Visie Zijlweg-West e.o. - versie 22-05-2020 LR

VISIE

ONTWIKKELZONE ZIJLWEG-WEST EN OMGEVING 22 mei 2020

[1]

Deze visie is opgesteld door KuiperCompagnons in opdracht van de gemeente Haarlem. Visie ontwikkelzone Zijlweg-West en omgeving 22 mei 2020 Piet Haker Klaas Telgenhof

[2]

INHOUD SAMENVATTING

5

4. UITGANGSPUNTEN EN VISIE

55

4.1 Het grote verhaal

55

9

4.2 Zes principes

59

1.1 Aanleiding: Groei Haarlem en een gebied in transitie

9

4.3 De ontwikkelzone en de opgaven voor de stad als geheel

72

1.2 Lopende initiatieven en zoeklocaties

12

4.4 Spelregels bij ontwikkelen

74

1.3 Waarom een gebiedsvisie?

15

1.4 Doelstelling: de stad beter maken

19

5. DE DEELGEBIEDEN NADER BEKEKEN

77

1.5 Eerdere plannen, relevant beleid en parallelle onderzoeken

29

1. INLEIDING

5.1 Spoorwegstraat: levendig stadskwartier

77

5.2 Korte Verspronckweg: verborgen tuin

85

27

5.3 Schoonzichtlaan: voortuin van de Hogeschool

91

2.1 Doorlopen proces

27

5.4 Biemond/Westelijk Tuinbouwgebied: waardevol landschap bij de stad

97

2.2 Belanghebbenden en hun belangrijkste input

30

5.5 Brandweer-locatie: Water en hoven

103

2.3 Na de gebiedsvisie

31

2. PARTICIPATIE EN VERDERE PROCES

6. UITVOERINGSSTRATEGIE 3. ANALYSE, KANSEN EN BELEMMERINGEN

109

33

3.1 Inleiding

33

3.2 Historische ontwikkeling

35

3.3 Ruimtelijke hoofdopzet

37

3.4 Verkeer

43

3.5 Water

49

3.6 Erfgoed

51

3.7 Milieu: bodem, luchtkwaliteit en geluid

51

3.8 Duurzaamheid

52

BIJLAGEN (apart)

[3]

Ontwikkelzone Zijlweg-West

Korte Verspronckweg - Spoorwegstraat

Kruising Westelijke Randweg - Zijlweg

[4]

SAMENVATTING concept visie ontwikkelzone Zijlweg-West en omgeving

Inleiding

kleiner verband dieper op de plannen ingegaan en gediscussieerd. Op die manier hebben we

Haarlem is een eeuwenoude, mooie stad waar mensen graag wonen en leven. Dat zorgt

hun belangen, wensen en zorgen in beeld gebracht en afgewogen.

voor grote druk op de woningmarkt. Daarom hebben we de ambitie om tot en met 2025, 10.000 woningen toe te voegen. Deze zijn nodig om wachttijden voor sociale woningen

De visie

te verkorten, doorstroom te vergemakkelijken en iedereen meer kans te geven een

De stedenbouwkundige en landschappelijke hoofdstructuur, van lange lijnen tussen stad en

woning te vinden. We zorgen ervoor dat voorzieningen, zoals winkels, scholen en groen

duinen vormt het raamwerk van het gebied rondom Zijlweg-West. De Zijlweg is daarbij de

meegroeien met het aantal inwoners en dat we scherp toezien op de bereikbaarheid van

ruggengraat. Langs dit stadslint liggen verschillende buurtjes met ieder een eigen gezicht

de stad. Ook willen we meer werkgelegenheid in Haarlem mogelijk maken. De groei is een

en een eigen hart. De bestaande kwaliteiten (groen/bomen, water, functies, historische

kans om de stad te verbeteren en duurzamer te maken. De lasten proberen we zo eerlijk

bebouwing) zijn gebruikt als inspiratie en vertrekpunt voor de invulling van de verschillende

mogelijk te verdelen over de stad. En hoe de stad eruit gaat zien bepalen we samen met de

deelgebieden. Bestaande en nieuwe bebouwing versterken de identiteit en de leefkwaliteit

Haarlemmers, want samen maken we de stad!

van de buurtjes en voegen waarde toe. De doelstelling van deze gebiedsvisie is ten eerste om dit stukje Haarlem beter te maken.

We hebben acht gebieden benoemd om het merendeel van de 10.000 woningen te bouwen.

Het toevoegen van nieuwe woningen op de te transformeren locaties is daarbij een goed

We noemen dit ontwikkelzones. Omdat het toevoegen van veel woningen ingrijpend is voor

middel om deze kwaliteitsslag te kunnen maken. De doelstellingen zijn:

(delen van) de stad, wordt voor iedere zone een gebiedsvisie opgesteld.

• De stad in balans • Het verbeteren van gezondheid en veiligheid

Participatie

• Stimuleren van het gebruik van het openbaar vervoer

Voor het tot stand brengen van de visie hebben bewoners en ondernemers uit de directe

• De energietransitie van de stad ondersteunen

omgeving meegedacht. Er hebben diverse inloopavonden plaatsgevonden. Daarnaast is met

• Inspelen op klimaatveranderingen

een zogenaamde reflectiegroep, die bestaat uit betrokken bewoners en ondernemers, in

• Het parkeren minder dominant maken

[5]

• Naast wonen ook ruimte voor voorzieningen maken • Bestaande landschappelijke en cultuurhistorische waarden prominenter in beeld brengen

5.  Krachtige groen-blauwe structuur. We koesteren de groene kwaliteit van het gebied en waar we kansen zien gaan we dit versterken en gebruiken om de lange lijnen en buurtjes een kwaliteitsimpuls te geven (landschap in de stad). 6. De maat, schaal en korrel van het gebied als uitgangspunt. Nieuwe bebouwing

Voor de geleidelijke ontwikkeling van de zone rondom Zijlweg-west worden zes principes

sluit zorgvuldig aan op aangrenzende bestaande panden en tuinen en past bij de maat,

gehanteerd:

schaal en korrel van het gebied.

1.  Realiseren fijnmazige langzaamverkeersnetwerk. Het doel is de structuur van wandel- en fietsroutes in deze omgeving te verbeteren, kruisingen veiliger te maken en

Op basis van de analyse, de doelstellingen en de gehanteerde principes is een

het netwerk van routes zo fijnmazig mogelijk te maken.

toekomstperspectief geschetst voor de gehele zone. Daarnaast zijn per deelgebied

2.  Functiemenging van wonen, werken en voorzieningen. De omgeving van zone

schetsmatige stedenbouwkundige invullingen bedacht en uitgewerkt. De uitgewerkte

Zijlweg-West is van oudsher een gemengd gebied en dat zal het blijven. Naast wonen

deelgebieden zijn; Spoorwegstraat en de Korte Verspronckweg aan de oostkant van de zone.

in het gebied zetten we in ieder geval in op een basisschool en sportvoorziening op de

Rondom de kruising Westelijke Randweg-Zijlweg zijn de mogelijkheden en kansen voor

locatie Korte Verspronckweg. Ook zoeken we nog ruimte voor een gezondheidscentrum

de deelgebieden; campus, de randen van het Westelijk Tuinbouwgebied en Biemond en de

in deze omgeving.

buurtparken in beeld gebracht.

3.  Aanhelen van het historisch lint, ’boekensteunen’ markeren de entree. De insteek

Daarbij zijn op hoofdlijnen oplossingsrichtingen meegegeven voor belangrijke onderwerpen

is om waar zich kansen voordoen de continuïteit en de samenhang van het lint van de

als de ontsluiting (gemotoriseerd en langzaam verkeer), de parkeeroplossingen, openbare

Zijlweg te versterken en de barrièrewerking van de Westelijke Randweg te beperken. Bij

ruimte en bebouwingsstructuur.

nieuwe ontwikkelingen langs de Zijlweg zijn de kenmerkende kleinschalige maat, schaal en korrel van de lintbebouwing het uitgangspunt.

[6]

Hoe nu verder?

