07 Raadsvoorstel -besluit herzien beleid openbare verlichting 2025 e.v. (getekend raad 05-06-2025).pdf

gym:

ó

RAADSVOORSTEL Gemeente Halderberge

Zaaknummer

1141933

Raadsvergadering d.d. 05-06-2025

Portefeuillehouder

Thomas Melisse, wethouder

Contactpersoon

Jac Borghouts

Commissie

B&O

Telefoonnummer

0165 390500

Onderwerp Herzien Beleidsplan openbare verlichting 2025 en verder. Samenvatting Het huidige Beleidsplan openbare verlichting loopt tot en met 2025. Uitgangspunten voor dit beleid zijn met name het verduurzamen van het bestaande materialen binnen de openbare verlichting. Met het doorzetten van de huidige middelen op het Investeringsplan wordt de verduurzaming in 2026 afgerond. Dan bestaat het hele areaal uit LED- verlichting. Door het verduurzamen ontstaan er wel een aantal onzekerheden die op dit moment moeilijk zijn op te nemen in vervolgscenario's voor het beheer en onderhoud van de openbare verlichting. In 2025 loopt het onderhoudscontract voor de openbare verlichting af. Dit moet opnieuw worden aanbesteed. Mede door deze aanbesteding ontstaat er meer inzicht in de te verwachtte benodigde middelen voor het beheer en onderhoud van LED- verlichting in de komende jaren. Het voorstel is nu dan ook om het huidige beleidsplan met de uitgangspunten door te zetten tot en met 2026. Voor de jaren na 2026 wordt er aan de gemeenteraad een nieuw beleidsplan voorgelegd. Gelet op de huidige uitgaven is verder het voorstel om voor de jaren 2025 en verder de budgetten voor energieverbruik en het beheer en onderhoud van de openbare verlichting te verhogen.

Inleiding & beeldvorming Het huidige beleid voor het beheer en onderhoud van de openbare verlichting moet worden herzien. Op 4 februari 2016 heeft de gemeenteraad er voor gekozen om een renovatie te starten van de openbare verlichting en daarbij de verlichting per straat te vervangen door nieuwe duurzame materialen, zoals LED. Door de openbare verlichting op straatniveau te renoveren worden ook de ambities en doelstellingen ingevuld die zijn vastgelegd in het beleid voor de openbare verlichting en verankerd in het energieakkoord 2030. Vooral het reduceren van het energieverbruik en het plaatsen van zogenaamde slimme verlichting (dimmen en/of van op afstand te beïnvloeden) zijn hierbij belangrijke doelstellingen. Het huidige beleidsplan, wat dus met name het verduurzamen als hoofddoel heeft, loopt tot en met 2025. Met het doorzetten van de huidige middelen op het Investeringsplan wordt de verduurzaming in 2026 afgerond, waarbij dus het gehele areaal dan gaat bestaan uit LEDverlichting. Echter, door het verduurzamen ontstaan er wel een aantal onzekerheden. Deze onzekerheden zijn, voor het opstellen van een nieuw beleidsplan voor de periode 2026 en verder, moeilijk inzichtelijk te maken in vervolgscenario's voor het beheer en onderhoud van de openbare verlichting, wat dan geheel in LED zal zijn.

Ledverlichting veroorzaakt door de lange levensduur weinig uitval en veel minder klachten en meldingen. De hoogte van de kosten van het onderhouden van Ledverlichting op jaarbasis is nog onduidelijk, mede ook omdat de led-technieken in de openbare ruimte redelijk nieuw zijn en de te verwachte technische levensduur van met name de armaturen nog onduidelijk is. Landelijk zijn er weinig voorbeelden van hoe er wordt omgegaan met het jaarlijkse beheer en onderhoud van de LED- verlichting in relatie tot het aanbesteden van dit beheer en onderhoud en de te verwachten kosten. Doelstelling Met dit voorstel willen we de gemeenteraad meenemen in de ontwikkelingen rondom het beheer en onderhoud van de openbare verlichting in de gemeente Halderberge. De raad wordt voorgesteld om de budgetten voor 2025 en verder voor stroomverbruik en het beheer en onderhoud van de openbare verlichting aan te passen aan de huidige ontwikkelingen. De doelstelling is verder om de middelen, opgenomen op het Investeringsplan 2025 en meegenomen in de begroting voor het investeringsplan 2026 te besteden aan het verduurzamen van de openbare verlichting.. Overwegingen Binnen de openbare verlichting zijn er drie onderdelen die voor het uitschrijven van scenario's van belang zijn. Dit zijn: 1. het vervangen van materialen; wat iets gaat betekenen voor het reserveren van investeringen; 2.

