Commissievoorstel Participatieverordening

Commissievoorstel

aan:

De raadscommissie MMW

van:

Het college van B&W, vastgesteld in de vergadering van 21 april 2026 19 mei 2026 P.B. Burgering D/2026/784343 3

datum: portefeuillehouder: registratienr.: aantal bijlage(n):

Onderwerp: Participatieverordening Voorstel aan de commissie 1. Aan het college aandachtspunten en keuze voor modelverordening mee te geven voor de uitwerking van de Participatieverordening. Geheimhouding Niet van toepassing. Het voorstel is openbaar. Planning Fase & besluitvorming College Commissievoorstel (indien van toepassing) Commissie Raad Uitvoering

Jan

Feb

Mrt

Apr Mei Jun

Jul

Aug

Sep

Okt

Nov

Dec

19

20 5 2027

Inleiding Door de Wet versterking participatie op decentraal niveau zijn gemeenten verplicht hun huidige inspraakverordening te vervangen door een participatieverordening. Deze nieuwe verordening moet uiterlijk op 1 januari 2027 zijn vastgesteld. Wat houdt de wet in? De wet past artikel 150 van de Gemeentewet aan en heeft als doel om inwoners en maatschappelijke organisaties meer te betrekken bij het gemeentelijk beleid. Participatie gaat niet alleen over het meedenken bij de voorbereiding van beleid, maar ook over betrokkenheid bij de uitvoering en evaluatie ervan. Participatie in deze verordening heeft alleen betrekking op participatie die door de gemeente wordt georganiseerd bij de voorbereiding, uitvoering en evaluatie van beleid. Participatieverplichtingen voor initiatiefnemers op grond van de Omgevingswet vallen buiten de reikwijdte van deze verordening.

pagina:

2 van 4

registratienr.:

D/2026/784343

Op 17 februari 2026 heeft de commissie MMW het college verzocht om de behandeling van de Participatieverordening uit te stellen. De wens is om eerst met een commissievoorstel de kaders van de nieuwe participatieverordening te schetsen. Doel Met dit commissievoorstel wordt aan de commissie gevraagd om aandachtspunten mee te geven aan het college bij voorbereiding van de nieuwe Participatieverordening. Verder hoort het college graag of de raad gebruik wenst te maken van de modelverordening van de VNG en zo ja welke variant. Argumenten De participatieverordening is verplicht op grond van de Wet versterking participatie op decentraal niveau. Deze wet, die per 1 januari 2025 in werking is getreden, breidt artikel 150 van de Gemeentewet uit. Gemeenten moeten inwoners en maatschappelijke partijen niet alleen betrekken bij de voorbereiding van beleid, maar ook bij de uitvoering en evaluatie ervan. Daarnaast moet de verordening regels bevatten voor het uitdaagrecht: de mogelijkheid voor inwoners en maatschappelijke organisaties om de gemeente te verzoeken een gemeentelijke taak over te nemen. Gemeenten hebben tot 1 januari 2027 om deze verordening vast te stellen. De verordening legt de spelregels vast voor participatie binnen onze gemeente. Daarmee wordt duidelijk wanneer en hoe inwoners kunnen meedoen, en onder welke voorwaarden zij gebruik kunnen maken van het uitdaagrecht.

Dit draagt bij aan een transparante en democratische besluitvorming en versterkt de samenwerking tussen gemeente en samenleving. Participatieverplichtingen voor initiatiefnemers op grond van de Omgevingswet vallen buiten de reikwijdte van deze verordening. Op 30 maart 2023 heeft u de Nota Participatie 2022–2026 vastgesteld. In deze nota wordt het participatiebeleid concreet uitgewerkt. De Participatieverordening beschrijft de algemene kaders voor participatie. Deze kaders worden in de nota verder ingevuld en geconcretiseerd. Het ligt daarom voor de hand om een nieuwe nota op te stellen die aansluit bij de Participatieverordening. De verwachting is dat dit voorstel in 2027 wordt voorgelegd. Varianten model participatieverordening Het doel van de Participatieverordening is het stimuleren van participatie, zodat wordt voldaan aan de Wet versterking participatie op decentraal niveau. Met deze wet wil de regering inwonersparticipatie versterken door de reikwijdte van de inspraakverordening uit te breiden. De verordening moet niet alleen zien op de betrokkenheid van inwoners bij de voorbereiding van beleid, maar ook bij de uitvoering en evaluatie van beleid. Bovendien schrijft de wet voor dat gemeenten moeten bepalen onder welke voorwaarden inwoners en maatschappelijke partijen gebruik kunnen maken van het uitdaagrecht.

