Presentatie Belelefbaar maken Oud Haerlem
Tekst van het document
OUD HAERLEM BELEEFBAAR, ZICHTBAAR EN TASTBAAR MAKEN Het toekomstperspectief van Oud Haerlem
PRESENTATIE GEMEENTERAAD
3 FEBRUARI 2026 1
Participatief ontwerpproces
2
Reconstructie van het terrein
Oud Haerlem:
een plek met een bijzonder verhaal 3
Historische gelaagdheid
TIJDLAGEN
NU
Stelling van Amsterdam (Zuidermaatweg - inundatiegebied) Verhaal van kastelen verhaal van OUD HAERLEM Romeinse-Germaanse tijden
OER-IJ
RODE DRAAD KASTEEL OUD HAERLEM
4
projectnr.218634 januari 2011 revisie 02
Archeologische Rapporten Oranjewoud 2010/ 76
Bureauonderzoek ten behoeve van het herinrichtingsplan van Park Assumburg/ Oud Haerlem te Heemskerk, gemeente Heemskerk (Noord-Holland)
Historische gelaagdheid - OER-IJ
dunne laag (matig) zware klei, afkomstig vanuit de voormalige IJ-boezem (Laagpakket van Walcheren), afgewisseld met enkele kreken.5
Het landschap schiep condities voor kastelen
Zeegat van de Oer-IJ
Afbeelding 3. Ligging van de strandwallen en zeegaten (estuaria) en de ligging van het plangebied (rode stip). (Bron: Berendsen 2004, naar Zagwijn 1986)
5
Historische gelaagdheid - verhaal van kastelen Afbeelding rechts: ruïne van Oud-Haerlem, ets P. J. Saenredam (ca. 1628)
Onder: gravure van J. Schijnvoet naar een tekening van Ludolf Smids uit 1705
Verhaal van OUD HAERLEM
Een tunnel verbindt de nieuwbouwwijk Broekpolder met het park en de rest van Heemskerk: de Verlengde Hoflaan is een druk gebruikte route voor auto- en langzaam verkeer
23 H + N + S ' 0 9
LEGENDA KASTELENROUTE
Kaart uit het boek 'Het zegenpralent Kennemerlant (1732)'
Oud Haerlem Kastelen en ruïnes bestaand Bron: "De kastelenlinie Beverwijk Heemskerk Jan Butter
'Om de 500 meter een kasteel' Overige kastelen
6
Historische gelaagdheid- Stelling van Amsterdam (Zuidermaatweg - inundatiegebied)
De Zuiderdijk was een voormalige grens van een indudatiegebied van de Stelling van Amsterdam. Deze route is gemarkeerd door natuurstenen palen.
7
Historische gelaagdheid
TIJDLAGEN
NU
Stelling van Amsterdam (Zuidermaatweg - inundatiegebied) Langs de Iconen van het Oer-IJ gebied- 4 LATE MIDDELEEUWEN
Langs de Iconen in het Oer-IJ gebied- 4 LATE MIDDELEEUWEN
Verhaal van kastelen verhaal van OUD HAERLEM Romeinse-Germaanse tijden VOOR THUIS Stichting Oer-IJ organiseerde lezingen over de afzonderlijke icoonplekken. De presentaties zijn nog terug te zien via internet. Een linkje is te vinden op de website oerij.eu, onder de rubriek Wat doen wij. Kijk dan bij ‘icoonprojecten’.
