Document · PDF

Bijlage 2 Accountantsverslag 2025 Deloitte

gemeenteraad 17 juni 2026, gemeente HaarlemBij agendapunt: Accountantsverslag 202512.588 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Niet gevonden in dit document.

Digitally signed by Arjan Schutgens on 29 May 2026

Accountantsverslag 2025 Gemeente Haarlem, 29 mei 2026

Digitally signed by Arjan Schutgens on 29 May 2026 Deloitte Accountants B.V. Wilhelminakade 1 Postbus 2031 3000 CA Rotterdam Nederland Tel: 088 288 2888 www.deloitte.nl

Aan de gemeenteraad van de gemeente Haarlem Postbus 511 2003 PB HAARLEM Onderwerp Accountantsverslag 2025 Datum 29 mei 2026 Ons kenmerk 2605018CEC/MVO Behandeld door Partner drs. A.J. Schutgens RA 06 1201 1605 ASchutgens@deloitte.nl

Geachte leden van de raad, Graag bieden wij u hierbij ons accountantsverslag aan met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2025 van de gemeente Haarlem. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2025 van de gemeente Haarlem. De jaarrekening 2025 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Haarlem. Bij deze jaarrekening hebben wij op 29 mei 2026 een goedkeurende controleverklaring voor het getrouwe beeld verstrekt. Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging gedateerd d.d. 25 september 2025 en met ons auditplan, dat op 9 september 2025 is besproken met uw auditcommissie. Wij hebben het concept van dit accountantsverslag ambtelijk besproken met uw portefeuillehouder financiën, met de directie, concerncontroller en met de betrokken medewerkers van uw Audit Team d.d. 6 mei 2026 en 13 mei 2026. Daarnaast lichten wij dit rapport toe aan de auditcommissie tijdens de vergadering d.d. 2 juni 2026. Hoogachtend, Deloitte Accountants B.V.

Manager B. de Nijs MSc 06 1210 4989 BdeNijs@deloitte.nl

drs. A.J. Schutgens RA

Op alle opdrachten verricht door Deloitte, behoudens M&A Diensten, zijn de Algemene Voorwaarden Dienstverlening Deloitte Nederland, januari 2020 gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel van toepassing. Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel onder nummer 24362853. Deloitte Accountants B.V. is een zogenoemde affiliate van Deloitte NSE LLP en maakt onderdeel uit van het internationale netwerk van Deloitte Touche Tohmatsu Limited.

Digitally signed by Arjan Schutgens on 29 May 2026

Inhoudsopgave Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

• Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen

Bevindingen jaarrekening

• De financiële positie van uw gemeente

• Belangrijkste bevindingen uit onze controle

Interne beheersing

• Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing

Bijlagen

• Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen

• Bijlage A2 - Onzekerheden in de controle

• Bijlage A3 – Tekortkomingen in de toelichtingen

• Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2025

• Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging

Accountantsverslag 2025 | 2605018CEC/MVO

Digitally signed by Arjan Schutgens on 29 May 2026

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Accountantsverslag 2025 | 2605018CEC/MVO

Digitally signed by Arjan Schutgens on 29 May 2026

Kernboodschap jaarrekeningcontrole De basis voor onze controle is het auditplan 2025 dat met de Auditcommissie is besproken. In dit accountantsverslag geven wij u inzicht in de belangrijkste bevindingen bij de jaarrekening en de (ontwikkeling van de) interne beheersing van de gemeente Haarlem. Wij hebben tijdens onze jaarrekeningcontrole de rekeningsaldi en transactiestromen samenhangend met de balans en het overzicht van baten en lasten gecontroleerd. In deze kernboodschap koppelen wij ons overstijgende beeld terug van deze controle en geven wij beknopt een managementsamenvatting voor de gemeente Haarlem. In het hoofdstuk ‘Bevindingen jaarrekeningcontrole 2025’ hebben wij onze bevindingen meer in detail toegelicht, evenals onze adviezen voor de verdere doorontwikkeling van de organisatie gedurende 2026.

Categorie

Onderwerp

Observatie en/of aanbeveling

Algemeen

1. Controleverklaring

Financiën

2. Rechtmatigheid

Het college heeft in haar rechtmatigheidsverantwoording rechtmatigheidsfouten gerapporteerd lager dan de verantwoordingsgrens.

3. Onrechtmatigheden 2025

Financiële onrechtmatigheden: begrotingsoverschrijdingen (€ 1,7 miljoen), overschrijding investeringskredieten (€ 0,6 miljoen) en aanbestedingsfouten (€ 7,3 miljoen).

4. Fraude & integriteit

De gemeente heeft een frauderisicoanalyse opgesteld en besteedt adequaat aandacht aan frauderisico’s en integriteit.

5. Controlewerkzaamheden fraude

Wij hebben controlewerkzaamheden uitgevoerd op frauderisico’s. Deze controlewerkzaamheden hebben geen aanwijzingen voor fraude opgeleverd.

1. Financiële positie

De vermogenspositie van uw gemeente is verbeterd. Het eigen vermogen is in 2025 toegenomen.

2. Realiteitsgehalte begroting

De werkelijke lasten zijn circa 3% lager dan de begrote lasten na wijziging en ca 8% hoger dan de begrote lasten in de primaire begroting. De verschillen zijn toereikend toegelicht in de jaarstukken.

4. Kengetallen

De investeringen zijn toegenomen ten opzicht van voorgaand jaar, maar blijven achter ten opzichte van het meerjareninvesteringsplan 2025-2029.

De financiële kengetallen zijn als gevolg van de onderschrijdingen bij de programma’s en de investeringen gunstiger dan begroot.

1. Aanbestedingen

De gemeente heeft enkele inkoopopdrachten op niet op de juiste wijze aanbesteed.

2. Sociaal domein

De gemeente heeft maatregelen getroffen om tijdiger over relevante gegevens te beschikken over de hoogte van de zorgkosten en over de prestatielevering.

3. Grondexploitaties

De parameters en ramingen van de grondexploitaties zijn deugdelijk onderbouwd. De verwachte plansaldi zijn aannemelijk.

1. Vervanging legacy systemen

Gedurende 2025 is deels opvolging gegeven aan eerdere observaties. Met ingang van 2026 worden verschillende legacy systemen vervangen en is de gemeente voornemens om eerdere observaties op te volgen. Wij nemen hier gedurende de controle van 2026 kennis van.

De gemeente heeft adequate stappen ondernomen ter voorbereiding op NIS2 en middelen beschikbaar gesteld, echter blijft capaciteit een aandachtspunt.

3. Investeringen

Bevindingen

IT-omgeving

Wij verstrekken een goedkeurende controleverklaring bij de jaarstukken 2025.

2. Cyber Security en informatieveiligheid

Accountantsverslag 2025 | 2605018CEC/MVO Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Arjan Schutgens on 29 May 2026

Bestuurlijke samenvatting Bestuurlijk relevante bevindingen en aanbevelingen jaarrekeningcontrole

Accountantsverslag 2025 | 2605018CEC/MVO

Digitally signed by Arjan Schutgens on 29 May 2026

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Getrouwheid

Rechtmatigheid

Financiële positie

Realiteitsgehalte begroting

•

Wij zijn hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor het getrouwe beeld van de jaarrekening, inclusief de daarin opgenomen rechtmatigheidsverantwoording van het college.

•

De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 16,4 miljoen.

•

Wij hebben naar aanleiding van onze controle van de WNT geen niet-gecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd die de materialiteitsgrens conform het controleprotocol WNT te boven gaan.

