Advies verkenner nav verkennende gesprekken Heemkerk 2026

ONDER EMBARGO tot dinsdag 21 april 20.00 uur. Rapportage en advies verkenner naar aanleiding van de verkennende gesprekken over coalitievorming in Heemkerk Inleiding Op 18 maart 2026 vonden de gemeenteraadsverkiezingen plaats. Bij de uitslag kwam Heemskerk Lokaal als grootste partij (6 zetels) naar voren. Op basis hiervan heeft de partij Heemskerk Lokaal het initiatief genomen om ondergetekende als verkenner/informateur te benaderen voor het voeren van verkennende gesprekken. Deze verkenning is de eerste fase van het (in)formatieproces. In deze fase hebben er (vertrouwelijke) gesprekken plaatsgevonden met vertegenwoordigers van alle politieke partijen die gekozen zijn in de gemeenteraad van Heemskerk. Daarnaast heeft er een gesprek plaatsgevonden met de burgemeester. Uitgangspunt voor deze gesprekken is een verkenning naar de mogelijkheid om te komen tot een stabiele, daadkrachtige en toekomstgerichte coalitie. In deze rapportage vindt u mijn bevindingen en het advies hoe volgende fase, de informatiefase, in te gaan.

Opdracht De opdracht aan de verkenner is: - Breng kansrijke coalitievarianten die kunnen rekenen op een meerderheid in de raad in kaart. - Identificeer inhoudelijke overeenkomsten en verschillen tussen de fracties - Adviseer over een stabiele en bestuurbare coalitie, passend bij de opgaven van Heemskerk. - Heb daarbij nadrukkelijk oog voor de, in de opdracht benoemde, belangrijke opgaven in Heemskerk.

Proces Na de installatie van de nieuwe raad op 1 april hebben op 8 en 9 april 2026 gesprekken plaatsgevonden met de lijsttrekkers en vertegenwoordigers van de verschillende fracties. De gesprekken zijn in een open en constructieve sfeer verlopen en duurde ongeveer een uur. Ze vonden plaats in het gemeentehuis met ondersteuning van de plv.griffier, mevrouw Marjon Oostveen (op het gesprek met de burgemeester na). De griffier heeft van alle gesprekken een gespreksverslag gemaakt dat naar de afzonderlijke partijen is gestuurd met het verzoek hier uiterlijk 14 april op te reageren. De gespreksverslagen zijn en blijven vertrouwelijk en dienen als onderlegger voor dit rapport. Tijdens de gesprekken is zoveel mogelijk eenzelfde leidraad gehanteerd waarin de volgende onderwerpen aan de orde zijn geweest: - Coalitievoorkeur - Blokkades of belemmeringen op basis van inhoud, politieke kleur of persoonlijke relatie - De 3 à 4 belangrijkste onderwerpen voor elke fractie - Profiel formateur Ook zijn de aandachtsgebieden die in de opdracht aan de verkenner (zie opdracht) beschreven stonden besproken.

Bevindingen Algemeen: Uit de gesprekken komt een aantal duidelijke lijnen naar voren: -

Alle partijen hebben aangegeven bestuursverantwoordelijkheid te willen dragen. Er is een brede consensus dat een coalitie recht moet doen aan de verkiezingsuitslag en dat een voortzetting van de huidige coalitie niet voor de hand ligt. De combinatie Heemskerk Lokaal en Hart voor Heemskerk wordt breed gezien als een logisch uitgangspunt voor een nieuw college. Meerdere partijen spreken een voorkeur uit voor een coalitie met drie partijen, vanwege bestuurlijke slagkracht en duidelijkheid.

-

Veel partijen vragen aandacht voor het belang van stabiliteit en bestuurlijke ervaring met name gezien de entree van nieuwe partijen en de opgaven voor de komende jaren, waaronder de financiële uitdagingen. Partijen moeten elkaar kunnen vinden op hoofdthema’s zoals woningbouw, leefbaarheid, financiën en voorzieningen. Tegelijkertijd bestaan er inhoudelijke en relationele belemmeringen tussen bepaalde partijen, wat de vorming van sommige coalities minder waarschijnlijk maakt. Bijna alle partijen vinden dat de spreidingswet moet worden uitgevoerd