Icoon Late Middeleeuwen (periode 1050 – 1500)
OER-IJ Locatie: Huys Egmont, Egmond aan den Hoef
WEL 35 KASTELEN IN HET OER-IJ GEBIED Hier in Egmond aan den Hoef liggen de fundamenten van het Slot op den Hoef, restanten van het indrukwekkende kasteel waarvan de geschiedenis terug gaat tot 1170. Aan de noordkant liggen de restanten van de oudste, ronde vluchtburcht. Hier woonden de rentmeesters van de abdij, die regelmatig met de monniken in een machtsstrijd gewikkeld waren. ‘Quade’ Wouter van Egmont , die zich na de Kruistochten ridder mag noemen, herbouwt en verstevigt de oorspronkelijk ronde burcht in 1203, nadat die verwoest
werd door de Graaf van Loon. In het begin van de 14e eeuw bouwen de steeds machtiger wordende Heren van Egmont een nieuw kasteel in hun voortuin: vierkant, met torens op de hoeken. Als in 1486 Jan III van Egmont (‘Manke Jan’) de graventitel ontvangt en stadhouder van Holland wordt, breidt hij het kasteel verder uit, o.a. met een prachtig poortgebouw. Jan III leidt ook de Kabeljauwen in de Hoekse en Kabeljauwse twisten. In die tijd is het Slot ‘de grootste en schoonste burcht van Holland’ met een donjon van 28 meter hoogte. De familie Van Egmont heeft zich dan inmiddels opgewerkt tot een van de rijkste en machtigste families van de lage landen. In de slotgracht staat sinds 1997 een beeld van Lamoraal van Egmont, kleinzoon van Jan III. De onfortuinlijke maar edele Lamoraal, vierde graaf van Egmond en prins van
RODE DRAAD KASTEEL OUD HAERLEM 12
Gavere, is opperste legeraanvoerder van de koning van Spanje en goed bevriend met Willem van Oranje. Zijn belangrijkste daad voor Egmond is dat hij het Egmondermeer laat inpolderen. Hij komt op voor de noden van het onderdrukte volk in de lage landen en dan wil de Spaanse bezetter hem kwijt. In 1568 wordt hij op bevel van Alva, samen met de graaf van Horne, op de Grote Markt te Brussel onthoofd. Niet lang daarna begint de tachtigjarige oorlog. In 1573, aan de vooravond van het beleg van Alkmaar, steken de geuzen het slot in brand om te voorkomen dat de Spanjaarden zich in deze versterking kunnen nestelen. In de eeuwen die volgen, worden de geblakerde muren steen voor steen afgebroken door de bevolking, die de stenen goed kan gebruiken voor haar huizen. De Late Middeleeuwen is de tijd van de kastelen in het Oer-IJ gebied.
Er staan er verspreid in het gebied in totaal wel 35, de meeste zijn verdwenen. Op tal van plekken bouwen adellijke landheren en graven hun versterkte woonburchten om daarmee hun gezag over de omgeving te kunnen uitoefenen. In Huys Egmont, tegenover de ruïne hier, is een bezoekerscentrum gevestigd waar vrijwilligers meer kunnen vertellen over het roemruchte geslacht Van Egmont en hun stamslot.
SCAN DE QR-CODE VOOR MEER INFO
13
8
Oud Haerlem: geschiedenis en onderzoek 67 /0102 duowe jnarO ne troppaR ehcs igo loehcrA /grubmussA kraP nav na lpsgn i thc irn ireh teh nav eveoheb ne t keozrednouaeruB )dna l loH-d rooN( kreksmeeH e tneemeg ,kreksmeeH e t me lreaH duO
4 36812.rn tce jorp 20 e is iver 1102 irauna j
nav keozredno ehcs igo loehcra teh snedj i t me lreaH duO nierre t lee tsak nav o tof thcuL .9 gnid leebfA thcrubroov ed dnor nevue lskaarbt iu ed n j iz dnorgroov ed pO .0691 l irpa ,duaneR rosseforp .raabmeenraaw
1960
1989
Onderzoek Renaud
Weerstands- en booronderzoek RAAP