•

De gehanteerde verantwoordings- en rapportagegrens bedraagt € 16,4 miljoen respectievelijk € 0,8 miljoen (5% van verantwoordingsgrens).

•

Het college van B&W heeft in haar rechtmatigheidsverantwoording fouten gerapporteerd lager dan de verantwoordingsgrens. Het totaal van onrechtmatigheden bedraagt € 9,6 miljoen, waarvan uw college, op basis uw Financiële verordening, € 1,7 miljoen van de onrechtmatigheden als acceptabel aanmerkt.

•

Wij hebben de conclusies van het college in ons getrouwheidsoordeel betrokken waaruit geen materiële tekortkomingen zijn gebleken.

•

In de paragraaf bedrijfsvoering zijn de bevindingen groter dan de rapporteringstolerantie (van 5% van de verantwoordingsgrens) toegelicht door het college.

•

Wij hebben geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd ten aanzien van de SiSa-bijlage die als bijlage bij de jaarstukken is opgenomen. In Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2025 is de voorgeschreven tabel met fouten en onzekerheden opgenomen.

•

De reservepositie ultimo 2025 is toegenomen ten opzichte van 2024.

•

De beschikbare weerstandscapaciteit ultimo 2025 bedraagt € 93,7 miljoen (2024: € 107,8 miljoen). Deze weerstandscapaciteit is hoger dan de door de gemeente Haarlem onderkende en aanwezige risico’s van € 21,0 miljoen (2024: € 20,9 miljoen). Het weerstandsvermogen is op basis hiervan toereikend om de risico’s op te kunnen vangen.

•

Uw jaarrekening toont wat betreft de baten en lasten een verschil tussen de begroting en realisatie, en kent een relatief hoog voordelig rekeningresultaat 2025 ad € 29 miljoen (2024: voordelig € 31 miljoen). Wij verwijzen naar de ‘Toelichting baten en lasten’ in de jaarrekening voor een nadere toelichting bij de verschillen tussen begroting en realisatie.

•

De afgelopen jaren is sprake van fors positieve resultaten ten opzichte van de (met name primaire) begroting. Daarnaast is een sterke aangroei van het vermogen over de afgelopen jaren zichtbaar en nemen de vooruit ontvangen subsidies toe tot € 121 miljoen. Dit is ruim 10% van uw balanstotaal. De (ambtelijke) beschikbare capaciteit is daarmee niet altijd in balans met de financiële middelen die de stad tot haar beschikking heeft.

•

Met name bij de investeringen zien we dat de besloten ambities en de gerealiseerde resultaten uit elkaar liggen. Hoewel het investeringsvolume is gestegen van € 84 miljoen in 2024 naar € 102 miljoen in 2025, blijft sprake van een verschil tussen het beschikbare krediet (€ 117 miljoen) en het gerealiseerde investeringsvolume (€ 102 miljoen). Met de grote opgaven die op de gemeente af komen neemt het belang toe van realistisch begroten. Investeringen die wel worden begroot, maar niet kunnen worden gerealiseerd, leiden tot lagere kapitaallasten dan begroot. Daarnaast kan het niet realiseren van investeringen binnen de gestelde tijd in de toekomst leiden tot te krappe investeringskredieten als gevolg van prijsstijgingen.

Accountantsverslag 2025 | 2605018CEC/MVO kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Arjan Schutgens on 29 May 2026

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Interne beheersing

•

Onze belangrijkste bevindingen ten aanzien van de interne beheersing zijn met u (gemeenteraad) gedeeld en zijn besproken in de auditcommissie aan de hand van onze managementletter 2025 van d.d. 18 november 2025. In het voorliggende accountantsverslag vindt u onze bevindingen naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole.

Sociaal domein

•

De verantwoorde bestedingen vanuit de zorgaanbieders zijn getrouw verantwoord.

•

Met ingang van boekjaar 2023 bent u voor complexe jeugdhulp en individuele begeleiding (Wmo) overgestapt naar een taakgerichte uitvoeringsvariant. Door middel van periodieke besprekingen en monitoring van consortia krijgt u inzicht in de uitgevoerde taken en wordt specifiek voor jeugd het overeengekomen (lumpsum) budget voor (de consortia van) zorgaanbieders bepaald in het opvolgend boekjaar en vastgelegd in een ondertekende overeenkomst. Wij hebben in onze managementletter geadviseerd om het proces (van overeenstemming met zorgaanbieders) tijdig te starten om een eventuele onzekerheid weg te nemen. Wij merken dat wij gedurende de controle de benodigde controle-informatie tijdig hebben ontvangen. Wij hebben dit nader toegelicht in het onderdeel “Sociaal domein”.

•

In 2025 zetten de landelijke kostenstijgingen in het zorgdomein (Wmo en Jeugd) door. Waar deze eerdere jaren vooral door volumegroei veroorzaakt werden, is nu vooral de toegenomen zorgzwaarte in de jeugdzorg bepalend: meer jeugdigen hebben intensievere, langere en duurdere trajecten, wat leidt tot hogere structurele lasten voor Haarlem.

•

Complicerende factoren zijn stijgende tarieven door oplopende loonkosten en huisvestingslasten bij aanbieders en aanhoudende arbeidsmarktkrapte. Hierdoor ontstaan capaciteitsbeperkingen: de feitelijke besteding wordt niet langer uitsluitend door de zorgvraag maar ook door het leverbare aanbod bepaald, waardoor beschikbare middelen niet altijd direct tot gewenste zorg leiden. Gemeenten hebben hier slechts beperkt invloed op.

•

Uw gemeente monitort kosten, volumes en trajectduur met dashboards en periodieke gesprekken met aanbieders en consortia om vroegtijdig te signaleren en bij te sturen. Gezien de situatie kiest de gemeente voor twee sporen: (1) versterken van operationele sturing - meer monitoring en preventie van overschrijdingen/onrechtmatigheden; (2) beleidsmatige, structurele oplossingen - investeren in preventie en sociale basis, vereenvoudigen van toegang en reduceren van doorlooptijd.

Grondexploitatie

Voor de grondexploitatie hebben wij het proces, de dossiervorming en de onderbouwingen beoordeeld waarop het management de geactualiseerde schattingen heeft gebaseerd. Wij hebben onder andere een analyse gemaakt van de realisatie in en de geactualiseerde schattingen ultimo 2025 versus de schattingen in de jaarrekening 2024 (‘backtesting’). Ook hebben wij de door de gemeente toegepaste parameters voor onder andere de toerekening van kosten- en opbrengstenstijgingen gecontroleerd, waarbij wij door ons ingeschakelde specialisten betrokken hebben bij het beoordelen ervan. Tevens hebben wij detailwerkzaamheden verricht op belangrijke schattingsonderdelen in de voor de accountantscontrole relevante grondexploitatie-begrotingen, waarbij aandacht besteed is aan de aannemelijkheid van de gedane veronderstellingen en aan de juiste toepassing van het Besluit Begroting en Verantwoording hierin. Wij zijn van mening dat de waardering van de grondexploitaties op basis van de hiervoor beschreven werkzaamheden en bevindingen juist is en consistent is met voorgaand jaar. De belangrijke thema’s hebben wij verder uitgewerkt in het onderdeel “Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie)”. Dit betreft onder meer de macro economische ontwikkelingen en de impact hiervan op het verwachte resultaat van de grondexploitaties.

