Bijlage 3 Eindverslag Versnelling woningbouwopgave Hardinxveld-Giessendam 2025.pdf

Versnelling woningbouwopgave HardinxveldGiessendam Eindverslag d.d. 23 mei 2025

Gelinde Groeneveld Expertteam Woningbouw Versnelling Woningbouwopgave Hardinxveld- Giessendam 2025

1

Agenda

✫ Aanleiding en vraag ✫ Aanpak ✫ Interviews ✫ Wat ik heb gehoord Resultaatgerichte ✫ samenwerking

✫

✫ ✫ 2

Aanleiding en vraag De gemeente Hardinxveld-Giessendam heeft de ambitie om haar ruim 19.000 inwoners voldoende passende woonruimte te blijven bieden. Daartoe wil de gemeente op meerdere plekken in het dorp en aan de randen nieuwe woningbouw realiseren. De capaciteit in de gemeente is echter beperkt. Om meer woningen te kunnen realiseren is het eenvoudigweg meer doen door het ambtelijke apparaat geen oplossing; er liggen wel kansen om bijvoorbeeld een effectievere afhandeling van ruimtelijke procedures te organiseren waardoor met bestaande capaciteit meer werk verzet kan worden.

Verzoek aan het Expertteam Woningbouw (EWB) is om de gemeente te adviseren bij het nader stroomlijnen van de interne processen op de beoogde extra woningbouwopgaven.

Versnelling woningbouwopgave Hardinxveld-Giessendam 2025

3

Aanpak: Interviews met: Arjen Meerkerk – Wethouder Sjako Janse – Domeinmanager Fysiek Domein Erwin Donga – programmamanager Saskia Roomer – programmaleider mobiliteit Yorick van Houts – sr.adviseur RO Kelly Vos – projectleider gebiedsontwikkeling Kees Nieuwenhuizen – projectleider civiel Gerard de Jong – bestuursadviseur Thom de Wit – Fien Wonen Saskia Hooijmaaijers – projectleider gebiedsontwikkeling Natascha van Berchum – Omgevingsdienst ZHZ Monique Hoving – adviseur RO Ronald van der Ven – planeconoom

Versnelling woningbouw Hardinxveld- Giessendam 2025

Bijeenkomst 1 d.d. 6 mei 2025: -

Terugkoppeling interviews Eerste analyse Resultaatgerichte samenwerking

4

Uit de interviews: ›

Positief:

›

Fijne werksfeer, integer, betrokken, sociaal.

›

Veel ruimte, zelfstandigheid.

›

Randvoorwaarden woonbeleid (meer sturing, AO, programmamanager) zijn opgetuigd.

›

BWT taken naar omgevingsdienst zorgt voor standaardisering en versnelling.

›

Huidige projectleider t’ Oog doortastend en voortvarend. Goede energie.

›

Samenwerking met Sliedrecht zoekend.

›

Er wordt geoefend met intaketafel. Veel energie op omzetting Omgevingsplan (wonen eerst).

›

Korte lijnen in projectteams.

›

Positieve energie in huidig college. Staat open voor nieuwe manieren/doelgroepen.

›

Besluitvormingsproces college/raad gaat soepel.

›

Zin om aan de slag te gaan met nieuwe ontwikkelingen.

›

Capaciteitstekort wordt ingevuld.

›

Voorbeeld ‘Blauwe Zoom’. Voorbereiding governance, handboeken is goed.

Versnelling woningbouw Hardinxveld- Giessendam 2025

›

Kritisch:

›

Teveel aandacht voor papieren werkelijkheid ipv. praktische mogelijkheden onderzoeken.

›

Geen gezamenlijk afwegingskader, waardoor adviseurs op eigen thema/sectorale belang blijven zitten. Omgevingsvisie is in de maak.

›

Samenhang fysiek- sociaal onvoldoende

›

Te weinig vooruit en parallel gepland.

›

RO is kwetsbaar, veel tijd en energie kwijt aan Omgevingswet

›

Te veel ‘eigen winkeltjes’. Aandacht samenwerking beleid – projecten – uitvoering (civiel).

›

Te veel cultuur van ‘zelfstandigen’. Aandacht voor samenwerking/gedrag (afspraken nakomen, duidelijkheid aansluiten bij overleggen).

›

Geen woonbeleid, taakveld is heel klein ingevuld, geen structureel overleg woningbouwcorporaties.