de jaarlijks terugkerende kosten op de begroting voor de energie; 3. de jaarlijks terugkerende kosten voor het beheer en onderhoud. In het beleidsplan 2021-2025 wordt er inzicht gegeven in het huidig gebruik van de materialen in de openbare verlichting en worden er kaders gegeven hoe om te gaan met onderhoud en vervanging van de openbare verlichting beleidsperiode tot en met 2025. Verder wordt er ingegaan op de ambities en doelstellingen die zijn vastgelegd in het landelijke Energieakkoord en lopen tot en met 2030. Op het moment van schrijven van dit raadsvoorstel hebben we te maken gehad met flinke prijsstijgingen van energie en materiaal als gevolg van onder andere gebrek aan materialen en leveringsproblemen. De aanhoudende onzekerheid op de (energie)markten heeft ook invloed op de komende beleidsperiode. De stijgende metaalprijzen hebben invloed op bijvoorbeeld de leveringskosten van lichtmasten. Deze prijsstijgingen bemoeilijken het opstellen van een 2 van 8

nauwkeurige meerjarenbegroting voor de 0VL op dit moment 1.Het vervangen van materialen In de afgelopen jaren heeft de gemeente Halderberge veel materialen vervangen. De verwachting is dat met het doorzetten van het huidige bedrag, wat nu jaarlijks aan nieuw materiaal wordt besteed, eind 2026 de gemeente "Led-proof" zal zijn of anders gezegd: alle verlichting in de openbare ruimte zal dan LED zijn. Na 2026, en dus het voltooien van het verduurzamen van de openbare verlichting, gaat er meer sprake zijn van maatwerk op locatie naar aanleiding van meldingen en reconstructies. 2. De energiekosten en het verduurzamen van de materialen De totale kosten die een gemeente heeft aan het stroomverbruik binnen de openbare verlichting moeten niet worden onderschat en kunnen gelijk zijn aan ong. 30% tot 50% van de totale kosten die een gemeente heeft aan het verbruik van stroom binnen de gemeente. Tot 2014 verbruikte de gemeente Halderberge 1.400.000 Kw/u per jaar aan stroom wat ongeveer gelijk is aan het jaarverbruik van alle huishoudens van de kern Stampersgat. Nu is dit teruggebracht naar ong. 800.000 Kw/u per jaar. De energieprijzen zijn in de afgelopen jaren onderhevig geweest aan sterke prijswisselingen (vaak hogere kosten). Daarbij heeft de gemeente ong. een jaar geleden van energiecontract moeten veranderen, doordat de bestaande energieleverancier failliet ging.

Met name door deze omstandigheden werd er moeilijk inzicht verkregen in de totale kosten voor het verbruik per jaar. Binnen de gemeente Halderberge wordt in de komende jaren meer openbaar gebied aangelegd waardoor het aantal lichtobjecten nog zal toenemen. Door het toepassen van maatwerk kan het energieverbruik nog iets teruglopen maar dat zal niet significant zijn. Voor de komende jaren zal dan ook voorlopig worden uitgegaan van het verbruik in 2024. In de onderstaande grafiek is waar te nemen dat de onderhoudskosten in 2019 een piek bereikte, met name ook door de verouderde materialen. Dankzij de investeringen in het vervangen van de materialen is deze onder controle maar moet het budget voor de komende jaren wel worden aangepast. De kosten voor het stroomgebruik blijven grillig (met de piek in 2022 door de oorlog in Oekraïne en de doorwerking door de naheffingen in 2023). De eenheidsprijs is gelet op 2018 (gem. 6 eurocent) fors opgelopen naar nu (gem. 26 eurocent). Alhoewel het verbruik door het toepassen van LED is teruggelopen komen er jaarlijks meer lichtpunten bij. Het budget voor het stroomverbruik moet dan ook worden opgehoogd. verloop stroomkosten en onderhoud 400 350 300 250