Daarnaast merken wij op dat het aantal actieve grondexploitaties verder is afgenomen en dat uw focus verschuift naar ontwikkelzones.

Accountantsverslag 2025 | 2605018CEC/MVO kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Arjan Schutgens on 29 May 2026

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Kwaliteit verslaggeving

Bij de jaarrekeningcontrole hebben wij vastgesteld dat uw jaarstukken 2025 voldoen aan de vereisten uit het BBV. Wij hebben bij onze werkzaamheden de jaarstukken integraal doorgenomen en hebben daarbij - naast de verenigbaarheid van jaarverslag en jaarrekening - vanuit het belang en begrip van de gebruikers van de jaarstukken vooral gelet op de toegankelijkheid en begrijpelijkheid van de daarin opgenomen toelichtingen en analyses. Tijdens de controle hebben wij het door het management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingsvraagstukken geëvalueerd. Hierbij valt te denken aan het proces om tot schattingen te komen, zoals bij de grondexploitatie en de voorzieningen. Bij processen waarbij wij dat nodig achtten, hebben wij specialisten betrokken. Bij onze controle van de post Voorraden onderhanden werk (grondexploitatie) hebben wij gebruik gemaakt van de inzet van specialisten uit voorgaande jaren, voor zover conclusies relevant zijn voor onze controle van huidig boekjaar.

Welke verbeteringen zien wij?

Welke aandachtspunten zien wij?

Wij zien dat uw gemeente de volgende verbeteringen heeft gerealiseerd: •

Verdere verbetering van onze samenwerking, waarbij wij in staat zijn om samen tijdig (potentiële) knelpunten te signaleren en hierop te anticiperen. De onderlinge communicatie is open en transparant over zowel onderwerpen die kwalitatief op orde zijn als onderwerpen met aandachtspunten waarop wij de juiste focus leggen.

•

Wij hebben vroegtijdig in het controleproces de controle van specifieke uitkeringen (SiSa) afgerond. Het verantwoordings- en controleproces is hiermee efficiënter en effectiever verlopen. Daarnaast stemmen wij vraagstukken tijdig met elkaar af, zoals ten aanzien van de Wbi-subsidie (zie hierboven) en rechtmatigheidsverantwoording, rechtmatigheid van aanbestedingen en overige aandachtspunten voor de verantwoording (zoals de vorming van de voorziening voor GR Spaarne Werkt en impact van pensioenoverdracht naar het ABP per 1 januari 2028).

•

De gemeente Haarlem besteedt op een goede manier aandacht aan de thema’s fraude en integriteit, en treedt daarover tijdig met ons in contact. Zoals ook gemeld in onze Managementletter zien wij een verdere doorontwikkeling en professionalisering van frauderisicomanagement binnen uw gemeente en is een externe commissie voor integriteit aangesteld om (integriteit) onderzoeken te verrichten.

Daarnaast onderkennen wij de volgende belangrijke aandachtspunten: •

Op het gebied van de naleving van de Europese aanbestedingsregels constateert uw organisatie dat sprake is van een toename in het aantal afwijkingen van de aanbestedingsrichtlijnen (circa € 7,3 miljoen) ten opzichte van vorig jaar (€ 5,3 miljoen). Wij benadrukken het belang van een hoge mate van bewustzijn binnen uw organisatie rondom het naleven van de Europese aanbestedingsregels en implementeren van maatregelen voor contractmanagement. U kunt hierbij denken aan de primaire registratie van de contracten en de looptijden, waaronder verlengingsopties, zodat tijdig kan worden gesignaleerd dat opdrachten opnieuw moeten worden aanbesteed. Ook vragen wij uw aandacht voor een toereikende inschatting van de opdrachtraming bij inkoop en aanbesteding. In onze managementletter hebben wij ten aanzien van de europese aanbestedingen geadviseerd om te onderzoeken of de inkoopfunctie gecentraliseerd kan worden om rechtmatigheid van de aanbestedingen te borgen.

•

Wij signaleren discrepantie tussen de begroting en de realisatie als gevolg van structurele (project)vertragingen (mede als gevolg van het complexe ecosysteem waar gemeenten in acteren), wat de voorspelbaarheid en de sturende kracht van de begroting vermindert. Wij vragen aandacht voor robuustheid in het budget en kredietbeheersingsproces.

Accountantsverslag 2025 | 2605018CEC/MVO kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Arjan Schutgens on 29 May 2026

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen IT-omgeving

Frauderisicoanalyse

Overig

•

Wij hebben geen significante tekortkomingen gesignaleerd in de automatiseringsomgeving.

•

Net als in voorgaande jaren hanteren wij tijdens onze controle op voorhand een aanpak waarbij wij gegevensgerichte controlewerkzaamheden buiten de IT-omgeving plannen, om in te spelen op de onderkende risico’s. Wij hebben gedurende onze controle vastgesteld dat uw gemeente beperkt acties heeft ondernomen in 2024 om de betrouwbaarheid en continuïteit van de gegevensverwerking te versterken op thema’s zoals het verbeteren van toegangsrechten en de beheersing van hoge rechten accounts. Dit is voornamelijk het gevolg van de voorgenomen vervanging van uw financieel pakket per 1 januari 2026. Hierdoor lopen bestaande observaties mee in de algehele inrichting van het nieuwe pakket (Lumen Civitas). De benoemde bevindingen zijn in onze managementletter beschreven. De bestaande systemen waar onze IT bevindingen op toezien bieden onvoldoende functionaliteiten om de genoemde tekortkomingen op te lossen. Gedurende de controle van 2026 zullen wij een gedegen IT audit uitvoeren op de conversie, inrichting en algehele IT beheersingsmaatregelen van het nieuwe financieel pakket.

•

Er is veel voortgang geboekt op het gebied van cyber- en informatiebeveiliging en Haarlem is op sommige terreinen koploper. De gemeente heeft ambitie, inzicht en verschillende plannen/projecten, maar de uitvoering gaat nog niet overal snel genoeg. Daarom benadrukken we nogmaals dat Haarlem brede en voortdurende aandacht moet geven aan informatiebeveiliging, zeker gezien de NIS2-verplichtingen.

•

U besteedt op een goede manier aandacht aan de thema’s fraude en integriteit. U bespreekt de frauderisicoscan met de portefeuillehouder financiën, agendeert deze in de auditcommissie en stelt deze vast in het college van B&W. Hieruit blijkt dat op bestuurlijk niveau aandacht wordt besteed aan het onderwerp ‘fraude’. U heeft de afgelopen jaren invulling gegeven aan onze adviespunten.

•

Wij constateren dat integriteit en bewustwording van het thema in de organisatie, hoog op uw agenda staan. Iedere medewerker ontvangt een aanbod van workshops over de thema’s fraude en integriteit, waaronder verplichte workshops. Tevens worden verschillende lunchlezingen aangeboden rondom het thema integriteit. De afgelopen jaren zien wij dat een kwaliteitsimpuls is gegeven aan uw meldpunt integriteit en wijze van registratie van integriteitsmeldingen.

•

Zie de bijlagen A bij dit accountantsverslag waaruit blijkt welke (niet)-gecorrigeerde bevindingen, onzekerheden en tekortkomingen in de toelichtingen wij hebben geconstateerd.

•

In bijlage C is onze volledige onafhankelijkheidsbevestiging te vinden.