De onderwerpen uit de opdrachtomschrijving: In de gesprekken zijn de belangrijke opgaven zoals genoemd in de opdrachtomschrijving aan de orde gekomen. Hieronder de overeenkomsten en verschillen per onderwerp: Woningbouw en ruimtelijke ontwikkeling: Vrijwel alle partijen onderschrijven het belang van woningbouw en doorstroming, met bijzondere aandacht voor starters en ouderen. Er is dus een brede consensus over bouwen, maar de (grote) verschillen zitten in de mate van sociaal bouwen, doelgroepen, tempo en ruimtelijke keuzes (hoogte versus uitbreiding). Sociaal domein: Alle partijen erkennen het belang van het sociaal domein en de noodzaak tot beheersing van de kosten. Grootste tegenstelling zit bij partijen die willen investeren en partijen die willen beperken en sturen op de kosten. Regionale samenwerking IJmond: Geen enkele partij wijst regionale samenwerking principieel af. Wel zijn er verschillen in ambitie van proactief tot terughoudend en pragmatisch Financiële positie van de gemeente: Er wordt breed gedeeld dat er noodzaak is tot financiële discipline. Er is weinig draagvlak voor verhoging van de OZB, al zijn er nuance verschillen. Er is dus grote overeenstemming over financiële voorzichtigheid, maar men denkt heel verschillend over waar bezuinigd kan worden.

Leefbaarheid: Leefbaarheid is voor alle partijen een kernonderwerp maar er zijn duidelijke verschillen in opvatting over hoe die leefbaarheid vorm moet krijgen. Partijen aan de ene kant willen de leefbaarheid bevorderen door een sociaal-culturele invulling terwijl andere partijen meer kiezen voor een meer fysieke en veiligheidsgerichte invulling. Duurzaamheid: Alle partijen erkennen het thema maar verschillen sterk in ambitie. Er zijn grote verschillen van actief verduurzamen tot zeer terughoudend of afwijzend. Kortom: Er is brede overeenstemming op hoofdlijnen: woningbouw, leefbaarheid, financiële discipline en veiligheid. De grootste politieke verschillen zitten op sociaal domein (investeren vs beperken), veiligheid (preventie vs handhaving) en duurzaamheid (ambitie vs terughoudendheid). Onderwerpen ingebracht door de partijen: Partijen was gevraagd de voor hen belangrijke onderwerpen in te brengen. Veel van de thema’s zijn hierboven al genoemd. Andere onderwerpen die fracties benoemd hebben zijn: -

Participatie Behoud voorzieningen Wijkgericht werken Sterk verenigingsleven Cultuuromslag gemeente (ja, tenzij) Sociale cohesie en evenementen Geen AZC/asielopvang Referendum voor inwoners

-

Verkeersveiligheid en infrastructuur

Deze thema’s zijn niet uitputtend besproken en zullen onderwerp van gesprek zijn bij de verdere coalitievorming.

Krachtenveld coalitievorming: Uitgangspunten voor een duurzame en effectieve coalitie: - Bestuurlijke stabiliteit: een meerderheid in zetels, bestuurlijke ervaring in combinatie met vernieuwing. - Inhoudelijke samenhang: partijen moeten programmatisch niet te ver uit elkaar liggen. - Bestuurskracht: coalitiepartners moeten bereid zijn verantwoordelijkheid te nemen en compromissen te sluiten. - Vertrouwen: onderlinge verhoudingen spelen een belangrijke rol. Heemskerk Lokaal en Hart voor Heemskerk worden gezien als het logische motorblok. Zij vormen samen een substantieel deel van de kiezers (11 zetels) en worden breed gezien als de kern van het nieuwe bestuur. Deze combinatie doet recht aan de verkiezingsuitslag en vormt een herkenbare basis. Daarnaast is door een aantal partijen de wens uitgesproken om te komen tot een coalitie van drie partijen. Met in achtneming van het bovenstaande, de voorkeur voor een coalitie met 3 partijen en de gevoerde gesprekken zijn de volgende varianten verkend: -

Heemskerk Lokaal en Hart voor Heemkerk + Forum voor Democratie. Deze variant wordt niet als voor de hand liggend gezien vanwege grote (principiële) inhoudelijke verschillen en vanwege politiek bestuurlijke onervarenheid.

-

Heemskerk Lokaal en Hart voor Heemkerk + VVD Deze variant heeft geen voorkeur vanwege inhoudelijke verschillen en de, door veel partijen aangegeven, onderlinge spanningen.