4. Ieder buurtje behoudt een eigen gezicht. De verschillende deelgebieden, Korte

Het vaststellen van de gebiedsvisie is de eerste stap in de transformatie en opwaardering

Verspronckweg, Spoorwegstraat en de kwadranten rond de kruising Westelijke

van de ontwikkelzone Zuid-west. In de komende jaren zal stapje voor stapje, aan de hand

Randweg-Zijlweg hebben een eigen kwaliteit en karakter. De bestaande kwaliteiten zijn

van initiatieven vanuit het gebied de verdere ontwikkeling worden opgepakt. Sommige

bepalend voor het nieuwe gezicht van de deelgebieden.

ontwikkelingen zullen mogelijk snel van start gaan, anderen over een aantal jaar, weer

andere misschien pas over 10 jaar, of uiteindelijk helemaal niet. Waar het nodig is zal voor deelontwikkelingen nog een stedenbouwkundig programma van eisen worden uitgewerkt. Als er overeenstemming is over de stedenbouwkundige uitwerking van een deelontwikkeling zal het bestemmingsplan/omgevingsplan geactualiseerd worden. Voor beide producten is inspraak mogelijk en zullen de direct omwonenden worden meegenomen. De gebiedsvisie is een richtinggevende toekomstperspectief voor de ontwikkelzone ZijlwegWest en omgeving. De ontwikkelzone biedt de stad een rijke schakering aan aantrekkelijke stadsmilieus, met in het verlengde daarvan een diversiteit aan wooncategorieën, woontypologieën en ruimte om te werken: “De tuinen van Haarlem”.

[7]

[8]

1. INLEIDING 1.1 Aanleiding: Groei Haarlem en een gebied in transitie De Metropoolregio Amsterdam (MRA) is één van de economische motoren van Nederland. Schiphol, de haven en de Amsterdamse binnenstad zijn de machinekamer, met ongeveer 300.000 banen. Maar ook in IJmuiden en de Waarderpolder zijn belangrijke economische dragers. De regio trekt mensen vanuit de rest van Nederland en daarbuiten aan. De woningprijzen stijgen en de woningmarkt staat onder druk. Er is een grote vraag naar nieuwe woningen, met name in de sociale huur en naar (betaalbare) koopwoningen. Haarlem is de tweede stad in die metropoolregio en strategisch gelegen tussen de economische hotspots en de natuuren recreatiegebieden langs de kust. Met haar bruisende historische binnenstad en goede openbaar vervoersverbindingen met de rest van de MRA is Haarlem al jaren een gewilde stad. De wachtlijsten voor een sociale huurwoning zijn lang en er is ook een urgente vraag naar goede middenhuur en koopwoningen. Met name ouderen, gezinnen met een laag inkomen, alleenstaanden en zorgdoelgroepen hebben in Haarlem moeite een passende woning te vinden. In de Metropoolregio Amsterdam zijn afspraken gemaakt over de regionale woningbouwopgave in het Regionaal Actie Programma (RAP). Waar wij als gemeente daar ook een bijdrage aan zullen leveren.

We hebben daarom de ambitie om tot en met 2025, 10.000 woningen toe te voegen (coalitieprogramma 2018-2022). Maar ook voorzieningen en werkgelegenheid. Uitbreiden aan de randen is geen optie, met de waardevolle landschappen en milieubelaste locaties die de stad omarmen. Er wordt daarom binnen de stad zelf naar inbreiding gezocht. In het Programma Groei wordt de komende jaren onderzocht hoe we dat voor elkaar moeten krijgen (instrumenten, financiën, programma).

[9]

grotere aantal te realiseren woningen in de ontwikkelzone Spaarnesprong. Dit komt door een groter aantal woningen dat in De Koepel kan worden gerealiseerd dan eerder verwacht. Ontwikkelzone Schipholweg laat in de plancapaciteit een relatief laag aantal te realiseren woningen zien. Sinds 2016 zijn hier al diverse woningbouwprojecten opgeleverd.

Figuur 6 Ligging van de Haarlemse ontwikkelzones

Figuur 6 Ligging van de Haarlemse ontwikkelzones

Ontwikkelzones in Haarlem

[ 10 ]

We hebben acht ontwikkelzones aangewezen in de stad waar kansen liggen om deze opgave handen en voeten te geven. Het gebied rondom de Zijlweg-West is daar één van, waarbij specifiek wordt gekeken naar de deelgebieden Spoorwegstraat, Korte Verspronckweg en rondom kruising Westelijke Randweg-Zijlweg. Er zijn 3 belangrijke redenen waarom we de omgeving Zijlweg-West hebben gekozen als ontwikkelzone: • Het gebied ligt in de nabijheid van bestaande voorzieningen en is relatief goed ontsloten door openbaar vervoer (station Haarlem, station Overveen en bus). • Er liggen verschillende ruimtelijke opgaven in het gebied (water, infrastructuur, tegengaan verrommeling, vergroening). Herontwikkeling biedt kansen om deze aan te pakken en het gebied een kwaliteitsslag te geven. • Er lopen al diverse ontwikkelingen, het gebied is al jaren in ontwikkeling. Het ligt voor de hand deze transitie goed te gaan sturen en te trachten daar voor de stad en het gebied het beste uit te halen.

[ 11 ]

Huidi ge ontwikkelingen en mogelij k h eden toek om st

Huidige ontwikkelingen en mogelijke ontwikkelingen in de toekomst

Legenda

Projecten: Dit zijn locaties waarvoor de gemeente reeds een besluit heeft

Projecten

genomen en/of een overeenkomst

1 Marinehospitaalterrein (gemeente

is aangegaan: de gemeente is

Bloemendaal)

voornemens het initiatief mogelijk te

2 Nova College

maken.

8 Hin-terrein

Deze projecten doorlopen een eigen proces en deze projecten zijn

Initiatieven

geen onderwerp in de participatie

3 Schoonzichtlaan

ontwikkelzone Zijlweg.

J U

L I A

N A

4 Zijlweg 247 L A

5 Garage Biemond

A N

6 Voormalig ANWB terrein 7 Hoek Spoorwegstraat-Zijlweg Initiatieven: Dit zijn locaties waar

12 Korte Verspronckweg

marktpartijen concrete voornemens

1

11

3 4

N D

het initiatief mogelijk wil maken.

G

heeft nog geen besluit genomen of ze

R A

2

12

kansen verkennen.

Ontwikkelvisie Zijlweg e.o.

Meer informatie en reageren op: https://www.haarlem.nl/zijlweg

13

10

E T E L W E S

en landschappelijke) opgaven en

[ 12 ] S t a d st uinen va n H aar l e m

I J K

5

de gemeente of marktpartijen (stedelijke

9

9 Brandweer Kazerne Kwadrant

Z I J

L W E

11 Korte Verspronckweg 12 Omgeving Delftstraat 13 De Wollewei

6 Zoekgebieden: Dit zijn locaties waarvoor

Zoekgebieden 10 Yarden Uitvaartcentrum

W E

hebben om te bouwen. De gemeente

7

G

8

Gemeente Haarlem

1.2 Lopende initiatieven en zoeklocaties

• Plannen van Elan Wonen voor herontwikkeling van het bestaande pand met sociale

In de omgeving van de Zijlweg-West lopen al langer initiatieven voor herontwikkeling.

woningen op de hoek van de Spoorwegstraat en Zijlweg naar (nieuwe) sociale huur-

Een aantal locaties zijn op dit moment ook in uitvoering, zoals de vernieuwing van het

woningen.

Nova College, waar een nieuwe onderwijscampus gerealiseerd wordt en de transformatie

• Zoeklocatie Delftstraat 40-50. De bestaande bedrijven hoeven niet weg, maar als zij

van kantoorpanden op het HIN-terrein (voormalig terrein van Kousenfabriek Hin NV) naar

als eigenaren dat zouden willen is herontwikkeling naar een combinatie van wonen en

wonen. Recent is in deze omgeving ook de herontwikkeling van het Marinehospitaal-terrein

werken op deze plek voor de gemeente bespreekbaar.

(gemeente Bloemendaal) gereed gekomen en is het voormalige provinciaal waterstaatsgebouw aan de Westelijke Randweg getransformeerd naar (tijdelijk) wonen.

• Zoeklocatie Julianalaan 297 en Delftstraat 34. Ook hier geldt dat een herontwikkeling van het bestaande bedrijf naar een combinatie van wonen en werken voor de gemeente bespreekbaar is.

Daarnaast lopen er diverse initiatieven van eigenaren en ontwikkelaars, die nog in de fase van planvorming of ideevorming zitten. En hebben we verschillende zoeklocaties aangewe-

Korte Verspronckweg

zen waar nog geen concrete plannen of initiatieven liggen, maar waar op korte, of langere

• Deze locatie is grotendeels eigendom van de gemeente Haarlem. Op dit moment zijn

termijn mogelijk wel kansen/initiatieven voor vernieuwing en/of herontwikkeling zouden

er diverse tijdelijke functies gevestigd, waaronder een basisschool. Er liggen al langer

kunnen ontstaan. Uiteraard alleen op initiatief van de huidige eigenaren. Deze zoeklocaties

ideeën om deze locatie te transformeren naar wonen. Ook is deze locatie aangewezen

zijn in deze gebiedsvisie gelijk meegenomen.

voor een nieuwe basisschool en sportvoorziening. • Het ligt voor de hand bij een herontwikkeling de locatie van Korte Verspronckweg 5 mee

Spoorwegstraat

te nemen. Deze locatie is eigendom van ProRail en huisvest nu een tuincentrum.