Accountantsverslag 2025 | 2605018CEC/MVO kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Arjan Schutgens on 29 May 2026

Speerpunt Auditcommissie IT en Cybersecurity In onze managementletter 2025 hebben wij u uitgebreid geïnformeerd over de verkregen kennis rondom IT en Cyber security. Wij hebben een managementsamenvatting opgenomen in het onderdeel ‘Interne beheersing’ in dit accountantsverslag.

Accountantsverslag 2025 | 2605018CEC/MVO kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Arjan Schutgens on 29 May 2026

Accountantsverslag 2025 | 2605018CEC/MVO

Digitally signed by Arjan Schutgens on 29 May 2026

Bevindingen jaarrekening

Accountantsverslag 2025 | 2605018CEC/MVO

Digitally signed by Arjan Schutgens on 29 May 2026

De financiële positie van de gemeente De vermogenspositie van uw gemeente is beperkt toegenomen Het BBV, de verslaggevingsregels voor gemeenten, maakt een duidelijk onderscheid tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten over het boekjaar 2025 bedraagt € 40 miljoen voordelig. Per saldo is tussentijds € 11 miljoen aan de reserves toegevoegd, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2025 circa € 29 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans. In het overzicht hiernaast hebben wij de ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2025 circa 38% van het balanstotaal (ultimo 2024: 36% van het balanstotaal) en is daarmee beperkt toegenomen ten opzichte van 2025. Saldo baten en lasten Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar is weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente het gerealiseerde resultaat.

Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemming. Deze tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de onttrekkingen aan en stortingen in reserves gedurende het boekjaar. Deze mutaties in reserves vinden plaats op basis van door de gemeenteraad genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de eerdere politieke besluitvorming. Wat het voorgaande concreet betekent voor uw gemeente hebben wij in het overzicht hiernaast weergegeven.

Eigen vermogen (x € 1 miljoen)

2025

2024

2023

2022

Eigen vermogen per 1 januari

337

293

263

197

Tussentijdse resultaatbestemming

Gerealiseerd resultaat

Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten

Eigen vermogen per 31 december

377

337

293

263

Exploitatieresultaat (x € 1 miljoen) Totale baten

862

Totale lasten

-/- 822

Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten

Af: stortingen in reserves

-/- 123

Bij: onttrekkingen aan reserves

112

Saldo mutaties reserves

-/- 11

Gerealiseerd resultaat

Accountantsverslag 2025 | 2605018CEC/MVO kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Arjan Schutgens on 29 May 2026

De financiële positie van de gemeente Het overzicht van baten en lasten over het boekjaar 2025 laat een voordelig gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten van € 40 miljoen zien, ten opzichte van een begroot voordelig saldo van € 20 miljoen (begroting na wijziging).

Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten (x € 1 miljoen)

80 60

De jaarrekening 2025 sluit - na verwerking van de mutaties in reserves - met een voordelig gerealiseerd resultaat van circa € 29 miljoen.

In de programmaverantwoording geeft het college per programma en op beleidsveldniveau een verklaring voor de gerealiseerde afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging.

20 -

In de paragraaf Begrotingsrechtmatigheid heeft het college een overzicht opgenomen van overschrijdingen van de lasten op beleidsveldniveau. Daarbij heeft het college onderscheid gemaakt tussen overschrijdingen die zij aanmerkt als acceptabel en niet acceptabel. In de paragraaf bedrijfsvoering geeft het college een nadere toelichting op de niet acceptabele begrotingsafwijkingen boven de vastgestelde rapportagegrens.

2022

2023

2024

2025

Saldo mutaties in reserves (x € 1 miljoen)

(5)

Totaalsaldo van baten en lasten (in € 1 miljoen)

(10)

€ 70,0

(15)

€ 60,0

(20)

€ 50,0

2022

€ 40,0

2024

2025

Gerealiseerd resultaat (x € 1 miljoen)

€ 30,0 € 20,0

€ 10,0

€ 0,0

-€ 10,0

2023

2022

2023

2024

2025

20 10

-€ 20,0 Begroot

Begr na wijz

Werkelijk

2022

2023

2024

2025

Accountantsverslag 2025 | 2605018CEC/MVO kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Arjan Schutgens on 29 May 2026

De financiële positie van de gemeente Kengetallen voor gemeente Haarlem (begroot en werkelijk over de periode 2022-2025)

Solvabiliteit De solvabiliteit geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Als sprake is van een forse schuld en veel eigen vermogen (totaal van algemene en bestemmingsreserves), hoeft een hoge schuld geen probleem te zijn voor de financiële positie. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente.

Solvabiliteit 3%

40% 35%

Grondexploitatiequote

30%

De grondexploitatiequote geeft aan hoe groot de grondpositie (waarde van de grond) is ten opzichte van de totale baten van de gemeente. In de regel geldt: hoe hoger de grondexploitatiequote, hoe groter het risico dat de gemeente loopt.

25%

Netto schuldquote

10%

Hoe hoger de schuld ten opzicht van de baten, hoe hoger de netto schuldquote. De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de ‘druk’ van de rentelasten en aflossingen op de exploitatie.

2% 1%

20%

15%

-1%

2022

Structurele exploitatieruimte Voor de beoordeling van de financiële positie is ook van belang te kijken naar de structurele baten en lasten. Structurele baten zijn bijvoorbeeld de algemene uitkering uit het gemeentefonds en de opbrengsten uit de onroerende zaakbelasting. Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele exploitatieruimte is, doordat wordt gekeken naar de structurele baten en lasten en deze worden vergeleken met de totale baten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder de rente en aflossing van leningen) te dekken.

Grondexploitatiequote

2023

2024

Begroot

Werkelijk

2025

-2%

Netto Schuldquote 8,00% 7,00% 6,00% 5,00% 4,00% 3,00% 2,00% 1,00% 0,00%

80% 60% 40% 20% 2022

2023

2024

Begroot

Werkelijk

2023

2024

Begroot

Werkelijk

2025

2022

2023

2024

Begroot

Werkelijk

Accountantsverslag 2025 | 2605018CEC/MVO kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

2025

Structurele exploitatieruimte

100%

2022

Interne beheersing

Bijlagen

2025

Digitally signed by Arjan Schutgens on 29 May 2026

De financiële positie van de gemeente Voorspellende waarde van uw begroting

Saldo baten en lasten | primitieve begroting vs realisatie (x € 1 miljoen)

De jaarrekening 2025 sluit met een positief gerealiseerd resultaat van circa € 29 miljoen. U bent in 2025 middels de decemberrapportage geïnformeerd over de (grote) afwijkingen op beleidsveldniveau die zich hebben voorgedaan na de Bestuursrapportage 2025. Ten opzichte van de primitieve begroting bestaan (relatief) grote verschillen aan zowel de lasten- als batenkant.

De gemeenteraad heeft de focus gelegd op het realiseren van de gestelde doelen. De realiteit hiervan is echter niet altijd in balans met de beschikbare capaciteit en mogelijkheden. U heeft om die reden bij de kadernota en begroting reeds ingezet op reëler ramen, leidend tot neerwaartse bijstellingen. Ons verzoek is om dit te blijven analyseren en de voorspellende waarde van de begroting (van zowel de investeringen als de baten en lasten) en de uitvoeringskracht ervan dichter bij elkaar te brengen.

(25) 2023

2024

2025

Baten | primitieve begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1 miljoen)

Een ander belangrijk aandachtspunt hierin betreft de investeringsbegroting en realisatie. Uit de jaarrekening blijkt dat in 2025 de realisatie van investeringen is verhoogd (gerealiseerde investeringen van € 102 miljoen in 2025 ten opzichte van € 84 miljoen in 2024), met name op programma 4 Aantrekkelijke woon-werkstad. De realisatie van investeringen blijft echter nog achter op begroting, ten opzichte van de begroting 2025 57% en de bijgestelde begroting 2025 86%.