›

Projecten duren te lang (vb Middenwetering) door houding ontwikkelaar. Gemeente kon steviger sturen en meer druk uitoefenen.

›

Veel wisselingen projectleiders.

›

Intaketafel te breed, kijkt al naar haalbaarheid (ipv wenselijkheid), zegt te vaak nee.

›

Belang verkeer relatief groot in Hardinxveld-Giessendam irt andere belangen. Sterke financiële sturing (als doel of als middel?)

›

Onvoldoende scheiding van hoofd – bijzaken.

›

Adviseurs moeten te vaak achteraf reageren op stukken. Vervolgens probleem/vertraging.

›

Leren we van projecten die niet goed gaan/gingen? (vb Ijzergieterij)

Wat ik heb gehoord - Nieuwe werkelijkheid (doelgroepen, programmering, grootte projecten) zorgt voor ander spel met andere spelers. Meer aandacht beleidsthema wonen, voor regio, markt, woningcorporatie en samenleving. - Behoefte aan duidelijke positie Hardinxveld-Giessendam en duidelijkheid voor organisatie. - Behoefte aan duidelijk en stevig opdrachtgeversschap (bestuurlijk en ambtelijk) op basis van meer samenhangende advieskracht. - Behoefte aan inhoudelijk politiek/bestuurlijk verhaal en prioritering. - Behoefte aan strategische kracht (samenhangend afwegingskader op zowel inhoud als proces) aan de voorkant van projecten, waardoor - hoofd- en bijzaken beter gescheiden kunnen worden, - bestuurders en AO’s beter in positie gebracht worden en - rollen en taken helder zijn. - Adviezen van afzonderlijke thema’s beter gewogen kunnen worden. - Verder vooruit gepland kan worden (en parallel). - Behoefte aan duidelijkheid sturingsverschil in project- en lijnorganisatie. - Behoefte aan ‘knopendoorhakkers’ (positief escalatiemodel). - Cultuur: Behoud de goede relatie, maar durf elkaar aan te spreken (op de zaak) en wees bereid ruimte te zoeken in je eigen advies (niet alles hoeft een 10 te Versnelling woningbouw zijn). Hardinxveld - Giessendam 2025

6

Resultaatgerichte samenwerking

Inhoud Resultaat

Relatie

Versnelling woningbouw Hardinxveld-Giessendam 2025

Proces

7

Driehoeksoverleg projecten/opgaven Samenleving, Raad, College Bestuurlijk opdrachtgever

Organisatie

Ambtelijk opdrachtgever

Versnelling woningbouw Hardinxveld-Giessendam 2025

Projectorganisatie, stakeholders

Projectmatig opdrachtgever

8

Bestuurlijk opdrachtgeversschap BO) Eén verantwoordelijk portefeuillehouder per project/opgave met mandaat van het college/raad. Als er in een stuurgroep meer portefeuillehouders zitten, dan is één portefeuillehouder de coördinerend (en verantwoordelijk) portefeuillehouder, de andere collegiaal bestuurder. Bij wijkende belangen beslist het college. Geeft inhoudelijk richting binnen de vastgestelde kaders. Kan voorstellen om op projectniveau af te wijken van kaders en verdedigt dit vervolgens naar college/raad. Is sparringpartner van ambtelijk opdrachtgever en projectleider (op afstemming met samenleving/politiek/bestuur) Verantwoordelijk voor informeren/betrekken collegeleden.

Inhoud (Wat)

Zorg voor helder, vastgesteld (door raad en/of college) kader op hoofdlijnen Werk met een bestuurlijke opdracht en stel deze vast. Zorg voor heldere woonvisie en programmering

Proces (Hoe)

Werk samen met de ambtelijk opdrachtgever en projectleider in een driehoeksoverleg. Leg keuzes vast Werk met mandaat van college en/of raad. Blijf raad en college informeren, bij wijziging kaders en/of opdracht ter besluitvorming voorleggen Maak geen afspraken buiten de driehoek om (geen rechtstreekse lijnen naar adviseurs)

Relatie (Hoe gaan we met elkaar om)

Houdt voeling met politiek(e achterban) Bespreek en houdt rol BO zuiver in college BO stelt kritische vragen, PO en AO leggen adviezen en oplossingen voor (dus wees rolvast) Wees open over dilemma’s en geef (en krijg) vertrouwen in de driehoek en de afwegingen die daarin worden gemaakt. Versnelling woningbouw Hardinxveld - Giessendam 2025

9

Ambtelijk opdrachtgeversschap (AO) Eén persoon met mandaat van gemeentesecretaris/sturingsteam/MT Stuurt op organisatorische randvoorwaarden (capaciteit, gevolgen voor organisatie, voortgang) en bewaakt de kaders. Is sparringpartner (op inhoud, proces en relatie).