• Planinitiatief Spoorwegstraat, voor het ontwikkelen van woningen en werkruimtes op het huidige parkeerterrein voor de Albert Heijn. • Planinitiatief Zijlweg 133, voor herontwikkeling van bedrijfspand naar wonen en transformatie van bestaande villa. • Ideeën voor de Zijlweg Zijweg, voor herontwikkeling bedrijfspand naar wonen en werken.

Kruising Westelijke Randweg-Zijlweg • Planinitiatief voor de herontwikkeling van de locatie van garage Biemond & van Wijk (Zijlweg 247), naar wonen en werken. • Verkennende studie naar de ontwikkelmogelijkheden voor wonen op het parkeerterrein naast het voormalige provinciehuis.

[ 13 ]

Het grote verhaal

Richtlijnen per deelgebied

Uitwerking Spoorwegstraat

Uitwerking Korte Verspronckweg

Uitwerking kruising RandwegZijlweg

Sturen ontwikkelingen Initiatief 1

[ 14 ]

Initiatief 2

Initiatief 3

Initiatief 4

Initiatief 5

Initiatief 6

Initiatief 7

Initiatief 8

Initiatief 9

• Verkennende studie naar de ontwikkelmogelijkheden van de locatie van de garageboxen naast Schoonzichtlaan 4. • Zoeklocatie Zijlweg 200 (GGD, brandweer en veiligheidsregio, grond in eigendom van de

is er vrees voor verkeersoverlast en verlies van privacy door nieuwe ontwikkelingen in het gebied. Rond het Westelijk Tuinbouwgebied is er verzet tegen verdere verstedelijking en de wens om het open, rustige en landelijke karakter van dit gebied te behouden.

gemeente), Zijlweg 198 en Zijlweg 218. De bestaande functies op de locatie Zijlweg 200

Ontwikkelingen vallen stil en dit komt de uitstraling en leefbaarheid van het gebied ook niet

blijven voorlopig hier gevestigd, maar het is in de toekomst niet ondenkbaar dat als er

ten goede. Op een aantal plekken dreigt sluipende verrommeling.

elders in de stad een betere plek beschikbaar komt deze locatie kan transformeren naar

Daarom ligt er nu een opgave voor ons om te zoeken naar locaties voor wonen, werken en

wonen. In dat geval kan ook de locatie van Zijlweg 198 en Zijlweg 218 worden meege-

voorzieningen.

nomen, als daar vanuit de eigenaren belangstelling voor is. Niet ad hoc verder ontwikkelen Een verdere ad hoc ontwikkeling van het gebied gaat zowel bestaande bewoners en onder1.3 Waarom een gebiedsvisie?

nemers, als initiatiefnemers in het gebied niet verder helpen. Het gebied zal hoe dan ook veranderen, we zullen in de komende jaren deze stapsgewijze verkleuring en transformatie

Het gebied verandert al

moeten sturen op samenhang en kwaliteit. We zullen de verschillende ontwikkelingen (op

De omgeving rondom Zijlweg-West is al jaren in transitie en zal dat de komende jaren ook

korte, middellange en lange termijn) zorgvuldig op elkaar af moeten stemmen, bereikbaar-

blijven doen. Op sommige plekken is het gebied verouderd (bebouwing en openbare ruim-

heid en leefbaarheid borgen en ervoor zorgen dat over een aantal jaren het gebied beter is

te), een aantal functies is in de loop van de tijd verdwenen (scholen, bedrijven, instellingen)

dan het nu is. Ook bestaande bewoners, ondernemers en eigenaren moeten profiteren.

en nieuwe functies komen er voor terug (Albert Heijn, Nova College, wonen). Het gebied verkleurt geleidelijk en diverse verouderde gebouwen en leegkomende locaties

Samenhangend toekomstperspectief en uitwerking per deelgebied

worden door de eigenaren op dit moment aangepakt.

Om dit te kunnen bewerkstelligen hebben we een groter, samenhangend verhaal nodig, een stip op de horizon waar we met deze bijzondere plek in de stad met elkaar naar toe willen.

Weerstand en verrommeling

En een stevig raamwerk voor de stapsgewijze ontwikkeling van het gebied, zodat verschil-

Er is in de omgeving van de Zijlweg-West in het verleden bovendien meerdere keren weer-

lende kleinere en grotere ontwikkelingen in het gebied elkaar niet in de weg zitten, maar

stand geweest tegen plannen en ontwikkelingen in het gebied. Rond de Spoorwegstraat

juist versterken.

[ 15 ]

[ 16 ]

Om die reden stellen we deze gebiedsvisie op. De gebiedsvisie geeft een vergezicht voor het gebied aan en de spelregels die we stellen aan de individuele ontwikkelingen in het gebied. Het is geen blauwdruk, dat is onhandig met alle kleine ontwikkelingen en vele eigenaren en initiatiefnemers in dit gebied. Het is meer een kompas, dat richting geeft aan de ‘geleidelijke stedenbouw’ in deze zone. De gebiedsvisie Zijlweg-West bestaat uit een breder toekomstperspectief voor het gehele gebied tussen Houtmanpad en N200 en tussen Brouwerskolkpark en het spoor. Daaronder hangen uitwerkingen op hoofdlijnen voor de verschillende deelgebieden en is aan de hand van een schetsverkenning het programma en de uitstraling en opzet van het deelgebied in beeld gebracht. Met deze gebiedsvisie willen we: • Inzicht geven in de onderscheidende identiteit van deze zone en in beeld brengen welk onderscheidend stadsmilieu hier kansrijk is; • Inspireren en op hoofdlijnen richting geven aan de diverse ontwikkelingen van het gebied, door middel van een breed gedragen gebiedsperspectief en globale stedenbouwkundige richtlijnen; • Samenhang en balans van woonprogramma en voorzieningen creëren tussen de verschillende ontwikkellocaties.

Ruimtelijke kaders bieden voor de ontwikkeling van het gebied; • Draagvlak en uitvoeringsbereidheid vergroten voor de geleidelijke opwaardering en transformatie van dit gebied.

[ 17 ]

De stad beter maken

fietsnetwerk versterken sociale woningbouw opgave

Verkeersoverlast verminderen en veiligheid vergroten

groen en buitengebied koesteren/versterken

voorbereiden op klimaatverandering

[ 18 ]

energietransitie

kwaliteit openbare ruimte verbeteren

gezonder, veiliger en leefbaarder

1.4 Doelstelling: de stad beter maken

• Inspelen op klimaatverandering (hittestress en wateropvang) door onder andere meer

Het toevoegen van woningen, voorzieningen en werk binnen Haarlem is een belangrijke

groen en oppervlaktewater toe te voegen in de openbare ruimte en door ruimte te

opgave, maar het is voor de ontwikkelzone Zijlweg niet alleen deze kwantitatieve opgave

maken voor een waterverbinding tussen de Houtvaart en De Delft, zodat een robuuster

waar het om draait. De doelstelling van deze gebiedsvisie is ten eerste om dit stukje Haar-

watersysteem rondom de stad kan ontstaan.

lem beter te maken, om te wonen, te werken, naar school te gaan en op bezoek te komen.

• Het parkeren in het gebied minder dominant maken en de bestaande parkeerplaatsen

Het toevoegen van nieuwe woningen op de te transformeren locaties is daarbij naar onze

efficiënter te gebruiken, door deelauto’s en dubbelgebruik van parkeerplaatsen te stimu-

overtuiging een goed middel om deze kwaliteitsslag te kunnen maken.

leren en samenwerkingen te ondersteunen die dat mogelijk maken. Nieuwe ontwikkelingen zullen in principe hun parkeerbehoefte uit het zicht, op eigen terrein oplossen.

Met deze gebiedsvisie stellen we onszelf de volgende doelen: • De stad in balans: in de Haarlemse Woonvisie 2017-2020 is het realiseren van gemengde wijken een uitgangspunt. Haarlem West heeft relatief weinig woningen in de sociale

• Naast wonen ook ruimte voor (bestaande en nieuwe) bedrijven en noodzakelijke voorzieningen te maken. • Bestaande landschappelijke en cultuurhistorische waarden prominenter in beeld te

sector. Door bij nieuwbouw in West in te zetten op een aantal van 50% sociale wo-

brengen, vast te leggen en kansen te identificeren om deze te behouden en versterken

ningbouw willen we een meer evenwichtige verdeling in de stad bewerkstelligen en

waar dat nodig is.

leefbare, gemengde wijken creëren. • Het verbeteren van de gezondheid en veiligheid, door het gebruik van fietsen en wandelen te stimuleren, groen en speelruimte toe te voegen, het aantal verkeersongevallen in het gebied terug te brengen en de luchtkwaliteit te verbeteren. • Het stimuleren van het gebruik van het openbaar vervoer, door nieuwe ontwikkelingen op loop- en fietsafstand van bushaltes en stations te realiseren en goede, veilige verbindingen te maken om daar te komen. • De energietransitie van de stad te ondersteunen, door verouderde bebouwing te transformeren/herontwikkelen naar nieuwe, energiezuinige woningen, bedrijven en voorzieningen en daarmee de aanzet te geven voor de verduurzaming van andere gebouwen in dit gebied.