200 150 100 50 2018

2019

2020

2021

-stroomkosten x1000

2022

2023

2024

2025

-onderhoudskosten x 1000

eenheidsprijs Ksrlu (cent)

Grafiek met het verloop van de kosten in de afgelopen jaren 3 van 8

3. Meer inzicht door de nieuwe aanbesteding beheer en onderhoud 2025 - 2030 Dit jaar loopt het onderhoudscontract af en is er een aanbesteding voor zowel het beheer en onderhoud ais ook het renoveren van het laatste gedeelte van het aantal lichtpunten binnen de gemeente Halderberge. Door nog een gedeelte renovatie mee te nemen zal het bestek interesse hebben vanuit de "markt". Echter, de inschrijvers zullen ook rekening moeten houden met het reguliere beheer en onderhoud van de openbare verlichting, ook in een periode (2027 en verder) dat er geen renovatie meer is. Ledverlichting gaat langer mee. Er komen minder klachten en meldingen. Hoeveel minder is nu voor de komende beleidsperiode niet duidelijk, maar de meldingen die komen moeten wel worden opgelost. Met deze aanbesteding gaan we als gemeente een beter inzicht krijgen in het beheer en onderhoud van de openbare verlichting in LED en de tarieven die worden opgevoerd voor dit beheer en onderhoud. Denkbaar is wel dat de kosten voor het beheer en onderhoud niet minder gaan worden. 4. Garanderen van de kwaliteit van de openbare verlichting. Met de uitrol van het huidige beleid, en in navolging daarop het renovatieplan voor het vervangen van materialen, is er al een flinke stap gemaakt in het verduurzamen van de openbare verlichting en het terugdringen van het energieverbruik. Echter, we zijn er nog niet helemaal.

In 2025 worden er nog een aantal lichtpunten aangepakt. Bij het doorzetten van de middelen ook in 2026 zijn we eind 2026 gereed. 5. Openbare verlichting en veiligheid. Openbare verlichting heeft invloed op het veiligheidsgevoel van de gebruikers van de openbare ruimte. Een slecht verlichte omgeving, waarin weinig overzicht is, wordt als onveilig ervaren. Dit, terwijl dezelfde omgeving als veilig kan worden ervaren wanneer deze goed is uitgelicht omdat iets of iemand herkenbaar is en een weggebruiker in staat wordt gesteld tijdig te reageren. In het Raadsprogramma 2022-2026 zijn een aantal aandachtspunten beschreven, waarbij verlichting een rol kan hebben, namelijk: • Verhogen veiligheid(sgevoel) en betere handhaving; • Verbeteren onderhoud van het openbaar gebied; • Duurzaamheid en duurzame energie stimulering; • Verbeteren verkeersveiligheid. Door verder te gaan op de reeds ingeslagen weg (het renoveren van de openbare verlichting) worden ook deze aandachtspunten meer en meer uitgewerkt. Risico's Het investeren in duurzaamheid en levensduur van materialen Bij het scenario wat in 2021 werd gekozen door de gemeenteraad wordt op de snelst mogelijke manier het verduurzamen van de materialen bereikt.

Meer nog, in dit scenario wordt ook op de snelst mogelijke manier de bovengrens behaald van wat momenteel ook technisch haalbaar is met betrekking tot het reduceren van onderhoud en het besparen van energie in Halderberge. Naar verwachting is dit in 2026. Incidentele uitval werd niet helemaal uitgesloten en heeft tot op dit moment nog steeds geleid tot extra kosten. Door het doorzetten van het huidig beleid wordt het ombouwen naar LED ook op de snelst mogelijke manier afgerond en kunnen de middelen op het Investeringsplan vanaf 2027 sterk worden verlaagd. Hierbij moet wel worden opgemerkt dat met de ontwikkelingen van Ledverlichting in de openbare ruimte (nu ong. 15-20 jaar geleden) het momenteel nog niet duidelijk is of de LED- lampen ook 100.000 branduren (20 jaar) mee kunnen. In de laatst avondschouw (najaar 2024) is al gebleken dat op de units die de gemeente Halderberge als eerste heeft neergezet (2008 en verder) al wel wat LED uitval is te constateren. De lamp brand nog wel maar geeft niet meer de kwaliteit vanaf het moment dat deze is geplaatst. Latere Ledlampen zijn van een steeds betere kwaliteit en branden goed. Er kan dus zeker in de komende jaren nog wat uitval zijn van Led-armaturen.