,duaneR rosseforp rood me lreaH-duO lee tsak nav thcrubroov ed nav e i tcur tsnoceR .01 gnid leebfA )ECR :norb( 0691 l irpa
2010
2011
Archeologische Proefsleuven rapporten Oranjewoud
2020-2024 Archeologisch onderzoek
9
Oud Haerlem in zijn context Com mu nic ati ew eg
Sportpark Assumburg
Chateau Marquette Skicentrum Heemskerk
Uitgeest
Stijlbos + evenementen -terrein
Fort bij Krommeniedijk Brouwerij
Kasteel Assumburg
Heemskerk
Scouting
Sportpark Odin
IJsclub
n ne at i tu a ks erm l Vo Ak De
g twe a a erm Zuid
Kasteel Assumburg
an fla Ho
Oud Haerlem
La an
va n
Br oe kp ol de r
Sp oo r
Kasteel Oud Haerlem
Fort aan den Ham Fort Veldhuis
Bestaande functies in de omgeving Weiland
(zeer hoge waarde)
Voormalige crossbaan
Beverwijk
Pl an ge bi ed
Archeologisch monument
10
Karakteristieken van het gebied: knelpunten en kansen Rondom kasteel Assumburg ligt een formeel ingericht parkgedeelte
Het middendeel van park Assumburg bestaat uit een romantisch landschappelijk parkgedeelte met glooiende grasveldjes en boomgroepen
DRIEDELING VAN DE PLEK
RELATIES MET ZIJN OMGEVING Het zuidoostelijk deel bestaat uit een historisch cultuurlandschap met weide
11
Versterken biodiversiteit Verwilderd crossterrein •
Rietorchis
•
Duinriet
•
Duizendguldenkruid
•
Struikvormende wilgen
•
Bramen
•
Vlinders (Icarusblauwtje, Klein blauwtje)
•
Struweelbroedende vogels (Fitis, Tjiftjaf, Braamsluiper, Merel)
•
Kleine zoogdieren (Wezel, Veldmuis)
•
Amfibieën (Rugstreeppad, Kleine watersalamander)
Kasteel polder
LEGENDA
•
Hazen
•
Weidevogels
•
Graslandbroeders (Kievit, Scholekster, Gele kwikstaart, Graspieper)
•
Water- en oevervegetaties
Hoofdgroenstructuur Bovenwijks groen Oud Haerlem
12
Ontsluiting en Toegankelijkheid
Route naar Kasteel Assumburg infocentrum Mogelijk toekomstig infocentrum Oud Haerlem
LEGENDA Bestaande recreatieve routes Station
Verbeterde route naar station
Aansluiten op recreatienetwerk
Toekomstig VVV?
Routes naar Oud Haerlem Poorten
13
Waterhuishouding
voorgesteld waterniveau
-0.95
projectie mogelijke nieuwe watergang
Historische waterstructuur met indicatieve annotatie van het plangebied
Behoud en deels omleiden van de huidige watergangen
Omleiding van noodwatergang
LEGENDA
Bestaande watergang Bestaande watergang - hoofdwatersysteem Duiker Nieuwe watergang Te verwijderen watergang
14
Huidige gebruik en eigendommen
Gemeente
Privé
Gemeente
15
RANDVOORWAARDEN EN SCENARIO'S
16
Randvoorwaarden 1. Bescherming van het archeologisch monument
Weiland
Archeologisch monument
Voormalige crossbaan
pl an ge bi ed
(zeer hoge waarde)
• Houd rekening met de positie van de ruïnes • Geen schade aan archeologische waarden • Geen afgravingen van de muurresten • Graven van de grachten is mogelijk • Verhogen waterniveau is wenselijk • Voorkom betreding van kwetsbare zones
2. Ontwerpprincipes - richtlijnen • Unieke gelaagdheid van verhalen zichtbaar • Uniek verhaal met vergroten van beleving • Terrein niet vervormen • Grond aanbrengen is mogelijk • Overige constructies ‘zwevend’ • Versterk de ecologische waarden
3. Beheer en onderhoud • Maak een schone en veilige plek • Eenvoudige en uitvoerbare beheersituatie • Voorkom dat vee over het monument loopt
17
Randvoorwaarden
Conclusie:
Voorstel:
Graafwerkzaamheden zijn mogelijk maar altijd met toezicht en vooronderzoeken