[ 19 ]

menteren van deze tweede ontsluiting zeer complex bleek. Ondertussen is de verkeers1.5 Eerdere plannen, relevant beleid en parallelle onderzoeken

drukte afgenomen, aangezien de zondag openstelling voor supermarkten gemeengoed

In het gebied Zijlweg-West zijn in het verleden al diverse studies, verkenningen en plannen

is geworden. Recent verkeersonderzoek heeft aangetoond dat één ontsluiting voor de

gemaakt. Bij het opstellen van deze gebiedsvisie hebben we daar uiteraard kennis van ge-

Spoorwegstraat via de Zijlweg in de toekomst wel zal voldoen, ook als nieuwe woningen

nomen. Soms bouwen we er op voort, maar soms is er bewust een nieuwe weg ingeslagen,

in het gebied worden toegevoegd.

omdat dit vanuit de dialoog met de omgeving het beste leek, of omdat de omstandigheden zijn veranderd.

• Studie Westelijke Randweg – Zijlweg: voor het gebied rondom de kruising van de Westelijke Randweg - Zijlweg is in 2016 een stedenbouwkundige inventarisatie gemaakt. In

Eerdere plannen

het gebied zijn meerdere initiatieven: het Nova College gaat uitbreiden op haar kavel, er

• Gebiedsvisie Spoorwegstraat: in 2011-2012 is gewerkt aan een gebiedsvisie voor de

liggen ideeën voor woningbouw naast het voormalige provinciehuis en het autobedrijf

Spoorwegstraat. Er is gesproken met stakeholders en er zijn uitgangspunten geformu-

op de hoek van de kruising wil graag uitbreiden. Voor de uitbreiding van het autobedrijf

leerd. Een belangrijke opgave die naar voren kwam was de noodzaak tot het maken van

zijn vooruitlopend op dit document stedenbouwkundige randvoorwaarden opgesteld.

een tweede auto-ontsluiting op de Julianalaan, omdat de huidige aansluiting van de

Deze randvoorwaarden zijn afgestemd op deze gebiedsvisie.

Spoorwegstraat op de Zijlweg geen extra capaciteit meer aan kon. Dit had met name te

[ 20 ]

maken met de grote aanzuigende werking van de Albert Heijn, die in deze periode als

• Het kruispunt van de Westelijke Randweg en Zijlweg heeft een aantal jaren geleden de

enige op zondag open was. De visie is uiteindelijk niet vastgesteld, omdat het imple-

aanduiding multifunctioneel HOV knooppunt gekregen. In het verleden zijn voor deze

locatie plannen geweest om een HOV halte toe te voegen en de Westelijke Randweg te

sen Houtmanpad en Zijlweg is daar een onderdeel van. Er wordt ingezet op het behoud

overbouwen ten behoeve van een campus. Ook zou op die manier een nieuwe fietsroute

van het landschappelijke kwaliteiten en het open karakter en het vrijwaren van verdere

worden gecreëerd over de Westelijke Randweg heen, tussen Hogeschool en omgeving

verstedelijking van het gebied. Parallel daaraan loopt wel een terugkerende discussie

Spoorwegstraat. Deze plannen zijn echter niet haalbaar gebleken en niet meer actueel.

over het landelijke Houtmanpad. Deze historische, recreatieve route tussen stad en het Brouwerskolkpark wordt niet alleen door wandelaars, maar ook door fietsers gebruikt en

• Lieven de Key ontwikkelingskader: op de locatie Korte Verspronckweg is in 2013 een

dit levert soms overlast op.

ontwikkelingskader voor woningbouw gemaakt, waarin een stedenbouwkundig voorstel wordt gedaan voor het herontwikkelen met woningbouw. Dit ontwikkelingskader

Relevant beleid

is echter niet vastgesteld. Er was ook enige weerstand vanuit de direct omwonenden

Daarnaast sluit deze gebiedsvisie natuurlijk aan bij lopend gemeentelijk beleid en visies en

over het aantasten van het water en de privacy. Bovendien is gebleken dat er nu op deze

plannen. Een aantal belangrijke beleidsstukken zijn:

locatie ook behoefte is aan een basisschool en sportvoorziening. Een actualisatie van het plan ligt daarom voor de hand.

• De geldende bestemmingsplannen: De meeste ontwikkelkansen die in deze visie genoemd worden, passen niet in de geldende bestemmingsplannen. Deze visie is een

• Bestemmingsplan Binnenduinrand en discussie Houtmanpad: In 2017 is het bestem-

eerste stap om straks een aangepast bestemmings- of omgevingsplan te maken.

mingsplan Binnenduinrand vastgesteld, waarin het ruimtelijk-planologische kader voor

• Toekomstvisie Haarlem 2040: Haarlem heeft de Toekomstvisie Haarlem 2040 opgesteld.

dit waardevolle groengebied is vastgelegd. Ook het nu wat dichtgegroeide gebied tus-

Haarlem is in 2040 mooi, veerkrachtig en sterk. De Toekomstvisie is in samenspraak met

[ 21 ]

[ 22 ]

de stad gemaakt en geeft een overzicht van beelden, ambities, bezorgdheden, wen-

van het fietsnetwerk, dat de stad met de regio verbindt. De Westelijke Randweg maakt

sen en mogelijke oplossingsrichtingen. De toekomstvisie is door de gemeenteraad als

deel uit van de Regioring voor het autoverkeer. Het Houtmanpad wordt in het verlengde

referentiedocument vastgesteld.

van de Brouwersvaart aangeduid als recreatieve route.

• Omgevingswet: De Omgevingswet treedt op 1 januari 2021 in werking. De Omgevings-

• Afwegingskader duurzame mobiliteit: Haarlem groeit en wordt alsmaar drukker. In 2016

wet stelt een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit

heeft het college een afwegingskader duurzame mobiliteit vastgesteld. Voor het lokale

centraal.

verkeer en verkeer binnen de stad stellen we een prioritering van belangen tussen de

De visie op het gebied moet kunnen worden vertaald in een omgevingsplan.

verschillende vormen van mobiliteit voor, waarbij het langzaam verkeer en openbaar

• De Nota Ruimtelijke Kwaliteit bestaat uit twee delen. Een integrale stadsbrede visie op

vervoer prioriteit hebben boven het gemotoriseerd verkeer. Op die manier willen we met

ruimtelijke kwaliteit en een beoordelingskader voor de bebouwde en onbebouwde om-

een groeiend aantal inwoners de bereikbaarheid van Haarlem en van de voorzieningen

geving. Toekomstige ontwikkelingen in de zone worden getoetst aan deze nota. Indien

gegarandeerd houden en de leefbaarheid hoog. Het fietsnetwerk wordt daarom de

de huidige criteria niet volstaan, worden in het vervolgtraject aanvullende criteria voor

komende jaren geoptimaliseerd. Op sommige punten in het fietsweefsel zijn er ont-

de ruimtelijke kwaliteit opgesteld.

brekende schakels die toegevoegd moeten worden, dat zal bijdragen aan een robuust

• Agenda Groei van de stad: het programma Groei van Haarlem loopt over een periode

netwerk.

van 3 jaar en moet inzichtelijk maken wat de verwachte groei is voor Haarlem en de

• Woonvisie Haarlem: De woonvisie bevat de kaders en de speerpunten van het beleid en

benodigde instrumenten en financiële middelen in beeld brengen. Het geeft daarmee

geeft richting aan het gemeentelijk woonbeleid tot 2030, zodat zorg wordt gedragen

richting aan de ontwikkelingen in de verschillende ontwikkelzones.

voor voldoende, goede en betaalbare woningen die passen bij de wensen van inwoners

• Haarlem Structuurvisie Openbare Ruimte (SOR): onder de werktitel ‘Haarlem 2040:

en belangstellenden van buiten de stad. De gemeente bouwt zelf geen woningen, maar

groen en bereikbaar’ hebben we onze visie op de openbare ruimte in de stad beschreven.

faciliteert en stelt kaders voor ontwikkeling en doelen waarmee we het gesprek met