800 700

Uw meerjaren investeringsraming blijft een punt van aandacht. Volgens uw investeringsplan 2025-2029 zoals opgenomen in de begroting 2026 verwacht u in de jaren 2026 tot en met 2029 gemiddeld ruim € 200 miljoen te investeren op jaarbasis. Dit is een verdubbeling van werkelijk gerealiseerde investeringen in 2025. De komende kadernota is een natuurlijk moment om een beschouwing te doen van uw realisatiekracht.

600 2023

2024

2025

Lasten | primitieve begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1 miljoen)

U heeft in de Programmabegroting 2026 een nieuwe werkwijze vastgelegd, waarbij recht wordt gedaan aan reëel ramen en de investeringsbehoefte van uw stad. In deze investeringsvolumes neemt u de vervangingsinvesteringen op met de bijbehorende technische en klimaat-adaptieve vereisten. Reëel ramen drukt u uit door er vanuit te gaan dat de investeringsvolumes ieder jaar 15% groeien. Het verschil tussen de kapitaallast van de geraamde investeringen nodig voor de stad en de investeringensomvang op basis van trendmatige gestage groei van 15% wordt afgestort in de reserve kapitaallasten.

800 700 600 2023

2024

2025 Accountantsverslag 2025 | 2605018CEC/MVO

kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Arjan Schutgens on 29 May 2026

De financiële positie van de gemeente Weerstandscapaciteit (x € 1 miljoen)

Het weerstandsvermogen ligt in lijn met vorig boekjaar Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit op basis van de door de gemeente geschatte risico’s.

120

Beschikbare weerstandscapaciteit is afgenomen

100

De door uw gemeente berekende beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt € 93,7 miljoen (2024: € 107,8 miljoen).

Benodigde weerstandscapaciteit De inventarisatie van risico’s – die in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag is opgenomen – geeft een indicatie van de financiële omvang van de belangrijkste (specifieke) risico’s, inclusief een schatting van de kans dat het geïdentificeerde risico zich voordoet, om daarmee de benodigde weerstandscapaciteit te kunnen bepalen. Daarbij geeft het college een doorlopend inzicht in de grootste risico’s (qua financiële impact en kans), en is vermeld welke risico’s zijn vervallen en/of nieuw zijn geïdentificeerd. Bij de jaarstukken 2024 heeft uw organisatie de risicoparagraaf opnieuw ingericht. Hierbij is bij de inventarisatie van risico’s nadrukkelijker aandacht besteed aan het I-domein en is effect van risico’s op de samenleving betrokken. Hierdoor kent uw risicoparagraaf een integraal karakter en loopt uw gemeente voor op andere gemeenten. Uw gemeente heeft op basis van deze risico-inventarisatie berekend wat de benodigde weerstandscapaciteit is. Het berekende bedrag voor specifieke risico’s bedraagt € 21,0 miljoen (2024: € 20,9 miljoen). Uw weerstandscapaciteit van € 93,7 miljoen is toereikend in relatie tot de berekende risico’s van € 21,0 miljoen. Dit heeft het college inhoudelijk nader toegelicht in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag.

In de kadernota 2025 heeft u besloten om het surplus van de algemene reserve in te zetten om structureel ruimte te creëren in de meerjaren begroting. In 2025 en in 2026 onttrekt u jaarlijks € 50 miljoen aan de algemene reserve. Deze € 100 miljoen gebruikt u om kapitaallasten van bestaande investeringen te dekken, waardoor voor een langere periode circa € 4 miljoen structurele ruimte ontstaat in de begroting.

60 40 20

2022

2023

Benodigde weerstandscapaciteit

2024

2025

Beschikbare weerstandscapaciteit Ratio weerstandscapaciteit

6,00 5,00 4,00 3,00 2,00 1,00

2022

2023

2024

2025

Ratio weerstandscapaciteit

Accountantsverslag 2025 | 2605018CEC/MVO

kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Arjan Schutgens on 29 May 2026

Accountantsverslag 2025 | 2605018CEC/MVO

Digitally signed by Arjan Schutgens on 29 May 2026

Rechtmatigheidsverantwoording Vanaf 2023 nemen gemeenten de rechtmatigheidsverantwoording op in de jaarrekening. Aan de hand hiervan legt het college verantwoording af over het rechtmatig handelen (o.b.v. het normenkader) in het boekjaar. Verantwoordings- en rapportagegrens De gemeenteraad heeft de verantwoordings- en rapporteringsgrens vastgesteld. De verantwoordingsgrens heeft het college gehanteerd bij het opmaken van de rechtmatigheidsverantwoording en de uiteindelijke conclusie daaromtrent. Fouten en onduidelijkheden die de verantwoordingsgrens niet overschrijden, zorgen voor een positieve uiting van het college waaruit blijkt dat de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen. De rapporteringsgrens bepaalt de diepgang van de toelichting van het college in de paragraaf bedrijfsvoering. Uit de in de jaarrekening opgenomen rechtmatigheidsverantwoording van de gemeente Haarlem blijkt dat de onrechtmatigheden de verantwoordingsgrens niet te boven gaan. Normenkader Het college heeft het van toepassing zijnde normenkader in kaart gebracht. Dit normenkader is door de gemeenteraad vastgesteld in haar vergadering d.d. 27 november 2025. Wij hebben vastgesteld dat dit normenkader leidend is geweest voor het college om te komen tot de rechtmatigheidsverantwoording en de toelichtingen in de paragraaf bedrijfsvoering.

Daarnaast hebben wij vastgesteld dat het college de financiële verordening heeft geactualiseerd. Deze is door de gemeenteraad middels wijzigingsbesluit vastgesteld in haar vergadering d.d. 27 november 2025. In de financiële verordening zijn specifieke richtlijnen opgenomen over de wijze en diepgang van rapporteren over rechtmatigheid en de wijze waarop het college om dient te gaan met begrotingsafwijkingen. Deze komen hierna nader aan bod.

Begrotingscriterium

Voorwaardencriterium

Bij de rechtmatigheidsverantwoording vormt het begrotingscriterium een belangrijk toetsingscriterium. Financiële beheershandelingen, die ten grondslag liggen aan de baten, lasten en balansmutaties, dienen tot stand te zijn gekomen binnen de grenzen van de geautoriseerde begroting en de hiermee samenhangende programma’s (begrotingscriterium). Uitgangspunt hiervoor is het niveau waarop de raad de budgetten in de begroting en bij investeringen geautoriseerd heeft. In de begroting zijn de bedragen voor de lasten en baten vermeld die door de raad zijn vastgesteld op beleidsveldniveau. Dit houdt in dat de financiële beheershandelingen dienen te passen binnen de begroting.

Het voorwaardencriterium heeft betrekking op de eisen die worden gesteld aan de uitvoering van de financiële beheershandelingen. De eisen c.q. voorwaarden zijn afkomstig uit de relevante wet- en regelgeving zoals opgenomen in het normenkader, en hebben betrekking op aspecten als doelgroep, termijn, grondslag, administratieve bepalingen, normbedragen, bevoegdheden, bewijsstukken, recht, hoogte en duur.