4van_;

Het beheer en onderhoud In de huidige markt van het beheer en onderhoud van de openbare verlichting zijn weinig tot geen voorbeelden voor de gemeente Halderberge hoe om te gaan met het beheer en onderhoud van Ledverlichting. Echter, het bestaande onderhoudscontract loopt in 2025 af en moet opnieuw worden aanbesteedt. Interessant zal zijn hoe de inschrijvers c.q. potentiële aannemers omgaan met de verschillende werkzaamheden die in dit nieuwe bestek moeten worden afgeprijsd. In de lijn van het veel minder worden van klachten en meldingen is de verwachting dat de gemiddelde eenheidsprijs omhoog zal gaan. De gemeente Halderberge zal dan met een volgende nieuwe aanbesteding in 2030 zich moeten afvragen hoe het beheer en onderhoud van de openbare verlichting in de markt zal worden gezet. De aanbesteding in 2025, gecombineerd met een marktconsultatie in voorbereiding op het bestek na 2029, zal daar meer informatie over gaan geven. Om voor 2025 en verder toch gereed te zijn voor het beheer en onderhoud en de mogelijke kosten die hiermee gepaard gaan moet het huidige budget worden verhoogd. Energiekosten Met het vaststellen van het bestaande beleidsplan 2021-2025 en het verduurzamen van de openbare verlichting was er toen de aanname dat de ombouw zou leiden tot minder energiekosten.

Echter, de ontwikkelingen in de wereld met grote onzekerheden rondom de energieprijzen hebben ervoor gezorgd dat de eenheidsprijzen voor stroom en gas juist stegen. Ondanks het minder verbruik van ong. 600.000 Kw/h per jaar tot nu toe, zijn de kosten niet lager, juist hoger geworden. Hierbij moet worden opgemerkt dat zonder het verduurzamen van de openbare verlichting de kosten minimaal 2 maal zo hoog zouden zijn. Reden te meer om het verduurzamen zo snel mogelijk af te ronden. Voor 2025 en verder moeten de uitgaven op de begroting van de gemeente Halderberge worden bijgesteld. We blijven de ontwikkelingen in het verbruik en de kosten goed monitoren en daar waar gewenst worden er in de planning en control-cyclus aanpassingen gedaan. Doordat wisselende c.q. oplopende energiekosten voor meerdere beleidsvelden een risico kan zijn, worden in de komende te behandelen begrotingen de energiekosten in de risicoparagraaf opgenomen. Negatief begrotingssaldo Mede door dit voorstel ontstaat er vanaf 2026 een negatief begrotingssaldo. Bij de Zomernota 2025 zal een integrale afweging worden gemaakt over hoe om te gaan met het meerjarige begrotingssaldo dat voortvloeit uit alle doorgevoerde mutaties. Op basis van de Voorjaarsnota is de verwachting dat er extra middelen beschikbaar komen voor de gemeente.

Naar verwachting zal dit bedrag toereikend zijn om de negatieve saldo's te drukken / dekken. Definitieve duidelijkheid hierover kan echter pas worden gegeven zodra de Meicirculaire is afgerond. Financiële gevolgen In onderstaande tabel is een overzicht gemaakt van de benodigde investeringskredieten voor 2025 (voortkomend uit het beleidsplan 2021-2025) en voor 2026. De bijbehorende kapitaallasten zijn reeds verwerkt in de begroting.