Het autoverkeer wordt in die visie via de Regioring om de stad geleid, de binnenstad

de corporaties en andere (investerende) partijen kan worden aangegaan. De visie is

wordt het domein van voetgangers en fietsers: auto’s zijn te gast. Het buitengebied

opgesteld met onze partners, inwoners en de regio en vraagt maatschappelijke partners,

wordt via recreatieve routes nog toegankelijker en openbaar vervoerverbindingen

zoals woningcorporaties, ontwikkelende partijen en andere initiatiefnemers bij te

worden verbeterd. De stad moet veerkrachtig zijn en voorbereid op klimatologische

dragen aan de ontwikkeling ervan en om te investeren in Haarlem.

veranderingen. In de SOR zijn de Julianalaan, Zijlweg en Westelijke Randweg onderdeel

• Het Structuurplan Haarlem 2020 (uit 2005) is momenteel het geldend beleid. In het

[ 23 ]

[ 24 ]

structuurplan staan netwerken voor groen, water en verkeer aangegeven en zijn

Parallelle onderzoeken:

gebiedstypes bepaald. In het structuurplan is het ‘knooppunt overbouwing Westelijke

Parallel aan de gebiedsvisie is de afgelopen periode onderzoek gedaan naar belangrijke

Randweg’ een van de veranderopgaven. Voorziene ontwikkelingen op dat moment van

deelopgaven in het gebied:

InHolland en het Nova College gaven aanleiding tot overbouwing van de Westelijke

• Verkeersonderzoek door Goudappel Coffeng (16 mei 2019) , waarin een analyse is

Randweg, in combinatie met een programma voor woningen en kantoren en het realise-

gemaakt van de te verwachten ontwikkeling van het verkeer in de stad en in het visie-

ren van een station. Inmiddels is van een ontwikkeling op die schaal geen sprake meer.

gebied, waar vervolgens opgaven ontstaan en welke oplossingsrichtingen daar voor zijn.

• De notitie ‘Hoogbouwprincipes, kansen voor hoogbouw in Haarlem’ is in december 2018

• Een quick-scan haalbaarheidsonderzoek naar de ruimtelijke, technische en financiële

vastgesteld. Hierin is vastgelegd wat we onder hoogbouw en verstedelijking verstaan en

consequenties van een waterverbinding tussen de Houtvaart en De Delft. Het doel

onder welke voorwaarden dat zorgvuldig ingepast kan worden in de stad. Deze principes

daarvan is om de beide watersystemen met elkaar te verbinden en zo een robuust

zullen worden gebruikt bij de beoordeling van concrete hoogbouwinitiatieven in de

watersysteem rond te stad te kunnen maken, dat beter in kan spelen op de te ver-

zone.

wachten gevolgen van klimaatverandering, zoals droogte, hitte en wateroverlast.

• Concept Ontwikkelperspectief Binnenduinrand (vaststelling 4e kwartaal 2019) is een integrale regionale visie met als doel behoud en versterking van de kwaliteit van het

De conclusies van beide onderzoeken zijn verder in dit stuk opgenomen en meegenomen in

landschap in de Binnenduinrand. De landschappelijke kwaliteit staat onder druk door

de gebiedsvisie.

onzorgvuldige inpassing van ruimtelijke ontwikkelingen, ruimteclaims voortvloeiend uit MRA-opgaven (economische groei, behoefte aan woningen, klimaatverandering en groei van recreatie, toerisme en mobiliteit) en ontbrekende financieringsmogelijkheden. Tegelijkertijd is er een groeiend besef van het belang van behoud van biodiversiteit en goede en gezonde leefomgeving. In het ontwikkelperspectief zijn ambities en spelregels opgenomen voor ruimtelijke ontwikkelingen. Het centrale uitgangspunt daarbij is dat de (hoge) kwaliteit van het landschap leidend is voor toekomstige ontwikkelvraagstukken op het gebied van economische groei, woningbouw en recreatie- en toerisme.

[ 25 ]

[ 26 ]

2. PARTICIPATIE EN VERDERE PROCES 2.1 Doorlopen proces Lotgenoten worden deelgenoten, worden bondgenoten De ontwikkelzone Zijlweg-West en omgeving is een afwisselend gebied, waarin wordt gewoond, gewerkt, naar school gegaan, gesport, boodschappen gedaan en gerecreëerd. We hebben als gemeente naast de openbare ruimte weinig gronden in eigendom, het gebied is een veelkleurig patchwork aan eigenaren. Alleen rond de Korte Verspronckweg en op de locatie van de brandweer is een groter, aaneengesloten gebied in ons eigendom en is een grotere gebiedsontwikkeling denkbaar. Verder zal de ontwikkeling van het gebied stapje voor stapje plaats vinden, afhankelijk van initiatieven van eigenaren in het gebied. Deze stapsgewijze ontwikkeling vindt de komende jaren plaats in de directe leefomgeving van de mensen die er wonen en ondernemen. Het is belangrijk dat er daarom voldoende draagvlak is en de mensen vertrouwen hebben in de transitie van het gebied. Betrokkenen uit het gebied moeten daarom niet alleen deelgenoot worden in de gebiedsvisie, maar waar dat kan ook bondgenoten. Om die reden is de gebiedsvisie opgesteld in samenspraak met de betrokkenen uit het gebied.

[ 27 ]

Participatieavond gebiedsvisie ontwikkelzone Zijlweg-West

[ 28 ]

Initiatiefnemers/eigenaren

bestaande beleid. We hebben een overzicht gemaakt van alle opgaven in het gebied.

Initiatiefnemers en ontwikkelende eigenaren zijn daarbij als belangrijke ‘projectpartners’

2.  Integreren: in de volgende stap hebben we deze bouwstenen geprobeerd bij elkaar te

apart meegenomen in de vorm van individuele gesprekken en een ronde tafel-overleg. Zij

brengen en af te wegen. We hebben verschillende varianten in beeld gebracht en op

moeten immers de gewenste opwaardering handen en voeten gaan helpen geven. Deze

basis daarvan verschillende gedachtewisselingen gehad binnen de gemeente, met ini-

partijen hebben aan de voorkant hun ideeën, wensen en plannen meegegeven en ook

tiatiefnemers en met de reflectiegroep. Ook hebben er gesprekken plaatsgevonden met

tussentijds heeft afstemming plaatsgevonden. Waar dat mogelijk is hebben we hun wensen

het Hoogheemraadschap van Rijnland (onderzoek water) en de Provincie Noord-Holland

meegenomen in de gebiedsvisie. We hebben deze in de gebiedsvisie uiteraard wel zorgvul-

(toekomst Westelijke Randweg).

dig gewogen aan de input van omwonenden, het gemeentelijk beleid en aan de steden-

3.  Concretiseren: Op basis van de input van die gedachtewisselingen hebben we voor-

bouwkundige mogelijkheden in het gebied. Op een aantal plekken zijn in het verlengde

keursrichtingen bepaald en in beeld gebracht. Daarbij hebben we op sommige plekken

daarvan alternatieve voorstellen gedaan, om de kwaliteit en samenhang te borgen.

keuzes moeten maken over de beste opzet en invulling en proberen deze te onderbouwen. Het is daarbij uiteraard onmogelijk ieders wensen 100% mee te nemen. We

Bewoners/ondernemers

hebben geprobeerd daar het optimum in te vinden en tegelijkertijd ook te kijken naar

Bewoners en ondernemers uit de directe omgeving hebben meegedacht op meerdere in-

wat de beste oplossing voor de toekomst zou zijn. Het bouwen aan de stad is immers

loopavonden en in de vorm van een reflectiegroep, waarbij met enkele betrokken bewoners

een langdurig proces en de volgende generatie is daarbij ook belangrijk. Deze richting

en ondernemers in kleiner verband dieper op de plannen is ingegaan en gediscussieerd. Op

hebben we gepresenteerd aan en besproken met de initiatiefnemers, reflectiegroep en

die manier hebben we hun belangen, wensen en zorgen mee kunnen nemen en kunnen

overige belanghebbenden op een aantal inloopavonden.

afwegen.

4.  Finaliseren: de input van deze bijeenkomsten is verwerkt in een concept-gebiedsvisie. Deze wordt besproken met de verschillende vakdisciplines binnen de gemeente en

Planproces

vervolgens ter besluitvorming naar het college gestuurd. Als het college akkoord is zal

1. Inventariseren: we zijn het proces gestart met een dialoogfase, waarin we vooral zijn

de concept-visie ter inzage worden gelegd en kan men via een inspraakreactie nogmaals

gaan luisteren in het gebied. Welke dingen spelen er, waar liggen kansen, bedreigin-

reageren. Na het verwerken van deze reacties wordt de gebiedsvisie definitief gemaakt

gen en zorgen? Er hebben diverse keukentafelgesprekken plaatsgevonden, interviews

en ter besluitvorming aan de gemeenteraad aangeboden.

en inloopavonden. Ook hebben we het gebied goed onder de loep genomen en het

[ 29 ]

Het is steeds een ‘adaptief’ planproces geweest, waarbij er regelmatig met de projectorgani-

Opgaven die zijn meegegeven:

satie is geëvalueerd en waar nodig bijgeschakeld. Zo is na de vele reacties over de verkeers-

• Overlast en onveiligheid van het verkeer in het gebied, specifiek kruising Juliana-

situatie een verkeersonderzoek ingepast en opgestart, waarvan we de resultaten hebben meegenomen.

laan-Zijlweg, omgeving Albert Heijn en bij entree locatie brandweer en Nova College. • Fietsroutes verbeteren, met name in het verlengde van de Garenkokerskade. • Kwaliteit openbare ruimte en verblijfskwaliteit moet omhoog. • Meer groen in de straat.