Inhoud (Wat)

Bewaak de projectopdracht (is uitgewerkte bestuursopdracht met plan van aanpak, uitgewerkte planning en projectorganisatie etc) Richt je op de randvoorwaarden voor het project/opgave: Capaciteit, financien en voortgang Weest alert op consequenties voor de organisatie

Proces (Hoe)

Zorg voor een goede intake van de bestuursopdracht en projectopdracht. Stem inzet capaciteit af met sturingsoverleg/directie/MT Hak, samen met de BO en projectleider knopen door in het driehoeksoverleg, leg deze vast en communiceer. Heb voortgangsgesprekken met de projectleider.

Relatie (Hoe gaan we met elkaar om)

Wees bereikbaar voor BO en projectleider Wees rolvast. Adviseur en sparringpartner voor BO en projectleider, niet operationeel op de inhoud sturen. Wees zakelijk kritisch op voortgang en uitvoering van het project/opgave. Projectverantwoodelijkheid (stevige rol en positie) in relatie tot lijnverantwoordelijkheid. Enthousiasmerend. Versnelling woningbouw Hardinxveld - Giessendam 2025

10

Projectmatig opdrachtgeversschap Projectleider, programmamanager of procesbegeleider. Geeft leiding aan projectteam en de daarin betrokken adviseurs (voor zover het adviezen voor het project betreft). Verantwoordelijk voor uitvoering opdracht op inhoud, proces en relatie. Hakt knopen door en geeft samenhangende/integrale adviezen aan ambtelijk en bestuurlijk opdrachtgever. Werkt volgens de methode Projectmatig Creëren (IPM)

Inhoud (Wat)

Heldere, vastgestelde bestuurs- en projectopdracht Duidelijke randvoowaarden vooraf waaronder een duidelijk woonprogramma Evt. wijzigingen in scope opdracht expliciteren en vastleggen Bekendheid met governance van de gemeente Heldere uitgangspunten m.b.t. beleid

Proces (Hoe)

Organiseer een goede project start up. Werk projectopdracht uit in projectplan en communiceer dit naar projectorganisatie. Het projectplan bevat onder meer een duidelijke rol- en taakverdeling en escalatiemodel. Maak overleggen effectief. Zorg voor een goede voorbereiding, duidelijke afspraken, vastlegging en communicatie. Verzamel adviezen en geef richting. Hak knopen door en leg deze voor aan het driehoeksoverleg. Leg vast en koppel terug aan projectorganisatie. Gebruik het driehoeksoverleg voor bestuurlijke en organisatorische keuzes, draagvlak en verantwoording Maak voortgangsrapportages

Versnelling woningbouw Hardinxveld - Giessendam 2025

11

Projectmatig opdrachtgeversschap (vervolg) Projectleider, programmamanager of procesbegeleider. Geeft leiding aan projectteam en de daarin betrokken adviseurs (voor zover het adviezen voor het project betreft). Verantwoordelijk voor uitvoering opdracht op inhoud, proces en relatie. Hakt knopen door en geeft samenhangende/integrale adviezen aan ambtelijk en bestuurlijk opdrachtgever. Werkt volgens de methode Projectmatig Creëren (IPM)

Relatie (Hoe gaan we met elkaar om)

Hard op de zaak, zacht op de persoon Spreek mensen aan op gemaakte afspraken en escaleer waar nodig. Zet de BO en AO in positie, niet alles zelf regelen. Wees rolvast in het driehoeksoverleg en spreek BO en AO aan waar nodig Verbind en enthousiasmeer de projectorganisatie Vier successen

Versnelling woningbouw Hardinxveld - Giessendam 2025

12

Advieskracht Advieskracht is kwalitatief van aard: Adviezen zijn stevig, afgewogen (wat waren de alternatieven, voor -en nadelen), gemotiveerd en voorzien van consequenties (ook voor andere projecten, beleidsvelden of omgeving) en eventuele risico’s. Adviezen zijn niet persoonlijk van aard, maar geven de feiten weer. In het advies wordt duidelijk wat de status is van de overwegingen (bijvoorbeeld: de wet moet gevolgd worden, maar beleid kan worden aangepast). Advieskracht betekent ook dat het advies (en het bijbehorend besluit) goed wordt vastgelegd. Advieskracht betekent dat een advies zijn waarde behoudt, ook als het niet wordt opgevolgd. De consequenties hiervan zijn dan immers ook in het advies aangegeven en bewust aangegaan. Een besluit om een advies niet op te volgen kan daarmee worden geaccepteerd en uitgevoerd.