De gemeenteraad en het college hebben afspraken gemaakt in welke situatie lastenoverschrijdingen onrechtmatig maar acceptabel zijn (lastenoverschrijdingen zijn en blijven onrechtmatig, maar zijn onder voorwaarden acceptabel, wat betekent dat het college deze niet hoeft toe te lichten in de paragraaf bedrijfsvoering). Wij hebben vastgesteld dat het college specifieke werkzaamheden heeft uitgevoerd ten aanzien van het begrotingscriterium, zijnde controle op overschrijdingen op beleidsveldniveau waaronder een nulproef en controle op kredietoverschrijdingen. Hieruit blijkt het volgende: Kredietoverschrijdingen € 0,6 miljoen. Begrotingsrechtmatigheid € 1,7 miljoen, waarvan uw college op basis van uw financiële verordening. € 1,7 miljoen als acceptabel aanmerkt.

Gemeenten stellen via de financiële verordening en/of onderliggende nota’s kaders vast die van invloed zijn op verslaggeving. Het gaat hier om de invulling van de ruimte die het BBV geeft voor eigen gemeentelijke kaders. Denk hierbij aan grenzen voor het activeren van investeringen, afschrijvingstermijnen, omgang met reserves en voorzieningen en dergelijke. Deze vallen onder het getrouwe beeld en vallen per definitie onder de reikwijdte van de reguliere accountantscontrole. Ook voorwaarden die direct van invloed zijn op de verslaggeving c.q. het getrouwe beeld van de jaarrekening worden niet opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording. Hierbij kan worden gedacht aan het niet naleven van voorwaarden met betrekking tot recht, hoogte, duur, termijnen, normbedragen, doelgroep en grondslag bij bijvoorbeeld bijstandsverlening, maatschappelijke ondersteuning, inkomensoverdrachten en het opleggen van belastingen dat tot gevolg heeft dat de bijhorende lasten of opbrengsten onjuist of onvolledig zijn. Het niet naleven van deze voorwaarden heeft direct invloed op het getrouwe beeld van deze posten in de jaarrekening. Het onderwerp ‘aanbestedingen’ dat niet onder het getrouwheidsoordeel van de accountant valt, hebben wij onderstaand nader toegelicht inclusief de wijze waarop het college dit onderwerp in haar werkzaamheden heeft betrokken.

Accountantsverslag 2025 | 2605018CEC/MVO kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Arjan Schutgens on 29 May 2026

Rechtmatigheidsverantwoording Aanbestedingen Uw gemeente voert in het kader van de rechtmatigheidsverantwoording en specifiek de controle op de naleving van de Europese aanbestedingsregels jaarlijks een uitgebreide ‘spendanalyse’ uit. Voor de jaarrekeningcontrole is door de afdeling financiën een spendanalyse voorbereid, waarbij de organisatie op basis van de onderliggende contracten, in voorgaande jaren uitgevoerde controles en bij interne juristen ingewonnen adviezen is getoetst of over 2025 de Europese aanbestedingsrichtlijnen zijn nageleefd. Vervolgens voert uw Audit Team hierop een audit uit. Op basis van de door u uitgevoerde controlewerkzaamheden – waarvan wij de getrouwheid van de getrokken conclusies vaststellen – concluderen wij dat op basis van uw interne controle over 2025 sprake is van een aantal afwijkingen van de aanbestedingsrichtlijnen voor een totaalbedrag van € 7,3 miljoen (2024: € 5,2 miljoen). De totale omvang van de fout ligt hiermee hoger dan vorig jaar. De afwijking bestaat voor een bedrag van € 2,8 miljoen uit doorwerkende rechtmatigheidsafwijkingen van vorig boekjaar en voor € 1,5 miljoen uit in bestedingen in het kader van de opvang Oekraïne. De onrechtmatigheden in het kader van de opvang Oekraïne zullen naar verwachting doorlopen in 2026, en niet meer in 2027. Verder is in 2025 sprake van onrechtmatigheden als gevolg van externe inhuur.

Wij constateren dat de fout (in beperkte mate) is toegenomen ten opzichte van vorig jaar en als gevolg van het aantal en de omvang van onrechtmatigheden een blijvend aandachtspunt vormt voor uw interne beheersing. Wij adviseren u om vast te stellen waar beïnvloeding en bijsturing mogelijk is en acties te nemen om doorwerking van onrechtmatigheden in de toekomstige jaren te voorkomen.

Daarnaast is uw organisatie op dit moment bezig met de voorbereidingen op de implementatie van een contractregistratiesysteem. De nieuwe applicatie biedt uw inkopers signaleringsfuncties om aflopende contracten te identificeren en is in staat om contract compliance te verhogen ten einde een integere en betrouwbare contractenregistratie te voeren. De implementatie van het nieuwe systeem biedt een kans om de decentrale inkoopfunctie te heroverwegen en het proces te centraliseren. Hierbij zien wij een actueel inkoopbeleid en toereikende capaciteit en deskundigheid van het (centrale) inkoopteam als aandachtspunt. Bestedingen in het kader van opvang van vluchtelingen Gedurende voorgaande boekjaren heeft u in verschillende gevallen een beroep gedaan op ‘dwingende spoed’ om opdrachten direct te gunnen aan leveranciers ten einde de grote vluchtelingenstroom snel en adequaat op te kunnen vangen. Het argument van ‘dwingende spoed’ in het proces van gunnen van opdrachten kan niet oneindig worden toegepast. U onderkent dat inmiddels geen sprake meer is van een incidentele problematiek, maar van een structurele problematiek. De verschuiving van incidenteel naar structureel brengt met zich mee dat het beroep op dwingende spoed bij het verstrekken van opdrachten niet meer passend is.

In de nieuw geconstateerde Europese aanbestedingsafwijkingen zijn bestedingen opgenomen met betrekking tot de opvang van (Oekraïense) vluchtelingen. De verwachting is dat deze bestedingen (gedeeltelijk) doorlopen in 2026.

Wij constateren dat de Europese aanbestedingsafwijkingen veelal voortkomen uit het overschrijden van de contracttermijn en/of doelwaarde. Ons adviespunt uit de managementletter 2025 blijft daarmee van kracht. Wij adviseren u om te onderzoeken of de inkoopfunctie gecentraliseerd kan worden om uniformiteit aan te brengen in de creatie, registratie, monitoring en beheersing van (decentrale) inkopen. Hiermee kunt u op concernniveau sturen en monitoren op de rechtmatigheid van inkopen. © 2026. Deloitte Nederland

Accountantsverslag 2025 | 2605018CEC/MVO kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Arjan Schutgens on 29 May 2026

Sociaal domein Actualiteiten binnen zorgdomein Binnen het zorgdomein (Wmo en Jeugd) zet de landelijke kostenstijging zich in 2025 onverminderd door. Waar de toename in eerdere jaren vooral werd gedreven door volumegroei, zien wij in 2025 dat met name de zorgzwaarte in de jeugdzorg is toegenomen: meer jeugdigen hebben een intensiever en daarmee duurder zorgtraject nodig, met veelal langere duur en hogere gemiddelde kosten per cliënt. Deze ontwikkeling doet zich ook in Haarlem voor en vertaalt zich in hogere structurele lasten binnen het sociaal domein. Uw gemeente monitort kosten, volumes en trajectduur via dashboards en verbindt deze informatie aan periodieke tertaalgesprekken met aanbieders, zodat vroegtijdige signalen kunnen worden opgepakt en bijsturing mogelijk is. Een complicerende factor bij het inschatten van de toekomstige zorgkosten is de tariefontwikkeling bij zorgaanbieders. Aanbieders worden geconfronteerd met stijgende loonkosten en oplopende huisvestingslasten, waardoor financiële posities onder druk komen te staan en tariefaanpassingen te verwachten zijn. Tegelijkertijd is er aanhoudende krapte op de arbeidsmarkt: capaciteitsbeperkingen en personeelstekorten beperken het vermogen van aanbieders om aan de vraag te voldoen.