2.2 Belanghebbenden en hun belangrijkste input

• Overlast bij skatepark aanpakken.

Tijdens het proces zijn door omwonenden, belanghebbenden en initiatiefnemers belang-

• Meer ruimte voor speelplekken.

rijke kernkwaliteiten en opgaven meegegeven.

• Betaalbare starterswoningen toevoegen. • Aandacht voor bestaande ondernemers, geen onoverkomelijke belemmeringen

Kernkwaliteiten die behouden moeten blijven en waar mogelijk versterkt: • Waardevol groen en landschappelijke kwaliteiten. • Gemengde opzet van het gebied met wonen, werken en voorzieningen. Geen monofunctioneel woongebied van maken. • Rust en privacy in de woonstraatjes. • Bereikbaarheid van voorzieningen. • Cultuurhistorie en DNA van het gebied.

[ 30 ]

opwerpen voor hen.

2.3 Na de gebiedsvisie

Ook zullen de opgaven voor het verbeteren van de verkeerssituatie worden opgestart met

Met het vaststellen van de gebiedsvisie is een eerste piketpaaltje geslagen en hebben we

betrokkenen uit de buurt, zoals de kruisingen op de Zijlweg.

het raamwerk en de kaders voor de stapsgewijze ontwikkeling door verschillende partijen vormgegeven. Maar dit is natuurlijk pas de eerste stap in de transformatie en opwaarde-

Waar dat handig is zal voor deelontwikkelingen nog een stedenbouwkundig programma

ring van het gebied. Vervolgens zal stapje voor stapje, aan de hand van initiatieven vanuit

van eisen worden uitgewerkt, waar nodig met aanvullende criteria ‘Ruimtelijke Kwaliteit’.

het gebied, de verdere ontwikkeling worden opgepakt. Sommige ontwikkelingen zullen

Als er overeenstemming is over de stedenbouwkundige uitwerking van een deelontwik-

mogelijk snel van start gaan, anderen over een aantal jaar, weer andere misschien wel pas

keling, zal het bestemmingsplan/omgevingsplan geactualiseerd worden. Ook daarin is

over 10 jaar, of uiteindelijk helemaal niet. De gebiedsvisie is de leidraad en zorgt er voor dat

inspraak mogelijk.

we voorbereid zijn op de dingen die op ons afkomen. Op die manier moet de gebiedsvisie de aanzet vormen voor een permanente gebiedsNa de gebiedsvisie gaan we echter niet stilzitten. Het proces van ‘gebiedsgesprekken’ zal

dialoog.

worden doorgezet en communicatie en participatie van betrokkenen zal rondom iedere deelontwikkeling worden gecontinueerd. Er zullen stedenbouwkundige uitwerkingen gemaakt gaan worden door initiatiefnemers en ontwikkelaars en daarbij zal een gebiedsontwikkelteam vanuit de gemeente (projectleider/procesmanager, gebiedsmanager, stedenbouw, landschap) begeleiden en beoordelen met de gebiedsvisie als leidraad. In dat uitwerkingsproces zullen ook de direct omwonenden weer worden meegenomen.

[ 31 ]

[ 32 ]

3. ANALYSE, KANSEN EN BELEMMERINGEN 3.1 Inleiding Hoe heeft dit gebied zich ontwikkeld in het verleden en hoe zit het nu in elkaar? Dat is immers het vertrekpunt voor hoe het gebied zich verder kan ontwikkelen. Daarbij kijken we niet alleen naar de daadwerkelijke ontwikkellocaties, maar naar een breder gebied globaal tussen Houtmanpad en N200 en tussen Brouwerskolkpark en het spoor. Wat is hier de ruimtelijke hoofdstructuur en identiteit en welke kwaliteiten, kansen en belemmeringen brengt dat met zich mee? De ontwikkelzone Zijlweg-West en omgeving ligt in het Stadsdeel Zuid-West. Dit stadsdeel heeft ruim 35.000 inwoners. Het stadsdeel herbergt relatief meer jongeren en minder senioren ten opzichte van Haarlem als geheel. Sociaaleconomisch staat het stadsdeel er goed voor. Het aandeel huishoudens met een laag inkomen ligt onder het stedelijke gemiddelde en er zijn relatief weinig niet-werkende werkzoekenden. Het aantal inwoners met een bijstandsuitkering is tevens betrekkelijk laag. Stadsdeel Zuid-West kent binnen Haarlem verreweg de meeste inwoners die aangeven in een gezellige buurt te wonen waar mensen elkaar helpen en dingen samen doen. Het rapportcijfer voor prettig wonen bedraagt 7,8 en is hoger dan het Haarlemse gemiddelde (7,4). In Bijlage 1 is aanvullende informatie opgenomen over het profiel van het stadsdeel Zuid-West.

[ 33 ]

hisotrische ontwikkeling rondom Zijlweg 1900

[ 34 ]

1950

1970

1990

2010

2019

3.2 Historische ontwikkeling Het landschap als onderlegger

de 20ste eeuw verder door en in deze fase werden ook strandvlakten benut voor nieuwe

De ontwikkeling van dit gebied is niet los te zien van het onderliggende landschap van

woonwijken. Overveen aan de noordzijde van het spoor naar Zandvoort is daarvan een mooi

strandwallen en -vlaktes. Door de stuwende werking van wind en zee is in Zuid-Kennemer-

voorbeeld. Maar in deze periode ontstaat ook langs zijwegen van de Zijlweg (Julianalaan,

land een reeks van parallelle strandwallen ontstaan en op één van deze oude strandwallen

Hyacintenlaan, Bloemendaalseweg, Korte Zijlweg) nieuwe stukjes stad. Deze vooroorlogse

is Haarlem ontstaan. De langgerekte en hoger gelegen strandwallen vormden de logische

en vroeg naoorlogse ontwikkelingen zijn nog goed te herkennen in het gebied aan hun rijke,

plekken waar mensen zich gingen vestigen. Zo is eerst Haarlem ontstaan, met de karakte-

ambachtelijke architectuur en vaak royale voortuinen. In de omgeving van de Spoorweg-

ristieke langgerekte vorm. Met de toenemende welvaart en groei van de stad is vervolgens

straat is ook wat bedrijvigheid. De stedenbouwkundige en landschappelijke hoofdstructuur,

parallel aan de stad, aan de voet van de duinen een langgerekt lint van landgoederen en

van lange lijnen tussen stad en duinen vormt ook nu nog het raamwerk van het gebied. De

villawijken ontstaan (Overveen, Aerdenhout). Tussen de oude strandwal en de duinvoet

Zijlweg is daarbij de ruggengraat.

ligt een strandvlakte, een lager gelegen gebied met veen en klei. Dit drassige gebied bleef langer onbebouwd en werd gebruikt als gras- of akkerland. Het grootste gedeelte van de

Westelijke Randweg fragmenteert het gebied

ontwikkelzone Zijlweg-West ligt in dit gebied.