Inhoud (Wat)

Een advies is altijd voorzien van een motivatie Een advies is feitelijk en objectief Een advies kent een objectieve afweging (voor- en nadelen, evt. andere scenario’s, evt. negatieve consequenties of risico’s) Een advies is zuiver (sectoraal), maar kan consequenties voor andere vakgebieden/omgeving benoemen. Een advies is uitgebreider dan een toetsing (van nee tenzij, naar ja mits) Een advies houdt rekening met de specifieke context van de vraag en is idealiter vooraf afgestemd met evt. stakeholders. Een advies houdt rekening met de uitvoerbaarheid van dat advies.

Versnelling woningbouw Hardinxveld - Giessendam 2025

13

Advieskracht (vervolg) Advieskracht is kwalitatief van aard: Adviezen zijn stevig, afgewogen (wat waren de alternatieven, voor -en nadelen), gemotiveerd en voorzien van consequenties (ook voor andere projecten, beleidsvelden of omgeving) en eventuele risico’s. Adviezen zijn niet persoonlijk van aard, maar geven de feiten weer. In het advies wordt duidelijk wat de status is van de overwegingen (bijvoorbeeld: de wet moet gevolgd worden, maar beleid kan worden aangepast). Advieskracht betekent ook dat het advies (en het bijbehorend besluit) goed wordt vastgelegd. Advieskracht betekent dat een advies zijn waarde behoudt, ook als het niet wordt opgevolgd. De consequenties hiervan zijn dan immers ook in het advies aangegeven en bewust aangegaan. Een besluit om een advies niet op te volgen kan daarmee worden geaccepteerd en uitgevoerd.

Proces (Hoe)

Bij adviesvraag is het helder in welke vorm en op welke termijn het advies nodig is. De adviseur heeft tijd en capaciteit om dit advies te maken. Adviezen worden gegeven aan de adviesvrager (projectleider). Deze maakt een afweging en legt e.e.a. voor aan het driehoeksoverleg/college/raad. Geen rechtstreekse sectorale projectadviezen naar een portefeuillehouder. (geen geitenpaadjes) Besluiten over adviezen worden vastgelegd en teruggekoppeld, eventueel met motivering. Besluiten worden gevolgd tot het moment dat er evt. een nieuw besluit wordt genomen.

Relatie (Hoe gaan we met elkaar om)

Wees je bewust van je rol. Als adviseur ben je geen beslisser. Erken en respecteer het vakmanschap van de adviseur. Spreek elkaar aan op kwaliteit en gemaakte afspraken (zowel van het advies als van de besluitvorming) en/of de afweging. Durf te escaleren. Versnelling woningbouw Hardinxveld - Giessendam 2025

14

Woningbouw: Prioritering, monitoring, verantwoording, capaciteit Prioritering

Om te kunnen prioriteren is allereerst overzicht nodig. Welke woningbouw behoefte is er? Welke (zorg)voorzieningen horen hierbij? Wat is de (vastgestelde) ambitie? Welke projecten worden gerealiseerd, waar, door wie, met welk programma, op welke termijn? Aanbeveling: Zorg voor overzicht. Maak keuzes in de tijd en laat deze vaststellen door raad/college. Leg vast wanneer keuzes evt. herijkt kunnen worden en/of wat de afhankelijkheden zijn (bv MIRT of medewerking provincie)

Monitoring

Maak gebruik van de Publiek-Private Monitor (PPM), waarin je op regelmatige wijze de projecten, voortgang en evt knelpunten bespreekt met woningbouwcorporatie(s) en marktpartijen. Hiermee wordt het overzicht een sturingsinstrument. Zie de handleiding en handreiking op RVO.nl.

Verantwoording

Na het vaststellen van de prioritering is het raadzaam om periodiek verantwoording af te leggen, bv gekoppeld aan de P&C Cyclus en eventuele bijstellingen of extra middelen beschikbaar te laten stellen.