Tabel 1: benodigde investeringen 2025

2026

Benodigde investering

€ 780.300

€ 803.709

Huidig opgenomen op investeringsprogramma

€ 780.300

€ 803.709

2028

2027

PM

PM €

-

€

-

Voor de jaren 2027 en 2028 zijn er PM posten opgenomen. De benodigde investeringen worden bij het actualiseren van het komende beleidsplan (1e helft van 2026) onderbouwd. De verwachting is dat de benodigde investeringen voortvloeiend uit het komende beleidsplan na 2026 substantieel lager uitvallen dan de huidige investeringskredieten. Het college stelt de raad voor om de budgetten voor het beheer en onderhoud van de openbare verlichting en de energielasten te verhogen. Uit de werkelijke lasten van 2024 is gebleken dat de 5V_an-

budgetten niet toereikend zijn. In onderstaande tabel is een uitsplitsing gemaakt van de benodigde budgetten, en de reeds opgenomen budgetten.

Tabel 2: gevolgen begrotingsposten 2025

2026

2027

2028

Benodigd budget onderhoud en beheer OVL

€ 111.240

€ 114.577

€ 118.014

€ 121.555

Huidig opgenomen in begroting

€ 77.327

€ 79.647

€ 82.037

€ 84.498

Incidenteel te verhogen budget

€ 33.913

€ 34.930

€ 35.977

€ 37.057

Benodigd budget energiekosten OVL

€ 250.000

€ 257.500

€ 265.225

€ 273.182

Huidig opgenomen in begroting

€ 108.028

€ 111.269

€ 114.607

€ 118.046

Incidenteel te verhogen budget

€ 141.972

€ 146.231

€ 150.618

€ 155.136

Totaal bij te ramen begrotingsposten

€ 175.885

€ 181.161

€ 186.595

€ 192.193

Het college stelt de raad voor om de financiële gevolgen ten laste te brengen van het begrotingssaldo. In onderstaand overzicht is het resterend begrotingssaldo opgenomen inclusief genomen raadsbesluiten.

Tabel 3: Restant begrotingssaldo 2025 1736.787

2026 -1.022.313

2027 -83.613

2028 284.100

-19.350 -2.000

-19.350 -45.250

-19.350 -115.725

-19.350 -89.600

0 904

-12.045 0 -52.570

-12.045 0 -54.148

-12.045 0 -55.772

Huidig saldo incl. raadsbesluiten

1.716.341

-1.151.528

-284.881

107.333

Voorstel: openbare verlichting 2025-2026 (raad 5-6-

-175.885

-181.161

-186.595

-192.193

Voorstel: Exploitatie dorpshuis Oud Gastel (raad 5-6-

-45.866

-63.798

-65.712

-67.684

-21.755

-22.408

-23.081

-1.418.243

-559.596

-175.625

Begrotingssaldo Saldo Programmabegroting 2025 Raadsbesluiten Centrum-Oost Hoeven (raad 12-12-2024) Voorziening tijdelijke onderwijshuisvesting (raad 12-12-

2024)

Centrum-Oost Hoeven (raad 13-2-2025) Onderhoud en exploitatie Veerhuis (raad 10-04-2025) Zwembad De Baarlebossche (raad 10-4-2025)

2025)

2025)

Voorstel: Toekomstbesteding en duurzaam Zwembad Blankershove (raad 05-06-2025) Resterend saldo

1.494.589

Duurzaamheid In september 2013 is het SER-Energieakkoord ondertekend; een breed gedragen akkoord over energiebesparing, duurzame energie en klimaatbeleid. Ruim veertig organisaties, waaronder Rijksoverheid, IPO, VNG en Unie van Waterschappen, hebben zich eraan gecommitteerd om, samen met andere partners, een aantal landelijke doelstellingen op het gebied van energie (besparing en opwekking) te realiseren. Dit akkoord loopt door tot aan 2030. Met het doorzetten van het huidige beleid zal Halderberge nog verder aansluiten op de vastgestelde ambities en Doelstellingen. Gemiddeld gaat circa 30-50% van de verbruikte energie binnen een gemeente naar de openbare verlichting. Binnen de gemeente Halderberge is dit ong. 37%. Het verduurzamen van de openbare verlichting binnen de gemeente Halderberge leidt tot een grote stap in de verduurzaming van de gehele gemeente. Hiermee wordt een besparing op het milieu gerealiseerd door minder CO2uitstoot en levert het een besparing op in de energiekosten, materiaal en/of regulier onderhoud. 6 van 8