-

Heemskerk Lokaal en Hart voor Heemskerk + GL-PvdA Ook bij deze variant spelen inhoudelijke verschillen en daarbij doet het niet direct recht aan de verkiezingsuitslag. Heemskerk Lokaal en Hart voor Heemkerk +D66 Ook bij deze variant speelt de verkiezingsuitslag een rol en er zijn, in mindere mate, inhoudelijke verschillen.

-

Heemkerk Lokaal en Hart voor Heemskerk + CDA Deze variant is door meerdere partijen genoemd als logische optie. Het doet recht aan de verkiezingsuitslag en er lijken weinig onderlinge blokkades te zijn.

Voorkeursrichting Alles afwegende biedt de combinatie van Heemskerk Lokaal, Hart voor Heemskerk en het CDA op dit moment de meest voor de hand liggende basis voor het vormen van een stabiele en werkbare coalitie. Deze combinatie doet het meest recht aan zowel de verkiezingsuitslag als de inhoudelijke en bestuurlijke verhoudingen binnen de raad. Heemskerk Lokaal en Hart voor Heemskerk hebben samen een stevig lokaal mandaat gekregen van de kiezer. Door het CDA hierbij te betrekken, ontstaat een brede coalitie die zowel lokaal geworteld is als bestuurlijke ervaring en stabiliteit toevoegt. Hiermee wordt een solide meerderheid gevormd die verschillende kiezersgroepen vertegenwoordigt. Er is sprake van een vergelijkbare bestuurlijke stijl en een gedeeld gevoel van verantwoordelijkheid voor een stabiel en uitvoerbaar beleid. Dit vergroot de kans op een duurzame samenwerking gedurende de gehele raadsperiode. Tussen deze drie partijen bestaat op hoofdlijnen aanzienlijke overeenstemming, onder andere op: - Woningbouw en doorstroming

-

Leefbaarheid en veiligheid Behoud van voorzieningen Financiële degelijkheid en het maken van keuzes

Het CDA wordt door meerdere partijen gezien als een partij die: - Bestuurlijke ervaring en stabiliteit inbrengt - Een verbindende rol kan spelen tussen verschillende accenten binnen de coalitie - Inhoudelijk goed aansluit bij beide lokale partijen Een coalitie met een beperkt aantal partijen (drie) kan zorgen voor: - Duidelijke verantwoordelijkheidsverdeling - Slagvaardig bestuur - Heldere communicatie richting inwoners Tegelijkertijd wordt onderkend dat deze coalitie met 13 zetels een relatief smalle meerderheid heeft. Daarnaast is Hart voor Heemskerk een nieuwe partij, wat door sommige fracties als een onzekerheidsfactor wordt gezien. Dit vraagt bij de volgende fases, de informatiefase en de formatiefase, nadrukkelijke aandacht voor: - Heldere afspraken over samenwerking en besluitvorming - Een stevig en gedragen coalitieakkoord - Investeren in onderling vertrouwen en bestuurlijke continuïteit

Advies voor het vervolgproces (informatiefase) Gelet op het voorgaande luidt het advies als volgt: -

Start in eerste instantie met een verdiepend inhoudelijk gesprek tussen Heemskerk Lokaal, Hart voor Heemskerk en het CDA om programmatische overeenkomsten te concretiseren; In deze gesprekken te onderzoeken of deze partijen gezamenlijk kunnen komen tot een stabiele en werkbare coalitie; Daarbij expliciet aandacht te besteden aan de borging van stabiliteit, bestuurlijke verhoudingen en vertrouwen; Indien blijkt dat de basis onvoldoende stevig is, in tweede instantie te verkennen of uitbreiding met een vierde partij wenselijk en mogelijk is. Zorg voor een transparant proces richting raad en samenleving

Voor de derde fase, de formatiefase, is een formateur nodig. Partijen geven aan dat zij het liefst een neutraal iemand van buiten Heemskerk zien, verbindend en met ervaring. De formatiegesprekken zullen vooral gaan over de inhoud, daarbij zou de formateur een technisch voorzitter kunnen zijn. Eén partij deed de suggestie te kijken naar iemand uit het bedrijfsleven, die ook kijkt naar de langere termijn. Karen Heerschop, verkenner 17 april 2026