Aanpassingen niet door graven maar door ophoging
18
Van drie onderzoekscenario's naar toekomstscenario Scenario 1: genieten op afstand Scenario 2: langs de randen van het kasteel Scenario 3: het kasteelterrein zelf ervaren 19
Scenario 1: genieten op afstand
'ELK KUNSTWERK VERDIENT EEN MOOIE LIJST' 20
Scenario 1: genieten op afstand
behouden van het landschap
lijst met add-ons
21
Scenario 1: genieten op afstand
entree
22
Scenario 1: genieten op afstand
23
Scenario 2: langs de randen van het kasteel
topografie aanscherpen
inzaaien/aanplanten
van dichterbij meemaken
één duidelijke route
24
Scenario 2: langs de randen van het kasteel
25
Scenario 2: langs de randen van het kasteel
26
Scenario 3: het kasteelterrein zelf ervaren
het graven en grond aanleggen
grond aanleggen water en grachten terugbrengen
installaties: uitjkijktoren/bruggen en informatieborden
27
Scenario 3: het kasteelterrein zelf ervaren
hoofdingang
28
Scenario 3: het kasteelterrein zelf ervaren
29
Sessies met denktank, kernteam en klankbordgroep
Sessies met Klankbordgroep
Sessies met Denktank
Sessies met Kernteam
30
Feedback op onderzoeksscenario’s
Scenario 1 • Mooi concept: Lijst waardevolle accentuering van monument • Maar paden liever dichterbij
Scenario 2 • Beleving van dichtbij zeer gewaardeerd (vlonder)
• Contouren aanscherpen. Nu niet zichtbaar
• Aanscherping van contouren maakt het beeld heel aantrekkelijk
• Toren een mooi element voor de totale beleving van alle tijdzones
• Beplanting zeer aantrekkelijk: Niet bollen, maar natuur (kruiden)
• Poort
Scenario 3 • Water geeft positieve beleving • Maar water is niet kansrijk zegt RCE • Padenstructuur te rommelig • Verbeelding kasteel door 'kunst' (object) positief maar materiaal moet niet storend zijn • Beplanting aantrekkelijk
Scenario 4? 31
TOEKOMSTPERSPECTIEF VOOR OUD HAERLEM
32
ODIN
hoodfentree
nieuwe paden
an fla Ho
uitkijktoren
vo cr orm os a st li er g re in
s dijkje n te grach
va n
jes dijk
Br oe kp ol de r
Sp oo r
La an
n op pade
vlonder met balkonnetjes
TOEKOMSTPERSPECTIEF 33
Lijst om monument te accentueren
34
Inpassing van de lijst Rijksmonument grens inschatting Laan van Broekpolder
7,1m
7,1m
Profiel 1 - huidige situatie ri oo l
Profiel 1
Laan van Broekpolder
3.5m
Te verplaatsen lichtspanning
7,1m
15m
Profiel 1 - voorstel
35
Entrees met hekwerk Hoofdentree
Secundaire entree
36
madeliefje
koekoeksbloem
klaver
boterbloem
Dijkjes en grachten
talud 1:1.5
37
Vlonder
38
Uitzicht vanaf vlonder
39
Uitkijktoren
Diverse opties voor uitkijktoren
40
Uitkijktoren - 15m
41
Uitkijktoren - 25m
42
Uitkijktoren - 35m
43
Uitzicht vanaf de uitkijktoren
44
Hekwerken en afrastering hekwerk in de lijst
hekwerk op vlonder ''Niet betreden'' informatiebord
Een subtiel hek voor kwetsbare schilderijen
Subtiel hek voor
hekwerk op vlonder
60cm
hekwerk in de lijst
60cm Poorten in de lijst
Wildroosters (toegankelijk voor bezoekers)
Doorsnede: positie hekwerken
45
Aanleg en beheer van de elementen Aanleg
LIJST
- zand in grachten
Kruidenrijke berm maaien - 2x per jaar bomen snoeien - 1x in 5 jaar
KASTEEL
Aanleg van twee typen grond:
Beheer
Taluds maaien - 1x per maand
Contstructie vlonder (in nieuwe aangebrachte grond)
Contstructie paden op dijken in de weide (30-40cm)
WEIDES
- klei op dijken
dijken maaien - 6x jaar
Weides maaien - 1 á 2x per jaar 46
DANK! 47