Het uitdaagrecht maakt het voor inwoners en maatschappelijk partijen mogelijk de gemeente te verzoeken de uitvoering van een taak van de gemeente over te nemen, al dan niet met het bijbehorende budget. Gemeenten zijn echter verschillend in ervaring, capaciteit, budget en visie als het op participatie aankomt. Daarom is in de Model Participatieverordening (D/2026/795273) gekozen voor twee varianten. Zo kan de gemeenteraad kiezen voor de variant die het beste past bij de eigen gemeente. Binnen beide varianten zijn ook keuzemogelijkheden opgenomen. Dit geeft ruimte om de verordening volledig volgens de eigen wensen in te richten.

pagina:

3 van 4

registratienr.:

D/2026/784343

Verschillen tussen variant 1 en 2 Variant 1 is een goede basisverordening. Hiermee wordt aan de verplichtingen uit de Gemeentewet voldaan. In de verordening staan de spelregels die gelden als de gemeente inwoners uitnodigt om te participeren. Ook het uitdaagrecht is uitgewerkt. Variant 2 is voor gemeenten die participatie ruimer willen toepassen en verder willen ontwikkelen. Naast de opties uit variant 1 krijgen inwoners in variant 2 meer mogelijkheden om invloed uit te oefenen. Zij kunnen zelf met voorstellen komen en de gemeente vragen om ondersteuning om hun plannen uit te voeren. Binnen beide varianten zijn diverse keuzemogelijkheden om de verordening verder uit te breiden of af te stemmen op de lokale situatie. Hieronder worden per variant de verschillende keuzes toegelicht. Daarbij wordt op voorhand opgemerkt dat het uitdaagrecht alleen in variant 1 is uitgewerkt. Dit omdat in deze vorm de nadruk ligt op inwonersparticipatie. Het uitdaagrecht is in deze variant toegevoegd als de enige vorm van overheidsparticipatie. In variant 2 komt overheidsparticipatie veel breder aan bod. Het uitdaagrecht is daar één van de vormen van overheidsparticipatie. Daarom komt het uitdaagrecht in die variant niet apart aan de orde. Verder zijn de verschillende participatievormen (uitgezonderd het uitdaagrecht en inspraak) in de verordening niet uitgewerkt.

Er zijn tientallen participatievormen; het is niet mogelijk om die allemaal in de verordening te beschrijven. In de modelverordening zijn wel algemene kaders en processen opgenomen die voor al deze participatievormen gelden. Verder staat er in bijlage 2 een overzicht van enkele gebruikte participatievormen. Scenario’s/alternatieven De commissie kan ervoor kiezen om geen gebruik te maken van de VNG-modelverordeningen (D/2026/795273) en zelf keuzes te maken bij het opstellen van de Participatieverordening. Hiervoor kan worden aangesloten bij participatievormen uit bijlage 2. Dit verdient echter niet de voorkeur. Het is wenselijk dat gemeenten zoveel als mogelijk geharmoniseerde wet- en regelgeving hanteren. Risico’s Geen. Financiën Geen. Participatie In de voorbereiding is afstemming gezocht met de Participatieraad. Uitvoering Na de behandeling van het commissievoorstel wordt de Participatieverordening uitgewerkt. Het streven is om de Participatieverordening aan te bieden in de raad van 5 november 2026. Hiermee voldoen we aan de verplichting om per 1 januari 2027 een Participatieverordening te hebben. Bijlage 1. Bijlage 1: Model Participatieverordening 2024 (134 kB) (D/2026/795273)

pagina:

4 van 4

registratienr.:

D/2026/784343

2. Bijlage 2: Implementatiehandleiding bij de Model Participatieverordening 2024 (720 kB) (D/2026/795272) 3. Bijlage 3: Visual Model participatieverordening: Vormen & keuzes (258 kB) (D/2026/795268) Achterliggende documenten -