Na de Tweede Wereldoorlog is er echter en trendbreuk te zien en verschuift de aandacht naar het oosten van de stad als het om grootschalige woningbouw gaat. Ook komt er veel meer

De Zijlweg als ruggengraat

de nadruk op de auto te liggen. In de jaren 60 wordt in twee stappen de Westelijke Randweg

De Zijlweg is een historische route tussen de oude binnenstad op de hoger gelegen strand-

ontwikkeld. Deze provinciale weg doorsnijdt het gebied en vormt een ruimtelijke barrière.

wal en het Brouwerskolkpark, een lommerrijk park in de duinrand, waar de stad van oudsher

Het gebied raakt gefragmenteerd en de fragmenten worden in de loop van de tijd zonder

komt om te recreëren. Ook het Houtmanpad is van oudsher een recreatieve route de stad uit.

veel samenhang opgevuld met allerlei stadsrandfuncties als sportvelden, scholen, bedrijven,

Deze volgt het water van de Brouwersgracht, waarlangs schoon water voor de brouwerijen

volkstuinen, etc. Het gebied lijkt een beetje de verzamelplek te worden voor alles dat niet in

de stad werd ingevoerd.

de oude stad meer past en voor voorzieningen die willen profiteren van de autobereikbaar-

Nog tot ver in de 19de eeuw was de strandvlakte vooral als wei- en grasland in gebruik en

heid.

heeft er ook zandwinning plaatsgevonden. De groei van Haarlem zette in het begin van

[ 35 ]

[ 36 ]

Vernieuwing en transitie

3.3 Ruimtelijke hoofdopzet

De laatste jaren komen zoals gezegd verschillende gebouwen in dit gebied vrij (provincie,

De ruimtelijke hoofdopzet van het gebied bestaat uit een drietal karakteristieke lange lijnen

kantoren, bedrijfsruimten, scholen) en komen ook nieuwe functies in het gebied (onderwijs,

tussen stad en duinen:

wonen, supermarkt). Het gebied verschiet van kleur naar meer wonen en stedelijke voorzieningen en de focus verschuift van autobereikbaarheid naar leefbaarheid. De plek is met de

• De Zijlweg als historische lint naar het Brouwerskolkpark. Het bebouwingslint is niet

auto nog steeds redelijk bereikbaar (al zijn er in Haarlem locaties aan de oostzijde die veel

meer overal goed herkenbaar, maar in de basis heeft het een kleinschalige schaal en

beter liggen wat dat betreft), maar de fiets en het openbaar vervoer worden belangrijker.

korrel, met vaak rijke baksteenarchitectuur en voortuinen. Op een aantal plekken is deze

Ook komt er steeds meer aandacht voor de landschappelijke en recreatieve waarde van het

echter in de loop van de tijd verdwenen, zoals op de hoek van de Spoorwegstraat en

gebied.

bij het Yarden-gebouw. Vanuit de binnenstad is het echter nog steeds een herkenbare lijn, waarlangs niet alleen gewoond wordt, maar ook werken, voorzieningen, horeca en

En in de toekomst?

andere stedelijke functies een adres hebben.

In de toekomst zal het gebied geleidelijk verder verkleuren, naar een gemengd stedelijk

• Het Houtmanpad als recreatieve route naar de duinen. De sfeer van de bebouwing

gebied met wonen, werken en stedelijke voorzieningen. Het gebied zal een belangrijke

verandert geleidelijk als je de stad uit wandelt, maar langs de gehele route wordt je

functie behouden als groen, recreatief uitloopgebied met het Brouwerskolkpark, het

begeleid door het water en de groene oevers van de Brouwersgracht.

Westelijk Tuinbouwgebied en de duinen en het strand op een steenworp afstand. Dit wordt

• De N200 als lommerrijke strandweg met meer statige jaren 30 woningen.

nog ondersteund door de horeca die zich rond het Oude Raadhuis op het einde van de Zijlweg bevindt. Aan de andere kant van de Zijlweg, onder het spoor door, rijd je zo de leven-

Deze lange lijnen hebben allemaal een eigen herkenbaar profiel en sfeer.

dige stad binnen. Er liggen veel scholen in deze hoek van de stad en met de relatief rustige

Opgehangen tussen deze lange lijnen liggen allerlei verschillende buurtjes en plekken met

straatjes en buurtjes rondom de Zijlweg lijkt dit een interessant woongebied, specifiek ook

allemaal een eigen karakter:

voor gezinnen met kinderen en actieve senioren.

[ 37 ]

• De Korte Verspronckweg is als een verborgen tuin, een oase van rust en groen, een

• De Spoorwegstraat en Delftstraat liggen ook een beetje verborgen tussen spoorlijnen

beetje verstopt tussen spoorlijnen en het water van de Delft. Hier zitten allerlei tijdelijke

en de woningen aan de Julianalaan, maar dit is juist een vrij levendig gebied, met de

functies in schoolgebouwen en is er een permacultuurtuin, met educatieve functie. Er

bedrijven en de supermarkt rondom een parkeerplein. Het is wel stenig en het beeld wat

is vooralsnog maar één ontsluiting voor zowel auto als fiets/wandelaar en dat is aan de

rommelig. Met name het vele parkeren op straat geeft het gebied een onoverzichtelijke

Korte Verspronckweg.

en onaantrekkelijke uitstraling. Dit terwijl de parkeergarage onder de Albert Heijn zeker niet altijd vol staat. Met name voor de deur van de supermarkt is het druk met auto’s, fietsers en bezoekers en bij de inrit van de parkeergarage is de situatie onoverzichtelijk. Daarbij is ook de expeditie via Zijlweg Zijweg en terug via Spoorwegstraat een aandachtspunt. Omdat hier de fietsroute vanuit de Garenkokerskade op uit komt geeft dit een onveilige situatie. In de oksel van de spoorlijnen ligt ook nog een skatebaan, ingeklemd tussen water en groen. Het is voor de buurt een belangrijke speelvoorziening, maar er is te weinig sociale controle en dat maakt dat er regelmatig overlast is en vandalisme. Aan de Zijlweg staat een statige villa terug van de weg, met twee fraaie rode beuken er voor. Deze markeert de entree van het gebied.

[ 38 ]

• Rond de Regentesselaan en rondom de Hyacintenlaan liggen rustige, groene stadsstraatjes met vooral grondgebonden woningen en voortuinen.

• In de overgang naar de Westelijke Randweg ligt ten noorden van de Zijlweg de campus van het Nova College, die in aanbouw is. Rondom een gemeenschappelijke binnentuin liggen verschillende onderwijsgebouwen, met een hoofdgebouw op de hoek bij de kruising. De ontsluiting is aan de Zijlweg en bewust niet aan de Regentesselaan, om overlast van leerlingen daar te voorkomen. De uitstraling naar de Zijlweg is wat gesloten, er zijn plannen om de gevel hier te openen en de praktijkruimten te tonen.

[ 39 ]

• Ten zuiden van de Zijlweg ligt een maatschappelijk cluster van GGD, brandweer en

• Aan de overzijde ligt juist een heel ander soort gebied, een onderdeel van het open en

veiligheidsregio. Dit gebied bestaat uit wat grotere, redelijk anonieme kantoorgebou-

landelijke Westelijk Tuinbouwgebied. Het gebied ten noorden van het Houtmanpad

wen en werkplaatsen. Ook aan de Zijlweg staan enkele grotere kantoorgebouwen en

is in de loop van de jaren wat dichtgegroeid en verrommeld, maar heeft nog steeds

een kerk, afgewisseld met kleinschalige woningen. De schaal en uitstraling, maar ook de

karakter. De diepe achtertuinen van de woningen aan de Zijlweg lopen hier over in een

nadruk op de snelle en goede autobereikbaarheid maken dat dit cluster een beetje een

wereld van paardenweitjes, oude kassen, schuren en bosjes. Het risico van de huidige

vreemde eend is in het hele gebied en meer bij de Westelijke Randweg lijkt te horen. De

versnippering is dat het in de toekomst geleidelijk verder verrommeld en versteend.

entree ligt aan de Zijlweg, maar is onoverzichtelijk en onveilig.

Op de hoek aan de Westelijke Randweg ligt autodealer Biemond & van Wijk, met een showroom, werkplaats en parkeren. Deze garage moet vernieuwen en onderzoekt nog of dat op deze plek kan, of ergens anders. Dit biedt in ieder geval kansen om de uitstraling te verbeteren en het achterliggende gebied toegankelijk te kunnen maken voor wandelaars. Aan de andere zijde bij de Korte Zijlweg ligt de kerk Onze Lieve Vrouw Onbevlekt Ontvangen, met een begraafplaats en een cluster van parochiegebouwen, als een klein dorpje in het landschap.

[ 40 ]

• Achter de historische bebouwing van de Bloemendaalseweg is recent op de locatie van

• Daarnaast ligt weer een heel ander gebied, met het grote gebouw van de Hogeschool,

het Marinehospitaal (gemeente Bloemendaal) een besloten buurtje met luxe woningen

dat samen met de woongebouwen en het voormalige provinciehuis een soort ensemble

gerealiseerd, rondom een slingerende ruimte met groen en water.

vormt. De openbare ruimte is relatief groen en heeft iets van een campus, al mist nog wel de samenhang. De entree van de Hogeschool ligt een beetje verborgen aan de Bijdorplaan, in de vorm van een entreeplein. De Hogeschool is een belangrijke stedelijke functie, maar staat met zijn achterzijde naar de Westelijke Randweg. Tussen de fraaie bomen langs de Schoonzichtlaan zijn er wel doorkijkjes. Het voormalige provinciaal waterstaatsgebouw staat los in het groen op de hoek van de kruising Westelijke Randweg-Zijlweg. Het gebouw heeft een status als beeldbepalend gebouw.