Daardoor wordt de feitelijke besteding niet langer uitsluitend bepaald door de zorgvraag, maar in toenemende mate ook door het leverbare aanbod. Het gevolg is een spanningsveld waarin beschikbare middelen niet altijd direct kunnen worden omgezet in de gewenste zorgverlening. Dit speelt zowel in de Wmo als in de jeugdzorg en is een breed maatschappelijk vraagstuk waar gemeenten slechts beperkt op kunnen sturen. Dit onderstreept het belang van strategische keuzes die verder reiken dan kostenbeheersing alleen: blijven investeren in preventie en de sociale basis, de toegang vereenvoudigen en gegevensgestuurd werken aan doorlooptijdreductie. Uw gemeente reageert hierop langs twee sporen. Enerzijds wordt ingezet het versterken van de operationele sturing. Dit omvat onder andere het versterken van de monitoring, om overschrijdingen en onrechtmatigheden te voorkomen. Anderzijds wordt beleidsmatig gewerkt aan structurele oplossingen die eenvoud, snelheid en samenhang bevorderen.

Dit laatste spoor vindt haar oorsprong in een uitgevoerd onderzoek naar de effectiviteit en doelmatigheid van de taakgerichte bekostigingsvariant rondom ‘complexe’ jeugdhulp. Uit het onderzoek - uitgevoerd door een onafhankelijke partij - is gebleken dat (i) de omslag naar lumpsumbekostiging in lijn is met landelijke ontwikkelingen en beleidsdoelen, (ii) dat de samenwerking tussen gemeenten en consortia evolueert van een klassieke opdrachtgever-opdrachtnemer relatie naar meer strategisch partnerschap en (iii) dat de huidige contracten ruimte open laten voor interpretatie met als gevolg knelpunten in de uitvoering. In het onderzoek zijn dan ook de volgende drie concrete aanbevelingen meegegeven: •

De afbakening van (regionale) taken en verantwoordelijkheden.

•

De inrichting van een bekostigingsstructuur die aansluit bij taakgerichte ambities, inclusief complexe casuïstiek.

•

De verbetering van sturingsinformatie en governance, met aandacht voor een duidelijke verdeling van rollen en mandaten.

Uw ambtelijke organisatie herkent deze punten en heeft deze geprioriteerd voor de resterende contractperiode om de interne beheersing en monitoring van de consortia verder te verbeteren. Vaststelling lumpsum budget en finale kwijting - Jeugdhulp U past een taakgerichte uitvoeringsvariant toe binnen de jeugdhulp. Gedurende afgelopen jaarrekeningcontroles hebben wij geconstateerd dat op het moment van de uitvoering van de controle in een aantal gevallen nog geen overeenstemming was met de gecontracteerde consortia over het toegekende lumpsum budget. De overeenstemming over het lumpsum budget krijgt zijn weerslag in een wederzijds ondertekend document, waarin de financiële afspraken over het boekjaar definitief zijn vastgelegd en finale kwijting wordt verleend. Wij zien het vastleggen van finale kwijting als een contractueel middel om te voorkomen dat aanspraak wordt gedaan op historische afspraken.

Door middel van finale kwijting wordt dit juridisch ‘afgesloten’, echter sluit dit niet aan bij het kaderstellende karakter van lumpsum financiering. Binnen dit domein wordt geen finale kwijting verleend en vindt beheersing, monitoring en verantwoording plaats door middel van alternatieve en veelal data gedreven beheersingsmaatregelen. In onze afgelopen managementletters adviseerden wij uw college om het proces van het komen tot een definitieve afrekening met uw (consortia van) zorgaanbieders tijdig te starten, zodat in de jaarrekening geen onzekerheid bestaat over de afrekening met deze zorgaanbieders en/of over de schuldpositie in de jaarrekening en verschillende procesmatige verbeteringen door te voeren. Gedurende de controle hebben wij geconstateerd dat voor alle consortia finale kwijting is verleend en verschillende procesmatige verbeteringen zijn doorgevoerd. Wij vragen wel aandacht voor de drie aanbevelingen uit het eerder genoemde rapport. Zorg in Natura op basis van P*Q Naast de taakgerichte uitvoeringsvariant, past u voor de resterende stroom binnen Jeugdzorg en Wmo de uitvoeringsgerichte bekostigingsvariant toe. Op basis van uw interne controles verkrijgt u zekerheid ten aanzien van de levering van zorg.

Dit doet u onder meer aan de hand van keukentafelgesprekken, opvolgen van klachtenregistratie en signalen en verkrijgen van productieverantwoordingen van zorgaanbieders met bestedingen groter dan € 200.000. U evalueert in lijn met de SDO-notitie (sectorcommissie decentrale overheden) voor uw eigen interne beheersing dat de prestatielevering voor zorgaanbieders met besteding groter dan € 200.000, waar bij de productieverantwoording een anders dan goedkeurende controleverklaring is afgegeven, gedeeltelijk als onzeker te kwalificeren. De bestedingen door deze zorgaanbieders zijn volledig als onzeker aangemerkt, aangezien u van mening bent dat het ‘mandje’ aan interne beheersingsmaatregelen het risico gedeeltelijk afdekt. Op basis hiervan identificeert u onzekerheden ten aanzien van prestatielevering bij de Wmo voor € 1.200.000 en bij Jeugdzorg voor € 550.000. Wij komen tot dezelfde conclusie.

Accountantsverslag 2025 | 2605018CEC/MVO kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Arjan Schutgens on 29 May 2026

Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) •

De voorraad onderhanden werk De balanspost met de belangrijkste schattingen in de jaarrekening betreft de voorraad onderhanden werk, waaronder de bouwgronden in exploitatie (grondexploitatie). Deze balanspost is door het saldo ultimo 2024 ad € 8,7 miljoen, waarop een voorziening in mindering is gebracht van € 1,9 miljoen, relevant voor de accountantscontrole, maar ook door de schattingen die een rol spelen bij het ramen van de in 2026 e.v. nog te realiseren lasten ad € 38,7 miljoen en baten ad € 53,5 miljoen. De nog te realiseren baten en lasten vormen samen met de boekwaarde de basis voor de waardering in de jaarrekening, oftewel het verwachte resultaat bij afsluiting van de projecten. Dit leidt tot een voorziening indien het college verwacht dat het project verlieslatend is en tot (tussentijdse) winstneming bij een verwachte winst. Voor de waardering van grondexploitatie dient de gemeente per individueel project te bepalen of de gemeente de boekwaarde plus de in de toekomst nog te realiseren kosten en opbrengsten, naar beste schatting, terugverdient. Ultimo 2025 gaat het om 7 individuele projecten. De gemeente Haarlem schat ultimo 2025 in dat de totale omvang van de niet terug te verdienen kosten op de gehele grondexploitatie circa € 1,9 miljoen bedraagt (2024: € 2,4 miljoen). Hiervoor is een voorziening getroffen.

