostenonderzoek zwerfafval. Geraadpleegd op 6 mei 2026, van https://open.rijkswaterstaat.nl/overige-publicaties/2022/kostenonderzoek-zwerfafval Milieu Centraal. (z.d.). Zwerfafval. Geraadpleegd op 6 mei 2026, van https://www.milieucentraal.nl/minder-afval/voorkom-afval/zwerfafval/ Rijksoverheid. (z.d.). Regels voor kinderen (Arbeidstijdenwet). Geraadpleegd op 6 mei 2026, van https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/arbeidstijdenwet/regels-voor-kinderen

3