Door te investeren in energiezuinige alternatieven zijn besparingen tot meer dan 40% op het energieverbruik van de openbare verlichting realiseerbaar. Het beleid voor de openbare verlichting draagt bij aan het verlagen van de milieudruk, het energieverbruik en het voorkomen van natuurschade. Hiervoor moet aandacht worden gegeven aan de volgende aspecten: 1. Lichthinder en lichtvervuiling (energiebesparing); 2. Verlichtingssterkte (energiebesparing); 3. Duisternis; 4. Effectief gebruik van materialen (innovatieve oplossingen uit de markt). Burger-& overheidsparticipatie Het lopende beleidsplan 2021-2025 is opgesteld op basis van de landelijke regelgeving en de ambities en doelstellingen die zijn opgenomen in het landelijke Energieakkoord 2030 (SER). Verzoeken vanuit bewoners rondom de openbare verlichting worden op basis van het vastgestelde beleid afgewogen. Andere beheerders van (openbare) verlichting worden op de hoogte gebracht van het beleid van de gemeente Halderberge en worden gestimuleerd om te participeren in de ambities en doelstellingen van de gemeente Halderberge. Communicatie Andere partijen, die van plan zijn verlichting over te dragen aan de gemeente worden voor de start de uitvoering van de werkzaamheden geïnformeerd over het beleid en de daaraan gekoppelde (technische) regels.

Deze zijn opgenomen in de ROA (Regels voor de aanleg en het onderhoud van de openbare verlichting) en de LIOR (Leidraad Inrichting Openbare ruimte) voor de civiel- en cultuurtechnische voorbereiding en uitvoering van projecten. Vervolg Na een positief besluit door de raad worden de beschikbare middelen aangepast op de begroting en het investeringsplan. Op jaarbasis worden de verschillende werkzaamheden ingepland. Voor de jaren na 2026 wordt er in de eerste helft van 2026 een nieuw beleidsplan opgesteld en voorgelegd aan de gemeenteraad om de benodigde middelen voor 2027 en verder beschikbaar te krijgen en/of te onderbouwing. In dit plan zal het college en de gemeenteraad worden meegenomen in de ontwikkelingen en mogelijkheden voor de gemeente Halderberge op het gebied van de Openbare verlichting op dat moment. In de komende jaren zal door de financiële rapportages de verdere voortgang kenbaar worden gemaakt als ook de onderbouwing voor de benodigde middelen per jaar. Voorstel Wij stellen u voor: 1. De looptijd van het Beleidsplan Openbare Verlichting 2021-2025 te verlengen tot en met 2026; 2. Het budget voor het beheer en onderhoud van de openbare verlichting vanaf 2025 structureel te verhogen met € 33.913,- en vanaf 2026 jaarlijks te indexeren met 3%; 3.

Het budget voor het energieverbruik van de openbare verlichting vanaf 2025 structureel te verhogen met € 141.972,- en vanaf 2026 jaarlijks te indexeren met 3%; 4. De 7e begrotingswijziging vast te stellen. Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Halderberge.

Bijlage: Beleidsplan 2021 — 2025 "Licht waar het moet, donker waar het kan" 7 van 8

iffiv

m

Gemeente Halderberge

RAADSBESLUIT De raad van de gemeente Halderberge; gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van dd. 22 april 2025

BESLUIT: 1. De looptijd van het Beleidsplan Openbare Verlichting 2021-2025 te verlengen tot en met 2026; 2. Het budget voor het beheer en onderhoud van de openbare verlichting vanaf 2025 structureel te verhogen met € 33.913,- en vanaf 2026 jaarlijks te indexeren met 3%; 3. Het budget voor het energieverbruik van de openbare verlichting vanaf 2025 structureel te verhogen met € 141.972,- en vanaf 2026 jaarlijks te indexeren met 3%; 4. De 7e begrotingswijziging vast te stellen. Aldus vastgesteld in de vergadering van de raad van de gemeente Halderberge op d.d. 5 juni 2025,

de voorzitter,

An

8 van 8