Deze voorziening is voor een bedrag van € 1,6 miljoen in mindering gebracht op de bouwgronden in exploitatie. Het resterende deel van deze verliesvoorzienig is aan de passivazijde van de balans gepresenteerd. Dit is in overeenstemming met het Besluit Begroting en Verantwoording. Het controleproces van de waardering van de voorraad onderhanden werk De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot vijf P’s: •

Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt. Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn.

•

Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente? Prijs: de verkoopprijzen van woningen, en dus van grond, hebben langere tijd onder druk gestaan. Deze situatie is omgeslagen in een grote vraag naar woningen en grond, waardoor de grondprijs zich in een hoog tempo in positieve zin ontwikkelt. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke grondprijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de positieve marktontwikkelingen? Plankosten: door de toenemende vraag naar woningen en dus naar bouwcapaciteit is sprake van een toenemende stijging van de bouwkosten. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke prijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de hierbij horende prijsontwikkelingen? Parameters: zijn de parameters voor kosten en opbrengstenstijgingen opportuun, beredeneerd vanuit de huidige situatie en de best mogelijke inschatting van de toekomstige ontwikkeling van de grondprijzen en de plankosten?

Totale boekwaarde bouwgronden in exploitatie (x € 1 miljoen) 16 14 12 10 8 6 4 2 0

Ontwikkeling boekwaarde 2021

2022

2023

2024

2025

De 5 P’s vormen de basis voor de actualisatie van de grondexploitaties zoals opgenomen in uw paragraaf ‘Grondbeleid’. Analyse grondexploitaties Uit nevenstaande figuur blijkt dat de boekwaarde van de bouwgronden in exploitatie in 2025 is afgenomen. De belangrijkste oorzaken hiervan zijn de verkopen van gronden (ad € 1,8 miljoen) en winstname (ad € 0,9 miljoen) van invloed op de boekwaarde. Deze zijn hoger dan in 2024 (totaal ad € 0,9 miljoen), waardoor de boekwaarde per saldo afneemt ten opzichte van vorig boekjaar.

Accountantsverslag 2025 | 2605018CEC/MVO kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Digitally signed by Arjan Schutgens on 29 May 2026

Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) Bij onze beoordeling van de door de gemeente gehanteerde veronderstellingen voor het actualiseren van de grondexploitaties - vooral de uitgangspunten voor planning (fasering), programmering en prijsbeleid, maar ook de parameters voor kosten- en opbrengstenstijging en de gehanteerde rekenrente (rente-omslagmethode), hebben wij het volgende in overweging genomen:

Op grond van de POC-methode heeft uw gemeente in het boekjaar 2025 voor € 928.000 aan tussentijdse winst genomen op de grondexploitatie (2024: € 887.000). Dit heeft voornamelijk plaatsgevonden bij grondexploitatie Slachthuisterrein en Poort van Boerhaave. Deze grondexploitaties bevinden zich in hun eindfase.

•

Als onderdeel van de controle van de waardering van de bouwgronden in exploitatie voeren wij een risicoanalyse uit ter bepaling van het risicoprofiel van de individuele grondexploitaties en de hierdoor bestaande kans op een materiële fout in de waardering ervan. Hierbij betrekken wij de huidige boekwaarde, het geprognosticeerde resultaat, en de aard en omvang van de nog te realiseren baten en lasten (liggen hier bijvoorbeeld al contracten of overeenkomsten aan ten grondslag of niet).

Of de afzonderlijke veronderstellingen redelijk lijken, onderling afhankelijk en intern consistent zijn, en of de veronderstellingen redelijk lijken wanneer ze collectief of in samenhang met andere veronderstellingen worden beschouwd.

•

Of de veronderstellingen in de markt de waarneembare veronderstellingen op passende wijze weerspiegelen, met andere woorden: is er consistentie met de algemene economische omgeving en de economische omstandigheden in/bij de gemeente?

•

Of de veronderstellingen aansluiten op de (vastgestelde) plannen (besluiten) van de raad.

•

Of de veronderstellingen consistent zijn met de ervaringscijfers van de gemeente (met andere woorden: is historische informatie representatief voor toekomstige situaties?).

De grondexploitaties zijn door het college voor de jaarrekening 2025 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd) en waar nodig zijn de verwachtingen bijgesteld, waarmee tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd, en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening noodzakelijk is. Tussentijdse winstneming De commissie BBV heeft de notitie ‘Grondbeleid in begroting en jaarstukken’ gepubliceerd. Hierin is opgenomen dat gemeente voor tussentijdse winstneming de ‘Percentage Of Completion methode’ (POC-methode) moeten toepassen. Hierbij geldt dat gemeenten, indien aan een aantal voorwaarden is voldaan, tussentijds winst moeten nemen. Voor het toepassen van de POC-methode is het van belang dat uw gemeente het resultaat betrouwbaar kan schatten. Ook moet er sprake zijn van verkochte grond en gerealiseerde kosten.

Belangrijkste bevindingen inzake waardering grondexploitaties

Naast de hiervoor genoemde elementen spelen bij de risicoclassificatie van de individuele projecten ook de aard van het project, de programmering en de doorlooptijd een belangrijke rol. Zo zorgt binnenstedelijke herstructurering normaliter voor een grotere complexiteit, doordat de gemeente de bestaande ruimte herontwikkelt en dit type projecten hierdoor (financieel gezien) gevoeliger is voor risico’s dan volledig nieuw uit te leggen locaties. Een langere doorlooptijd van de projecten zorgt voor een hoger risicoprofiel, doordat de schatting van kosten en opbrengsten van de projecten subjectiever is naarmate de doorlooptijd toeneemt. Op grond van onze risicoanalyse hebben wij geconcludeerd dat de grondexploitaties Waarderpolder Laan van Decima en Schalkwijk Zwemmerslaan de belangrijkste projecten binnen uw gemeente zijn. Van deze projecten hebben wij de aannemelijkheid van de nog te realiseren kosten en opbrengsten getoetst en is tevens de getroffen verliesvoorziening of de verantwoorde (tussentijdse) winstneming gecontroleerd. Tevens hebben wij in voorgaande jaren voor de grondexploitatie Laan van Decima en Zwemmerslaan specialisten ingeschakeld bij het beoordelen van de toepassing van de juiste methodiek, de aannames, de berekeningen en de consistente toepassing van de betrokken modellen, specifiek ten aanzien van de planning, programmering en prijs.

U heeft aangegeven dat het vigerend plan dat is opgenomen in de grondexploitatie van Laan van Decima niet op die manier zal worden uitgevoerd en dat sinds 2020 nagenoeg geen ontwikkelingen hebben plaatsgevonden in deze grondexploitatie. De verwachting is dat deze grondexploitatie opgaat in de nog te openen grondexploitatie Hart van Oostpoort. Op dit moment is het Masterplan Hart van Oostpoort door het college vastgesteld en wordt voor de zomer in de Raad behandeld. Na vaststelling zal de grondexploitatie Laan van Decima worden gesloten. Ten aanzien van de grondexploitatie Zwemmerslaan heeft u gedurende 2023 het bestemmingsplan vastgesteld en is in 2024 een openbare aanbesteding uitgevoerd om het perceel te verkopen. In voorjaar 2025 heeft gunning aan de ontwikkelaar plaatsgevonden en is een optieovereenkomst afgesloten. Naar verwachting komt u eind 2026, begin 2027 een koopovereenkomst overeen en zal de grond geleverd worden. De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2025 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt Wij hebben op grond van de door ons verrichte werkzaamheden inzake de waardering van de grondexploitaties vastgesteld dat uw gemeente: •

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/17062056/2