Capaciteit

In de prioritering hoort ook een capaciteitsafweging. Waar zet je als gemeente op in? Regie en opdrachtgeversschap of alles zelf willen doen? Kleine projecten kosten relatief veel tijd (want vaak geen professionele marktpartijen) en leveren relatief weinig (betaalbare) woningen op. Het is te overwegen om hier een meer zakelijke dienstverleningsbenadering te kiezen door de initiatiefnemer meer te sturen richting professionele begeleiding, duidelijke verwachtingen en randvoorwaarden voor het in behandeling nemen van vergunningsaanvragen en een betrokken team dat dit type aanvragen behandelt. Grote projecten kunnen met een duidelijke opdrachtverlening en projectmatige governance prima extern (in samenwerking met drechtsteden of Hardinxveld anders) uitgevoerd worden. Versnelling woningbouw - Giessendam 2025

15

Algemeen advies Om de interne processen van de gemeente Hardinxveld Giessendam beter te stroomlijnen op de beoogde extra woningbouwopgave is het van belang om te erkennen dat er een ander speelveld is/gaat ontstaan, waarbij een zakelijker houding en duidelijker procesafspraken in de voorbereiding van projecten/opgaven randvoorwaardelijk zijn. In deze fasen (initiatieffase, definitiefase, ontwerpfase, voorbereidingsfase) van het woningbouwproces liggen In Hardinxveld-Gieseendam de grootste kansen voor versnelling. Door de ambtelijke organisatie wordt een grote behoefte gevoeld aan duidelijkheid in rollen, verantwoordelijkheden, taken en afspraken rond woningbouwprojecten en – beleid. De combinatie van een ’zachte, persoonlijke’ organisatiecultuur en onduidelijkheid over wie waarvan is en wie de ‘knopen’ doorhakt leidt tot vertraging. Het advies is om het proces van voorbereiding, advisering, aansturing en besluitvorming rond woningbouwontwikkelingen te verzakelijken, zonder de persoonlijke verhoudingen te verstoren. Dit kan door gebruik te maken van projectmatige werkmethoden en vooraf afgesproken formats. Daarnaast is het advies om dit advies en de bijbehorende aanbevelingen in de organisatieontwikkelingstrajecten van de gemeente te ondersteunen. Versnelling woningbouw Hardinxveld - Giessendam 2025

16

Aanbevelingen -

-

-

Zet in op het maken van een goede beleidsinventarisatie voor zowel fysiek als sociaal domein. Bepaal of er beleid mist en zo ja of er beleid(suitspraken) moeten komen. Zet in op het ontwikkelen van helder en duidelijk woonbeleid en programmering per gebied/project. Zet in op het herijken/activeren van de methode Projectmatig Creëren, vooral op bewustwording rollen opdrachtgever, projectleider en adviseur. Zet in op het organiseren en evt. versterken van de opdrachtgevende driehoek: Bestuurlijk opdrachtgever, ambtelijk opdrachtgever en projectleider. Werk de verschillende rollen en verantwoordelijkheden uit. Maak een escalatiemodel, wie hakt welke knopen door, wanneer en wat is daarvoor nodig? Maak en gebruik een format voor een bestuurlijke opdracht. Laat deze vaststellen door het college. Maak en gebruik een format voor de projectopdracht (plan van aanpak, planning, projectorganisatie/capaciteit en budget). Laat deze vaststellen door het sturingsoverleg/MT) Overweeg het organiseren van een rol naast de Ambtelijk opdrachtgever (bij majeure projecten): de projectcontroller. Deze stuurt alleen op planning, financiën en rechtmatigheid. Maak en gebruik een format voor een advies met ‘advieskracht’. Prioritering: Zet in op het maken van een overzicht van woningbouwbehoefte, ambitie en feitelijke woningbouwprojecten.

Monitoring: Maak gebruik van de werkwijze van Publiek-Private Monitoring (PPM) om het overzicht te monitoren en als sturingsinstrument in te zetten. Verantwoording: Leg periodiek verantwoording af aan raad/college over de voortgang en programmering/kwatliteit van woningbouw Capaciteit: Kies wat voor gemeente je wilt zijn en richt je capaciteit. Kies voor een meer zakelijke dienstverlenende houding richting initiatiefnemers. Wees voorspelbaar en wees helder in je verwachtingen.

Versnelling woningbouw Hardinxveld - Giessendam 2025

17