[ 41 ]

[ 42 ]

• De Westelijke Randweg doorsnijdt dit gebied en vormt een duidelijke grens/barrière

• Ook de spoorlijn naar Zandvoort doorsnijdt het gebied. Station Overveen en de

tussen de verschillende buurtjes. Er is de wens deze in de toekomst meer te vergroenen

voorzieningen daar omheen vormen een soort wijkcentrum voor Haarlem west.

en verfraaien, maar de doorgaande verkeersfunctie zal alleen maar belangrijker worden. Bij het plannen van nieuwe woningen rondom de Westelijke Randweg is het belangrijk rekening te houden met de geluidsbelasting. Ditzelfde geldt voor de spoorlijnen. Dit hoeft echter geen onoverkomelijke belemmering te vormen voor woningbouw in het gebied. Met een slimme positionering en architectuur (door bijvoorbeeld de slaapvertrekken en buitenruimtes aan de geluidsluwe zijde te situeren) is ook nabij de Westelijke Randweg en spoorlijnen goed te wonen.

[ 43 ]

3.4 Verkeer Sluipverkeer door de stad Verkeer is een zeer belangrijke opgave in dit gebied, die al direct aan het begin van het planproces door omwonenden nadrukkelijk is meegegeven. Het gebied is al redelijk druk (onder andere door het nodige sluipverkeer), maar zal in de toekomst door vooral autonome groei nog drukker worden. Dat is een gevolg van de langgerekte opzet van Haarlem, met de overgang naar het waardevolle duingebied. In die opzet sluit de Westelijke Randweg niet optimaal aan op de belangrijke snelwegen aan de oostzijde van de stad. Het gevolg daarvan is dat de routes door de stad verleidelijke sluiproutes vormen. Dit brengt drukte en overlast mee in de stad en voor de mensen die er aan wonen. De Zijlweg, de Julianalaan, N200 en buiten het gebied ook de Verspronckweg hebben daar mee te maken. Ook het toevoegen van nieuwe woningen, werk en voorzieningen zal een bijdrage gaan leveren aan de groei van de mobiliteit in dit gebied, al is deze in verhouding tot de autonome groei relatief klein, blijkt uit het verkeersonderzoek (zie Bijlage 7). Structuurvisie Openbare Ruimte (SOR) In het belang van de regionale bereikbaarheid en de leefbaarheid in de stad, wordt in de ‘Structuurvisie Openbare Ruimte 2040 (SOR)” gekozen voor het doorgaande autoverkeer zoveel mogelijk te bundelen op een ring.

De Westelijke Randweg krijgt daarmee een nog grote rol in de afwikkeling van het verkeer. Een soepele doorstroming en snelle afwikkeling Insteek is om het doorgaande autoverkeer zoveel mogelijk te bundelen op een regioring. Bron : Structuurvisie Openbare ruimte 2040 (SOR), gemeente Haarlem

[ 44 ]

van het verkeer naar de regio is belangrijk om mensen te verleiden deze route te pakken.

De komende jaren komen er meer inwoners én meer bezoekers. Dat betekent dat de druk

Specifiek voor deze ontwikkelzone is in de Structuurvisie Openbare Ruimte opgenomen dat

op de openbare ruimte toeneemt. Hoe daar mee om te gaan, vraagt slimme oplossingen en

er twee ontbrekende schakels zijn in het fietsnetwerk. Eén ter hoogte van de Julianalaan.

betekent dat keuzes moeten worden gemaakt.

Daarnaast is de oversteekbaarheid van de Westelijke Randweg voor fietsers is niet optimaal. Voor dit laatste punt is er in de SOR een sleutelproject opgenomen: “Veilig richting duinen:

In de Structuurvisie Openbare Ruimte (SOR) staan 12 hoofdkeuzes voor een groene en

oversteekbaarheid Westelijke Randweg”.

bereikbare stad. De belangrijkste voor dit gebied zijn: • verblijfskwaliteit; • recreatieve mogelijkheden en routes; • ruimte voor stadsnatuur; • gezonde straatbomen; • klimaatadaptatie; • ruimte voor de voetganger en kwaliteit van de looproutes; • de fiets binnen de stad • duurzame mobiliteit. In de SOR is een prioritering opgenomen voor de te maken afwegingen. Het beschermen en versterken van groen en water heeft de hoogste prioriteit. Daarna komt het inpassen van maatregelen om klimaatverandering op te vangen. Ruimte voor mobiliteit is de volgende. Daarbinnen weegt het belang van de voetganger het zwaarst. Daarna komt de fiets, dan het openbaar vervoer en als laatste het gemotoriseerd verkeer. De laatste prioriteit is ruimte voor objecten en parkeren.

[ 45 ]

1 Julianalaan- Zijlweg - Verbeteren kruispunt - Onderzoek Julianalaan - Fietsroute Garenkokerskade doortrekken

Autoverkeer bundelen op een ring. Bron : Structuurvisie openbare ruimte 2040 (SOR)

2 Spoorwegstraat-Zijlweg - Het kruispunt kan het verkeer goed verwerken, maar overzichtelijkheid kan beter 3 N200 – Julianalaan - Huidige rotonde voldoet 4 N200 – Korte Verspronckweg - Huidige kruispunt voldoet - Middenberm voor veiligheid 5 N200 – Verspronckweg - Vertraging op de noordtak - Sluipverkeer probleem 6 N208 – Zijlweg - Kruising optimaliseren gewenst. - Diverse mogelijkheden, nader te bepalen

- Vooral autonome groei van het verkeer, nieuw programma heeft slechts beperkt invloed. - Knelpunten ontstaan op enkele kruisingen, ook met maatregelen van de Structuurvisie Openbare Ruimte (SOR).

[ 46 ]

Verkeersonderzoek

•

Kruising Westelijke Randweg- Zijlweg

Om de bereikbaarheid, maar zeker ook de veiligheid en leefbaarheid in het gebied te kunnen

Met name de Westelijke Randweg wordt drukker als belangrijke ontsluitingsroute

garanderen is er een breed verkeersonderzoek gedaan door Goudappel Coffeng (zie Bijlage

voor auto’s in Haarlem West. Om automobilisten zoveel mogelijk te verleiden de

7). Dit verkeersonderzoek kijkt naar alle ontwikkelzones en neemt ook de diverse maatre-

Westelijke Randweg te pakken en niet door de stad te gaan rijden is het optimaliseren

gelen uit de SOR mee. Op basis daarvan zijn verschillende scenario’s in beeld gebracht voor

van de doorstroming hier een belangrijke opgave. Daarnaast zal het op- en afrijden

de Zijlweg-West en is in beeld gebracht op welke kruisingen mogelijk problemen gaan

bij de Zijlweg een verbetering nodig hebben en is de oversteekbaarheid voor fietsers

ontstaan:

een aandachtspunt. Ook hier zijn diverse maatregelen voorgesteld, variërend van het optimaliseren van de verkeerslichten, tot een extra afslagstrook tot een ongelijkvloerse

•

Kruising Julianalaan- Zijlweg

kruising van het doorgaande verkeer op de Westelijke Randweg. En zal in de komende

De doorstroming en de veiligheid en overzichtelijkheid voor fietsers zijn op de kruising

periode in overleg met de provincie een realistische en betaalbare keuze gemaakt

Julianalaan-Zijlweg belangrijke opgaves. Dit is ook door omwonenden al nadrukkelijk

moeten worden.

meegegeven. Er zijn diverse oplossingsrichtingen geschetst, variërend van het aanbrengen van een middenberm (oversteken auto’s en fietsers verbeteren), tot het geheel

•

Spoorwegstraat-Zijlweg en Korte Verspronckweg-N200

herinrichten van de kruising en omliggende verkeersstructuur. Na de gebiedsvisie zal

Bij Spoorwegstraat en Korte Verspronckweg zou het toevoegen van een middenberm

in een vervolguitwerking en in overleg met de buurt een realistische en effectieve

kunnen helpen de veiligheid en overzichtelijkheid nog te verbeteren.

oplossing gekozen worden en verder uitgewerkt. • •

Overige kruisingen

Fietsroute Garenkokerskade doorstrekken

De overige kruisingen voldoen in de toekomst, echter is door bewoners aangegeven

Het doortrekken van de bestaande fietsroute vanaf de Garenkokerskade tot aan de

dat de verkeersveiligheid en oversteekbaarheid voor langzaam verkeer bij alle

Julianalaan (en mogelijk ook een doorsteek naar de Korte Verspronckweg onder het

kruisingen op de Zijlweg tussen het spoorwegviaduct en de Westelijke Randweg de

spoor door) zal een aantrekkelijk en veilig alternatief bieden voor voetgangers en fiet-

nodige aandacht vraagt.